Nga Tim Kanning, Tokio
Për një kohë të gjatë, njerëzit në këtë vend jetuan të izoluar nga risitë teknologjike. Tani duket se diktatura po i liron disi kufizimet – për të fituar më shumë kontroll. Telefonat celularë luajnë një rol në këtë proces.
Duket si një skenë krejt e zakonshme rruge: disa njerëz ecin në një trotuar të gjerë me telefonat inteligjentë në dorë, ndërsa në sfond një shitëse është ulur pranë tezgës së saj dhe, me sa duket, po shikon një video në telefon. Ajo që e bën fotografinë aspak të zakonshme është vendi ku është realizuar: pamja është shkrepur në Korenë e Veriut – pra, në një vend popullsia e të cilit është skajshmërisht e varfër dhe që deri më tani ka mbetur kryesisht e izoluar nga zhvillimet e vrullshme teknologjike të dekadave të fundit.
Megjithatë, prej disa vitesh, siç raporton eksperti për Korenë e Veriut Martyn Williams nga instituti amerikan Stimson Center, telefonat inteligjentë duket se po përhapen gjithnjë e më shumë në vend. Ai vlerëson se numri i këtyre pajisjeve në duart e popullsisë ka arritur tashmë në shtatë milionë, një shifër e konsiderueshme duke pasur parasysh se Koreja e Veriut ka rreth 27 milionë banorë. Nuk ekzistojnë statistika zyrtare dhe as mundësi për të kryer kërkime të pavarura e të hapura brenda vendit. Për këtë arsye, studiues si Williams duhet të mbështeten në informacionet e pakta të disponueshme dhe në vlerësime: fotografi nga udhëtime të organizuara, pamje nga televizioni shtetëror, imazhe satelitore dhe përllogaritje të bazuara në të dhëna të publikuara më herët.
1.500 aplikacione për të zgjedhur, të gjitha të zhvilluara brenda vendit
Nga këto të dhëna, Williams arrin në përfundimin se jo vetëm telefonat inteligjentë po përhapen gjithnjë e më shumë, por po zgjerohet edhe oferta e aplikacioneve për to. Deri para pak kohësh, koreano-veriorët nuk mund të bënin me këto pajisje shumë më tepër sesa të shikonin televizionin shtetëror, të përdornin një kalkulator dhe të lexonin tekste të familjes sunduese Kim. Tani, ndërkaq, ata kanë në dispozicion rreth 1.500 aplikacione. Të gjitha janë zhvilluar në Korenë e Veriut. Mes tyre ka shumë lojëra për telefona celularë, platforma videosh dhe pesë aplikacione të ndryshme për pagesa elektronike, me të cilat mund të paguhen, për shembull, biletat e autobusit ose ushqimi në restorante.
Ndryshe nga shumë sektorë të tjerë të ekonomisë, ku numri i ofruesve kufizohet rreptësisht, regjimi duket se në tregun e telefonave inteligjentë toleron, madje edhe nxit, një konkurrencë të gjallë, thotë Williams. Gjatë udhëtimit të tij më të fundit të organizuar nëpër vend, ai numëroi telefona të 24 markave të ndryshme. Zakonisht ato importohen nga Kina prej kompanive të mëdha tregtare të vendit dhe, para se të hidhen në treg, përshtaten me kushtet dhe kufizimet teknike të vendosura në Korenë e Veriut.
Përdoruesit në Korenë e Veriut nuk kanë qasje në internetin e zakonshëm global; nuk ka Wi-Fi, por vetëm rrjetin celular të kontrolluar nga shteti. Kush dëshiron të përdorë një telefon inteligjent, fillimisht duhet të aplikojë për një lloj dokumenti identifikimi për telefoninë celulare, i cili përfshin edhe njohjen e fytyrës. Shteti vendos gjithashtu se cilat aplikacione mund të përdoren. Megjithatë, Williams nuk sheh në këtë zhvillim ndonjë shenjë se regjimi po bëhet më i hapur; përkundrazi, ai sheh të kundërtën: përdorimi i gjerë i telefonave inteligjentë u krijon autoriteteve shtetërore mundësi krejtësisht të reja për mbikëqyrjen e popullsisë.
Ndeshjet e Ligës së Kampionëve me disa ditë vonesë
Si shembull, Williams përmend aplikacionet e reja të argëtimit. Shumë koreano-veriorë pëlqejnë të shikojnë fshehurazi filma amerikanë ose koreano-jugorë, gjë që është rreptësisht e ndaluar në vend. Me aplikacionet e reja, regjimi tani u ofron alternativa të miratuara nga shteti. Brenda aplikacioneve të autorizuara, koreano-veriorët mund të luajnë lojëra me grafikë në stilin e Disney-t dhe madje të shikojnë ndeshje futbolli të Ligës së Kampionëve të Evropës.
“Operatorët me siguri nuk kanë licenca zyrtare për këtë”, thotë Williams. Ndeshjet shfaqen me disa ditë vonesë dhe, me sa duket, janë regjistruar pa autorizim nga transmetimet e kanaleve televizive të huaja. Megjithatë, nëse një qytetar duhet të zgjedhë mes kalimit të një mbrëmjeje duke parë seriale koreano-jugore, me rrezikun që të ndëshkohet për këtë, ose shikimit të futbollit pa u futur në telashe, ai ndoshta do të jetë më i prirur t’u përmbahet ndalimeve, thotë Williams.
Studiuesit i duket veçanërisht interesante një lloj farmacie online që tani ofrohet nga Ministria e Shëndetësisë. Përdoruesit thuhet se mund të porosisin përmes saj një numër të madh ilaçesh, të cilat më pas u dërgohen në shtëpi. “Me gjasë kjo funksionon, në rastin më të mirë, vetëm në qytetet e mëdha”, thotë Williams. Nëse do të funksiononte edhe më gjerë, kjo do të përbënte një përmirësim të ndjeshëm të kujdesit shëndetësor në vend. Nga këndvështrimi i ministrisë, një aplikacion i tillë ka avantazhin se mund të gjurmohet rruga e çdo kutie aspirine, nga depot shtetërore deri te përdoruesi përfundimtar. Në këtë mënyrë mund të kufizohen vjedhjet e përhapura dhe tregtia e barnave në tregun e zi.
Edhe përhapja më e gjerë e pagesave elektronike përmes telefonit do ta bënte më të lehtë gjurmimin e flukseve monetare në vend, kufizimin e korrupsionit ose vendosjen e taksave mbi transaksione të caktuara. “Është e qartë se, për momentin, shteti sheh shumë më tepër përfitime nga përhapja e kësaj teknologjie sesa rreziqe që ajo mund të paraqesë për të”, përfundon Williams.
Pagesat elektronike mund të mbikëqyren lehtësisht
Ai sheh disa tregues se përdorimi i telefonave inteligjentë nuk është më i kufizuar vetëm te banorët relativisht të mirëqenë të qyteteve, por po përhapet edhe në zonat rurale. Këtë e sugjeron fakti se në imazhet satelitore tashmë shihen antena të telefonisë celulare edhe në zonat rurale. Për më tepër, regjimi ka ngritur së fundmi, për herë të parë, 200 stacione meteorologjike në të gjithë vendin. Pak më vonë, televizioni shtetëror prezantoi një aplikacion për motin, i cili synon t’u vijë në ndihmë kryesisht fermerëve në zonat rurale gjatë punës së tyre.
Një nga enigmat e mëdha të bumit të telefonave inteligjentë në Korenë e Veriut është se si arrijnë njerëzit t’i përballojnë financiarisht këto pajisje. Prej disa vitesh, Koreja e Veriut po përjeton një gjallërim ekonomik të paparë prej kohësh. Nuk ka statistika zyrtare nga Pheniani. Megjithatë, banka qendrore e Koresë së Jugut ka vlerësuar së fundmi se ekonomia e Koresë së Veriut u rrit me 3,5 për qind në vitin 2025, pas rritjeve prej 3,7 dhe 3,1 për qind në dy vitet pararendëse. Një burim i rëndësishëm të ardhurash për vendin është furnizimi i Rusisë me armë dhe municione, si edhe dërgimi i ushtarëve në mbështetje të Vladimir Putinit në luftën e tij kundër Ukrainës.
Vetëm nga këto angazhime, sipas një vlerësimi të Bloomberg-ut, deri tani në Korenë e Veriut kanë hyrë 22 miliardë dollarë. Ekspertët vlerësojnë gjithashtu se një ushtri hakerësh koreano-veriorë i ka sjellë vendit vetëm gjatë vitit të kaluar deri në dy miliardë dollarë përmes vjedhjeve dhe zhvatjeve që përfshijnë bitcoin dhe kriptomonedha të tjera. Megjithatë, të ardhura të tilla zakonisht shkojnë drejtpërdrejt te regjimi dhe jo te popullsia.
Williams thekson, megjithatë, se kohët e fundit është gjallëruar e gjithë ekonomia e vendit. Në Phenian po ndërtohen lagje të tëra të reja me ndërtesa shumëkatëshe, ndërsa në imazhet satelitore pjesë shumë më të mëdha të vendit shfaqen të ndriçuara gjatë natës sesa vetëm disa vite më parë. Për më tepër, programi ekonomik “20-10”, i nisur nga Kim dhe që synon ndërtimin e 20 fabrikave në çdo provincë të vendit, pritet të nxisë ekonominë të paktën në afat të shkurtër. Sipas Bankës së Koresë, vetëm sektori i ndërtimit në vend u rrit me 6,3 për qind gjatë vitit të kaluar, ndërsa një vit më parë rritja kishte arritur madje në 12,3 për qind.
Pavarësisht gjallërimit të fundit ekonomik, sipas Williamsit, në Korenë e Veriut ka ekzistuar gjithmonë një treg i zi i lulëzuar për mallrat e kontrabanduara përtej kufijve. Falë tij, shumë koreano-veriorë mund të kenë grumbulluar fshehurazi njëfarë pasurie, përfshirë kursime në valuta të huaja. Williams sheh këtu edhe një arsye tjetër përse regjimi po nxit përhapjen e telefonave inteligjentë: “Ata duan t’i nxjerrin paratë nga dyshekët e koreano-veriorëve të pasur dhe t’i fusin në qarkullimin ekonomik.”/F.A.Z.
