Dy tërmete brenda pak sekondash shkatërruan veriun e vendit; La Guaira u kthye në “zonën zero”, ndërsa mijëra shpëtimtarë vendas e ndërkombëtarë vazhdojnë kërkimet mes rrënojave
Venezuela po përballet me një nga katastrofat më të rënda natyrore të historisë së saj moderne. Dy tërmete të fuqishme, me magnitudë 7.2 dhe 7.5, goditën vendin të mërkurën, më 24 qershor 2026, në mbrëmje, brenda vetëm 39–40 sekondash nga njëri-tjetri. Lëkundja e dytë, më e forta, e ktheu një ngjarje sizmike në tragjedi kombëtare.
Bilanci më i fundit zyrtar është rritur në 1.430 të vdekur dhe mbi 3.300 të plagosur. Kryetari i Parlamentit, Jorge Rodríguez, njoftoi se numri i viktimave kishte arritur në 1.430, ndërsa raportimet më të fundit japin 3.328 deri në 3.338 të plagosur. Për të shmangur pasaktësitë nga ndryshimi i shpejtë i shifrave, bilanci më i sigurt për publikim është: 1.430 të vdekur dhe mbi 3.300 të plagosur.
Përveç viktimave të konfirmuara, më shumë se 50.000 persona rezultojnë të zhdukur ose të palokalizuar sipas raportimeve humanitare, platformave të kërkimit dhe deklarimeve të zyrtarëve të OKB-së. Kjo shifër nuk duhet lexuar si bilanc zyrtar përfundimtar i qeverisë venezuelase, sepse mund të përfshijë persona pa sinjal telefonik, raportime të dyfishta, familjarë të paregjistruar në spitale dhe njerëz që ende nuk kanë mundur të kontaktojnë me të afërmit. Megjithatë, ajo tregon përmasën e jashtëzakonshme të kaosit njerëzor që ka shkaktuar katastrofa.
Zona më e goditur është La Guaira, shteti bregdetar në veri të Karakasit. Atje janë shembur ose dëmtuar rëndë qindra ndërtesa banimi, hotele, qendra tregtare, objekte publike dhe struktura shërbimi. Në disa pjesë të Catia La Mar, Caraballeda, Playa Grande, Macuto dhe Los Corales, pallate të tëra janë kthyer në grumbuj betoni, hekuri, mobiliesh, rrobash dhe sendesh personale.
Pamjet satelitore tregojnë se shkatërrimi nuk është i kufizuar në disa ndërtesa të izoluara. Në Caraballeda janë parë mbi 100 objekte të shembura pjesërisht ose plotësisht, ndërsa një analizë satelitore e OIM-it dhe Microsoft AI for Good Lab sugjeron se rreth 31.5 për qind e ndërtesave në Catia La Mar kanë pësuar dëme. PNUD-i e vlerëson paraprakisht dëmin ekonomik në rreth 6.7 miliardë dollarë, duke përfshirë banesa, automjete, ndërtesa, tregti dhe asete të tjera ekonomike.
Katastrofa nuk është vetëm sizmike. Ajo është njëkohësisht krizë shpëtimi, shëndetësie, strehimi, furnizimi, komunikimi, rendi publik, infrastrukture, informacioni dhe besimi institucional.
Kronologjia: nga goditja e parë te dita e katërt e emergjencës
Tërmeti i parë u regjistrua të mërkurën në mbrëmje, më 24 qershor 2026, rreth orës 18:04 me kohën lokale. Ai kishte magnitudë 7.2. Më pak se një minutë më pas, rreth 39–40 sekonda më vonë, vendi u godit nga një tërmet edhe më i fuqishëm, me magnitudë 7.5.
Në burimet sizmologjike kjo ngjarje është përshkruar si “doblet sizmik”: dy tërmete të mëdha, të afërta në kohë dhe hapësirë, ku e para mund të ketë transferuar stres tek një segment tjetër i thyerjes gjeologjike, duke shkaktuar goditjen e dytë. Për popullsinë, dy lëkundjet u ndien si një goditje e gjatë dhe brutale; për ndërtesat, ishte një provë e dyfishtë që shumë prej tyre nuk e përballuan.
Në fillim, bilancet ishin shumë më të ulëta. U raportuan dhjetëra viktima dhe qindra të plagosur. Më pas shifrat u rritën në 164, 188, 235, 589 dhe më vonë në 920 të vdekur. Ky bilanc u përdor për shumë orë si shifra kryesore zyrtare. Por me avancimin e kërkimeve, sidomos në La Guaira, Jorge Rodríguez njoftoi rritjen e viktimave në 1.430. Kjo rritje tregon se shumë zona të shembura nuk ishin kontrolluar plotësisht në orët e para.
Në terren, dita e parë u dominua nga paniku, ndërprerjet e energjisë, mungesa e komunikimit dhe kërkimet e para spontane nga banorët. Dita e dytë solli konfirmimin se La Guaira ishte “zona zero” e katastrofës. Dita e tretë u shënua nga mbërritja masive e ekipeve ndërkombëtare dhe kufizimi i hyrjes në zonat më të goditura. Dita e katërt e emergjencës nisi me bilancin e ri prej 1.430 viktimash, me qindra shpëtimtarë që punonin ende nën presionin e kohës.
La Guaira: zona zero e tragjedisë
La Guaira është bërë simboli i shkatërrimit. Ky shtet bregdetar, pranë Karakasit dhe i lidhur me aeroportin kryesor ndërkombëtar të Venezuelës, u godit rëndë nga lëkundjet dhe nga pasojat strukturore të tyre.
Në Caraballeda dhe Catia La Mar, ndërtesa banimi u shembën si kuti kartoni. Në disa objekte që nuk u rrëzuan plotësisht, fasadat ranë, duke lënë të dukshme dhoma gjumi, kuzhina, korridore, krevate, rroba dhe orendi shtëpie. Disa ndërtesa mbetën të pjerrëta mbi themele të dëmtuara, me kolona të çara dhe pllaka betoni të rënda, të cilat e bëjnë ndërhyrjen tejet të rrezikshme.
Në Playa Grande dhe Los Corales, familjarët qëndruan me orë dhe ditë pranë rrënojave, duke thirrur emrat e të afërmve. Disa mbanin fotografi, disa shkruanin emra mbi mure, të tjerë kërkonin listat e spitaleve. Në disa raste, të mbijetuarit ose familjarët kërkonin me duar, lopata e kazma, sepse makineritë e rënda nuk kishin mbërritur ende ose nuk mund të hynin në zona të ngushta.
Autoritetet kanë raportuar dëme në të paktën 383 ndërtesa, 13 spitale, 25 qendra tregtare dhe më shumë se 1.000 struktura të tjera. Në La Guaira janë përmendur mbi 100 ndërtesa të shembura, ndërsa më shumë se 69.000 familje janë raportuar si të prekura. Qeveria njoftoi shpërndarjen e 2.600 tonëve ushqim dhe ujë në këtë shtet, ndërsa kërkesat më të mëdha në terren mbeten uji, ushqimi, maskat, dorezat, ilaçet, pajisjet e shpëtimit dhe strehimi i sigurt.
Në ditën e tretë të emergjencës, La Guaira u militarizua dhe hyrja u kufizua. Mijëra qytetarë nga Karakasi dhe qytete të tjera kishin shkuar drejt zonës për të dërguar ndihma, ushqime, ujë dhe mjete pune, por trafiku u bllokua, duke penguar ambulancat, makineritë e rënda dhe ekipet profesionale. Autoritetet vendosën që hyrja të bëhej vetëm për persona të regjistruar, ekipe shpëtimi, forca sigurie, ndihma të koordinuara dhe mjete të autorizuara.
Raportimet flasin për mijëra policë dhe ushtarë në terren. Fillimisht u përmendën rreth 11.500 efektivë sigurie, ndërsa më pas u raportua se 14.000 ushtarë dhe policë patrullojnë La Guaira-n për të siguruar zonën, për të mbajtur rendin, për të lehtësuar kalimin e ekipeve dhe për të parandaluar kaosin.
Garë me kohën: dritarja e artë për të shpëtuar jetë
Në katastrofa të tilla, 48–72 orët e para janë vendimtare. Kjo periudhë njihet si “dritarja e artë” e shpëtimit. Pas saj, mundësia për të mbijetuar nën rrënoja pa ujë, pa ajër të mjaftueshëm dhe pa trajtim bie ndjeshëm. Megjithatë, raste të jashtëzakonshme mbijetese mund të ndodhin edhe më vonë, nëse personi ka pasur hapësirë ajri, temperaturë të përballueshme dhe qasje minimale në lëngje.
Në Venezuelë, kjo dritare u vështirësua nga pasgoditjet e vazhdueshme, mungesa e makinerive të rënda në orët e para, rrugët e bllokuara, mungesa e pajisjeve, komunikimi i dobët dhe numri i madh i ndërtesave të shembura njëkohësisht.
Banorë të La Guaira-s treguan se në disa zona kanë përdorur mjetet e tyre për të kërkuar nën rrënoja. “Gjithçka bëhet me thonj. Mungojnë duar dhe mjete”, tha një vullnetar që mori pjesë në shpëtimin e Arnaldo Carmona-s. Kjo fjali është kthyer në përmbledhjen më të saktë të orëve të para: vullnet i madh, solidaritet i jashtëzakonshëm, por mungesë pajisjesh dhe koordinimi.
Pasgoditjet kanë vazhduar. Në disa bilance u përmendën 86, 140, 214 dhe më pas mbi 300 pasgoditje. Një lëkundje e re me magnitudë 4.9 u regjistrua 44 kilometra në veri të Maracay-t, në Aragua, me thellësi të cekët, duke u ndier në Carabobo, Aragua, Miranda, La Guaira dhe në Distriktin Kryeqytetas. Funvisis raportoi edhe dhjetëra ngjarje të tjera me intensitet të ulët ose mesatar në zonat përreth La Guaira-s, Naiguatá-s, Boca de Aroa-s, Maracay-t dhe San Felipe-s.
Pasgoditjet nuk janë vetëm frikë psikologjike. Ato janë rrezik real për shpëtimtarët, sepse çdo lëkundje mund të rrëzojë mure të dëmtuara, pllaka betoni ose ndërtesa që qëndrojnë në ekuilibër të pasigurt.
Histori njerëzore: pritje, dhimbje dhe shpresë mes betonit
Në La Guaira, tragjedia nuk kuptohet vetëm nga shifrat. Ajo kuptohet nga emrat.
Mileidy Dunque, 43 vjeç, qëndronte pranë një ndërtese të shembur duke kërkuar nënën e saj, María, 82 vjeç, vëllain Iván, vajzën Alondra, 20 vjeç, dhe të dashurin e vajzës. Ata kishin shkuar t’i çonin ushqim nënës së saj. Kontakti i fundit ishte në orën 17:45, pak para tërmeteve. Pas kësaj, asnjë lajm.
“Nuk ka fjalë për të shpjeguar atë që ndiejmë: të vish këtu, të imagjinosh se familja jote është brenda dhe të mos marrësh asnjë ndihmë”, tha ajo. Thirrja e saj ishte e shkurtër dhe e rëndë: “Ju lutem, na ndihmoni.”
Simon Medina kërkonte me doreza, lopatë dhe kazmë nën rrënoja për nënën dhe vëllain. Ai tha se do të donte të gjente çfarëdo gjëje: një send, një dokument, një gjurmë. Në situata të tilla, edhe një objekt i vogël bëhet dëshmi se dikush ka qenë aty.
Pedro Luis Pérez, në Playa Grande, tregoi se motra e tij ishte shpëtuar, por ndodhej në koma në spital, ndërsa tre familjarë të tjerë mbeteshin nën rrënoja. Ai kërkonte maska për shkak të erës së rëndë që vinte nga rrënojat. Pas disa ditësh, trupat ende të pa nxjerrë krijojnë edhe rrezik sanitar, ndaj autoritetet kanë nisur të kontrollojnë më fort qasjen në zona të caktuara.
Një nënë e zhvendosur, Luz Marina Marcano, tregoi se vajzat e saj i luteshin: “Mami, na nxirr nga këtu, nuk duam të vdesim këtu.” Në strehimoret e improvizuara të Karakasit, njerëzit pranojnë ushqime, rroba dhe çarçafë, por shumë prej tyre thonë se ende kanë familjarë nën rrënoja dhe nuk mund të qetësohen.
Në El Junquito, raportimet lokale paralajmëruan për familje që kërkonin ndihmë pas 48 orësh, duke thënë se disa zona nuk kishin marrë ende vëmendjen e duhur të kërkim-shpëtimit. Në Chacao, autoritetet lokale njoftuan se në ndërtesën Don Pepe, pas kontrolleve të specializuara, nuk kishte më persona me jetë, ndërsa në ndërtesën Petunia puna mbetej jashtëzakonisht komplekse për shkak të peshës së pllakave të betonit.
Shpëtimet që mbajtën gjallë shpresën
Mes gjithë dhimbjes, disa shpëtime u kthyen në simbole të shpresës.
Camila Sofía Medina Rivas, 15 vjeç, u shpëtua nga ekipet e El Salvadorit në Catia La Mar. Ajo kishte mbetur e bllokuar në katin e nëntë të një ndërtese të shembur, bashkë me qenin e saj Chanel. Shpëtimtarët duhej të çanin disa mure për të arritur deri tek ajo. Pas rreth 50 orësh nën rrënoja, Camila u nxor me maskë oksigjeni, e mbuluar me flamuj, duke përshëndetur turmën dhe duke bërë shenjën e zemrës me duar. Fqinjët shpërthyen në duartrokitje.
Arnaldo Carmona u nxor i gjallë nga rrënojat në Caraballeda pas më shumë se 30 orësh. Operacioni për shpëtimin e tij zgjati rreth 10 orë dhe përfshiu mbi 20 persona, mes tyre vullnetarë nga Karakasi, zjarrfikës dhe mbrojtje civile. “Eja, vëlla!”, dëgjohej në pamjet e shpëtimit. “I madh je, Arnaldo!”, bërtiti dikush kur ai doli nga rrënojat.
UME-ja spanjolle ka raportuar shpëtimin e një personi të gjallë pas gati 72 orësh nën rrënoja në zonën rezidenciale Vistamar, në La Guaira. Ekipet spanjolle kishin marrë informacion për persona të mundshëm të bllokuar, kryen njohje fillestare dhe kërkim teknik, më pas konfirmuan praninë e viktimave nën rrënoja. Në Venezuelë janë dërguar 59 ushtarakë të UME-së, dy inxhinierë të ushtrisë spanjolle dhe tetë njësi kanine.
Ekipi ERICAM i Komunitetit të Madridit ka gjetur një person të moshuar dhe dy nipër/mbesa mes rrënojave. Ky ishte shpëtimi i parë i raportuar nga ky kontingjent në Venezuelë. Katër qentë e Njësisë Kanine të Madridit janë cilësuar kyçë në kërkimin e personave nën beton.
Në një tragjedi të tillë, çdo shpëtim është lajm kombëtar, sepse dëshmon se nën rrënoja mund të ketë ende jetë.
Spitalet: një sistem i goditur nga katastrofa
Spitalet venezuelase janë bërë një front i dytë i emergjencës. Në Karakas, qendra si Hospital Doctor Domingo Luciani, Hospital Pérez Carreño dhe spitale të tjera kanë pritur qindra të plagosur nga La Guaira dhe zonat përreth. Të plagosurit kanë trauma në kokë, fraktura, plagë nga shtypja, dëmtime të gjymtyrëve, plagë të hapura, shenja dehidratimi dhe dëmtime nga rrëzimi i objekteve.
Në disa spitale, familjarët kontrollojnë listat e të plagosurve dhe të shtruarve, duke kërkuar të afërmit që nuk përgjigjen në telefon. Disa fëmijë kanë mbërritur pa familjarë pranë. Rasti i Yenderlin Cabarza-s, 13 vjeç, me fraktura në të dy krahët, është përmendur si një nga shembujt më të dhimbshëm: ajo humbi nënën dhe xhaxhain gjatë shembjes së banesës në La Guaira.
Autoritetet raportojnë dëme në 13 spitale. Burime humanitare kanë folur edhe për dëmtime më të gjera në struktura emergjente shëndetësore. Mjekë dhe organizata paralajmërojnë për mungesë uji, antibiotikësh, solucione intravenoze, anestetikësh, çarçafësh, dorezash, maskash, gazash, alkooli dhe materialesh bazë.
Ministria e Shëndetësisë ka hapur fushata të dhurimit të gjakut në spitale të Karakasit, përfshirë Hospital Dr. José Gregorio Hernández, Hospital Universitario de Caracas, Banco Municipal de Sangre, Hospital Pérez de León II, Hospital Domingo Luciani dhe Hospital Victorino Santaella. Kërkohen dhurues mbi 18 vjeç, mbi 50 kilogramë, pa grip të kohëve të fundit, pa hepatit pas moshës 10 vjeç dhe, për personat me tatuazhe, të kenë kaluar të paktën një vit nga tatuazhi.
Kriza e spitaleve e bën katastrofën edhe më të rëndë: tërmeti nuk goditi vetëm banesat, por edhe vendet ku duhej të shpëtoheshin të plagosurit.
Fëmijët, strehimi dhe trauma psikologjike
UNICEF ka paralajmëruar se fëmijët janë ndër grupet më të rrezikuara. Në një tërmet, ata përballen jo vetëm me lëndime fizike, por edhe me humbjen e prindërve, ndarjen nga familjarët, zhvendosjen, mungesën e strehimit, ndërprerjen e shkollës dhe traumën psikologjike.
Organizata ka ndarë 2.5 milionë dollarë për një dërgesë të parë ndihmash humanitare. Këto fonde synojnë të mbulojnë nevojat urgjente të fëmijëve dhe familjeve, ndërsa ekipet vazhdojnë vlerësimin e dëmeve në terren. UNICEF ka paralajmëruar se janë dëmtuar banesa, shkolla, spitale, rrjete uji, energji dhe transport.
Në Karakas janë hapur refugje të përkohshme për personat e zhvendosur. Në Parque Alí Primera dhe zona të tjera, qytetarët marrin rroba, çarçafë, këpucë, ushqime dhe ujë. Vullnetarët kërkojnë sidomos produkte pastrimi, peceta të lagura, pelena, dyshekë, çarçafë, barna dhe materiale higjienike.
Janë hapur edhe linja falas të mbështetjes psikologjike për të prekurit nga ankthi, paniku, stresi post-traumatik dhe humbja e familjarëve. Në katastrofa të tilla, trauma nuk përfundon kur ndal lëkundja. Ajo vazhdon te fëmijët që nuk duan të hyjnë më në ndërtesa, te prindërit që kërkojnë fëmijët, te të moshuarit që humbën shtëpitë dhe te familjet që ende presin lajme.
Ndihma ndërkombëtare: mbi 1.600 shpëtimtarë dhe dhjetëra vende në terren
Venezuela ka pranuar mbi 1.600 shpëtimtarë ndërkombëtarë. Sipas zyrtarëve venezuelas, në vend kanë mbërritur 17 fluturime me ekipe shpëtimi dhe priten edhe 25 fluturime të tjera. Në terren janë ekipe nga El Salvadori, Meksika, Republika Dominikane, Zvicra, Ekuadori, Spanja, Kili, Kolumbia, Holanda, Italia dhe SHBA, ndërsa pritet të shtohen edhe vende të tjera.
El Salvadori ka luajtur rol të dukshëm me ekipet që shpëtuan Camila-n. Spanja ka dërguar UME-në, AECID-in, ERICAM-in, zjarrfikës nga komunitete autonome, qen kërkimi, teknikë strukturash dhe ndihma bazë. Ekipet e Madridit, Katalonjës, Galicisë, Andaluzisë, Badajoz-it, Málaga-s, Barcelonës dhe rajoneve të tjera janë përfshirë në mobilizim ose ofrim kapacitetesh.
Franca ka dërguar 85 shpëtimtarë të Sigurisë Civile. Holanda ka dërguar një ekip USAR me 64 specialistë, përfshirë zjarrfikës, policë, inxhinierë, mjekë, udhëheqës qensh kërkimi dhe tetë qen të trajnuar. Brazili ka njoftuar dy avionë shtesë me 111.000 njësi medikamentesh, antibiotikë, analgjezikë, doreza, maska, një spital fushor, 48 ushtarakë për ta operuar dhe 100 pastrues uji. Këto komplete mjekësore mund të mbulojnë nevojat e rreth 1.500 personave për një muaj.
SHBA ka njoftuar një paketë ndihme prej 150 milionë dollarësh: 100 milionë për OCHA-n dhe 50 milionë për organizata që veprojnë në terren. Po ashtu ka dërguar ekipe kërkim-shpëtimi nga Fairfax County dhe Los Angeles, pajisje ushtarake, helikopterë, avionë, vlerësime ajrore të dëmeve dhe mbështetje logjistike. Sipas raportimeve të fundit, Washingtoni po përgatit edhe një paketë të dytë ndihme ekonomike.
OKB-ja ka ndarë 15 milionë dollarë për ndihmë të menjëhershme në shëndetësi, strehim, ushqim dhe ujë të pijshëm. OIM vlerëson se deri në 6.8 milionë persona mund të jenë prekur nga tërmetet, përfshirë deri në dy milionë në Karakas. PNUD-i vlerëson dëmet paraprake në 6.7 miliardë dollarë. BE-ja ka aktivizuar mbështetjen satelitore Copernicus për të ndihmuar në hartëzimin e zonave të dëmtuara.
Kjo është një nga mobilizimet më të mëdha ndërkombëtare për Venezuelën në vitet e fundit.
Viktimat e huaja dhe diaspora
Katastrofa ka prekur edhe komunitetet e huaja në Venezuelë.
Spanja ka konfirmuar rritjen e numrit të viktimave në 6 shtetas spanjollë të vdekur. Mbeten 133 spanjollë të zhdukur ose të palokalizuar, ndërsa 14 janë lokalizuar nën rrënoja dhe për ta janë përqendruar ekipet e shpëtimit. Ambasada dhe konsullata spanjolle në Karakas kanë mbajtur hapur linjat e emergjencës.
Portugalia ka raportuar 41 viktima mes personave me shtetësi portugeze dhe luso-pasardhësve: 7 me nacionalitet portugez dhe 34 luso-pasardhës. Nga këta, 6 ishin të mitur. Mbeten të zhdukur 87 persona, ndërsa 49 portugezë dhe luso-pasardhës janë gjetur.
Kolumbia ka raportuar paraprakisht 24 shtetas kolumbianë të vdekur, por shifra është ende në verifikim me autoritetet venezuelase. Kina ka konfirmuar 7 viktima. Raportohen gjithashtu viktima nga Brazili, Italia, Kili dhe vende të tjera.
Në Spanjë, komuniteti venezuelas është mobilizuar për të mbledhur ndihma. Në Madrid, qendra Sambil është kthyer në pikë grumbullimi. Në Toledo, repartitorë janë organizuar si “pika mobile” për të mbledhur materiale që më pas dërgohen në Madrid. Megjithatë, AECID dhe Fundación Lealtad rekomandojnë që ndihma më efektive në këtë fazë të jetë financiare, jo dërgesa materiale të pakontrolluara, sepse këto mund ta rëndojnë logjistikën dhe ta ngadalësojnë përgjigjen.
Sporti dhe dhimbja kombëtare
Tragjedia ka prekur edhe sportin venezuelas. Federata Venezuelase e Futbollit ka raportuar vdekjen dhe zhdukjen e disa futbollistëve. Mes emrave të përmendur është Yimvert Berroterán, 18 vjeç, një talent i ri i futbollit venezuelas, i cili u gjet i vdekur bashkë me partneren e tij nën rrënojat e ndërtesës Coral Plaza, në Los Corales, La Guaira. Janë përmendur edhe Víctor Palacios dhe Razan Sijaa.
Një tjetër histori tragjike lidhet me futbollistin Héctor Bello, partnerja e të cilit raportohet se vdiq duke mbrojtur fëmijën e tyre të vogël, ndërsa familjarë të tjerë të tij u hospitalizuan.
Klube dhe institucione sportive jashtë Venezuelës kanë shprehur solidaritet. FC Barcelona ka njoftuar një donacion fillestar prej 100.000 eurosh dhe një fushatë mbledhjeje fondesh. Edhe klube të tjera kanë shprehur mbështetje simbolike për popullin venezuelas.
Aeroportet, fluturimet dhe komunikimet
Aeroporti ndërkombëtar Simón Bolívar në Maiquetía, porta kryesore ajrore e vendit, u dëmtua dhe operacionet u kufizuan. Për këtë arsye, disa kompani ajrore pezulluan ose ndryshuan fluturimet drejt Karakasit.
Avianca ka rifilluar përkohësisht fluturimet Bogotá–Valencia, duke përdorur aeroportin Arturo Michelena në Valencia si alternativë. Plus Ultra njoftoi se do të rifillojë fluturimet mes Spanjës dhe Venezuelës më 30 qershor, po ashtu përmes Valencia-s. Air Europa dhe Copa Airlines kanë pezulluar ose riorganizuar fluturime për shkak të situatës.
Starlink ka ofruar internet falas në zonat e prekura deri më 25 korrik, për të ndihmuar komunikimin. Ky është element shumë i rëndësishëm, sepse një pjesë e madhe e ankthit për të zhdukurit vjen nga pamundësia e komunikimit. Kur bie rrjeti telefonik, kur nuk ka energji dhe kur njerëzit zhvendosen nga shtëpitë, një person mund të rezultojë “i zhdukur” për familjen edhe nëse është gjallë në një strehimore, spital apo zonë tjetër.
Mungesa, plaçkitje dhe rend publik
Në Catia La Mar dhe zona të tjera të La Guaira-s janë raportuar plaçkitje në disa dyqane. Disa njerëz morën ushqime, ujë, pije, barna dhe produkte bazë. Raportime të tjera flasin edhe për marrje pajisjesh shtëpiake. Ky fenomen duhet trajtuar me kujdes: jo çdo hyrje në dyqan është kriminalitet i pastër; në disa raste ka dëshpërim nga mungesa e ushqimit dhe ujit. Por situata tregoi se rendi publik po vihej në provë.
Në Karakas janë raportuar radhë për karburant, supermarkete dhe farmaci. Qytetarët kërkojnë ujë, pelena, peceta të lagura, ushqime për fëmijë, maska, doreza, alkool, ujë të oksigjenuar, garza dhe barna bazë. Në një katastrofë të madhe, mungesa e furnizimeve mund të krijojë panik po aq sa vetë lëkundjet.
Për këtë arsye, kufizimi i hyrjes në La Guaira u paraqit nga qeveria si masë për të shmangur bllokimin e rrugëve dhe për t’u dhënë përparësi ambulancave, makinerive, ekipeve të shpëtimit dhe ndihmave të koordinuara. Qasja e gazetarëve gjithashtu është kontrolluar, me transport të organizuar dhe itinerare të përcaktuara, zyrtarisht për shkak të sigurisë dhe rrezikut sanitar.
Pse ishte kaq shkatërrues ky tërmet?
Venezuela ndodhet pranë kufirit mes pllakës së Karaibeve dhe pllakës së Amerikës së Jugut, një zonë ku veprojnë sisteme të rëndësishme thyerjesh gjeologjike, përfshirë Boconó, San Sebastián dhe El Pilar. Këto sisteme mund të prodhojnë tërmete të forta, sidomos në veriun e vendit.
Dobleti sizmik i 24 qershorit ishte veçanërisht i rrezikshëm sepse dy lëkundje të mëdha ndodhën pothuajse njëra pas tjetrës. Tërmeti i parë 7.2 mund të ketë dobësuar strukturat dhe të ketë transferuar stres tek një segment tjetër i thyerjes, ndërsa tërmeti i dytë 7.5 goditi menjëherë pas tij, kur ndërtesat nuk kishin asnjë mundësi “rikuperimi” strukturor.
Dëmin e rritën edhe thellësia relativisht e cekët e disa lëkundjeve, afërsia me zona të dendura urbane, cilësia e dobët e disa ndërtimeve, mirëmbajtja e pamjaftueshme, ndërtesat e vjetra, mungesa e një sistemi të fortë kombëtar të paralajmërimit sizmik dhe përqendrimi i popullsisë në zona me sedimente që mund të amplifikojnë lëkundjet.
Venezuela ka histori tërmetesh të mëdha. Tërmeti i Karakasit i vitit 1967 shkaktoi qindra viktima dhe dëme të mëdha në ndërtesa të larta. Tërmeti i vitit 1812, me magnitudë të vlerësuar rreth 7.7, ishte një nga më shkatërruesit në historinë e vendit. Por katastrofa e vitit 2026 po cilësohet si më e rënda në më shumë se një shekull për shkak të kombinimit të magnitudës, dy goditjeve të afërta, dëmeve urbane, dobësisë institucionale dhe bilancit njerëzor.
Politika dhe testi për shtetin
Tërmeti e gjeti Venezuelën në një gjendje tashmë të vështirë ekonomike, sociale dhe institucionale. Për vite, vendi është përballur me krizë humanitare, migrim masiv, dobësim të shërbimeve publike, mungesa në shëndetësi dhe polarizim politik.
Delcy Rodríguez dhe autoritetet qeveritare kanë theksuar se prioritet absolut është shpëtimi i njerëzve ende gjallë nën rrënoja. Qeveria ka aktivizuar forcat e armatosura, policinë, mbrojtjen civile, zjarrfikësit, qendrat e regjistrimit të vullnetarëve, kufizimet e qarkullimit dhe pranimin e ndihmës ndërkombëtare.
Opozita, përmes Plataforma Unitaria Democrática dhe figurave të tjera, ka akuzuar qeverinë për mungesë përgatitjeje, mungesë pajisjesh, mungesë strukture publike të fortë dhe reagim të pamjaftueshëm në orët e para. Sipas opozitës, qytetarët dhe vullnetarët u detyruan të kryejnë detyra që duhej të mbuloheshin nga institucione të specializuara dhe të pajisura më mirë.
Një zhvillim i rëndësishëm është bashkëpunimi i papritur me SHBA-në. Washingtoni ka dërguar ekipe, ndihmë financiare, kapacitete ushtarake e logjistike dhe ka pezulluar përkohësisht disa sanksione për të lehtësuar ndihmën. Ky bashkëpunim ka peshë humanitare, por edhe politike, sepse hap një kanal komunikimi mes dy palëve që kanë pasur marrëdhënie shumë të tensionuara.
Në këtë kuptim, tërmeti është edhe test qeverisjeje. Nuk do të matet vetëm me numrin e njerëzve të shpëtuar, por edhe me mënyrën si do të shpërndahet ndihma, si do të menaxhohen të zhvendosurit, si do të rindërtohen shtëpitë, spitalet dhe shkollat, dhe sa transparencë do të ketë për viktimat dhe fondet.
Dezinformimi: video të vjetra, pamje të rreme dhe inteligjencë artificiale
Pas katastrofës, rrjetet sociale u mbushën me pamje të rreme. Disa ishin video të vjetra të nxjerra nga konteksti, disa ishin nga vende të tjera, ndërsa disa ishin krijuar me inteligjencë artificiale.
Verifikuesit rrëzuan video që pretendonin të tregonin shpërthime në metronë e Karakasit, tsunami në La Guaira, shembje ndërtesash në Venezuelë apo thyerje tubacionesh nga tërmeti. Disa prej tyre i përkisnin ngjarjeve të viteve të mëparshme: një incident në metro nga viti 2021, një tsunami në Japoni në vitin 2011, shembje nga Turqia dhe Siria ose pamje të qarkulluara më herët në internet.
VerificaRTVE dokumentoi edhe përdorimin e inteligjencës artificiale: imazhe grash që qanin mes rrënojave, njerëz duke fjetur në rrugë dhe video ndërtesash që përplaseshin e shembeshin mbi makina policie. Disa prej tyre u identifikuan nga mjete detektimi si të krijuara me IA, me gabime në gishta, thonj, veshje ose me logo të mjeteve gjenerative.
Në një katastrofë ku çdo informacion mund të shpëtojë ose të rrezikojë jetë, dezinformimi është krizë më vete. Ai mund të krijojë panik, të shpërqendrojë ekipet e shpëtimit, të manipulojë opinionin dhe të shtojë dhimbjen e familjarëve që kërkojnë të afërmit.
Çfarë nevojitet tani?
Në fazën e parë, prioritet mbetet kërkim-shpëtimi. Nevojiten makineri të rënda, qen kërkimi, kamera termike, pajisje dëgjimi, ekipe të specializuara për struktura të shembura, ambulanca, oksigjen, ndriçim, gjeneratorë, karburant dhe koordinim i qartë.
Në fazën e dytë, prioritet është shëndetësia: trajtimi i të plagosurve, furnizimi i spitaleve, menaxhimi i trupave nën rrënoja, parandalimi i infeksioneve, uji i pijshëm, mbështetja psikologjike dhe mbrojtja e fëmijëve.
Në fazën e tretë, Venezuela do të përballet me rindërtimin: inspektimin e ndërtesave, prishjen e objekteve të rrezikshme, strehimin afatgjatë, rindërtimin e shkollave dhe spitaleve, rikthimin e energjisë dhe ujit, si dhe përcaktimin e përgjegjësive për ndërtime që nuk i rezistuan goditjeve.
Organizatat humanitare rekomandojnë që ndihma të kanalizohet përmes strukturave me përvojë dhe, në këtë fazë, të preferohen donacionet financiare. Mallrat e pakontrolluara mund të bllokojnë logjistikën, ndërsa fondet u mundësojnë organizatave të blejnë atë që nevojitet realisht në terren.
Përfundim: tragjedia që nuk mbaron kur pushon toka
Tërmeti i Venezuelës nuk ishte vetëm një lëkundje e fortë. Ishte një goditje që zbuloi brishtësinë e ndërtesave, dobësinë e shërbimeve publike, fuqinë e solidaritetit qytetar, rëndësinë e ndihmës ndërkombëtare dhe rrezikun e dezinformimit në epokën e inteligjencës artificiale.
Në La Guaira, familjarët ende presin pranë rrënojave. Në Catia La Mar, Camila u shpëtua pas 50 orësh dhe u kthye në simbol shprese. Në Caraballeda, Arnaldo doli i gjallë pas më shumë se 30 orësh. Në Vistamar, UME-ja spanjolle arriti të nxjerrë një person me jetë pas gati 72 orësh. Në spitale, mjekët punojnë me mungesa. Në rrugë, vullnetarët mbajnë ujë, ushqime dhe mjete. Në aeroporte, ekipet nga e gjithë bota zbresin me qen kërkimi, pajisje, mjekë, inxhinierë dhe shpresë.
Por për mijëra familje, lajmi që presin nuk ka ardhur ende. Ata kërkojnë një zë, një emër në listë, një telefonatë, një trup për ta varrosur ose një mrekulli për ta përqafuar.
Venezuela është ende në garë me kohën. Por pas shpëtimit të të gjallëve, do të nisë gara më e gjatë: rindërtimi i qyteteve, spitaleve, shkollave, shtëpive dhe besimit.
Për Facebook/foto, titulli duhet përditësuar kështu: “Venezuela nën rrënoja: 1.430 të vdekur, mbi 3.300 të plagosur, mbi 50 mijë të palokalizuar”.
