Ndërsa IA-ja po e përmbys arsimin, drejtuesit e universiteteve kanë mbajtur qëndrime nga më të ndryshmet për mënyrën se si duhet të reagojnë. Për studentët, kjo mund të jetë shumë konfuze.
Disa drejtues universitetesh kanë thënë se institucionet arsimore duhet ta përqafojnë IA-në për të mbetur relevante.
Nga Mark Arsenault, Dana Goldstein, Alan Blinder dhe Sarah Mervosh
Shqetësimet se inteligjenca artificiale po e degradon arsimin janë shtuar prej muajsh. Studentët po e përdorin atë për gjithçka, përfshirë edhe mashtrimin akademik, ndërsa një raport i fundit i M.I.T.-së tha se ajo po shkakton një “dorëzim njohës”.
Megjithatë, shumë drejtues universitetesh po e përqafojnë IA-në me entuziazëm.
Ndërsa drejtuesit e industrisë së IA-së paralajmërojnë për rreziqet e teknologjisë së tyre, mospërputhja midis optimizmit të drejtuesve të universiteteve dhe frikës së shumë studentëve e profesorëve mund të thellohet. Profesorët dhe studentët shpesh gjenden përballë një dileme se çfarë duhet të bëjnë: Ta përdorin më shumë IA-në për të mbetur relevantë, apo ta kufizojnë atë për të ruajtur të nxënit dhe të menduarit?
Ndërsa disa politikanë dhe drejtues të IA-së po paralajmërojnë për skenarë të mundshëm katastrofikë për njerëzimin teksa modelet e IA-së përparojnë, shumë drejtues institucionesh universitare janë të përqendruar te kërcënimi ekzistencial që kjo teknologji paraqet për universitetet.
Komiteti në Institutin e Teknologjisë të Masaçusetsit, i cili studion përdorimin e IA-së, publikoi një sërë gjetjesh alarmuese, përfshirë faktin se teknologjia ka shkaktuar “ndryshime të mëdha në kulturën e kampusit”, duke i izoluar studentët që nuk shkojnë më në oraret e konsultimeve me profesorët dhe po heqin dorë nga studimi i përbashkët. Marrja e përgjigjeve nga një robot mund të krijojë “iluzionin e të nxënit” për studentët që i drejtohen IA-së “që në shenjën e parë të vështirësisë”, shkroi komiteti i M.I.T.-së në raportin e tij të gushtit.
Në të njëjtën kohë, “potenciali i këtyre teknologjive për të përmirësuar punën në të gjithë kampusin është i jashtëzakonshëm”, shkroi komiteti.
Raporti i M.I.T.-së kristalizoi një pjesë të mendimit që ekziston në arsimin e lartë për IA-në, por administratorët e lartë janë përfshirë prej disa vitesh në debate. Administratorët shpesh kanë qenë më të gatshmit për të mbështetur nismat lidhur me IA-në, ndërsa shumë pedagogë dhe studentë mbeten më skeptikë.
“Mendoj se duhet ta përqafoni, por duhet ta bëni këtë në një mënyrë të menduar mirë dhe etike, duke bërë pyetjet e duhura”, tha Wendy Hensel, presidente e Universitetit të Havait, ku në korrik ajo ua paraqiti anëtarëve të bordit drejtues një strategji për IA-në. “Përgjigjja e duhur ndaj IA-së nuk është thjesht ‘jo’. Nuk mund të jetë. Duhet t’i qasemi me kureshtje dhe me kuptim të pasojave.”
Përzierja e politikave që universitetet kanë krijuar për t’iu përgjigjur IA-së shpesh pasqyron konfuzionin se si duhet vepruar — me disa rregulla të qarta për atë që lejohet dhe nuk lejohet, por shpesh edhe me shumë hapësirë që pedagogët dhe studentët ta përcaktojnë vetë se çfarë duhet të bëjnë.
Ekspertët paralajmërojnë se IA-ja e dëmton të nxënit
Për një student të motivuar, një chatbot me IA mund të funksionojë si një lloj tutori. Chatbotët mund të zbërthejnë hapat e një problemi matematikor, të nxjerrin në pah burime të papritura për punimet kërkimore dhe të japin vlerësime e sugjerime për shkrimin.
Megjithatë, një numër gjithnjë e më i madh kërkimesh sugjeron se përdorimi i IA-së mund ta dëmtojë gjithashtu të nxënit.
Një studim i fundit me 26.000 nxënës të shkollave të mesme në Kinë zbuloi se përdorimi i IA-së çoi në një rritje prej 18 për qind të rezultateve të detyrave të shtëpisë, por në një rënie prej 20 për qind të rezultateve në provimet e zhvilluara në kushte të kontrolluara. Përfundimi ishte se kryerja me nxitim e detyrave të shtëpisë me ndihmën e chatbotëve e dëmtonte të nxënit më të thellë, i cili nevojitet për të pasur rezultate të mira kur teknologjia nuk është e disponueshme.
Një studim i M.I.T.-së i vitit 2025 zbuloi se njerëzit që përdornin chatbotë si ndihmës për shkrim kishin vështirësi të kujtonin atë që kishin shkruar vetëm pak minuta pasi kishin përfunduar esenë e tyre.
“Në thelb, nuk aktivizonit asnjë prej rrjeteve të kujtesës që në të vërtetë do t’ju ndihmonin të kujtonit”, tha Nataliya Kos’myna, studiuese në M.I.T. që punoi në këtë studim.
Hulumtime të tjera kanë treguar se njerëzit që kanë më shumë besim tek IA-ja dhe mbështeten më shumë tek ajo, kanë më shumë gjasa të kenë angazhim më të ulët njohës.
Por IA-ja mund të jetë e vështirë për t’u shmangur. Chatbotët janë të integruar në paketën Google Classroom, e cila përdoret pothuajse kudo në shkolla, si dhe në shumë sisteme të mësimit në internet që përdoren nga universitetet.
Disa mjete e bllokojnë drejtpërdrejt mashtrimin ose plagjiaturën dhe u mundësojnë profesorëve t’i aktivizojnë ose çaktivizojnë veçori të caktuara të IA-së. Por chatbotët më të përdorur nga studentët mund t’i përfundojnë menjëherë detyrat e plota, përfshirë punimet kërkimore, në emër të studentit.
Megjithatë, shumë universitete po e përqafojnë IA-në
Sian Leah Beilock, presidente e Dartmouth-it, ka argumentuar se përgatitja e të diplomuarve për përdorimin e IA-së është një kërkesë ekzistenciale për institucionet e arsimit të lartë.
“Në një botë që premton se do të përcaktohet nga IA-ja, universitetet që nuk arrijnë të nxjerrin të diplomuar të aftë për ta përdorur atë në mënyrë produktive do ta dënojnë veten me parëndësi”, shkroi ajo së fundmi.
Presidenti i Harvardit, Alan Garber, tha në deklarata publike këtë muaj se kërkimet shkencore të mbështetura nga IA-ja janë në prag të një bumi që mund ta përshpejtojë ritmin e krijimit të njohurive më shumë se në çdo periudhë tjetër të historisë njerëzore. Dr. Garber ka thënë se studiuesit në shumë fusha tashmë nuk kanë gjasa të jenë në pararojë të disiplinave të tyre pa përdorimin e IA-së.
Universiteti Shtetëror i Ohajos po e integron IA-në në çdo drejtim studimi, me pritshmërinë që çdo student deri në diplomim të jetë kompetent në përdorimin e saj në fushën e vet. Universiteti i ka udhëzuar të gjitha departamentet dhe programet — nga biznesi dhe inxhinieria deri te gjuha angleze dhe mjekësia veterinare — që t’i trajnojnë studentët se si ta përdorin IA-në në fushat e tyre përkatëse dhe kur të mos e përdorin atë.
“Çfarë është në rregull t’ia kalojmë IA-së dhe çfarë jo?”, tha në një intervistë në korrik presidenti i Universitetit Shtetëror të Ohajos, Ravi V. Bellamkonda. “Përgjigjja për këtë varet nga fusha dhe varet nga faza juaj e të nxënit.”
Elizabeth Kiss, presidente e Union College, tha se universitetet duhet t’i edukojnë studentët si për përdorimin e menduar të IA-së, ashtu edhe për gjërat që IA-ja nuk i bën, si për shembull “të drejtojë ekipe, të shtyjë kufijtë e dijes”.
Megjithatë, disa institucione po vendosin kufij
Universiteti i Çikagos e ka ndaluar IA-në në disa lëndë të detyrueshme të shkencave shoqërore, ndërsa fakulteti juridik i universitetit ka ndaluar telefonat, tabletët dhe laptopët në klasat e vitit të parë. Universiteti është një nga një numër i vogël institucionesh që së fundmi kanë miratuar rregulla të reja për integritetin akademik.
Fakulteti juridik i Universitetit të Kalifornisë në Berkeley miratoi një politikë që ndalon përdorimin e IA-së “për të konceptuar, skicuar, hartuar, rishikuar dhe redaktuar” punimet që dorëzohen për vlerësim.
Universiteti Cornell ka krijuar një proces disiplinor që synon të korrigjojë mashtrimin me IA, duke shmangur njëkohësisht shënimet negative në dosjet e studentëve. Tani, studentëve të akuzuar për keqpërdorime të vogla do t’u lejohet të pranojnë përgjegjësinë dhe të përfundojnë një seminar, si dhe disa detyra reflektuese.
Steve Jackson, zëvendësrektori për inovacion akademik, tha se programi nuk do të përdoret për shkelje që janë qartësisht të rënda.
“Kjo është një mundësi për të sanksionuar diçka, për ta kapur, për të mos e lënë pa u vënë re ose për të mos e lënë të kalojë”, shtoi ai.
Ashtu si shumë institucione të tjera, Harvardi nuk ka një grup të centralizuar rregullash për IA-në. David Deming, dekani i Harvard College, shkroi në një njoftim për studentët që mbërrinin për semestrin e vjeshtës se ai mbështet përdorimin më të madh të IA-së aty ku “ajo mund ta thellojë të nxënit”, por se institucioni po shqyrton gjithashtu mënyra për t’i bërë disa detyra rezistente ndaj përdorimit të IA-së.
Kjo do të nënkuptonte më shumë provime në klasë, tha dekani Deming, dhe më pak detyra që kryhen në shtëpi, ku tundimi për të mashtruar është i madh. Ai tha se synon të hartojë një grup udhëzimesh për përdorimin e IA-së në kolegj deri në fund të vitit akademik.
Për nxënësit më të vegjël, disa distrikte shkollore po veprojnë me kujdes. Në fillim të këtij muaji, distrikti më i madh shkollor në vend, në qytetin e Nju Jorkut, e kufizoi në mënyrë drastike përdorimin e IA-së nga nxënësit nga kopshti deri në klasën e tetë, ndërsa distrikti i dytë më i madh, në Los Anxhelos, në thelb e ndaloi përdorimin e chatbotëve nga nxënësit në të gjitha nivelet shkollore.
Kontrollimi i përdorimit të IA-së ka rezultate të përziera
Studentët shpesh po përpiqen të orientohen në këtë realitet pa udhëzime të qarta nga universitetet e tyre.
Shumica e institucioneve ua lënë pedagogëve individualë — të cilët mund të kenë pak përvojë me IA-në — që të vendosin rregullat për mënyrën se si përdoret teknologjia në çdo lëndë.
Mund të duket e qartë se dorëzimi i një teksti të krijuar nga një chatbot përbën mashtrim, ndërsa përdorimi i një chatbot-i për të rishikuar shkrimin tuaj lejohet. Por kufiri midis këtyre dy aftësive është i hollë dhe një pjesë e madhe e përdorimit të IA-së ndodhet në një zonë gri etike.
Shumë arsimtarë “as nuk dinë nga t’ia fillojnë”, tha Annie Chechitelli, drejtuese e produkteve në TurnItIn, një kompani që prodhon softuer që mund të zbulojë plagjiaturën dhe të gjurmojë e udhëzojë përdorimin e IA-së.
“Çfarë është në rregull? Çfarë nuk është në rregull?”
Shumë pedagogë tashmë janë kthyer te detyrat e bëra me letër në klasë ose te shfletuesit e kompjuterëve të bllokuar, të cilët kufizojnë keqpërdorimin e IA-së. Të tjerë raportojnë sukses në përdorimin e programeve për zbulimin e IA-së, të cilat kohët e fundit janë përmirësuar në aftësinë për të identifikuar tekstet e shkruara nga chatbotët, duke shmangur njëkohësisht rezultatet e rreme pozitive.
Disa e shohin IA-në si një partner thelbësor për të menduarit dhe të shkruarit dhe vendosin pak kufizime për mënyrën se si studentët e përdorin teknologjinë. Të tjerë mbështesin idenë e “shkrim-leximit në IA”, duke u dhënë studentëve, për shembull, detyrën që të përdorin chatbotë për të krijuar një ese ose një poezi, e më pas ta kritikojnë dhe të përpiqen ta përmirësojnë rezultatin.
Në Australi, Universiteti i Sidneit ka miratuar “qasjen me dy korsi”, e cila shihet si një model global. Në të gjitha disiplinat, studentët duhet të përfundojnë disa vlerësime fizikisht, në kushte të sigurta të krijuara për të kufizuar përdorimin e IA-së. Por në detyra të tjera përdorimi i IA-së është i detyrueshëm, për t’i ndihmuar studentët të familjarizohen me teknologjinë që po riformëson ekonominë.
“Është pothuajse si edukimi seksual”, tha Anita Sarma, profesoreshë e shkencave kompjuterike në Oregon State, e cila ka studiuar ndikimin e IA-së në aftësitë njohëse të studentëve.
“Ata do ta përdorin gjithsesi”, tha ajo. “Si t’ua mësojmë përdorimin e përgjegjshëm?”/The New York Times
