Ndërsa Xi Jinping mbërrin këtë javë në Shtetet e Bashkuara për një vizitë shtetërore, përparimet e Kinës në inteligjencën artificiale pritet të jenë në qendër të vëmendjes. Shumë më pak do të flitet për një realitet tjetër: ekonomia kineze ndodhet në gjendjen e saj më të dobët prej dekadash.
Nga Li Yuan
“Epërsia e SHBA-së ndaj Kinës në IA pothuajse është zhdukur.”
“Kina po e çon IA-në në maksimum.”
“Kina sapo e ka zhdukur epërsinë e Amerikës në IA.”
Këto vlerësime për rivalitetin në inteligjencën artificiale janë shfaqur së fundmi në botime amerikane dhe Xi Jinping do të jetë i kënaqur që ato po qarkullojnë ndërsa mbërrin këtë javë në Uashington për një vizitë shtetërore. Nën drejtimin e tij, Kina ka bërë përparime të mëdha në zhvillimin e teknologjisë më të rëndësishme të epokës sonë. Por shumë më pak vëmendje do t’i kushtohet faktit se ai drejton një ekonomi që ndodhet në gjendjen e saj më të keqe prej dekadash.
Këto dy realitete janë të lidhura.
Ekonomistët në Kinë — përfshirë edhe ata më pranë shtetit — kanë paralajmëruar hapur se qeveria po përqendron tepër burime në një teknologji që krijon relativisht pak vende pune, ndërsa po bën shumë pak për të nxjerrë nga vështirësitë ekonominë në tërësi.
Dhe bëhet fjalë për një ekonomi në krizë. Shkalla e papunësisë te të rinjtë, duke përjashtuar studentët, arriti në 18,9 për qind në gusht. Konsumatorët nuk po shpenzojnë. Në gjysmën e parë të vitit, shitjet e makinave në tregun vendas ranë ndjeshëm, me 20 për qind krahasuar me një vit më parë, ndërsa shitjet e banesave u tkurrën edhe me 14 për qind, duke vazhduar një rënie shumëvjeçare. Vendi ndodhet në një spirale deflacioniste.
Këtë verë, paralajmërimet e ekonomistëve u shndërruan në një kor gjithnjë e më të fortë. Li Daokui, ish-këshilltar i bankës qendrore dhe profesor në Universitetin Tsinghua, tha në korrik se ekonomia kineze po “funksiononte tepër e ftohtë”. Sipas tij, sektorët në lulëzim të teknologjisë së lartë nuk janë në gjendje të tërheqin përpara pjesën më të madhe të ekonomisë.
Liu Shijin, një tjetër ish-këshilltar i bankës qendrore, propozoi në një forum në qershor rritjen e pensionit bazë për banorët ruralë nga 30 në 150 dollarë në muaj, me synimin për të mbështetur kërkesën konsumatore.
Në të njëjtin forum, Huang Haizhou, këshilltar i bankës qendrore, tha se Pekini duhet të nxisë një inflacion të moderuar dhe të përmirësojë përfitueshmërinë e kompanive përpara se të mund të arrihet një përparim teknologjik i qëndrueshëm.
“Një vend i zhytur në deflacion nuk mund të arrijë inovacion teknologjik”, tha ai.
Komentet e ekonomistëve ishin raportuar më herët nga Bloomberg dhe mediat kineze.
Është e vështirë të përcaktohet me saktësi shkalla e mbështetjes shtetërore për inteligjencën artificiale. Raporti AI Index i Stanfordit vuri në dukje se fondet e investimeve të krijuara me nismën e shtetit kanë investuar rreth 184 miliardë dollarë në kompani të IA-së nga viti 2000 deri më 2023. Vitin e kaluar, Xi e udhëzoi qeverinë të përdorte çdo instrument në dispozicion — përfshirë lehtësimet tatimore, kontratat qeveritare, financimin dhe qasjen në infrastrukturë — për të përshpejtuar zhvillimin e IA-së.
Sipas Bloomberg, Kina po përgatitet gjithashtu të shpenzojë rreth 295 miliardë dollarë gjatë pesë viteve të ardhshme për ndërtimin e qendrave të të dhënave në të gjithë vendin, të cilat do të operohen nga kompani shtetërore.
Vetë hapja me të cilën folën ekonomistët kinezë ishte domethënëse, po aq sa edhe momenti kur ata zgjodhën ta bënin këtë: pak përpara mbledhjes së rregullt të mesvitit të Byrosë Politike, organit drejtues të Kinës. Ekonomistët janë paralajmëruar të mos shfaqen tepër pesimistë dhe disa prej tyre janë censuruar ose heshtur për këtë arsye. Fakti që figura të establishmentit po shpreheshin kaq prerazi, në prag të përcaktimit të politikës ekonomike nga udhëheqja, tregonte nivelin e alarmit të tyre.
Të marra së bashku, paralajmërimet e tyre përçonin një mesazh të qartë: ekonomia kineze ndodhej në vështirësi dhe një shpërndarje burimesh e përqendruar te IA-ja mund të kishte një kosto të lartë si për jetesën e qytetarëve të zakonshëm, ashtu edhe për të ardhmen ekonomike të vendit.
Udhëheqja, megjithatë, u kushtoi pak vëmendje këtyre paralajmërimeve. Kur mbledhja e Byrosë Politike përfundoi më 30 korrik, partia pranoi nevojën për masa “proaktive” për të nxitur ekonominë, por vijoi me politika graduale stimulimi dhe u zotua të zhvillonte “një ekonomi të re inteligjente”. Duke devijuar nga praktika e mëparshme, raportimet e mediave shtetërore nuk shpallën një objektiv për rritjen ekonomike të brendshme.
Investimet në aktive fikse, përfshirë infrastrukturën, pasuritë e paluajtshme dhe pajisjet, ranë me 4,1 për qind në pesë muajt e parë të vitit. Li, ish-këshilltari i bankës qendrore, tha se një tkurrje e ngjashme kishte ndodhur vetëm dy herë në historinë e Republikës Popullore: në vitin 1961, në kulmin e Urisë së Madhe, dhe në vitin 1967, në kulmin e Revolucionit Kulturor. Investimet ranë gjithashtu në vitin 1989, pas masakrës së Sheshit Tiananmen, por, siç vëren artikulli, ndoshta nuk do të ishte e mençur që kjo të përmendej në një mbledhje në Pekin.
Xi ka dhënë një shpjegim domethënës për mënyrën se si e mat përparimin ekonomik.
“Nuk mund të shikojmë vetëm rritjen e PBB-së”, tha ai në një fjalim në mars. Ajo që ka rëndësi, argumentoi ai, është rritja e “fuqisë së fortë” të Kinës dhe zhvillimi i industrive të përparuara. Në këndvështrimin e Xi-së, një ritëm më i ngadaltë i rritjes nuk nënkupton domosdoshmërisht dështim, për sa kohë që përparimi teknologjik vazhdon “hap pas hapi drejt lart”.
Në vend që të rrisë të ardhurat e disponueshme të familjeve përmes pagesave në para të gatshme ose kuponëve për blerje, apo të zgjerojë rrjetin e mbrojtjes sociale, siç kanë sugjeruar shumë ekonomistë, Xi beson se përhapja e teknologjisë e udhëhequr nga shteti do të modernizojë industritë tradicionale dhe do të çlirojë vlerë ekonomike në të ardhmen. Por mund të duhen vite që këto përfitime të materializohen.
Kina nuk mund t’ia lejojë vetes të mbetet jashtë garës së IA-së. Në gjysmën e parë të vitit 2026, investimet në shërbimet e informacionit — një sektor që, sipas Zyrës Kombëtare të Statistikave, po nxitet nga IA-ja — u rritën me 19,2 për qind. Teknologjia mund ta transformojë ekonominë kineze dhe të forcojë pozitën e vendit në konkurrencën me Shtetet e Bashkuara.
Por me çfarë kostoje?
Xu Chenggang, ekonomist kinez në Stanford, e tha hapur atë që kolegët e tij në Pekin mundën vetëm ta nënkuptonin. Kina ka më shumë fleksibilitet fiskal dhe monetar se shumica e vendeve, sepse Pekini kontrollon sistemin bankar. Çdo juan që shkon në teknologjinë e mbështetur nga shteti është një juan që nuk shpenzohet për punësim dhe konsum.
“Kur ke vetëm kaq para, për çfarë i shpenzon?” tha ai.
Në një krizë të ngjashme me atë që po përjeton Kina, shumë qeveri do ta përdornin stimulimin ekonomik për të krijuar vende pune, tha Xu. Kur njerëzit kanë punë, shpenzojnë më shumë, duke krijuar një cikël pozitiv ekonomik. Pekini, në vend të kësaj, po përqendron investimet te IA-ja — një teknologji që mund ta përkeqësojë papunësinë e lartë duke ulur kërkesën për fuqi punëtore.
Disa përdorues kinezë të internetit tashmë po e quajnë këtë valë investimesh “Hapi i Madh Përpara i IA-së”, duke iu referuar fushatës katastrofike të Mao Zedongut për industrializim të drejtuar politikisht.
Në fund të fundit, kompanive të IA-së u duhet më shumë sesa mbështetja e qeverisë. Ato kanë nevojë për biznese dhe konsumatorë që janë të gatshëm dhe në gjendje të paguajnë për produktet e tyre, tha Xu. Duke dobësuar kërkesën e familjeve dhe vitalitetin e sektorit privat, Pekini mund të jetë duke ia mohuar industrisë së vet të IA-së pikërisht tregun që i nevojitet për t’u bërë e suksesshme komercialisht.
Kina ka treguar vazhdimisht se një shtet autoritar mund ta mbajë në funksionim një model të paqëndrueshëm për më gjatë sesa presin vëzhguesit e jashtëm. Por historia tregon gjithashtu se “më gjatë” nuk do të thotë përgjithmonë.
Sun Liping, një sociolog i njohur në Pekin, solli si shembull Bashkimin Sovjetik. Në kulmin e fuqisë së tij, ekonomia sovjetike ishte afërsisht 70 për qind e madhësisë së ekonomisë amerikane dhe e tejkalonte Shtetet e Bashkuara në disa fusha të shkencës dhe teknologjisë.
Megjithatë, ekonomia e saj e menaxhuar në mënyrë të centralizuar përfundimisht ngeci.
Kina mund të prodhojë sasi të mëdha mallrash gjithnjë e më të sofistikuara, shkroi Sun në një artikull. Por kush në Kinë do të jetë në gjendje t’i përballojë ato? Pa blerës, produktet mbeten pa u shitur, bizneset nuk realizojnë fitime, të ardhurat e familjeve nuk mund të rriten dhe punësimi nuk mund të përmirësohet.
“Ky”, shkroi ai, “është problemi themelor i ekonomisë së Kinës sot.”
Li Yuan shkruan rubrikën “The New New World”, e cila përqendrohet te ndikimi në rritje i Kinës në botë, duke analizuar biznesin, politikën dhe shoqërinë e saj./The New York Times
