Për presidentin amerikan nuk bëhet fjalë që të marrë mbi vete përgjegjësinë për krizën aktuale. Çmimi i dizelit po rritet me shpejtësi në Shtetet e Bashkuara? Sipas tij, fajin e ka para së gjithash Ukraina. «Volodymyr Zelensky duhet të bëjë vetëm një gjë: të ndalojë së godituri prodhimin e dizelit në Rusi», deklaroi Donald Trump më 13 shtator, në margjinat e Irish Open në Dublin. Vetëm pak javë para zgjedhjeve të ndërmjetme, miliarderi nuk harron as të drejtojë gishtin nga paraardhësi i tij: sipas tij, rritja e çmimeve ishte edhe më e fortë gjatë mandatit të Joe Bidenit.
Tad DeHaven, specialist i politikës amerikane në Cato Institute, analizon për L’Express argumentet e presidentit dhe ndikimin e politikave të tij në krizën energjetike. Një intervistë pa dorashka.
L’Express: Përballë krizës energjetike, Donald Trump përmend presionet inflacioniste gjatë mandatit të Joe Bidenit. A ka të drejtë?
Tad DeHaven: Së pari, duhet bërë një sqarim: presidentët mund të ndikojnë në tregjet energjetike përmes politikave të tyre, por nuk e përcaktojnë çmimin botëror të naftës së papërpunuar. Megjithatë, ky çmim ndikon fuqishëm në çmimet e karburanteve në pompa. Është e rëndësishme ta kemi parasysh këtë.
Sa i përket dizelit, çmimet sot janë më të larta në dollarë nominalë. Sipas Administratës amerikane të Informacionit për Energjinë, më 14 shtator çmimi i dizelit arriti në 6,29 dollarë për gallon, ndërsa kulmi gjatë administratës Biden ishte 5,81 dollarë, në qershor 2022. Megjithatë, i korrigjuar për inflacionin, dizeli sot është më i lirë.
A do të thotë kjo se Donald Trump ka të drejtë? Jo. Pandemia ishte një goditje e jashtme që nisi përpara se Joe Biden të merrte detyrën, ndërsa çrregullimet e sotme në Gjirin Persik burojnë nga vendimi i pamenduar mirë i administratës Trump për të nisur operacione ushtarake kundër Iranit. Dhe nuk ka dyshim se kjo ka çuar në rritjen e çmimeve të dizelit.
Mjafton të shihet instrumenti krahasues i krijuar nga Universiteti Brown, në Providence të Rhode Islandit. Ai mat barrën financiare shtesë që po përballojnë konsumatorët amerikanë për shkak të rritjes së çmimeve të benzinës dhe dizelit pas shpërthimit të luftës në Iran, më 28 shkurt. Instrumenti krahason çmimet aktuale me ato që do të ishin aplikuar po të mos kishte shpërthyer konflikti.
Rezultati? Kostoja e operacionit ushtarak në Iran tashmë i kalon 800 dollarë për familje. Për të gjithë vendin, kjo përkthehet në një faturë prej më shumë se 108 miliardë dollarësh.
A është edhe lufta në Ukrainë përgjegjëse për rritjen e fortë të çmimeve të energjisë në Shtetet e Bashkuara?
Po, edhe ajo ndikon. Sulmet ukrainase kanë ulur prodhimin e rafinerive ruse, ndërsa kufizimet e eksportit të vendosura nga Rusia e kanë ngushtuar ofertën.
Në të njëjtën kohë, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë tregon se eksportet neto të dizelit nga vendet e Gjirit në gusht përbënin vetëm pak më shumë se një të katërtën e nivelit të tyre para luftës, pasi trafiku detar në Ngushticën e Hormuzit është kufizuar ndjeshëm. Sipas agjencisë, çrregullimet që lidhen me Rusinë vetëm sa i përkeqësojnë më tej këto mungesa.
Si po reagojnë amerikanët?
Siç mund të pritej, sondazhet tregojnë një pakënaqësi të konsiderueshme. Një sondazh i fundit i CBS News/YouGov tregoi se 64 për qind e të rriturve nuk e miratonin mënyrën se si Donald Trump po e menaxhonte krizën iraniane.
Po ashtu, 71 për qind e të anketuarve deklaruan se amerikanët nuk do të pranonin të paguanin më shtrenjtë për benzinën gjatë këtij konflikti. I njëjti sondazh e identifikoi inflacionin si një faktor të rëndësishëm në votën për Kongresin.
Këto rezultate tregojnë se publiku është i shqetësuar për fuqinë blerëse, por nuk mund të them se si do të përkthehet kjo në vota në zgjedhjet e ndërmjetme të nëntorit.
A ka pasur politika e Donald Trumpit ndonjë ndikim pozitiv në ekonominë e vendit?
Po, politika fiskale e presidentit nxit investimet e bizneseve. Në përgjigje të çrregullimeve globale në sektorin e energjisë, administrata Trump ndërhyri në mars 2026 te Ligji Jones, një ligj njëqindvjeçar, duke pezulluar përkohësisht kufizimet për anijet e ndërtuara jashtë vendit dhe në pronësi të interesave të huaja, me qëllim lehtësimin e transportit të brendshëm të naftës.
Megjithatë, ky lehtësim ishte i nevojshëm pikërisht për shkak të gabimeve të bëra nga administrata në Iran. Për më tepër, masa të tjera të saj i zbehin këto përfitime.
Siç mund të pritej, tarifat doganore kanë rritur kostot për bizneset dhe konsumatorët amerikanë. Ato kanë shtuar pasigurinë dhe kanë përkeqësuar klimën e përgjithshme ekonomike. Edhe përdorimi masiv i deficitit buxhetor sigurisht që nuk ndihmon në uljen e kostove të huamarrjes.
Duhet përmendur gjithashtu marrja e pjesëmarrjeve aksionare nga administrata Trump në disa kompani. Kjo krijon konflikte interesi, sepse Uashingtoni mund të ndikojë drejtpërdrejt si në gjendjen financiare të një kompanie, ashtu edhe në rregullat që zbatohen ndaj konkurrentëve të saj.
Në thelb, kjo minon vetë sistemin e tregut që ka qenë një nga themelet e fuqisë ekonomike të Shteteve të Bashkuara. Kam frikë se vendimet e biznesit do të ndikohen gjithnjë e më shumë nga konsiderata politike, sidomos nga fakti nëse një kompani ka apo jo lidhje të afërta me ekipin në pushtet.
Prirja e kësaj administrate drejt klientelizmit është e pamohueshme. Është, me diferencë të madhe, administrata më e prekur nga nepotizmi dhe nga përdorimi i pushtetit publik për përfitime private që më ka rastisur të shoh./L’Express.fr
