Nga Julija Petrosiute dhe Cosima Gill, WDR
Shenjat ujore digjitale mund të tregojnë nëse inteligjenca artificiale është përdorur gjatë hartimit të një teksti. Kjo teknologji mund ta ndihmojë botën e letërsisë. Megjithatë, ajo ende nuk është e përdorshme nga të gjithë.
Kush lexon një libër dëshiron të zhytet në një botë tjetër. Por çfarë ndodh kur kjo botë nuk është krijuar nga një njeri, por nga inteligjenca artificiale (IA)? Kjo pyetje po e preokupon gjithnjë e më shumë industrinë e botimeve letrare.
Prej javësh po diskutohet nëse gjatë shkrimit të një romani të vlerësuar me çmim është përdorur IA. Javën e kaluar, për këtë arsye, një shtëpi botuese kanadeze ndërpreu bashkëpunimin me shkrimtarin Thélyson Orélien. Është një rast që botuesi dhe shkrimtari gjerman Jo Lendle po e ndjek me vëmendje. Ai e kishte lexuar dorëshkrimin dhe, në parim, e kishte vlerësuar pozitivisht.
Letërsia është përshtatur gjithmonë
Për Lendle, përdorimi i teknologjive të reja në letërsi nuk është diçka thelbësisht e re. Letërsia është përshtatur gjithmonë me zhvillimet teknologjike. Kur u shfaq filmi, ndryshuan mënyrat e rrëfimit. Me përhapjen e kompjuterit, ndryshuan proceset e kërkimit dhe të shkrimit.
“Bota e librave reagon ndaj ndryshimeve dhe arti i rrëfimit ecën me to”, thotë Lendle.
Edhe inteligjenca artificiale është pjesë e këtij zhvillimi. Ajo mund t’i ndihmojë autorët, për shembull, të kapërcejnë bllokimin gjatë shkrimit ose të zhvillojnë ide të reja.
Një mangësi themelore e inteligjencës artificiale që nga fillimet e saj është se, për trajnimin e modeleve të IA-së, janë përdorur libra dhe vepra letrare pa i kompensuar autorët për këtë. Përveç kësaj, tekstet e gjeneruara tërësisht nga IA shpesh mund të identifikohen. Stili i të shkruarit dhe struktura e tyre shpesh duken jo elegante.
Lendle e krahason këtë me imazhet e para të gjeneruara nga IA, në të cilat njerëzit papritur shfaqeshin me gjashtë gishta. Në atë kohë, mangësitë ishin të dukshme. Ngjashëm ndodh aktualisht edhe me shumë tekste. Megjithatë, ai beson se cilësia e tyre do të përmirësohet me shpejtësi.
Shenjat ujore digjitale synojnë të sigurojnë transparencë
Për këtë arsye, Lendle e mirëpret faktin që kompani që zhvillojnë dhe ofrojnë sisteme të IA-së, si Anthropic, Google dhe OpenAI, kanë njoftuar përdorimin e shenjave ujore digjitale dhe, në disa raste, tashmë po i përdorin ato.
Në sfond qëndron Akti i Bashkimit Evropian për Inteligjencën Artificiale (AI Act), i cili ka hyrë në fuqi në vitin 2024. Në fillim të gushtit iu shtua edhe detyrimi për etiketimin e përmbajtjeve të gjeneruara nga IA.
Nga këndvështrimi i tij si botues, shenja të tilla ujore digjitale mund të jenë të dobishme. Ato synojnë të bëjnë të mundur identifikimin e përfshirjes së inteligjencës artificiale në krijimin e një teksti.
Megjithatë, aktualisht ekziston një pengesë vendimtare: shtëpitë botuese, librashitësit dhe lexuesit ende nuk mund ta verifikojnë vetë nëse një tekst përmban vërtet një shenjë ujore digjitale.
Dyshime për dobinë praktike
Sipas ekspertit të inteligjencës artificiale Jörg Schieb, shenjat ujore digjitale aktualisht mund të përdoren vetëm nga vetë kompanitë teknologjike dhe nga disa organizata e institucione të arsimit të lartë të përzgjedhura. Çelësi i nevojshëm për verifikimin e tyre ende nuk është publikisht i disponueshëm.
“Megjithatë, shenjat ujore digjitale aktualisht nuk japin asnjë informacion për shkallën e përdorimit të IA-së në një tekst. Nëse teksti është shkruar tërësisht me IA, ai pajiset me një shenjë ujore digjitale. E njëjta gjë ndodh edhe kur IA është përdorur vetëm për të kontrolluar vendosjen e presjeve, ndërsa pjesa tjetër e tekstit është shkruar nga vetë autori”, thotë Schieb.
Si funksionojnë shenjat ujore digjitale?
Ndryshe nga videot ose skedarët audio, shenjat ujore digjitale nuk mund të vendosen thjesht në mënyrë të dukshme në tekste. Një kod i shtuar në tekst mund të hiqej lehtësisht. Për këtë arsye, kompani si OpenAI dhe Anthropic përdorin metoda të tjera.
Shenja ujore digjitale integrohet në përzgjedhjen e fjalëve gjatë gjenerimit të tekstit, shpjegon Jörg Schieb:
“Kjo realizohet në mënyrë të tillë që përzgjedhja e fjalëve dhe e shenjave gjuhësore të përcaktohet nga një çelës. Si rezultat, disa fjalë shfaqen me një shpeshtësi më të lartë sesa do të shfaqeshin normalisht. Bëhet fjalë për probabilitet statistikor.”
Për lexuesit, përmbajtja e fjalive mbetet pothuajse identike dhe vetëm dikush me aftësi shumë të mira për të kuptuar tekstin mund ta vërejë këtë ndryshim.
Në parim, Schieb nuk sheh ndonjë problem nëse inteligjenca artificiale është përdorur gjatë hartimit të një teksti.
“Nuk është stigmë nëse IA ka ndihmuar për të shkruar një tekst vërtet të mirë”, thotë ai. “Ndoshta pyetja nuk duhet të jetë: A e ka shkruar apo jo inteligjenca artificiale këtë tekst? Por më tepër: A është i mirë teksti apo jo?”
Tekstet kanë nevojë për një shpirt njerëzor
Për Lendle, letërsia e mirë ka nevojë për një shpirt të gjallë pas fjalëve. Ai paralajmëron se përdorimi i inteligjencës artificiale mund të çojë në humbjen e origjinalitetit.
Nëse sistemet e IA-së mbështeten kryesisht në modele ekzistuese dhe probabilitete statistikore, ekziston rreziku që të mbizotërojnë vazhdimisht mënyra të ngjashme rrëfimi dhe që lexuesit të mësohen me përsëritjen e së njëjtës gjë.
Në fund, secili do të duhet të vendosë vetë nëse dëshiron të zhytet në botë të krijuara nga njerëzit apo nga inteligjenca artificiale. Megjithatë, me teknologjitë aktuale të shenjave ujore digjitale, lexuesit ende nuk mund ta identifikojnë këtë dallim./tagesschau.de
