“IApokalipsa” po bëhet gjithnjë e më shumë temë diskutimi. Dy ngjarje kanë ndezur debatin. Nga njëra anë, sulmi ndaj kompanisë Hugging Face (e cila ofron zgjidhje të IA-së) nga IA-të e OpenAI-t (gjiganti i IA-së gjenerative që zotëron ChatGPT-në). Sulmi u ndërmor në mënyrë autonome nga modelet e OpenAI-t, pa qenë i urdhëruar nga drejtues njerëzorë. Nga ana tjetër, dorëheqja e bujshme e Jacob Coxon, një inxhinier i ri i Anthropic (gjiganti tjetër i IA-së gjenerative që ofron Claude). Coxon u largua nga detyra duke publikuar një seri mesazhesh në X, ku shprehte shqetësimin se po ecim me hapa të shpejtë drejt një “superinteligjence” të aftë “të na vrasë të gjithëve deri në fund të dekadës”. Që atëherë, e gjithë vëmendja është përqendruar te rreziku, shumë real, i humbjes së kontrollit mbi IA-në. Aq sa, për herë të parë, drejtuesit e tri kompanive më të rëndësishme të sektorit, përkatësisht Sam Altman (OpenAI), Dario Amodei (Anthropic) dhe Elon Musk (xAI), kanë shprehur publikisht pajtimin e tyre për të ngadalësuar zhvillimin e modeleve më të fuqishme.
Edhe pa folur për ngadalësim, a është realist rregullimi i zhvillimit të IA-së? Në pamje të parë, duket se duhet të mbizotërojë skepticizmi. Gjigantët e IA-së gjenerative, ashtu si edhe, në planin gjeopolitik, Kina dhe Shtetet e Bashkuara, janë përfshirë në një garë për zhvillimin e IA-së më të fuqishme. Kjo, natyrisht, nuk është e favorshme për bashkëpunimin. Është dilema e famshme e të burgosurit. Aktorët duhet të zgjedhin mes një bashkëpunimi të dobishëm për të gjithë dhe një vrapimi të pakontrolluar përpara, që mund t’u mundësojë të marrin gjithçka. Në këtë skenar, natyrisht, mbizotëron vrapimi përpara. Aq më tepër kur nuk dihet nëse konkurrentët i respektojnë vërtet angazhimet e tyre. Pikërisht për këtë arsye është krejtësisht iluzore të pritet një ngadalësim i zhvillimit të IA-së që do të vinte nga vetë kompanitë konkurruese ose që do t’u imponohej atyre nga shtetet të cilave u përkasin.
Rregullim mbikombëtar
Megjithatë, asgjë nuk na pengon të përfytyrojmë një rregullim mbikombëtar. Pikërisht këtu bëhet i pashmangshëm paralelizmi me armën bërthamore, i cili po përdoret gjithnjë e më shpesh në debatin publik. Në fakt, me bombën atomike kemi një precedent që mund të shfrytëzohet. Në vitin 1945, bota mund të kishte frikë në mënyrë të ligjshme se, herët ose vonë, shumica e shteteve do të pajiseshin me armë bërthamore. Tetëdhjetë vjet më vonë, kjo nuk ka ndodhur. Sot, në botë ka nëntë fuqi bërthamore. Ndërkohë, komuniteti ndërkombëtar miratoi një traktat për mospërhapjen dhe krijoi një organizatë ndërkombëtare, Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA), të ngarkuar me zbatimin e tij. Një arkitekturë e ngjashme për të rregulluar zhvillimin e IA-së mund të krijohej përmes nënshkrimit të një traktati për mospërhapjen e IA-së dhe krijimit të një Agjencie Ndërkombëtare të IA-së (AIIA). Kjo do të përbënte të vetmen zgjidhje për të rregulluar zhvillimin e inteligjencës artificiale.
Një zgjidhje e tillë nuk do të ishte ilaç për gjithçka, ashtu siç nuk ka qenë e tillë as mospërhapja bërthamore. Së pari, duhet relativizuar roli që ajo ka luajtur. Nëse përhapja ndërkombëtare është kufizuar, kjo nuk ka ndodhur vetëm falë kuadrit të Kombeve të Bashkuara. Kanë ndikuar edhe faktorë të tjerë, të cilët do t’i gjenim gjithashtu në garën e IA-së. Ashtu siç është teknikisht e vështirë dhe e kushtueshme të zhvillohet një bombë atomike, po aq është teknikisht e vështirë dhe e kushtueshme të zhvillohet një IA e teknologjisë më të avancuar, e ashtuquajtur IA e kufirit teknologjik. Së dyti, suksesi i mospërhapjes bërthamore është i pjesshëm. Disa shtete janë pajisur me armë bërthamore pas hyrjes në fuqi të traktatit (Izraeli, India, Pakistani, Koreja e Veriut), ndërsa rasti iranian tregon se sa e vështirë është të zbatohet ai ndaj një fuqie të vendosur për ta shkelur.
Tani ose kurrë
Edhe më problematike është se traktati për mospërhapjen bërthamore nuk i ka penguar fuqitë që tashmë zotëronin armë bërthamore të zgjeronin arsenalet e tyre. Pikërisht kundër një dukurie të krahasueshme do të duhej të miratohej një mekanizëm për mospërhapjen e IA-së. Qëllimi i tij nuk do të ishte t’u ndalonte fuqive që nuk zotërojnë IA të kufirit teknologjik të zhvillojnë një të tillë, por të pengonte fuqitë më të avancuara në këtë fushë të zhvillojnë modele që do të bëheshin tepër të rrezikshme dhe të pakontrollueshme. Mospërhapja e IA-së do të synonte të shmangte një garë të pakoordinuar përpara mes modeleve më të avancuara. Ashtu si inspektorët e IAEA-s kontrollojnë objektet bërthamore të vendeve të dyshuara për përhapje bërthamore, inspektorët e AIIA-s do të duhej të kontrollonin vazhdimisht aktivitetet e OpenAI-t dhe DeepSeek-ut.
Së treti, kuadrit të mospërhapjes bërthamore iu desh një çerek shekulli për t’u vendosur. Për IA-në, këtë kohë nuk e kemi. Kjo çështje duhet trajtuar tani. Tani ose kurrë. Mirëpo Donald Trump, për të përmendur vetëm atë, nuk e dëshiron një gjë të tillë. Duke qenë i njohur për ndryshimet e tij të qëndrimit, ai mund të ndryshojë mendje nga njëra ditë në tjetrën, veçanërisht nëse do të ndodhte një katastrofë që do t’i atribuohej IA-së. Por, në të kundërt, do të duhej të prisnim të paktën largimin e tij që gjërat të fillonin të lëviznin. Domethënë dy vjet, domethënë një shekull në kohën e IA-së. Sepse askush nuk e di se ku do të kenë arritur modelet e kufirit teknologjik pas dy vjetësh.
Duke mbetur realistë, mund të mendojmë se një kuadër për mospërhapjen e IA-së ndoshta nuk do të krijohet. Të paktën jo menjëherë. Por duhet të jemi të vetëdijshëm se kjo është e vetmja zgjidhje. Për më tepër, realizmi nuk e përjashton vullnetarizmin. Çfarë propozojnë kandidatët për zgjedhjet presidenciale të vitit 2027 në fushën e IA-së? Për momentin, jo shumë. Nëse do të angazhoheshin që Franca të shtynte përpara krijimin e një kuadri ndërkombëtar për rregullimin e IA-së, do të mbanin një qëndrim në përputhje me rëndësinë e çështjes. Ideja duhet të shtyhet përpara, duhet t’i hapet rrugë. Siguria e IA-së do të jetë tashmë në qendër të mbledhjes së Këshillit të Sigurimit të OKB-së javën e ardhshme. Edhe pse të gjithë treguesit janë të kuq, kjo përbën pa dyshim një sinjal inkurajues.
Antoine Buéno është këshilltar në Senat dhe eseist. Sapo ka botuar Guidance (Tallandier)./L’Express.fr
