Kur presidenti amerikan Donald Trump në janar kërcënoi Iranin me goditje ushtarake për shkak të shtypjes së përgjakshme të protestave që shpërthyen në vendin e Lindjes së Mesme, këshilltarët e tij të sigurisë kombëtare e bindën të tërhiqej, sepse Pentagoni atëherë nuk ishte i përgatitur për operacione të gjera. “Ai kërcënoi me luftë para se ushtria amerikane të ishte gati” – tha javën e kaluar eksperti për Iranin, Vali Nasr, profesor i marrëdhënieve ndërkombëtare në Universitetin Johns Hopkins, për New York Times.
Kjo tashmë ka ndryshuar. Sipas raportimeve në shtypin amerikan, të mërkurën Trump u informua se deri në fundjavë forcat e armatosura amerikane do të jenë gati për një goditje kundër Iranit, por ajo mund të nisë më vonë, madje pas disa javësh. Presidenti amerikan, sipas raportimeve, ende nuk ka marrë vendim për sulmin dhe ende nuk është e qartë se çfarë qëllimi do të donte të arrinte me luftën.
Presidenti nuk ka folur shumë publikisht për këtë; opsionet e mundshme variojnë nga ndryshimi i regjimit, shkatërrimi i objekteve bërthamore dhe sistemeve raketore iraniane, deri te avancimi i negociatave me Teheranin. Izraeli, i cili në janar e kishte bindur Trumpin të mos ndërmerrte sulm ushtarak, tani po përgatitet për luftë.
Fuqi parandaluese
Gjatë javëve të fundit, Shtetet e Bashkuara kanë dërguar njëra pas tjetrës anije luftarake dhe avionë në Lindjen e Mesme, si dhe në baza evropiane. Numri i tyre ka arritur tashmë masën kritike që lejon jo vetëm një sulm disa ditor, por edhe një seri sulmesh që mund të zgjasin me javë kundër Iranit. Në rajon kanë mbërritur 13 anije luftarake amerikane dhe drejt Mesdheut është nisur aeroplanmbajtësja më e madhe në botë, USS Gerald R. Ford, e cila në janar mori pjesë në sulmin kundër Venezuelës; ajo shoqërohet nga katër shkatërrues dhe me gjasë një nëndetëse bërthamore. Kjo do të jetë aeroplanmbajtësja e dytë në rajon, krahas Abraham Lincoln.
Forcat ajrore kanë dërguar qindra avionë në rajon, përfshirë gjuajtës-bombardues, cisterna për furnizim ajror me karburant, avionë transporti, avionë zbulimi dhe avionë për luftë elektronike. Së fundmi në bazën Lakenheath në Angli kanë mbërritur F-22 Raptor nga baza amerikane. Këta avionë verën e kaluar shoqëruan bombarduesit amerikanë B-2 që sulmuan objektet bërthamore iraniane. Bombarduesit B-2 ishin vendosur më herët në gatishmëri më të lartë.
Në janar, Trumpit nuk iu rekomandua sulmi edhe sepse bazat amerikane dhe vendet aleate në rajon nuk kishin mbrojtje të mjaftueshme kundër kundërgoditjeve iraniane, por që atëherë janë vendosur sisteme mbrojtjeje raketore THAAD dhe Patriot. Sipas CBS News, Pentagoni ka filluar gjithashtu zhvendosjen e përkohshme të disa punonjësve nga rajoni i Lindjes së Mesme, si masë përgatitore ndaj një kundërgoditjeje iraniane.
Irani përgatitet
Me kërcënimet e hershme dhe tërheqjen e mëvonshme, Trump i dha kohë Teheranit të përgatitej, tha Vali Nasr për Times. Irani në fund të janarit deklaroi se forcat e tij janë në “gatishmëri të plotë luftarake”. Janë mbajtur stërvitje të mbrojtjes ajrore dhe janë shpërndarë një mijë dronë të aftë për objektiva detare dhe ajrore. Këtë javë forcat iraniane zhvilluan manovra në Ngushticën e Hormuzit dhe përdorën raketa kundër anijeve, duke sinjalizuar se mund të mbyllin këtë kalim strategjik përmes të cilit kalon një e pesta e tregtisë botërore të naftës.
Në Teheran po përgatiten strehimore, stacionet e metrosë dhe garazhet nëntokësore po përshtaten për pritjen e civilëve. Sipas disa raportimeve, udhëheqja më e lartë tashmë po qëndron në një sistem bunkerësh nëntokësorë. Është aktivizuar strategjia e ashtuquajtur “mbrojtje mozaik”, duke u dhënë komandantëve të njësive kompetenca të pavarura në rast se zinxhiri komandues ndërpritet nga sulmet amerikane.
Trump ende nuk ka vendosur
Sipas mediave amerikane, Trump të mërkurën zhvilloi takim me këshilltarët e tij në “dhomën e krizave” në Shtëpinë e Bardhë, por nuk u mor vendim për sulm. Disa media raportojnë se ushtria mund të jetë gati në fundjavë, por burime të CBS News, NBC News dhe Reuters thonë se të gjitha forcat e nevojshme do të jenë në vend vetëm në mesin e marsit. Një këshilltar i Trumpit tha se “ka 90 për qind gjasa për një sulm në javët e ardhshme”.
Zëdhënësja e Shtëpisë së Bardhë, Karoline Leavitt, tha se për Trumpin diplomacia është gjithmonë zgjidhja e parë dhe se “Irani do të bënte mirë të arrinte marrëveshje me presidentin Trump”, por përdorimi i forcës ushtarake mbetet opsion.
Objektivat dhe qëllimi përfundimtar
Ende nuk dihet se cili është qëllimi përfundimtar i Trumpit. Fillimisht ai foli për mbështetje ndaj protestuesve kundër regjimit, më pas kërkoi çmontimin e plotë të programit bërthamor iranian, dorëzimin e uraniumit të pasuruar, kufizimin e kapaciteteve balistike dhe ndërprerjen e mbështetjes për Hamasin dhe Hezbollahun. Këto janë kërkesa ndaj të cilave udhëheqja iraniane nuk ka treguar gatishmëri.
Objektivat e mundshme, sipas mediave amerikane, përfshijnë objektet bërthamore iraniane, pozicionet e lëshimit të raketave, selinë e Gardës Revolucionare, sistemet e mbrojtjes ajrore dhe fabrikat e dronëve. Është përmendur edhe mundësia e sulmeve të synuara ndaj udhëheqjes ushtarake dhe politike, përfshirë liderin suprem 86-vjeçar Ali Khamenei. Sipas New York Times, ndër opsionet janë jo vetëm sulme ajrore, por edhe përdorimi i forcave speciale.
Ekspertët e Lindjes së Mesme për NBC News thonë se SHBA ende nuk ka përqendruar forcë të mjaftueshme për të realizuar ndryshim regjimi. Një burim diplomatik thekson se askush nuk mund të parashikojë vendimin e Trumpit.
Çfarë do të ndodhë më pas?
“Pyetja më e madhe është çfarë do të ndodhë në Iran të nesërmen,” tha për CNN Amos Hochstein. Sipas tij, administrata Trump nuk ka përgjigje për këtë. Edhe Wall Street Journal raporton se Uashingtoni nuk e di çfarë do të ndodhë pas bombardimeve.
Regjimi teokratik në pushtet që nga viti 1979 mbetet pak i njohur në aspektin e stabilitetit të brendshëm. Një ndryshim regjimi i mbështetur nga jashtë ngre dyshime të mëdha, pasi në Iran nuk ka opozitë të organizuar të gatshme për të marrë pushtetin dhe struktura ushtarako-politike mbetet e bashkuar. Edhe nëse regjimi rrëzohet, kjo mund të krijojë vakum pushteti dhe kaos, të cilin mund ta shfrytëzojnë aktorë rajonalë dhe grupe jo-shtetërore.
“Pyetja ime është, pasi të përfundojë operacioni që mund të zgjasë me javë, çfarë do të ndodhë më pas?” – tha politologu dhe eksperti i terrorizmit Colin Clarke./TetovaNews
