Nga Claudia Bröll
Dhjetëra mijëra kenianë siguronin të ardhurat e tyre si “ghostwriter” për studentë jashtë vendit. Tani këtë punë po e bën inteligjenca artificiale. Çfarë ndodh tani?
Studenti mezi mund ta besonte fatin e tij. E kishte nisur me vonesë vitin akademik në një universitet britanik. Studentët e tjerë dukej se ishin shumë përpara tij, ndërsa tema e esesë – “Roli i organizatave me bazë në komunitet në mbështetjen e familjeve vulnerabël” – tingëllonte e ndërlikuar. Atëherë i erdhi ndër mend një grua keniane, bashkatdhetare, të cilën e kishte njohur rastësisht në aeroportin e Nairobit para nisjes. I shkroi në WhatsApp, ajo i ofroi ndihmë dhe ai pranoi.
Winfred Mutua është një grua energjike, e cila rrëfen pa hezitim për angazhimin e saj të parë si “ghostwriter”. Ajo thotë, gjatë një bisede me video, se kishte punuar për ditë të tëra, pjesërisht deri vonë natën, për esenë e studentit. Teksti iu kthye tri herë, sepse formati nuk përputhej me praktikat e zakonshme të universiteteve britanike. Pastaj erdhi nota: “shumë mirë”. Mutua u gëzua, edhe pse emri i saj nuk figuronte në faqen e parë.
Që nga ai moment, ajo e kuptoi potencialin e saj. “Në atë kohë arrita madje të ndihmoja një student të një programi master në një universitet të huaj me një punim, megjithëse vetë atëherë ende nuk e kisha përfunduar masterin”, thotë 29-vjeçarja keniane nga ekrani. Prindërit e studentit i transferuan 45.000 shilinga, ekuivalente me 300 euro sipas kursit të sotëm. Kjo është më shumë se sa fiton një mësues në Kenia brenda një muaji. Emri i saj filloi të përcillej nga njëri te tjetri. Nuk kaloi shumë dhe nisën ta kontaktonin të interesuar nga Britania e Madhe, Danimarka, Kanadaja dhe vende të tjera.
Ndryshimi erdhi papritur
Sipas vlerësimeve, në kulmin e këtij aktiviteti vetëm në kryeqytetin kenian, Nairobi, dhjetëra mijëra njerëz punonin si “ghostwriter”. Për shumë prej tyre, kjo mbetet edhe sot burimi më i rëndësishëm ose i vetëm i të ardhurave. Popullsia është e re – çdo i dyti kenian është nën njëzet vjeç – ndërsa vendet e rregullta të punës janë të pakta. Gatishmëria e studentëve në vende të largëta për të mashtruar gjatë studimeve përputhet me numrin e madh të njerëzve të gatshëm për t’i ndihmuar. Por pastaj erdhi inteligjenca artificiale (IA).
“Gjithçka ndodhi shumë shpejt”, tregon Mutua. Brenda një kohe shumë të shkurtër, puna e saj ra me 70 për qind. Përmes WhatsApp-it nisën të vinin gjithnjë e më pak kërkesa. Për më tepër, studentët nuk i dërgonin më, si zakonisht, udhëzimet e pedagogëve dhe materialet e hollësishme nga ligjëratat, por tekste të plota të gjeneruara nga IA-ja, me kërkesën që ajo t’i përpunonte. “Ghostwriter”-ja e angazhuar në Afrikën Lindore duhet të sigurojë që punimet të lexohen sikur të ishin shkruar nga një student i zellshëm, pas shumë orësh pune në tavolinë.
Keniania, e cila ka dy diploma bachelor dhe një master, bezdiset nga kjo. Shpesh, thotë ajo, përpunimi kërkon po aq punë sa shkrimi i një teksti nga e para. Por porositësit paguajnë vetëm një pjesë të shumës së mëparshme. Përveç kësaj, ajo thotë se i është zbehur disi kënaqësia nga puna. Gjithmonë e ka konsideruar veten më shumë si një mësuese që jep ndihmë shtesë dhe preferon ta quajë veten “Academic Writer” sesa “ghostwriter”.
Ajo kujton një student, i cili duhej të shkruante një punim mbi sfidat me të cilat përballen nënat e vetme. “I shkreti vërtet nuk kishte asnjë ide dhe as nuk i interesonte.” Por në fund, thotë ajo, ai e falënderoi. Bisedat rreth punimit ia kishin hapur sytë. “Ndoshta ka mësuar diçka për jetën.”
Po zhduken përfitimet e “fshatit global”
Personalisht, Mutua është plotësisht e bindur se studentët në parim mund të kërkojnë ndihmë, por në fund duhet ta bëjnë vetë punën e tyre. Në shtëpinë e saj, ajo ndonjëherë e fik internetin, në mënyrë që vajza e saj e vogël të mos i bëjë detyrat shkollore me ndihmën e IA-së. Megjithatë, në fund, thotë ajo, është vendimi i klientëve të saj se si e përdorin IA-në ose një “ghostwriter”.
Në Gjermani, paraqitja nga studentët e një punimi të shkruar nga dikush tjetër si punë e tyre përbën një shkelje të rëndë të rregulloreve universitare të provimeve. Mund të ketë madje pasoja penale nëse ekziston një deklaratë nën betim se punimi është hartuar në mënyrë të pavarur dhe pa ndihmën e të tjerëve. Britania e Madhe dhe disa vende të tjera ndjekin një qasje tjetër. Atje ndalohet ofrimi i “shërbimeve të ghostwriting-ut” në fushën akademike.
A do të rezultojë IA-ja një mallkim apo një bekim, një motor i rritjes ekonomike apo një shkatërruese e vendeve të punës? Kjo pyetje shqetëson shumë njerëz edhe në Kenia, shumë përtej “ghostwriter”-ëve. Teresios Bundi, i cili më parë gjithashtu shkruante punime për studentë, i kujton mirë vitet e fillimit të punës digjitale në Kenia. Bota atëherë ishte shndërruar në një “fshat global” dhe mundësitë dukeshin të pakufishme. Por tani gjithnjë e më shumë fusha në këtë fshat po zhduken, sepse mund të kryhen nga IA-ja. “Papritur po shfaqen mure që tani ta zënë rrugën.”
Në Kenia, kjo çështje është veçanërisht e ndjeshme. Vendi është një nga shtetet teknologjikisht më të përparuara të kontinentit dhe disa e quajnë “Silicon Savannah”. Pagesat me telefon celular, për shembull, janë të zakonshme prej gati njëzet vjetësh. Një numër i madh sipërmarrësish të vegjël dhe të vetëpunësuarish kanë ndërtuar jetesën e tyre në të ashtuquajturën ekonomi të platformave. Përmes aplikacioneve, platformave online dhe rrjeteve sociale, ata pranojnë porosi të llojeve nga më të ndryshmet, disa prej tyre edhe nga jashtë vendit, si në rastin e “ghostwriter”-ëve.
Revolta e “Gjeneratës Z”
Se çfarë potenciali shpërthyes mund të kenë përpjekjet për të kufizuar qasjen në internet, u pa dy vjet më parë, kur pamjet e protestave të “Gjeneratës Z” në Kenia bënë xhiron e botës. Një projektbuxhet me plane tatimore jashtëzakonisht jopopullore të qeverisë kishte ndezur zemërimin. Ndër të tjera, planet parashikonin taksa më të larta konsumi për blerjen e paketave të të dhënave ose të kreditit telefonik.
Presidenti William Ruto, i vënë nën presion, deklaroi në fund se do ta tërhiqte projektligjin. Megjithatë, kjo nuk ishte një fitore e “Gjeneratës Z”. Policia veproi ashpër ndaj demonstruesve dhe shumë pjesëmarrës u vranë ose u plagosën.
Dennis fillimisht duhet të gjejë një vend parkimi për të zhvilluar bisedën përmes WhatsApp-it. Keniani është 25 vjeç, ka studiuar ekonomi dhe statistikë dhe, deri para pak kohësh, ishte aq i suksesshëm si “ghostwriter”, sa kishte punësuar edhe bashkëpunëtorë. Në një periudhë, ekipi i tij numëronte më shumë se njëzet persona dhe, brenda pak më pak se tre vjetësh, ata hartuan disa mijëra punime. Nuk kishte kufizime për tema ose fusha të caktuara studimi. Ai kujton ende një punim të pazakontë mbi sëmundje të rralla dhe një projekt në letërsi. Nuk ishte aq e vështirë, thotë ai. “Duhet të shikosh materialin mësimor, të lexosh udhëzimet dhe të informohesh se cilat stile citimi kërkohen.”
Prodhimi i teksteve pothuajse si në një linjë montimi u bë i mundur përmes platformave online, të drejtuara nga kompani me seli kryesisht jashtë Afrikës. Siç tregon Dennis, konkurrenca për porositë në disa prej këtyre platformave ishte jashtëzakonisht e fortë edhe pa IA-në. Një model i zakonshëm biznesi është ofertimi për porosi, ngjashëm me një ankand. Një klient paraqet një kërkesë, disa “ghostwriter” japin oferta për çmimin dhe klienti zgjedh atë që duket se i plotëson më së miri kërkesat e tij.
Fotografitë e personave të bardhë në profile sjellin më shumë punë
Nëse u besohet fotografive dhe përshkrimeve në disa prej këtyre faqeve të internetit, “fantazmat” ndihmëse janë burra dhe gra me pamje simpatike, kryesisht me emra evropianë ose amerikanë. Megjithatë, siç konfirmojnë disa bashkëbisedues në Nairobi, pas këtyre profileve shpesh fshihen persona të tjerë. Dennis, i cili preferon që mbiemri i tij të mos botohet në gazetë, e quan këtë “marketing”. Në kohën kur ishte aktiv, thotë ai, operatorët e disa faqeve të internetit madje e kishin inkurajuar të konkurronte duke përdorur profilin e një personi të bardhë, sepse përvoja tregonte se “ghostwriter”-ët në këtë mënyrë siguronin më shumë porosi dhe me çmime më të larta. “Ky është realiteti”, thotë ai.
Në një periudhë, biznesi i tij ecte aq mirë, sa ai dhe ekipi i tij ishin të pranishëm me disa profile. Disa nga punonjësit merreshin me sigurimin e klientëve, ndërsa të tjerët shkruanin tekstet, zakonisht nën presion të madh kohe për të respektuar afatet e kërkuara të dorëzimit. Jo çuditërisht, studentët shpesh i kërkonin shërbimet në momentin e fundit.
Por as ky sistem prodhimi i mirëorganizuar – në anglisht përdoret termi “Essay Mills”, pra “fabrika esesh” – nuk mundi t’u shpëtonte pasojave të IA-së. Porositë filluan të pakësoheshin. Disa platforma, si reagim, ulën ofertat minimale. Siç tregon Dennis, më parë një “ghostwriter”, i cili merr vetëm një pjesë të vogël të të ardhurave të përgjithshme, duhej të kërkonte të paktën katër dollarë për faqe, ndërsa për të ashtuquajturit “ekspertë” oferta minimale ishte më e lartë. Por papritur u bënë të mundshme edhe oferta prej një dollari për faqe, kështu që ekipi i tij tejkalohej vazhdimisht nga oferta më të ulëta. Që nga ai moment, puna nuk ia vlente më.
“Është sikur të jesh ulur mbi një copë akulli”
Një nga fushat e reja të punësimit për ish-“ghostwriter”-ët është trajnimi i modeleve të IA-së. Teresios Bundi, pas përfundimit të karrierës së tij si “ghostwriter”, fillimisht kishte pranuar pikërisht një punë të tillë. Duke parë prapa, ai e përshkruan përvojën si zhgënjyese. “Në atë kohë i mësonim IA-së se si duket një gotë ose se një qiell pa re është i kaltër.” Por me çdo trajnim, njeriu e bënte veten disi më të panevojshëm. “Është sikur të jesh ulur mbi një copë akulli dhe përreth jo vetëm që akulli po shkrihet, por edhe ti vetë po kontribuon në shkrirjen e tij.”
Sot Bundi punon si “Global Digital Jobs Advisor” për Shoqërinë Gjermane për Bashkëpunim Ndërkombëtar, e cila, ndër të tjera, ka mbështetur qeverinë e Kenias në hartimin e një strategjie për IA-në. Një nga detyrat e tij tani është të lidhë kompanitë gjermane të IT-së që kërkojnë specialistë me kenianë të mirëarsimuar. Për të, kjo është shumë më përmbushëse sesa trajnimi i një inteligjence artificiale. Bundi flet për “ndërtim urash”; në fund, të dyja palët mund të përfitojnë.
Winfred Mutua, për momentin, vazhdon të shkruajë, por edhe ajo po kërkon alternativa. Ajo është e bindur se ditët e “ghostwriting”-ut janë të numëruara. Së shpejti, Mutua synon të fillojë një doktoraturë në studimet e paqes dhe të konfliktit, me qëllim që të punojë për organizata në fushën humanitare. Dennis i ka mbetur besnik ekonomisë së platformave. Ai punon si shofer taksie në Nairobi për Uber dhe për dy platforma të tjera të ndërmjetësimit të transportit dhe po mendon të rikthehet ndoshta në tregtimin e kriptomonedhave. A është zemëruar ndonjëherë me faktin se studentë nga vende të pasura e kalonin universitetin duke mashtruar falë punës së tij dhe, me gjasë, sot janë në një pozitë më të mirë se ai? “Sigurisht që më ka shkuar në mendje se kjo është e padrejtë”, thotë Dennis në parking, pasi në telefonin e tij kishin ardhur tashmë me sinjal zanor disa kërkesa për udhëtime. “Por unë thjesht nuk kisha zgjidhje tjetër.”
/Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung
