Gjithnjë e më shumë njerëz kërkojnë këshilla nga ChatGPT ose Claude për investimin e parave. Ekspertët shohin potencial te këshillat e inteligjencës artificiale për investime, por paralajmërojnë edhe për gabime dhe rreziqe.
Nga Angela Göpfert, redaksia financiare e ARD-së
Inteligjenca artificiale (IA) prej kohësh ka hyrë edhe në çështjet e financave personale. ChatGPT, Claude dhe modele të tjera të IA-së mund të analizojnë aksione, të krahasojnë fonde të tregtueshme në bursë (ETF) dhe të ndërtojnë portofole të plota letrash me vlerë. Sipas një sondazhi përfaqësues të shoqatës së sektorit digjital Bitkom, një në katër persona në Gjermani i ka kërkuar tashmë këshilla një aplikacioni të IA-së për çështje financiare.
Një studim i kompanisë së auditimit EY arrin në përfundimin se 39 për qind e të anketuarve e përdorin tashmë IA-në për të optimizuar planifikimin e tyre financiar. Megjithatë, ka edhe rezerva: vetëm pak më pak se një e katërta ndihen rehat t’i ndajnë me një IA të dhënat për veprimet në llogaritë bankare dhe shpenzimet e tyre.
Çfarë tregojnë studimet për këshillat e IA-së për investime
Studimet shkencore u njohin modeleve të IA-së aftësi të konsiderueshme. Sipas një studimi të Institutit ifo të Mynihut, ecuria historike e portofoleve të rekomanduara nga 32 modele gjuhësore të IA-së ishte e krahasueshme me atë të portofoleve të administruara profesionalisht, të përdorura për krahasim.
Edhe studiuesit e Universitetit Stanford në SHBA arrijnë në përfundimin se IA-ja mund të japë këshilla financiare fare të dobishme. Modelet gjuhësore këshillonin, për shembull, krijimin e rezervave financiare dhe investimin e parave në tregun e aksioneve përmes një shpërndarjeje të gjerë të investimeve. Megjithatë, cilësia e rekomandimeve varet shumë nga mënyra se si përdoruesit i formulojnë pyetjet.
Pse pyetjet e duhura janë vendimtare
Rëndësinë vendimtare të udhëzimeve të duhura — të ashtuquajturave «prompts» — e thekson edhe eksperti i bursës Joachim Nareike në një bisedë me redaksinë financiare të ARD-së. «Është e qartë se njerëzit e shënojnë saktë moshën e tyre, por kur vjen puna te gjendja financiare, zakonisht fillojnë vështirësitë, sepse shumica nuk e dinë aq saktë se cila është në të vërtetë gjendja e tyre financiare.»
Për një strategji të përshtatshme investimi nuk mjafton vetëm të njihen me saktësi të ardhurat, shpenzimet dhe rezervat ekzistuese. E rëndësishme është edhe gatishmëria personale për të marrë rrezik: sa mund të bien përkohësisht çmimet në bursë pa i shqetësuar investitorët aq sa të shesin ndoshta në momentin më të pafavorshëm? Kjo luan një rol qendror sidomos në sigurimin financiar afatgjatë për pension.
ESMA paralajmëron për rreziqet e këshillimit financiar nga IA-ja
Por edhe kur jepen të dhënat e duhura, nevojitet kujdes: IA-ja mund të prodhojë halucinacione, pra të shpikë informacione ose të paraqesë gabim lidhjet mes tyre, duke tingëlluar njëkohësisht jashtëzakonisht bindëse. Kjo mund të çojë në vendime të gabuara investimi dhe humbje financiare.
Për këtë arsye, Autoriteti Evropian i Letrave me Vlerë dhe Tregjeve (ESMA) paralajmëroi që në vitin 2025 që investitorët të mos mbështeten vetëm te chatbot-ët për investimin e parave. Rekomandimet e tyre mund të bazohen në informacione të pasakta ose të vjetruara. Për më tepër, aplikacionet e IA-së të hapura për publikun nuk u nënshtrohen të njëjtave kërkesa ligjore si këshilltarët e licencuar të investimeve. Kujdes nevojitet edhe gjatë ndarjes së të dhënave financiare personale.
A mund të ndikojnë reklamat në këshillat e IA-së për investime?
Mbrojtësit e konsumatorëve shohin një tjetër rrezik te interesat e mundshme ekonomike të ofruesve të IA-së. OpenAI ka futur tashmë këtë vit reklama në versionin falas të ChatGPT-së. «Sa më shumë konsumatorë të informohen përmes IA-së, aq më interesante bëhet natyrisht IA-ja edhe për reklamuesit», thekson Niels Nauhauser nga Qendra për Mbrojtjen e Konsumatorëve e Baden-Württembergut, në një bisedë me redaksinë financiare të ARD-së.
«Dhe tani pyetja është: a do të ndikojnë në një moment reklamat e ofruesve të produkteve në mënyrën se si përgjigjet IA-ja? Pra, a mund të rekomandohet ndoshta një sigurim jete sepse në atë moment ekziston një bashkëpunim me një kompani të sigurimit të jetës?» OpenAI thekson shprehimisht se reklamat nuk ndikojnë në përgjigjet e ChatGPT-së. Sipas kompanisë, reklamat shfaqen veçmas nga përgjigjet dhe shënohen qartë si të tilla. Reklamuesit nuk mund t’i ndryshojnë përgjigjet.
Ku ofron IA-ja përparësi ndaj këshilltarëve financiarë
Kësaj i shtohet edhe fakti se konfliktet e interesit janë problem edhe në këshillimin financiar tradicional. «Gjendja aktuale është që shumë konsumatorë u janë drejtuar për këshilla disa agjentëve të shitjes — nuk dua t’i quaj fare këshilltarë financiarë, sepse janë shitës. Dhe ata u kanë shitur më pas produkte që ishin të shtrenjta, pa leverdi dhe që nuk kanë funksionuar», thekson mbrojtësi i konsumatorëve Nauhauser. Prandaj, ai sheh te modelet gjuhësore edhe një mundësi, pasi ato mund t’u mundësojnë investitorëve të informohen me kosto të ulët dhe në mënyrë të pavarur.
Përveç kësaj, me modelet gjuhësore mund të shqyrtohen edhe skenarë të ndryshëm investimi. Eksperti i tregjeve të kapitalit Nareike jep një shembull të thjeshtë: «Pra, një rast krejt klasik: jam 19 vjeç dhe duhet të punoj deri në moshën 67-vjeçare. Sa para duhet të investoj në muaj që të bëhem milioner? Kjo është patjetër diçka ku IA-ja mund të ndihmojë vërtet.»
Si mund ta lehtësojë IA-ja qasjen në tregjet e kapitalit
Nga kjo mund të përfitojnë veçanërisht njerëzit që kanë pak para ose fare pak përvojë me letrat me vlerë. Për ta, IA-ja mund t’i ulë pengesat për hyrjen në tregun e kapitalit. Eksperti Nareike sheh këtu potencial të madh: «Tregu i kapitalit po u hapet njerëzve që më parë nuk kishin qasje në të, nuk dëshironin të kishin ose nuk kishin mundësi të kishin. Dhe nëse kjo përdoret edhe pak në mënyrë argëtuese, është diçka e shkëlqyer. Të mbështetesh njëqind për qind tek ajo do të ishte gabim.»
Pra, si pikënisje dhe ndihmë për t’u orientuar, IA-ja mund të jetë mjaft e dobishme. Por ajo nuk ua heq investitorëve përgjegjësinë për vendimet e tyre.
/ARD
