Gjimnazistët, studentët, sindikatat dhe «jelekverdhët» mobilizohen kundër shtrenjtimit të jetesës dhe për kushte më të mira arsimimi. Këshilli i Shtetit ndaloi marshimin Bastijë–Nation, ndërsa autoritetet kanë shtuar kontrollet dhe kufizimet për një ditë që përkon me Halloween-in.
Franca përgatitet këtë të shtunë, më 31 tetor 2026, për ditën e tretë të mobilizimit shoqëror brenda tri javësh, në një atmosferë tensioni mes qeverisë dhe organizatorëve të protestave. Rreth 70 mijë policë dhe xhandarë janë mobilizuar në të gjithë vendin, ndërsa në Paris një vendim i Këshillit të Shtetit, i dhënë gjatë natës, e zhvendosi përfundimisht marshimin kryesor nga itinerari i kërkuar prej sindikatave në skajin lindor të kryeqytetit.
Në mobilizim bashkohen kërkesat e gjimnazistëve dhe studentëve për përmirësimin e kushteve të arsimit me pakënaqësinë e sindikatave dhe «jelekverdhëve» ndaj kostos së jetesës. Paralelisht, kufizimet e tubimeve dhe operacionet policore kanë vendosur në qendër të debatit edhe të drejtën për të protestuar dhe mënyrën e ruajtjes së rendit publik.
Informacionet e mëngjesit përshkruajnë kryesisht përgatitjet, vendimet gjyqësore dhe masat e sigurisë. Shifrat e pjesëmarrjes së pritshme janë parashikime, ndërsa një bilanc kombëtar i protestave të sotme ende nuk është përcaktuar në materialet e disponueshme.
Sa protesta priten dhe çfarë përfaqësojnë shifrat?
Sipas raportimeve të BFMTV-së dhe Le Parisien, që citojnë burime policore, në të gjithë Francën janë evidentuar rreth 350 aksione të mundshme, të cilat mund të mbledhin gjithsej 350 mijë deri në 450 mijë persona.
Ndërkohë, Le Monde raporton se Ministria e Brendshme parashikon rreth 150 marshime.
Këto të dhëna nuk duhen trajtuar si të njëjta: burimet përdorin përkatësisht termat «aksione» dhe «marshime», pa dhënë në materialet e disponueshme një ndarje të plotë që të mundësojë krahasimin e drejtpërdrejtë. Gjithashtu, numri i personave që mund të marrin pjesë nuk është numërim i protestuesve tashmë të pranishëm në rrugë.
Mobilizimi i sotëm pason protestat e 17 dhe 24 tetorit, të shoqëruara në disa qytete me përplasje, dëmtime pronash dhe plaçkitje.
Parisi: Si ndryshoi itinerari gjatë natës
Përplasja kryesore institucionale është zhvilluar për marshimin në Paris.
Sindikatat kishin kërkuar itinerarin tradicional nga sheshi Bastijë deri në sheshin Nation. Prefektura e Policisë e ndaloi atë dhe propozoi një rrugë alternative nga Porte de Bagnolet deri në Porte de Charenton, përgjatë skajit lindor të qytetit.
Të premten në mbrëmje, Gjykata Administrative e Parisit pezulloi ndalimin e itinerarit Bastijë–Nation. Prefektura e ankimoi menjëherë vendimin dhe çështja kaloi në Këshillin e Shtetit, gjykata më e lartë administrative e Francës.
Herët të shtunën, Këshilli i Shtetit anuloi vendimin e Gjykatës Administrative. Përfundimisht, itinerari Bastijë–Nation mbetet i ndaluar, ndërsa marshimi i lejuar do të zhvillohet nga Porte de Bagnolet drejt Porte de Charenton, me nisje të parashikuar në orën 14:00.
Sipas arsyetimit gjyqësor të cituar nga mediat franceze, autoritetet përballen me rrezik shumë të lartë të trazirave të reja, pas dhunës së javëve të mëparshme dhe thirrjeve për veprime të dhunshme në rrjetet sociale. Gjykata vlerësoi gjithashtu dendësinë e lartë tregtare dhe institucionale përgjatë itinerarit Bastijë–Nation.
Vendimi nuk ndalon çdo protestë në Paris: ai përcakton se cili itinerar mund të ndiqet për marshimin kryesor.
Sindikatat pranojnë itinerarin, por akuzojnë qeverinë për çorganizim
CGT-ja e Parisit ka bërë thirrje që protestuesit të ndjekin rrugën e lejuar, megjithëse e kundërshton vendimin.
«Ne nuk bëjmë kurrë thirrje për të ndjekur itinerare të ndaluara. Prandaj, të detyruar, të shtrënguar dhe me dhimbje në shpirt, bëjmë thirrje për t’iu bashkuar itinerarit të lejuar», deklaroi për AFP-në Karl Ghazi, bashkësekretar i përgjithshëm i strukturës pariziane të CGT-së.
Bashkësekretarja Adèle Tellez e cilësoi vendimin si miratim të një «strategjie çorganizimi» të Ministrisë së Brendshme dhe të Prefekturës së Policisë. Ajo paralajmëroi se ndryshimi në çastin e fundit mund të bëjë që disa protestues, të painformuar, të shkojnë gjithsesi në Bastijë.
Në BFMTV, Tellez e lidhi zhvendosjen fizike të marshimit me trajtimin politik të kërkesave shoqërore:
«Ky itinerar në periferi është simbolik. Është simbol i makronizmit, i cili i ka lënë mënjanë kërkesat shoqërore që nga fillimi i mandatit të tij të parë.»
Edhe Fabienne Rouchy, anëtare e Byrosë Konfederale të CGT-së, tha se ndryshimet e fundit pengojnë organizimin e rregullt të protestave. Megjithatë, ajo konfirmoi se sindikata do ta ndjekë itinerarin e Prefekturës.
Në rrjetet sociale vazhdojnë të qarkullojnë thirrje për tubim në Bastijë, pavarësisht ndalimit. Këto thirrje duhen dalluar nga qëndrimi i CGT-së dhe i organizatave që kanë ftuar pjesëmarrësit në Porte de Bagnolet.
Studentët: «Një pengesë e re ndaj së drejtës për të protestuar»
Federata e Shoqatave të Përgjithshme Studentore, FAGE, dënoi atë që e quajti «një pengesë të re ndaj së drejtës për të protestuar», një cenim të rëndë të shprehjes së kërkesave dhe «një vënie të qëllimshme në rrezik të marshimeve».
Federata njoftoi se bashkërendimi i sindikatave rinore do të mblidhet për të vendosur hapat e mëtejshëm.
Unioni Kombëtar i Studentëve të Francës, UNEF, akuzoi qeverinë për një lojë të rrezikshme çorganizimi dhe kaosi, por gjithashtu bëri thirrje për takim në orën 14:00 në Porte de Bagnolet.
«Sot do të jemi në rrugë dhe do të fitojmë për kërkesat tona, pavarësisht se ku do të ndodhemi», deklaroi organizata.
Avokatja e UNEF-it, Chirinne Ardakani, kritikoi në BFMTV argumentimin e vendimit të Këshillit të Shtetit, të cilin e cilësoi shumë të pamjaftueshëm.
Sipas Le Parisien, koordinimi kombëtar studentor ka bërë thirrje edhe për një ditë aksioni më 3 nëntor, në përgatitje të një greve të përgjithshme më 5 nëntor.
Përse protestojnë gjimnazistët, studentët dhe «jelekverdhët»?
Lëvizja ndërthur disa grupe dhe kërkesa.
Gjimnazistët kërkojnë përmirësimin e kushteve të shkollimit dhe nuk i konsiderojnë të mjaftueshme masat e njoftuara nga qeveria, përfshirë ndryshimet në Parcoursup, platforma e aplikimeve për arsimin e lartë.
«Nuk duam thërrimet, duam gjithë tortën», deklaroi për BFMTV-në Fabio Laporte, përgjegjës federal i Lëvizjes Kombëtare të Gjimnazistëve.
Mes kërkesave studentore figuron edhe heqja e përzgjedhjes për pranimin në universitet. Sindikatat dhe «jelekverdhët» mobilizohen ndër të tjera kundër shtrenjtimit të jetesës dhe dobësimit të fuqisë blerëse.
Lëvizja e gjimnazistëve, sipas materialeve të Le Monde, mori hov në shtator në Créteil, përpara se të përhapej në zona të tjera të vendit. Rrjetet sociale kanë luajtur rol të rëndësishëm në organizim dhe në shpërndarjen e thirrjeve.
Në prag të protestave, ministri i Arsimit, Édouard Geffray, u drejtoi gjimnazistëve një letër, duke theksuar besimin te rinia dhe angazhimin e shërbimit publik të arsimit për zhvillimin dhe suksesin e tyre. Organizatat rinore, megjithatë, kanë kërkuar vazhdimin e mobilizimit.
Masat e sigurisë: Kontrolle në rrugë, stacione dhe rrjetin hekurudhor
Ministria e Brendshme konfirmoi sot mobilizimin e 70 mijë policëve dhe xhandarëve, po aq sa më 24 tetor.
Në operacion përfshihen njësitë e specializuara BRI, RAID dhe GIGN, dronë, helikopterë, njësi me kuaj dhe qen, 26 automjete të blinduara Centaure dhe 15 mjete me topa uji.
Sipas ministrisë, kontrollet në akset rrugore, stacionet dhe rrjetet hekurudhore janë përforcuar krahasuar me javën e kaluar. Ato përfshijnë kontrolle çantash dhe sekuestrim të sendeve që mund të përdoren si armë.
Prefektura e Policisë së Parisit njoftoi se kontrollet parandaluese në stacionet e kryeqytetit dhe të periferisë së afërt kanë nisur që të premten në mbrëmje.
Ministri Laurent Nuñez ka paralajmëruar për rrezik veçanërisht të lartë trazirash dhe ka thënë se tubimet e ndaluara të mbrëmjes, nëse zhvillohen, do të shpërndahen.
Ku priten protesta dhe çfarë kufizimesh janë vendosur?
Në Lion, marshimi i lejuar është parashikuar të niset në orën 14:00 nga Manufacture des tabacs, drejt Jean Macé, duke shmangur qendrën. Në një pjesë të gjerë të qytetit janë vendosur ndalime protestash dhe grumbullimesh. Në një pjesë të gadishullit urban, ndalimi i qarkullimit për të miturit e pashoqëruar është parashikuar nga 23:00 deri në 06:00.
Në Bordo, Prefektura e ka lejuar këtë javë marshimin e bashkërendimit CGT–FSU–FO, pas garancive të organizatorëve për sigurinë. Nisja është parashikuar në orën 14:00 nga Place de la Bourse. Itinerari shmang rrugën tregtare Sainte-Catherine, të goditur nga plaçkitjet më 17 tetor.
Në Lilë, protesta është parashikuar në orën 14:30. Tubime janë njoftuar edhe në Valenciennes, Maubeuge dhe Douai. Kufizimet për të miturit e pashoqëruar janë rivendosur në disa qytete të departamentit Nord.
Në Marsejë, mund të zhvillohen tubimet e njoftuara zyrtarisht. Në disa zona të departamentit Bouches-du-Rhône janë ndaluar tubimet e panjoftuara dhe janë vendosur kufizime nate për të miturit e pashoqëruar.
Në Grenobël, protestat janë ndaluar në disa zona të qendrës dhe në zona tregtare. Për natën mes së shtunës dhe së dielës është parashikuar ndalim qarkullimi nga 23:00 deri në 06:00 në perimetrat e përcaktuar.
Në Renë, një protestë fillimisht e ndaluar është lejuar pas ndryshimit të itinerarit. Edhe në Nisë, Prefektura ka pranuar një tubim.
Në Tuluzë, sipas deklaratës së Prefekturës të raportuar të premten në mbrëmje, nuk ishte njoftuar zyrtarisht asnjë protestë, megjithëse në rrjetet sociale qarkullonin thirrje për tubim në sheshin Jean-Jaurès.
Parisi nën kufizime transporti dhe qarkullimi
Në kryeqytet është parashikuar mbyllja e më shumë se 40 stacioneve të metrosë, me kufizime që zbatohen në orare të ndryshme gjatë ditës.
Masat prekin zona si Champs-Élysées, Concorde, Invalides, Bastijë, République, Opéra, Nation dhe pjesë të bregut të majtë të Senës. Janë parashikuar gjithashtu ndërprerje në segmente të tramvajeve T3a dhe T3b.
Në mbrëmje, mbyllje janë njoftuar edhe për Châtelet dhe Les Halles.
Në zonat e République dhe Les Halles është urdhëruar ndalim qarkullimi nga 23:00 deri në 06:00, për netët mes 31 tetorit dhe 1 nëntorit dhe mes 1 dhe 2 nëntorit.
Sipas BFMTV-së, shoqata Vigie Liberté kishte njoftuar kundërshtimin e këtij urdhri në Gjykatën Administrative gjatë mesditës. Në informacionet e disponueshme nuk jepet ende një vendim për këtë kundërshtim.
Halloween-i shton shqetësimet për mbrëmjen
Përkimi i protestave me Halloween-in është një nga shqetësimet kryesore të autoriteteve, sidomos për tubimet e mbrëmjes dhe përdorimin e maskave.
Ministria e Brendshme ka sqaruar se mbajtja e një maske për të festuar Halloween-in nuk përbën në vetvete problem. Autoritetet e dallojnë këtë nga fshehja e fytyrës në kuadër të veprimeve që cenojnë rendin publik ose të një proteste ku priten apo ndodhin trazira.
Prandaj, kostumet festive dhe pjesëmarrja në grupe që përgatitin dhunë nuk mund të trajtohen si e njëjta situatë. Po kështu, thirrjet për dhunë në rrjetet sociale nuk provojnë vetvetiu se çdo pjesëmarrës në protestë ka këtë synim.
Bizneset përgatiten, ndërsa dëmet e mëparshme peshojnë mbi ekonominë
Në disa qytete tregtarët kanë barrikaduar dyqanet, përfshirë biznese në Paris dhe Lion.
Sipas CCI France, shifra e cituar nga mediat franceze është 2.500 biznese të prekura, prej të cilave 600 nuk ishin rihapur. Këto të dhëna u referohen pasojave të ngjarjeve të mëparshme, jo një bilanci të protestave të sotme.
Në Bordo, kryetari i Dhomës së Tregtisë, Patrick Seguin, deklaroi për BFMTV-në se afro 100 biznese ishin plaçkitur, vandalizuar ose shkatërruar. Ai tha se rreth 34 për qind e bizneseve të prekura nuk do të mund të rihapeshin për shkak të humbjes së stoqeve.
Tregtarët shprehin gjithashtu shqetësim për mungesën e klientëve, vështirësitë e furnizimit dhe ndikimin te shitjet në prag të periudhës së fundvitit.
Plagët e javëve të kaluara dhe çështjet që mbeten të hapura
Sipas Ministrisë së Brendshme, deri më 29 tetor ishin regjistruar 1.193 policë dhe xhandarë të plagosur që nga fillimi i lëvizjes. Ministria njofton gjithashtu 1.435 ndalime policore më 24 tetor. Këto shifra nuk janë bilanc i ditës së sotme dhe ndalimi policor nuk nënkupton shpallje fajësie.
Nga ana tjetër, Le Parisien raporton se disa protestues, përfshirë të mitur, kanë pësuar plagosje të rënda ose gjymtime gjatë operacioneve të ruajtjes së rendit që nga mesi i shtatorit. Në materialet e disponueshme nuk jepet një bilanc i përgjithshëm i verifikuar i protestuesve të plagosur.
Për zhvillimin e sotëm mbeten të hapura disa çështje: pjesëmarrja reale, respektimi i itinerareve, ecuria e tubimeve të mbrëmjes dhe pasojat e kufizimeve të vendosura nga prefekturat.
Në Paris, pika e qartë pas vendimit gjyqësor është se marshimi kryesor i lejuar është ai Porte de Bagnolet–Porte de Charenton. Organizatat sindikale dhe studentore që e kundërshtojnë vendimin kanë bërë megjithatë thirrje për t’iu bashkuar këtij itinerari.
(Burime: Ministria e Brendshme e Francës, Le Monde, BFMTV, Le Parisien, Le Figaro, LCP–Assemblée nationale, AFP përmes raportimeve të cituara.)
