Gjyqtarët po shndërrohen në një lloj barriere mbrojtëse ndaj keqpërdorimit të inteligjencës artificiale, duke vendosur udhëzime për avokatët dhe palët që paraqiten në sallat e tyre të gjyqit, si dhe duke qortuar ata që nuk i verifikojnë kërkimet e tyre ose citojnë raste gjyqësore të rreme, të krijuara nga IA-ja.
Por, në të njëjtën kohë, edhe vetë gjyqtarët po përpiqen të kuptojnë se si duhet ta përdorin këtë teknologji.
Pse ka rëndësi: Ndërsa po shtohen sanksionet ndaj avokatëve për përdorim të papërgjegjshëm të IA-së, kabinetet e gjyqtarëve janë vendosur në qendër të përplasjes ndërmjet inovacionit dhe kujdesit. Disa prej përdoruesve të hershëm e shohin IA-në si një nxitës të drejtësisë, ndërsa gjyqtarë të tjerë mbeten thellësisht skeptikë.
“IA-ja ka mundësinë të sjellë vlerë të jashtëzakonshme dhe ta shumëfishojë efektivitetin e gjyqësorit federal”, thotë Amy Cyphert, profesoreshë në Fakultetin e Drejtësisë të Universitetit të Virxhinias Perëndimore.
“Por ajo ka gjithashtu potencialin ta minojë besimin e publikut te gjyqësori, në një kohë kur ky besim tashmë ndodhet në një nivel historikisht të ulët.”
Shifrat: Sipas një ankete të zhvilluar nga studiues të Universitetit Northwestern me 112 gjyqtarë, 60% e tyre deklaruan se përdornin të paktën një mjet të inteligjencës artificiale. Pak më shumë se 22% thanë se i përdornin këto mjete çdo javë ose çdo ditë.
Hulumtimi i vetë Cyphert-it tregoi se gjyqtarët shqetësohen jo vetëm për rrezikun e “halucinacioneve” të IA-së, por edhe për pasojat që kjo teknologji mund të ketë mbi privatësinë dhe konfidencialitetin.
Po, por: Sipas përgjigjeve të gjyqtarëve në anketë, përdorimi i IA-së po përhapet më shpejt sesa trajnimi për përdorimin e saj.
Për t’i mbushur këto boshllëqe, gjyqtarja magjistrate Maritza Braswell e Gjykatës Federale të Qarkut të Kolorados themeloi Konsorciumin Gjyqësor për Inteligjencën Artificiale, JAIC, së bashku me gjyqtarin Scott Schlegel të gjykatës së apelit në Luiziana dhe gjyqtarin federal Xavier Rodriguez.
“Meqë teknologjia po zhvillohet shumë shpejt, mendoj se prirja është që njerëzit të nisen nga frika”, thotë Braswell.
“Prandaj, ne kemi krijuar një hapësirë ku nisemi nga njohuria.”
Pika e përplasjes: Gjyqtari federal Liam O’Grady i Distriktit Lindor të Virxhinias tha për Axios se, përpara se të pensionohej në vitin 2023, gjyqtarët ishin të magjepsur nga IA-ja, por njëkohësisht “kishin dyshime mjaft serioze për besueshmërinë e saj”.
Sipas tij, avokatët kishin filluar t’u drejtoheshin këtyre mjeteve dhe “u bë menjëherë e qartë se po bëheshin gabime”.
Një rast konkret: Muajin e kaluar, një gjyqtar federal në Misisipi dënoi katër avokatë dhe anuloi një proces civil, pasi të dyja palët kishin cituar raste gjyqësore të rreme, të krijuara nga inteligjenca artificiale.
Por jo vetëm avokatët janë përballur me kritika.
Damien Charlotin, studiues i lartë në HEC Paris, ka identifikuar më shumë se 1.700 raste në të cilat IA-ja gjeneruese ka prodhuar informacione ose precedentë juridikë të sajuar.
Të enjten, një gjyqtare federale në Miçigan akuzoi qeverinë se me gjasë kishte cituar një rast të krijuar nga IA-ja në një parashtresë që lidhej me emigracionin.
Megjithëse kryegjyqtarja Hala Jarbou, e emëruar nga presidenti Trump, nuk vendosi sanksione, ajo shkroi se “qeveria duhet të sigurojë që parashtresat e saj të ardhshme në këtë gjykatë të mos përmbajnë jurisprudencë që nuk ekziston”.
Zgjidhja: Bashkëthemeluesit gjyqtarë të JAIC-ut, të cilët folën me Axios, theksuan se zgjidhja është edukimi.
“Ne nuk i mbyllëm seancat gjyqësore në Zoom vetëm sepse një avokat u shfaq në ekran si mace”, tha Schlegel, duke iu referuar rastit të njohur kur një avokat aktivizoi pa dashje një filtër me fytyrë maceje gjatë një seance virtuale.
Rodriguez shtoi se kjo është “një punë ende në zhvillim për të gjithë — si për avokatët, ashtu edhe për gjyqtarët”.
Braswell, ndërkaq, shqetësohet se përqendrimi i tepruar te halucinacionet e IA-së mund ta largojë vëmendjen nga çështje të tjera etike, si paragjykimet algoritmike dhe qasja në drejtësi.
Niveli i rrezikut: Schlegel shton se gjyqtarët e vlerësojnë ndryshe përdorimin e IA-së nga avokatët ose nga personat që përfaqësojnë vetveten, krahasuar me mënyrën se si mendojnë për përdorimin e saj brenda kabineteve të tyre.
“Ne duhet të jemi shumë më të kujdesshëm dhe më të matur në mënyrën se si i përdorim këto mjete”, tha ai.
“Kur ne nënshkruajmë një vendim, nëse ka diçka të gabuar në të, ajo bëhet ligj.”
Përfundimi: Gjyqtarët po përpiqen të mësojnë një teknologji që zhvillohet me shpejtësi, pikërisht nga pozita ku një gabim mund të ketë pasojat më të mëdha.
“Unë e nisa profesionin në vitet ’70, me makinë shkrimi”, tha O’Grady.
“Që atëherë ka pasur një kapërcim dramatik teknologjik.”
Sipas tij, kjo është “si të mësosh një gjuhë të re kur je 60 ose 70 vjeç — nuk është e lehtë. Kemi një brez të tërë gjyqtarësh për të cilët kjo është diçka krejtësisht e re dhe për këtë arsye ata janë të kujdesshëm dhe skeptikë”.
Më tej: Inteligjenca artificiale u parashikon avokatëve se si ka gjasa të vendosin gjyqtarët./Axios
