Intervista e drejtorit të Institutit të Librit dhe Promocionit nga Tirana, Fatmir Toçi, nuk ishte vetëm një prezantim i një ngjarjeje kulturore, por një vizion i gjerë mbi rolin e librit, gjuhës shqipe dhe bashkëpunimit kulturor shqiptar në Ballkan, transmeton Tetova News.

Nga përmbajtja e saj dalin disa dimensione të rëndësishme: historike, kombëtare, kulturore, arsimore, ekonomike dhe identitare.

1. Panairi i Shkupit si plotësim i një boshllëku historik

Një nga mesazhet kryesore të intervistës ishte se organizimi i panairit në Shkup nuk është një nismë spontane, por realizimi i një ëndrre shumëvjeçare. Toçi e paraqet këtë si vazhdimësi të angazhimeve të Institutit të Librit dhe Promocionit në Tiranë, Prishtinë, Tetovë, Ulqin dhe Preshevë.

Në këtë kuptim, Shkupi konsiderohet hallka që mungonte në hartën e qendrave të mëdha të librit shqip.

Ai e sheh panairin jo si një aktivitet të përkohshëm, por si:

• një institucion të ardhshëm të librit shqiptar;
• një pikë të përhershme bashkimi kulturor;
• një element të dinjitetit kulturor shqiptar.

Kjo tregon se organizatorët synojnë ta shndërrojnë panairin në një traditë afatgjatë dhe jo në një ngjarje ceremoniale.

2. Libri si instrument i bashkimit kombëtar

Në gjithë intervistën përsëritet ideja se gjuha shqipe është elementi që bashkon shqiptarët.

Sipas Toçit:

• Shqipëria;
• Kosova;
• Maqedonia e Veriut;
• Mali i Zi;
• Lugina e Preshevës;
• diaspora,

duhet të komunikojnë dhe të ndërtojnë ura përmes kulturës dhe librit.

Në këtë kuadër, panairi paraqitet si:

• hapësirë e përbashkët kombëtare;
• treg i përbashkët kulturor;
• forum i përbashkët i autorëve dhe botuesve.

Kjo është ndoshta ideja më e fortë politike dhe kulturore e intervistës.

3. Shkupi si qendër e re e botës shqiptare të librit

Toçi shprehet se gjatë këtyre ditëve “e gjithë bota shqiptare e librit është mbledhur në Shkup”.

Kjo ka disa domethënie:

Shkupi fiton peshë kulturore

Për vite me radhë qendrat kryesore kanë qenë:

• Tirana;
• Prishtina;
• Ulqini.

Ndërsa tani Shkupi po hyn në këtë hartë.

Shqiptarët e Maqedonisë së Veriut paraqiten si një komunitet me kërkesë të lartë për dije

Toçi e përshkruan këtë komunitet si:

• “i etur për dije”;
• me traditë të lashtë kulturore;
• që meriton vendin e vet me dinjitet.

Kjo përbën një vlerësim të lartë për potencialin kulturor të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut.

4. Roli i Çarshisë së Shkupit

Një pjesë e rëndësishme e intervistës i kushtohet simbolikës së vendit ku mbahet panairi.

Toçi e quan Çarshinë e Shkupit:

“zemra e shqiptarisë”.

Ai thekson se:

• Çarshia është pikë tërheqëse për turistët;
• përfaqëson identitetin historik;
• ruan arkitekturën tradicionale;
• përbën kapital kulturor dhe ekonomik.

Nga analiza e tij del një paralajmërim i qartë:

modernizimi nuk duhet të shkatërrojë identitetin historik.

Ai kundërshton ndryshimet që mund të tjetërsojnë karakterin e Çarshisë dhe e konsideron ruajtjen e saj si ruajtje të vetë identitetit shqiptar.

5. Panairi si pikënisje e projekteve të reja

Një nga pjesët më interesante të intervistës lidhet me projektet që mund të lindin pas panairit.

Toçi zbulon dy ide strategjike:

Libraria gjigante e librit shqip

Pranë Çarshisë së Shkupit synohet krijimi i një qendre të madhe ku do të gjenden botimet nga:

• Tirana;
• Prishtina;
• Maqedonia e Veriut;
• diaspora.

Kjo do të ishte një lloj “biblioteke kombëtare tregtare” e hapur për të gjithë.

Qendra kulturore e shqipes

Një projekt edhe më ambicioz që do të përfshinte:

• librin;
• leximin;
• aktivitete kulturore;
• bashkëpunim me universitete dhe institucione shkencore.

Nëse realizohen, këto projekte mund të kenë ndikim shumë më të madh sesa vetë panairi.

6. Roli i Izet Mexhitit

Intervista përmban vlerësime të shumta për Izet Mexhitin.

Toçi e paraqet atë si:

• dashamirës të kulturës;
• mbështetës të trashëgimisë shqiptare;
• partner në organizimin e panairit;
• mbështetës të projekteve të ardhshme.

Kjo tregon se, sipas Toçit, pa mbështetjen institucionale lokale, një projekt i tillë nuk do të ishte realizuar.

7. Bashkimi kulturor shqiptar

Nga 55 botues pjesëmarrës, 22 janë nga Kosova.

Pjesëmarrje kanë edhe:

• Presheva;
• Ulqini;
• Mali i Zi;
• organizata kulturore shqiptare jashtë kufijve shtetërorë.

Kjo e shndërron panairin në një ngjarje mbarëkombëtare.

8. Debati mbi teknologjinë dhe librin

Toçi nuk e sheh teknologjinë si armik të librit.

Ai bën dallimin mes:

• formës së leximit;
• përmbajtjes së leximit.
• Sipas tij:
• ebook-u;
• tabletat;
• interneti;

janë vetëm mjete të reja, ndërsa thelbi mbetet leximi.

Megjithatë, ai paralajmëron rrezikun që njerëzit të mbeten peng i informacionit sipërfaqësor të rrjeteve sociale dhe telefonave.

9. Kritika ndaj politikave shtetërore

Kjo është ndoshta pjesa më kritike e intervistës.

Toçi kërkon:

• më shumë biblioteka;
• nxitje të leximit;
• politika shtetërore aktive;
• mbështetje për autorët dhe botuesit.

Ai e sheh librin si çështje strategjike dhe jo si sektor dytësor.

10. Kërkesa për TVSH zero dhe heqjen e barrierave doganore

Toçi kritikon ekzistencën e TVSH-së 4–6% për librin në Shqipëri dhe Maqedoninë e Veriut.

Sipas tij:

• dija nuk duhet të tatohet;
• libri nuk duhet të trajtohet si mall i zakonshëm;
• Evropa ka politika më të avancuara.

Në thelb, ai kërkon krijimin e një tregu të përbashkët shqiptar të librit.

11. Besimi se libri nuk do të vdesë

Për të mbështetur këtë ide, Toçi sjell shembullin e Panairit të Torinos, ku rinia italiane mbushte pavijonet falë mbështetjes së institucioneve publike.

Mesazhi i tij është i qartë:

kriza e leximit nuk është e pashmangshme; ajo mund të kapërcehet me politika të duhura.

12. Arti si mjet identitar dhe turistik

Një tjetër dimension i rëndësishëm është lidhja që Toçi vendos mes:

• artit;
• identitetit;
• turizmit;
• zhvillimit ekonomik.

Ai përmend kolonitë e piktorëve të organizuara prej tetë vitesh në Shkup dhe projektet për Tetovën, Dibrën dhe Strugën.

Sipas tij, arti është një formë e fuqishme promovimi që krijon imazh pozitiv për vendet shqiptare.

13. Dimensioni edukativ

Toçi i kushton rëndësi të veçantë fëmijëve dhe nxënësve.

• Ai e konsideron shumë të rëndësishme që ata:
• të vizitojnë panairin;
• të shohin librat;
• të takojnë autorët;
• të krijojnë lidhje emocionale me leximin.
• Sipas tij, këto përvoja mbeten gjatë gjithë jetës.

Përfundimi

Intervista e Fatmir Toçit ishte shumë më tepër sesa një promovim i Panairit të parë të Librit Shqip në Shkup. Ajo paraqet një vizion të gjerë për:

institucionalizimin e librit shqip;
bashkimin kulturor të shqiptarëve;
forcimin e rolit të Shkupit në hapësirën shqiptare;
mbrojtjen e identitetit historik të Çarshisë;
krijimin e një qendre të madhe të librit shqip;
themelimin e një qendre kulturore të shqipes;
heqjen e barrierave fiskale ndaj librit;
ringjalljen e kulturës së leximit;
përdorimin e artit dhe kulturës si instrumente të identitetit dhe zhvillimit.

Në thelb, mesazhi kryesor i intervistës është se libri dhe gjuha shqipe nuk duhet të shihen vetëm si çështje kulturore, por si elemente strategjike të ruajtjes së identitetit, të bashkimit kombëtar dhe të zhvillimit të ardhshëm të shoqërisë shqiptare.

INTERVISTA E PLOTË:

Për herë të parë në Shkup, hapet Panairi i Librit Shqip

Ritmi i Ditës – TVM2

I ftuar: Fatmir Toçi, drejtor i Institutit të Librit dhe Promocionit – Tiranë

TVM2: Çarshia e Shkupit po mirëpret këto ditë një ngjarje shumë të rëndësishme kulturore, panairin e librit shqip, i cili ka mbledhur botues, autorë dhe dashamirës të librit nga të gjitha trevat shqiptare. Mysafiri ynë i sotëm nuk është i panjohur për Shkupin, sepse për vite me radhë ka organizuar aktivitete të shumta, duke sjellë dhjetra piktorë dhe duke promovuar artin shqiptar. Sot rikthehet me një tjetër projekt shumë të rëndësishëm. Pikërisht këtë panair e kemi kënaqësinë të mirëpresim edhe zotëri Fatmir Toçin. Faleminderit që erdhët kaq herët në emision.

Fatmir Toçi: Faleminderit për ftesën. Më lejoni që në fillim t’ju shpreh mirënjohjen dhe t’ju komplimentoj: ndërkohë që isha duke pritur për të hyrë në studion tuaj – ku kam qenë i ftuar edhe herë të tjera – po shikoja që keni bërë një përmbledhje profesionale të asaj që ka ndodhur dje në panairin e librit. Për të thënë të drejtën, kam ngelur i befasuar nga kujdesi, nga intervistat që u keni marrë shkrimtarëve dhe botuesve, për të krijuar dhe treguar gjithë shqiptarëve dhe banorëve të Maqedonisë së Veriut atë atmosferë, atë dëshirë që kanë për librin shqip, atë nevojë që të jemi gjithmonë prezent bashkë – domethënë për atë që na bashkon dhe na bën të gjithëve bashkë, që është gjuha shqipe. Kështu që edhe njëherë shumë faleminderit për këtë gjë. Është një kontribut dhe mbështetje shumë e madhe për të cilën kemi nevojë të gjithë. E vlerësojmë jashtëzakonisht shumë.

TVM2: E thashë edhe në fillim, ju nuk jeni i panjohur për Shkupin. Tani jeni mishëruar me Shkupin, sepse për vite me radhë keni organizuar edhe koloni artistike në Çarshinë e Shkupit, ndërsa tani vendosët që libri të jetë kryefjala. Si lindi kjo ide?

Fatmir Toçi: E vërteta nuk është se ishte një kërkesë që u bë dhe u realizua këtë vit. Ne gjithmonë kemi pasur një ëndërr. Ashtu siç kemi qenë protagonistë dhe organizatorë me Institutin tonë të Librit dhe Promocionit në themelimin e Panairit të Librit të Tiranës, në themelimin e Panairit të Librit në Prishtinë, në organizimin e dy panaireve të para të librit shqip në Tetovë (menjëherë pas ngjarjeve, kur u hapën vendet tona), ne prej 25 vjetësh organizojmë panairin e librit në Ulqin (25-vjetori në gusht të këtij viti) dhe jemi pjesëmarrës aktiv edhe në panairin e parë të librit që u bë vitin e kaluar në Preshevë, i cili do të jetë i përvitshëm. Pra, bota shqiptare po lëviz pas dijes, pas gjuhës. Shkupit i kishte munguar ky dimension i madh dhe me dinjitet. Prej dy-tri vjetësh kemi dialoguar dhe jemi me të njëjtën mendje dhe dëshirë me komunën e Çairit, në mënyrë të veçantë me kryetarin Izet Mexhiti, i cili është një dashamirës i jashtëzakonshëm i artit dhe i gjithë vlerave të trashëgimisë kulturore shqiptare, që ta bëjmë këtë panair me dinjitet – jo një pazar librash, por një panair që të jetë institucion i librit në botën shqiptare. Më në fund e arritëm këtë vit ta organizojmë ashtu siç e kishim menduar, ndoshta edhe më mirë. Dje, që ishte dita e parë, jemi të surprizuar nga interesimi i njerëzve nga të gjitha orët e ditës, që vijnë, sillen rreth librave, duan t’i blejnë, disa u duken lirë, disa shtrenjtë. Të gjitha librat janë me zbritje, që kjo të bëhet tradicionale. Nuk është problemi që bëmë një aktivitet dhe ikëm e ngelëm boshllëk, por nga ky panair kanë lindur edhe ide të tjera shumë me interes për botën shqiptare të librit në Maqedoni. Një nga këto ide është që, pas këtij panairi, po mendohet një librari gjigante e librit shqip diku në afërsi të Çarshisë. Ka nevojë dhe kemi marrë premtime dhe mbështetje nga zoti Mexhiti dhe komuna që të jemi bashkë në këtë iniciativë të madhe: të kemi një ekspozitë të madhe të librit shqip me dinjitet përpara gjithë botës në Ballkan, një qendër ku shqiptarët të gjejnë çdo gjë që del në kohë reale jo vetëm në Shkup, Tetovë apo vende të tjera të Maqedonisë së Veriut, por çdo gjë që del në Tiranë, në Prishtinë apo në diasporë, e shkruar në gjuhën shqipe. Po ashtu, ideja për themelimin e një qendre të madhe kulturore të shqipes, që do të ketë dimension shumë më të madh – jo vetëm librin dhe leximin, por edhe aktivitete të tjera. Kjo na bën entuziastë pas një shtrirjeje të rrjeteve të mëdha të shkollave shqipe dhe universiteteve shqipe. Tani jo vetëm në Tetovë, por edhe në Shkup dhe vende të tjera, kemi një numër jashtëzakonisht të interesuar studentësh që ishin dje në stendat e panairit. Patëm takim edhe me rektoren e Universitetit Nënë Tereza dhe me drejtorin e Institutit të Trashëgimisë Kulturore, që ky bashkëpunim të jetë i përbashkët, që ajo që na bashkon – gjuha shqipe – të na bashkojë edhe në interesat tona. Në hartën e këtyre ekspozimeve dhe të punës me librin, Maqedonia e Veriut dhe shqiptarët e Maqedonisë së Veriut duhet të zënë vendin që u takon me dinjitet – një popullsi e etur për dije, me një kulturë të lashtë, që duhet të jemi të gjithë bashkë këtu.

TVM2: A ka një simbolikë të veçantë fakti që panairi është në zemër të Çarshisë së Shkupit?

Fatmir Toçi: Po, Çarshia e Shkupit është zemra e shqiptarisë. Këtë e dimë të gjithë. Për fat të mirë, unë kam vërejtur gjatë 20–25 vjetëve që vij në Maqedoninë e Veriut dhe bashkëpunoj me gjithë botën shqiptare, sidomos në fushën kulturore (dikur edhe në fushën politike, kam qenë anëtar i parlamentit të Shqipërisë), se i kemi forcuar këto marrëdhënie në fushën e kulturës, të arsimit e kështu me radhë. Kam vënë re me kënaqësi të madhe se kushdo që vjen në Shkup, është e pamundur të mos kthehet në Çarshi. Edhe të huajt vijnë pa fund. Kjo është një lajm i mirë për vlerësimin e madh që i bëhet kulturës dhe historisë së shqiptarëve, por në radhë të parë për të ndihmuar ekonomitë e tyre. Lus Zotin dhe do të kërkoja që të mos vihet dorë, të mos prishet, të mos rrëshqasë nga identiteti arkitektura e Çarshisë apo gjithë ajo pasuri. Në fund të fundit, turistët nuk vijnë për të parë ndërtime moderne – bota ka shumë nga këto. Janë të interesuar pikërisht për këto gjëra. Unë di njerëz që vijnë posaçërisht për të parë Çarshinë, për të parë Kalanë e Shkupit, Urën e Gurit, arkitekturën dhe ndërtesat tradicionale. Janë shumë të brishta; nëse nuk kemi vëmendje për t’i mirëmbajtur dhe, mbi të gjitha, për të mos i tjetërsuar e për të mos u ndryshuar fytyrën, do të humbnim një pjesë të madhe të identitetit tonë shqiptar.

TVM2: Sa e rëndësishme është pjesëmarrja në këtë panair e botuesve shqiptarë nga Kosova, Maqedonia e Veriut, Shqipëria dhe Mali i Zi, dhe sa ndihmon kjo si urë bashkëpunimi kulturor mes vendeve shqipe?

Fatmir Toçi: Ky ka qenë një nga synimet dhe qëllimet e këtij panairi. Këtu janë prodhuesit e librit, shkrimtarët dhe studiuesit nga e gjithë bota shqiptare. Nuk janë vetëm botuesit e Maqedonisë dhe të Shqipërisë; janë masivisht edhe botuesit nga Kosova – 22 botues nga Kosova, nga gjithsej 55 botues. Kjo është një e vërtetë e madhe që na gëzon dhe na bën entuziastë. Dje pashë gjithë stafin e bibliotekës publike të Preshevës, që kishin ardhur si pjesëmarrës (ndoshta me pak kujdes mund t’i kishim edhe me stendë të veçantë; kjo është për ta reflektuar). Pashë përfaqësues nga Mali i Zi, si Art Klubi – organizata më e rëndësishme kulturore e letrare e shqiptarëve në Mal të Zi – si dhe bibliotekën e librit shqip në Ulqin, që drejtohet nën patronazhin e Këshillit Kombëtar të Shqiptarëve në Mal të Zi. Pa ekzagjerim, e gjithë bota shqiptare e librit këto ditë është mbledhur në Shkup, diskuton për librin dhe sheh fuqinë që ka libri shqip. Autorët që kanë marrë çmime evropiane dhe kombëtare do të jenë këto ditë me lexuesit dhe dashamirësit e librit nga Maqedonia e Veriut.

TVM2: Me kohën e rrjeteve sociale, a e humb libri betejën e leximit dhe të vëmendjes?

Fatmir Toçi: Ky është një diskutim i madh dhe një problem që e ka gjithë bota. Sigurisht, teknologjia – e pazëvendësueshme nga pikëpamja e informacionit apo e zgjidhjes së shumë problemeve të komunikimit – e ka prekur edhe fushën e librit. Por po shikohen të gjitha mjetet që kjo të vihet në shërbim të librit – për shembull, ebook-u, leximi dixhital. Në thelb, ngelet leximi; forma është një tjetër gjë: leximi me letër, përmes internetit, tabletave apo formave të tjera që shkenca do të na sjellë. Ajo që është më e rëndësishme është që njeriu të jetë i lidhur me leximin. Sigurisht, ne, brezi ynë, e kemi atë shije që na jep libri i prekshëm, era e letrës e e bojës – e pazëvendësueshme për ne. Por secili brez do të zgjedhë atë që është më e përshtatshme. E rëndësishme është të mos ndahemi nga libri e nga leximi dhe të mos ngelemi peng vetëm i një informacioni të cekët që na jep celulari apo interneti, sepse jeta shoqërore bëhet më e brishtë.

TVM2: Cilat janë sfidat e librit shqip?

Fatmir Toçi: Unë do të isha më kërkues dhe do të kërkoja më shumë nga administratat shtetërore në të gjitha shtetet shqiptare dhe nga politika: më shumë vëmendje për të nxitur leximin dhe kujdes më të madh për përhapjen e bibliotekave aty ku nuk ka. Edhe Evropa kaloi një fazë të vështirë me teknologjinë në pikëpamjen e librit, por sot shohim një ringjallje të jashtëzakonshme falë politikave që shtetet kanë për t’i afruar njerëzit te dija. Për t’i afruar te dija dhe te kultura, nuk ka mjet më të përshtatshëm dhe më komod se libri. Para se të vinim këtu, ne vinim nga Panairi Ndërkombëtar i Librit në Torino të Italisë (pas Frankfurtit, panairi më i madh në Evropë). Nuk e merrni dot me mend se si gumëzhinte panairi nga rinia që vinte nga të gjitha anët e Italisë, me mbështetjen e komunave, të shkollave dhe të universiteteve, që u jepnin nga një biletë bonus. Ata vinin me çanta, me ushqim me vete; vinin që në mëngjes dhe gjithë ditën nuk dilnin nga panairi. Ishte një situatë e jashtëzakonshme që na bën entuziastë se libri nuk do të vdesë. Libri është i pazëvendësueshëm, por kërkon gjithmonë mbështetje institucionale shtetërore. Nëse librit i mungojnë institucionet – libraritë, bibliotekat, politikat fiskale që mbështesin autorët – dhe nëse mbetet jashtë vëmendjes së politikës në botën shqiptare, jemi të rrezikuar të mbetemi prapa vendeve të tjera.

TVM2: Sa po mbështetet libri dhe botuesit nga institucionet kulturore?

Fatmir Toçi: Gjithë problemi vjen tek legjislacionet mbështetëse. Shtetet veprojnë nëpërmjet ligjeve dhe zbatimit të tyre. Unë kam pakënaqësitë e mia që nga Tirana e Shqipëria, por edhe nga vende të tjera – ka shumë punë për t’u bërë për të pasur vëmendje. Taksat ndaj librit dhe doganat e librit duhet të jenë zero. Evropa i ka bërë zero. Në Shqipëri dhe në Maqedoni besoj se është 4–6% TVSH; kjo nuk duhet të ekzistojë më. Jemi në kohë moderne: unë kaloj me libër dhe paguaj doganë; me internet kaloj dhe s’kam doganë. Çfarë kuptimi ka? Pengohet dija. Shtetet nuk përfitojnë ndonjë gjë të madhe duke marrë atë përqindje. Këto janë koncepte te politikanët; për fat të mirë, kur vijnë politikanë të rinj, ndoshta mund ta përmirësojnë. Nuk kërkojmë asgjë më tepër veçse të kemi një legjislacion të përbashkët siç e kanë vendet evropiane. Ata janë shtete të kulturuara, të zhvilluara, një hap më përpara nesh. Ne duhet t’i marrim si shembull, sepse ndikimi i tyre në ekonomi dhe taksa është pothuajse zero.

TVM2: Përmendët kohën moderne dhe të rinjtë. Çfarë lloj librash po dominon sot në treg dhe çfarë kërkon më shumë lexuesi shqiptar?

Fatmir Toçi: Për fat, libri është gjithëpërfshirës. Nuk është vetëm çështje kulturore, artistike apo zbavitëse – letërsia, romanet – por edhe gjithçka tjetër për formimin profesional, intelektual e kulturor. Duhet të kalosh nga libri. Nuk mund të imagjinosh një shkollë pa libra, as një shoqëri të qytetëruar që nuk e shikon prodhimin e saj librar dhe shkrimtarët e vet. Ajo që pamë dje në Shkup, dhe shpresojmë edhe këto ditë, duke filluar nga nxënësit e klasave të para të organizuar: fakti që ata vijnë, bëjnë një vizitë me mësuesit nëpër stenda dhe shohin kaq shumë libra – nuk e harrojnë këtë situatë dhe organikisht do ta kërkojnë librin ashtu siç kërkojnë ushqimin e tyre. Ky organizim nga ana e organizatorëve në Maqedoni (komuna e Çairit, por besoj edhe institucione të tjera sociale e kulturore) është shumë i gjetur dhe rezultativ. Fakti që çdo orë ka një takim, një promovim libri, një debat ose lexohen pjesë nga librat – dhe se vendi është më i duhuri, ku njerëzit kalojnë rastësisht për të shkuar në Çarshi, për punët e tyre – e bën shumë efektiv. Vetëm duhet ta programojmë më mirë në panairet e tjera.

TVM2: Zotëri Toçi, ju gjatë karrierës suaj keni promovuar pikturën, letërsinë dhe kulturën. Sa të rëndësishme janë këto për të ruajtur identitetin tonë shqiptar?

Fatmir Toçi: Pa dyshim, forca e artit vjen në mënyrë organike, të vetvetishme. Ti nuk ke nevojë të lodhesh me propagandë – “sa i bukur është ky libër, kjo pikturë, ky film, ky teatër apo ky koncert” – sepse ato e bëjnë vetvetiu. Kultura është shumë e rëndësishme për një shoqëri, prandaj po ngulmojmë të dy sot për një mbështetje shumë më të madhe nga institucionet. Ne kemi shtëpinë tonë botuese “Toena”, por kemi edhe Institutin e Librit dhe Promocionit, me të cilin merremi me promovimin e gjithë vlerave të botës shqiptare. Nëpërmjet artit kemi një mbështetje të madhe edhe për turizmin. Një nga këto elemente janë kolonitë e piktorëve që bëjmë në Shkup prej rreth tetë vitesh çdo vit. Tani jemi dakord me zotin Mexhiti, që na ka vënë në kontakt edhe me komuna të tjera jashtëzakonisht të bukura nga ana natyrore dhe arkitektonike, si Tetova, Dibra dhe Struga, ku piktorët (jo vetëm nga Shqipëria dhe Maqedonia, por nga gjithë rajoni ballkanik) punojnë drejtpërdrejt në terren. Frymëzimin e marrin nga natyra, nga arritjet urbane, nga bukuritë njerëzore përmes portreteve dhe nga veshjet tona tradicionale, dhe e hedhin në telajo. Nuk është punë studioje me seancë; është impresioni i drejtpërdrejtë që në studio nuk mund të përsëritet. Kjo ka dhënë rezultat të jashtëzakonshëm. Ekspozitat e këtyre piktorëve i kemi bërë në Shkup, vitin e kaluar në Manastir dhe një ditë në Tetovë – kolonia zgjat katër-pesë ditë, flasim për 40–50 piktorë me emër nga Ballkani, dhe ekspozohen rreth 200 punime. Këto 200 punime janë 200 mjete të fuqishme publiciteti për të treguar botën tonë, kryesisht atë shqiptare. Nuk ka mjet më të fuqishëm që, në mënyrë të vetvetishme e të pandërgjegjshme, të thotë: “Shiko sa e bukur kjo!” dhe t’i bëjë njerëzit të vijnë t’i shohin këto vende. Nëse janë 50 piktorë, secili e bën në stilin e vet – të gjitha atraktive – sepse ne e dimë forcën e madhe që ka arti në jetën e njeriut.

TVM2: Një mesazh për qytetarët e Shkupit që ende nuk e kanë vizituar panairin. Na pret fundjava, kemi ditë të lira.

Fatmir Toçi: E para, i ftoj ta vizitojnë, sepse aty do të gjejnë atë që ndoshta u ka munguar deri më sot, pasi nuk ka qenë e ekspozuar. E dyta, duke bërë kërkesat e tyre, i ndihmojnë botuesit të programojnë punën për të plotësuar nevojat letrare, kulturore e artistike. Mesazhi më i madh është t’i tregojmë gjithë botës fuqinë e madhe të gjuhës shqipe, të kulturës shqipe të shkruar, të letërsisë shqipe dhe të përfaqësuesve të saj. Duke qenë këtu në Shkup, të tregojmë sa të etur janë për kulturë shqiptarët e Maqedonisë së Veriut kur ky ushqim u jepet. Thirrja ime është t’i ftoj të jemi bashkë e të komunikojmë. Aty ka edhe libra që falen, libra me çmime shumë më të lira. Madje, një fondacion (më falni që nuk po më kujtohet emri) ka ndarë 5.000 euro kupona për studentët dhe lexuesit që vijnë. Me këto kupona ata zgjedhin librat që duan – kupona falas – dhe më pas botuesit shpërblehen për punën që kanë dhënë. Është një iniciativë e jashtëzakonshme që ndodh për herë të parë në Shkup. Ka shumë biznesmenë të cilëve ndoshta nuk u shkon mendja; duhet t’u kërkosh, t’u dërgosh një formë. Ndoshta kanë dëshirë të ndihmojnë për një spektakël, por këtu po investojnë te një brez që po u jepet dituri. Kjo është hera e parë në panairin e Shkupit – plot surpriza.

TVM2: Atëherë ju faleminderit, zotëri Toçi, që ishit pjesë e emisionit. Ju urojmë jashtëzakonisht shumë suksese dhe ju përgëzojmë për këtë nismë, sidomos për faktin që ky panair do të jetë tradicional dhe do të organizohet vite e vite me radhë për të gjithë ata që e duan librin dhe duan të lexojnë shqip.

Fatmir Toçi: Ju falënderoj edhe unë. Keni qenë shumë të vëmendshëm sa herë kemi bërë veprimtari të tilla. Keni qenë një mbështetje shumë e madhe për të shpërndarë lajmin dhe për të ftuar njerëzit të vijnë atje.Përgatiti: Tetova News