Inteligjenca artificiale tashmë po merr përsipër detyra në pothuajse çdo fushë të jetës. Por ajo ua lehtëson punën edhe mashtruesve. Ekspertë nga Bremeni shpjegojnë se si mund të mbrohemi.
Kanë kaluar rreth dy javë që kur tre burra trokitën në derën e një gruaje 103-vjeçare në lagjen Gröpelingen të Bremenit dhe u prezantuan si punonjës të ujësjellësit. Ata i thanë se duhej të kryhej një riparim. Gruaja i lejoi të hynin në banesë.
Njëri prej tyre nisi të merrej me rubinetat e ujit, i dyti e shpërqendroi gruan, ndërsa i treti kontrolloi banesën.
Gruas nga Gröpelingen situata iu duk e dyshimtë dhe ajo u kërkoi me zë të lartë mashtruesve të largoheshin. Për t’ua bërë të qartë se e kishte seriozisht, ajo e kapi nga qafa njërin prej të ashtuquajturve punonjës të ujësjellësit.
Në këtë rast gjithçka përfundoi mirë, por policia këshillon që njerëzit të mos hyjnë në konfrontime të tilla.
“Mos lejoni persona të panjohur të hyjnë në banesën tuaj nëse nuk mund ta verifikoni pa asnjë dyshim identitetin e tyre”, paralajmëron Policia e Bremenit.
Çfarë duhet bërë kundër mashtruesve?
Nëse viktimat e kuptojnë shumë vonë se sapo kanë lejuar mashtrues të hyjnë në shtëpinë e tyre, Policia e Bremenit u kërkon të mos kërkojnë përplasje me ta.
Më e mira është të mos hapet fare dera, por të bisedohet me personat përmes interfonit, nëse ai ekziston. Fillimisht duhet t’u kërkohet emri, kompania ku punojnë dhe arsyeja e vizitës. Më pas mund të telefonohet vetë kompania për të verifikuar nëse vizita është e vërtetë.
Është shumë e rëndësishme që numrin e telefonit ta gjeni vetë dhe të mos përdorni një numër që jua jep personi në derë.
Nëse kompania nuk mund të gjendet në numëratorin telefonik apo në internet, atëherë ka shumë gjasa që ajo të mos ekzistojë fare.
Gjithashtu, në asnjë rrethanë nuk duhet të jepen të dhëna personale, si adresa e emailit apo të dhënat bankare.
“Njoftoni menjëherë policinë. Nëse dyshoni se ka ndodhur vjedhje ose se mund të ketë gjurmë, përpiquni të mos prekni dhe të mos ndryshoni asgjë. Më pas, së bashku me familjarët, kontrolloni nëse mungojnë para në dorë, bizhuteri, karta bankare apo sende të tjera me vlerë. Nëse është e nevojshme, njoftoni edhe bankën tuaj dhe bllokoni menjëherë kartat e vjedhura.”
— Rabea Berstermann, drejtuese e sektorit në Policinë e Bremenit
Policia i klasifikon raste të tilla si vepra penale të kryera në dëm të personave të moshuar. Sipas statistikave, numri i tyre po zvogëlohet nga viti në vit.
Në vitin 2020, policia regjistroi 1.299 raste të tilla. Në vitin 2022 ishin 967, ndërsa në vitin 2023 në qytetin e Bremenit u raportuan 796 raste.
Inteligjenca artificiale u vjen në ndihmë mashtruesve
Por mashtrimet nuk zhvillohen vetëm para derës së shtëpisë. Për të ashtuquajturin “mashtrimi me nipin ose mbesën” mjafton një telefonatë.
Sipas Ulf Mertens nga Qendra e Konsumatorëve në Bremen, me ndihmën e inteligjencës artificiale ky lloj mashtrimi është “perfeksionuar”.
Më parë, mashtruesit telefononin duke u paraqitur si nipi apo mbesa e viktimës dhe, me një pretekst – për shembull se nevojitej urgjentisht një operacion jetik që duhej paguar menjëherë – i bindnin viktimat të përgatisnin një shumë të madhe parash.
Nëpërmjet llogarive në rrjetet sociale, autorët e mashtrimeve mund të marrin lehtësisht të dhëna të ndjeshme për nipërit ose mbesat, të cilat më pas i përdorin për ta bërë historinë e tyre më bindëse.
Falë inteligjencës artificiale, ata mund të marrin dhe të imitojnë edhe zërin e personit.
“Nga rrjetet sociale mund të merret shumë lehtë zëri i një miku të mirë ose i një të afërmi nga një videoklip. Mjaftojnë vetëm disa sekonda regjistrim audio dhe më pas inteligjenca artificiale mund ta falsifikojë zërin. Zërat tingëllojnë jashtëzakonisht bindshëm dhe mashtruesit mund të ndodhen kudo në botë, sepse me inteligjencën artificiale edhe përkthimi nuk përbën më asnjë problem.”
— Ulf Mertens, Qendra e Konsumatorëve në Bremen
Fjalëkalime familjare për më shumë siguri
Prej kohësh nuk bëhet më fjalë vetëm për mashtrues individualë. Ulf Mertens flet për një industri të tërë.
Në Azinë Juglindore thuhet se ekzistojnë madje të ashtuquajtura “fabrika mashtrimesh”. Njerëzit që kryejnë prej andej telefonata mashtruese të mbështetura nga inteligjenca artificiale shpesh nuk ndodhen atje me vullnetin e tyre, por janë joshur me pretekste të tjera.
Sipas Mertens, e gjithë kjo është në kufijtë e skllavërisë.
Megjithatë, ekzistojnë mënyra për t’u mbrojtur edhe nga telefonatat mashtruese të realizuara me ndihmën e inteligjencës artificiale.
Qendra e Konsumatorëve rekomandon që familjarët dhe miqtë të bien dakord paraprakisht për një fjalëkalim ose kod të përbashkët. Në këtë mënyrë, një familjar mund ta dëshmojë identitetin e tij gjatë një telefonate të dyshimtë.
Vendosini llogaritë në rrjetet sociale në “private”
Nëse pavarësisht kësaj vazhdoni të keni dyshime, telefonojeni vetë personin në numrin që përdorni zakonisht.
Për shembull, nëse dikush që pretendon se është vajza juaj telefonon dhe thotë se ka pësuar një aksident të rëndë trafiku dhe se duhet të paguhet menjëherë një garanci financiare, telefonojeni vajzën në numrin e saj të zakonshëm.
Nëse dikush paraqitet si punonjës banke dhe kërkon kodin PIN, telefononi vetë bankën dhe verifikoni situatën.
Dhe nëse telefonata ju duket e dyshimtë që në fillim, mbylleni menjëherë.
Për të mbrojtur të dhënat personale, zërin dhe materialet fotografike apo filmike, Ulf Mertens nga Qendra e Konsumatorëve në Bremen rekomandon që llogaritë në rrjetet sociale të vendosen në modalitetin privat.
