Rekomandim: Mos e blini dhe mos e konsumoni. Për çdo sëmundje, trajtimi i vetëm i provuar është ai i rekomanduar nga mjekët e licencuar (kimioterapi, rrezatim, kirurgji, medikamente të aprovuara). Reklama të tilla mund t’i raportoni te Inspektorati i Shëndetësisë/AKU si mashtrim që rrezikon jetën.
Verdikti: Pretendimet janë të pambështetura nga provat shkencore dhe potencialisht të rrezikshme për shëndetin.
Një reklamë e vendosur në vitrinën e një dyqani pretendon se produkti i quajtur “Vaj Guri” përdoret kundër tumorit, kancerit, metastazave, leukemisë, diabetit, anemisë, sëmundjeve të prostatës, reumatizmit, artritit, obstruksioneve të zorrëve, “paralizës së fëmijëve”, çrregullimeve të metabolizmit dhe një vargu problemesh të tjera shëndetësore.
Nuk u gjetën prova klinike të besueshme se produktet e tregtuara me këtë emër trajtojnë ose shërojnë ndonjërën prej sëmundjeve të renditura. Pretendime pothuajse identike janë verifikuar disa herë nga Faktoje dhe Krypometri i KALLXO-s dhe janë vlerësuar si të paprovuara ose të rreme.
Çfarë tregtohet me emrin “vaj guri”
Produktet që shiten në internet me emrin “vaj guri” dhe me një listë të njëjtë ose shumë të ngjashme pretendimesh përshkruhen nga vetë tregtarët si vajgur ose kerozinë e pastruar dhe e distiluar.
Kerozina është një përzierje hidrokarburesh e prodhuar nga distilimi i naftës së papërpunuar dhe përdoret kryesisht si lëndë djegëse, vaj për ngrohje, tretës dhe për qëllime të tjera teknike. Ajo nuk është trajtim i njohur mjekësor kundër kancerit, diabetit ose sëmundjeve të tjera të renditura në reklamë. (GOV.UK)
Megjithatë, nga fotografia nuk mund të konfirmohet përbërja e shisheve konkrete. Nuk shihet etiketa e plotë, prodhuesi, importuesi, përbërja, numri i serisë, afati apo statusi i regjistrimit. Për identifikimin përfundimtar do të nevojitej kontrolli i deklaratës dhe, nëse kërkohet, analizë laboratorike.
Për këtë arsye, përfundimi i verifikimit vlen për pretendimet shëndetësore të reklamës, ndërsa jo për përbërjen dhe statusin ligjor të shisheve konkrete.
Çfarë kanë konstatuar verifikuesit dhe mjekët
Faktoje e ka shqyrtuar pretendimin se vajguri dhe produkte të tjera të ngjashme kurojnë kancerin, diabetin, reumatizmin dhe sëmundje të veshkave, duke e vlerësuar si “E paprovuar”.
Prof. dr. Zihni Sulaj i ka deklaruar Faktojes se nuk ka prova të bazuara në evidencë klinike për përdorimin e vajgurit në mjekësinë moderne, aq më pak si terapi kundër llojeve të ndryshme të kancerit. Reklamat e shqyrtuara nuk citonin studime, prova klinike ose ndonjë mekanizëm biologjik që do të shpjegonte se si substanca mund të vepronte kundër tumoreve dhe metastazave. (Faktoje.al)
Krypometri i KALLXO-s e ka shqyrtuar disa herë promovimin e vajgurit si kurë, në verifikime të publikuara gjatë viteve 2022, 2024 dhe 2025. Këto pretendime janë kategorizuar me vlerësimin “Me kos”, ndërsa në arsyetimin e artikujve janë përshkruar si të rreme dhe të pambështetura shkencërisht. (Raporto Korrupsionin! KALLXO.com)
Verifikimi i 28 majit 2025 shqyrton një listë pothuajse identike me atë në vitrinë: kancerin, tumorin, diabetin, “paralizën e fëmijëve”, reumatizmin, artritin, obstruksionet e zorrëve, leukeminë, aneminë, sëmundjet e shpretkës dhe çrregullimet e metabolizmit. KALLXO citon drejtorin e Klinikës së Onkologjisë, Ilir Kurtishi, i cili thotë se këto vajra nuk mund ta shërojnë kancerin. (Raporto Korrupsionin! KALLXO.com)
Historia e paverifikuar e Paula Gannerit
Në promovimin e “vajit të gurit” përdoret shpesh historia e një gruaje të quajtur Paula Ganner, e cila paraqitet si person që kishte zbuluar një kurë me vajgur dhe kishte shëruar mijëra pacientë.
Krypometri kërkoi burime për historinë, për pretendimet e shërimit dhe për të ashtuquajturën “Klinika Jakob”, por nuk gjeti burime kredibile që t’i mbështesnin. Një rrëfim personal, letra falënderimi ose dëshmi të paverifikueshme nuk përbëjnë prova klinike dhe nuk mund të zëvendësojnë studimet e kontrolluara mjekësore. (Raporto Korrupsionin! KALLXO.com)
Nuk ka prova se trajton diabetin
Endokrinologu Elton Bahtiri i ka deklaruar Krypometrit se nuk ekziston dëshmi serioze shkencore se vajguri shëron diabetin ose ndikon pozitivisht në nivelet e glukozës në gjak. Mjekë të tjerë të konsultuar kanë theksuar se diabeti është sëmundje kronike që mbahet nën kontroll përmes barnave, insulinës, ushqyerjes së përshtatshme, aktivitetit fizik dhe mbikëqyrjes mjekësore. (Raporto Korrupsionin! KALLXO.com)
Pretendime të tilla mund t’i shtyjnë pacientët të vonojnë ose të ndërpresin insulinën dhe trajtimin e përshkruar, duke rritur rrezikun e komplikimeve.
Rreziku nga konsumimi
Nëse produkti i reklamuar përmban kerozinë, rreziku nuk kufizohet te mungesa e efektit terapeutik. Gëlltitja e kerozinës mund të shkaktojë helmim dhe dëmtime serioze.
Rreziku kryesor është aspirimi – kalimi i lëngut në rrugët e frymëmarrjes gjatë pirjes ose të vjellave. Kjo mund të shkaktojë pneumonit kimik, me kollë, vështirësi në frymëmarrje, mungesë oksigjeni dhe dëmtime potencialisht të rënda ose të përhershme të mushkërive. (GOV.UK)
Shenjat e helmimit mund të përfshijnë:
- dhimbje barku, të përziera dhe të vjella;
- marramendje dhe përgjumje;
- rënie të tensionit dhe humbje të vetëdijes;
- vështirësi në frymëmarrje;
- konvulsione dhe koma në ekspozime të rënda;
- irritim, skuqje ose dëmtime të lëkurës pas kontaktit të drejtpërdrejtë.
UKHSA thekson se efekti kryesor i dëmshëm pas gëlltitjes është pneumoniti kimik i shkaktuar nga aspirimi. Në raste të rënda mund të ndodhin konvulsione, koma dhe vdekje. (GOV.UK)
Faktoje raporton se onkologë në Shqipëri kanë hasur pacientë me kancer që kishin pirë vajguri duke besuar se do t’i ndihmonte. Ky informacion është deklaratë e mjekëve e raportuar nga Faktoje; hollësitë e rasteve klinike nuk janë publikuar për verifikim të pavarur. (Faktoje.al)
Një saktësim për kancerogjenitetin
Kerozina nuk duhet paraqitur automatikisht si kancerogjen i Grupit 1. UKHSA sqaron se provat janë të pamjaftueshme për ta klasifikuar kerozinën si kancerogjene për njerëzit.
Kjo nuk e bën të sigurt për konsum. Rreziqet kryesore të dokumentuara lidhen me helmimin, aspirimin, pneumonitin kimik, efektet në sistemin nervor dhe irritimin e lëkurës. (GOV.UK)
Çfarë parashikojnë rregullat në Maqedoninë e Veriut
Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë ka deklaruar se produktet ushqimore dhe suplementet nuk lejohen të reklamohen me pretendime se trajtojnë ose parandalojnë sëmundje. Pretendimet ushqyese dhe shëndetësore duhet të jenë të mbështetura shkencërisht dhe të miratuara sipas procedurave përkatëse. (Food and Veterinary Agency)
AHV-ja mban regjistra të operatorëve, suplementeve dhe pretendimeve shëndetësore të miratuara ose të pamiratuara. Nga fotografia nuk mund të përcaktohet nëse produkti është i regjistruar ose në cilën kategori juridike tregtohet. (Food and Veterinary Agency)
Rasti mund t’i raportohet fillimisht AHV-së. Raportimi duhet të shoqërohet me:
- adresën e pikës së shitjes;
- fotografinë e reklamës;
- fotografi të qarta të të gjitha anëve të shishes;
- të dhënat për prodhuesin, importuesin, përbërjen, lotin dhe afatin.
Në varësi të mënyrës së deklarimit dhe tregtimit, mund të kërkohet edhe qëndrimi i Inspektoratit Shtetëror Sanitar dhe Shëndetësor ose i Agjencisë së Barnave dhe Pajisjeve Mjekësore – MALMED.
Nëse dikush e ka pirë
Mos e nxitni personin të vjellë. Gjatë të vjellave lëngu mund të kalojë në mushkëri dhe të shkaktojë pneumonit kimik.
Kërkoni menjëherë ndihmë mjekësore, ruajeni shishen dhe tregojani personelit shëndetësor. Në rast kollitjeje, vështirësie në frymëmarrje, përgjumjeje, humbjeje të vetëdijes ose konvulsionesh, telefononi numrin e emergjencës 112. (GOV.UK)
Përfundimi
Nuk ekzistojnë prova klinike të besueshme se “vaji i gurit” trajton ose shëron kancerin, metastazat, leukeminë, diabetin, sëmundjet e prostatës, artritin, reumatizmin, aneminë, paralizën te fëmijët ose problemet e tjera të renditura në reklamë.
Nëse produkti përmban kerozinë, konsumimi i tij mund të shkaktojë helmim dhe dëmtime serioze të mushkërive, veçanërisht nëse lëngu aspirohet gjatë pirjes ose të vjellave. Ai nuk duhet përdorur si zëvendësim për terapinë onkologjike, insulinën, barnat ose kujdesin tjetër të përshkruar nga mjeku.
Verdikti përfundimtar: Pretendimet që mbart reklama janë të pambështetura nga shkenca dhe potencialisht të rrezikshme. Përbërja dhe statusi ligjor i shisheve konkrete duhet të konfirmohen nga institucionet kompetente./TN
