Intervista e plotë me Bilall Kasamin: VLEN-i, rikonstruimi i qeverisë, zgjedhjet e parakohshme, Gruevski, Limani dhe raportet me Tiranën
Click Plus në TV 21: Mirëmbrëma, shikues të nderuar, mirë se vini në “Click Plus”. “VLEN u bë një, por çka më pas?” Si po funksionon tani partia dhe cilat janë reagimet menjëherë pas kongresit që u mbajt fundjavën e kaluar? Tani vijon edhe rikonstruimi i qeverisë në fund të këtij muaji apo në fillim të qershorit dhe çfarë ndryshimesh priten? Për këto tema dhe zhvillimet aktuale politike do të flasim sonte me një nga kryetarët e VLEN-it, zotëri Bilall Kasami.
Zotëri Kasami, mirëmbrëma, mirë se erdhët.
Bilall Kasami: Mirëmbrëma, faleminderit për ftesën dhe mundësinë që të jem para shikuesve tuaj.
Click Plus në TV 21: Faleminderit që jeni këtu. Pamë kongresin e së shtunës, gjithçka kaloi në rregull, kishit mysafirë nga jashtë, VLEN-i u bashkua dhe ju u zgjodhët bashkëkryetar së bashku me Izet Mexhitin. Kjo është hera e parë në Maqedoni që një parti do të ketë dy kryetarë. Mund të thuhet se nuk arritët të merreni vesh për një kryetar, apo ishte kjo një zgjidhje kompromisi për të vazhduar rrugën e VLEN-it?
Bilall Kasami: VLEN-i është produkt i një realiteti të politikës më të re të shqiptarëve në Maqedoni – një realitet, do të thosha, i mbushur kryesisht me problematika, përçarje, konflikte, ndarje dhe dështime të iniciativave politike. Si rezultat i gjithë kësaj përvoje erdhi një moment kur shqiptarët kërkonin bashkim, kërkonin artikulim dhe unifikim të zërit opozitar.
Nga momenti kur u përmbyllën të gjitha aspektet formale dhe procedurale për organizimin e kongresit, tani po e shohim sa e nevojshme dhe sa e menjëhershme ishte që VLEN-i të unifikohej dhe të jemi këtu ku jemi sot. Shohim se VLEN-i, si strukturë politike, është shumë mirë i pritur nga qytetarët.
Nuk besoj se çështja ishte se nuk arritëm të dakordohemi se kush do të jetë i pari. Përkundrazi, mendoj se arritëm të gjejmë modelin më të mirë të funksionimit të një subjekti politik – jo vetëm për ne si VLEN, por në përgjithësi për shqiptarët. Përvoja jonë politike nuk është shumë e gjatë dhe në këto raste politika duhet parë më shumë profesionalisht, duke analizuar modelet e vendeve evropiane me traditë më të gjatë demokratike, sesa të ndjekim impulset politike që kemi pasur ndër vite.
Ekziston ajo thënia se ka tre kategori njerëzish: të mençurit, që mësojnë nga gabimet e të tjerëve; njerëzit normalë, që mësojnë nga gabimet e veta; dhe ata që nuk mësojnë kurrë. Ne, në rastin tonë, jemi ndër ata që kemi mësuar nga gabimet tona. Do të ishim më të mençur po ta kishim zgjedhur këtë model më herët, para se të vinte kjo situatë prej 30 vitesh dështimesh politike. Por, sidoqoftë, më mirë vonë se kurrë.
Prandaj, vlerësoj se ky model i VLEN-it është më shumë një nevojë për mënyrën se si duhet të funksionojë një subjekt politik i shqiptarëve, sesa një pamundësi për të zgjedhur vetëm një kryetar.
Click Plus në TV 21: Shpeshherë në politikë vijnë momente kur lideri duhet të marrë një vendim. Si do të funksionojë kjo te VLEN-i? Kush vendos? Ju, Izet Mexhiti, apo kryesia? Juridikisht si është kjo?
Bilall Kasami: Për qytetarët, VLEN-i funksionon me një presidencë, e cila në një farë forme përmbledh kompetencat që zakonisht i ka kryetari dhe kryesia e një partie klasike. Presidenca është organi që në pjesën më të madhe merr vendimet – idealisht me konsensus. Nëse konsensusi nuk arrihet, vendimet merren me katër vota nga pesë anëtarët e presidencës.
Kjo do të thotë se roli im dhe i zotit Mexhiti është më shumë përfaqësues – ndaj qytetarëve, subjekteve të tjera politike, faktorëve vendorë dhe ndërkombëtarë – sesa rol vendimmarrës absolut. Vendimet i sjell presidenca.
Prandaj, nuk besoj se do të ketë problem mes meje dhe zotit Mexhiti, sepse jemi të barabartë në vendimmarrje me katër anëtarët e tjerë. Ky është modeli më i mirë, sidomos duke parë uzurpimin e pozitës së kryetarit që ka ndodhur ndër vite në partitë shqiptare. Ky model nuk i lejon as zotit Mexhiti e as mua të uzurpojmë pozitën, sepse nëse katër anëtarët e tjerë janë dakord për një vendim, askush nuk mund ta bllokojë.
Click Plus në TV 21: Pra, po thoni se nuk mund të ndodhë ajo që ndodhi te Besa me Afrim Gashin – përçarje, ndarje, kryetarë që nuk largohen?
Bilall Kasami: Pikërisht. Fatkeqësisht, ne po e bëjmë këtë jo sepse mësuam nga modelet më të mira që në fillim, por sepse e pamë në praktikë çfarë ndodh kur pozita e kryetarit uzurpohet.
Ka modele shumë të suksesshme në Evropë me dy kryetarë. Në Gjermani kemi parti serioze si AFD-ja, në Zvicër Partinë Socialdemokrate, në Itali gjithashtu. Këto modele janë rezultat i një përvoje të gjatë demokratike.
Ne duhej ta kishim gjetur këtë formulë më herët, por më mirë vonë se kurrë. Jam i bindur se ky model do të funksionojë jo vetëm për VLEN-in, por edhe për organizimin politik të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut.
Click Plus në TV 21: Çfarë ndodh tani me partitë përkatëse? A ekziston ende Besa si parti?
Bilall Kasami: Ideja fillestare ka qenë që të themelohet VLEN-i dhe të mbyllen të gjitha subjektet ekzistuese. Politikisht, ky qëndrim mbetet dhe kështu do të ndodhë.
Por ekziston një problem juridik që ka të bëjë me të drejtat e subjekteve ekzistuese – financimin, paraqitjen në zgjedhje dhe çështje të tjera të rregulluara me Kodin Zgjedhor dhe Ligjin për Partitë Politike. Ligji aktual nuk njeh mundësinë e bashkimit të partive dhe bartjen automatike të të drejtave tek subjekti i ri.
Prandaj, juristët sugjerojnë që subjektet e regjistruara, të cilat ishin pjesë e koalicionit në zgjedhjet e fundit, të ekzistojnë deri në zgjedhjet e ardhshme për të ruajtur të drejtat ligjore. Politikisht, megjithatë, ne tashmë jemi pjesë e VLEN-it.
Pra, subjektet si Besa, Alternativa dhe LD-ja praktikisht janë inekzistente politikisht; mbeten vetëm juridikisht për çështje procedurale.
Ne tashmë kemi program, statut, rregullore dhe deklarata të miratuara në kongres dhe funksionojmë si VLEN.
Për më tepër, unë dhe zoti Mexhiti tashmë kemi nisur procedurat për të dhënë dorëheqje nga partitë tona dhe për të vazhduar brenda VLEN-it. Edhe anëtarët e tjerë do të duhet të japin deklarata formale për largim nga subjektet paraprake.
Click Plus në TV 21: Pas kongresit u diskutua shumë edhe për mosintonimin e himnit kombëtar. A ishte lëshim nga ana juaj, apo ishte vendim i menduar që të intonohej vetëm himni i Bashkimit Evropian?
Bilall Kasami: Shikoni, ne si VLEN, por edhe subjektet që deri tani e kanë përbërë koalicionin VLEN, kemi treguar se nuk kemi komplekse ndaj këtyre formaliteteve në organizimet publike dhe politike.
Vendosëm të intonohet vetëm himni i Evropës për të dhënë mesazhin se Evropa është mbi dallimet tona të brendshme dhe mbi diskriminimet që i kemi trashëguar nga e kaluara. Himni i Evropës është himn i bashkimit dhe përmes tij deshëm të dërgojmë mesazhin se VLEN-i do të vazhdojë fuqishëm në rrugëtimin evropian.
Në këtë çështje, mendoj se shpesh ndodh që ajo që duhet të na bashkojë, na ndan më shumë. Dihet se me ligj është e përcaktuar që në organizime të tilla të intonohet himni shtetëror, ndërsa çështja e himnit kombëtar nuk është e rregulluar siç është rregulluar çështja e flamurit kombëtar.
Po të intononim njërin apo tjetrin, debati do të ishte përsëri përçarës: pse himni shtetëror, pse jo kombëtar; pse kombëtar, pse jo shtetëror. Prandaj, çfarëdo që të bënim, do të kritikoheshim.
Më mirë të na kritikojnë pse u intonua himni i Evropës, sesa të hapnim debate të tjera përçarëse.
Dua të theksoj se më së paku të drejtë për të na kritikuar ka opozita aktuale, e cila nuk e rregulloi këtë çështje me ligj. Po ashtu, në pjesën më të madhe të organizimeve të veta partiake, ajo nuk e ka intonuar himnin kombëtar. Në pesë apo gjashtë kongreset e fundit që ka mbajtur, nuk ka pasur himn kombëtar.
Në organizimet tona ka pasur himn kombëtar dhe do të ketë edhe në të ardhmen. Në këtë rast ishte simbolika e 9 Majit, Ditës së Evropës.
Click Plus në TV 21: Pra, po thoni se edhe çështja e intonimit të himnit mund të rregullohet me ligj?
Bilall Kasami: Patjetër. Bëhet fjalë për një çështje që lidhet me identitetin tonë kombëtar si shqiptarë. Ashtu siç është rregulluar çështja e flamurit, besoj se duhet të rregullohet edhe çështja e himnit.
Është fakt se BDI-ja nuk e ka bërë këtë, por është po ashtu fakt se tani mbetet që ne ta rregullojmë.
Click Plus në TV 21: Në parim ishit gjashtë subjekte politike që duhej të shkriheshin, por u shkrinë vetëm pesë. Pse Lëvizja Arbëria mbeti jashtë?
Bilall Kasami: Me Lëvizjen Arbëria edhe deri tani kemi pasur status të veçantë. Arbëria nuk ka qenë pjesë e strukturës së VLEN-it, por kemi pasur marrëveshje bashkëpunimi.
Kemi pasur takime të rregullta me kryesinë e Lëvizjes Arbëria dhe së bashku kemi konstatuar se në këtë fazë është më mirë të vazhdojë bashkëpunimi në këtë formë.
Sigurisht, mbetet e hapur mundësia për bashkëpunim më të thellë, madje edhe për shkrirje të Arbërisë dhe faktorëve të tjerë politikë në periudhën që vjen.
Pra, edhe deri tani Arbëria nuk ka qenë pjesë e strukturës së VLEN-it, por kemi funksionuar si koalicion. Ata kanë pozicione në ekzekutiv dhe do të vazhdojnë t’i kenë. Ne do të vazhdojmë të funksionojmë si koalicion – VLEN-i me Lëvizjen Arbëria – derisa bashkërisht të vlerësojmë cili do të jetë hapi i radhës.
Click Plus në TV 21: A ka interesim për hyrjen në qeveri të Aleancës për Shqiptarët të Zijadin Selës?
Bilall Kasami: Ne e vlerësojmë interesimin e zotit Zijadin Sela për të qenë pjesë e qeverisë. Ka mesazhe pozitive se ai do të ishte i gatshëm, me kushte të caktuara, të jetë pjesë e qeverisë.
Për momentin, megjithatë, qeveria ka numra stabilë dhe nuk ka nevojë për një subjekt të ri politik. Në momentin kur do të vlerësojmë se ka nevojë për një subjekt të tillë, sigurisht që do të ulemi dhe do të bisedojmë.
Click Plus në TV 21: Zoti Sela ka përmendur si kushte betejën në Gjykatën Kushtetuese dhe fshirjen e 20-përqindëshit. A ka gjasa që këto të pranohen me hyrjen e tij në qeveri dhe më pas ai të thotë se “me hyrjen time u arritën këto”?
Bilall Kasami: Këto janë tema që i kemi diskutuar që në fillim të formimit të qeverisë. Ka pasur pritje pozitive edhe nga partnerët tanë të koalicionit që këto çështje të hapen për debat dhe të shihet mundësia e zgjidhjes.
Veçanërisht çështja e përkufizimit me 20 për qind është diskutuar. E kam thënë edhe më herët: më shumë se kushdo tjetër, populli maqedonas dhe përfaqësuesit e tij duhet të na kuptojnë ne shqiptarëve se çfarë do të thotë kur nuk të pranojnë identitetin, emrin e shtetit apo përkatësinë etnike.
Më keq sesa dikush të të quajë “sllavo-maqedonas” apo diçka të ngjashme, është të të llogarisë me përqindje. Prandaj, kjo çështje është biseduar dhe ekziston gatishmëri për të shqyrtuar mundësinë e largimit të saj nga Kushtetuta.
Besoj se me zotin Sela apo pa zotin Sela, në momentin kur do të diskutohet seriozisht hapja e Kushtetutës, kjo çështje do të jetë në tavolinën e bisedimeve.
Click Plus në TV 21: Po për një bashkëpunim të mundshëm parazgjedhor me zotin Sela?
Bilall Kasami: Me formimin e VLEN-it treguam se, para ndarjeve, preferojmë bashkëpunimin. Këtë e kemi treguar edhe me shumë struktura politike, ndër të cilat edhe Lëvizja Arbëria.
Megjithatë, mendoj se është herët të flitet për bashkëpunime parazgjedhore. Fokusi ynë tani janë rezultatet që duhet t’ua japim qytetarëve.
Pas themelimit të VLEN-it, fokusi ynë i menjëhershëm është riformatimi i qeverisë. Duhet të rishqyrtojmë pozicionet tona të deritanishme, kuadrot, punën e çdo ministri dhe funksionari të VLEN-it, projektet e realizuara dhe ato që duhet të realizohen.
Deri dje ishim pesë subjekte politike, sot jemi një. Tani para ndarjeve dhe dallimeve që kanë ekzistuar deri në themelimin e VLEN-it, vjen interesi i VLEN-it dhe i qytetarëve që përfaqësojmë.
Në këtë periudhë dyvjeçare që ka mbetur nga qeverisja, është e rëndësishme të ofrojmë kuadrot më të mira. Aty ku kemi dështuar, do të përmirësojmë; aty ku mund të jemi më të mirë, do të jemi më të mirë.
Click Plus në TV 21: Kryeministri ka lënë të kuptohet se në vitin 2027 mund të ketë zgjedhje të parakohshme parlamentare. Ju si mendoni: duhet të ketë zgjedhje të parakohshme apo mandati duhet të përfundojë deri në fund?
Bilall Kasami: Një qeveri e përfundon mandatin para kohe në dy raste: nëse humb shumicën në Kuvend dhe i votohet mosbesimi, ose nëse vetë qeveria, respektivisht shumica parlamentare, vlerëson se duhet të shkohet në zgjedhje të parakohshme.
Në këtë rast, unë vlerësoj se asnjëri nga këto kushte nuk është plotësuar. Qeveria ka shumicë stabile në Kuvend dhe është e fokusuar në zbatimin e programit të saj zgjedhor dhe realizimin e projekteve me të cilat kemi dalë para qytetarëve.
Në kohën kur jemi të fokusuar të realizojmë projekte për të përmirësuar jetën e qytetarëve, nuk jemi të fokusuar te zgjedhjet e parakohshme.
Sigurisht, kur na parashtrohet pyetja, edhe ne edhe kryeministri japim të njëjtën përgjigje: jemi të gatshëm që nesër të shkojmë në zgjedhje. Por nëse nesër organizohen zgjedhje të parakohshme, qytetarët do të pyesin: “Ju jeni në qeveri, përsëri do të jeni në qeveri; çfarë do të ndryshojë pas zgjedhjeve?”
Prandaj, ne si parti qeverisëse jemi të fokusuar te realizimi i projekteve dhe përmirësimi i jetës së qytetarëve. Opozita, natyrisht, është ajo që vazhdimisht kërkon zgjedhje të parakohshme.
Formalisht, për të pasur zgjedhje të parakohshme duhet të plotësohen kushtet: humbja e përkrahjes së qeverisë ose vlerësimi i vetë qeverisë se nuk mund ta zbatojë programin qeveritar. Asnjëra nga këto nuk ka ndodhur.
Prandaj, vlerësoj se kjo qeveri duhet ta përfundojë mandatin e plotë dhe njëherë e përgjithmonë vendi duhet të rikthehet në cikle të rregullta zgjedhore çdo katër vjet.
Click Plus në TV 21: Ju thoni se nuk duhet të ketë zgjedhje të parakohshme, ndërsa kryeministri e lë të kuptohet se mund të ketë. A lidhet kjo me faktin se kryeministrit i përfundon mandati si kryetar i VMRO-DPMNE-së dhe sipas statutit nuk mund të kandidojë sërish?
Bilall Kasami: Mund të ketë lidhje, por këto janë vlerësime partiake, jo vlerësime të momentit politik apo të interesit shtetëror.
Situata të tilla mund të ndodhin në çdo subjekt politik, edhe në VLEN, nëse një parti vlerëson se ka rrethana të reja brenda saj dhe kërkon zgjedhje të parakohshme.
Por ne, edhe pse pas unifikimit jemi më të përgatitur për zgjedhje të parakohshme, gjithë potencialin tonë do ta orientojmë drejt realizimit të projekteve të premtuara, jo drejt kalkulimeve zgjedhore.
Click Plus në TV 21: Ajo që vijon sipas paralajmërimeve është rikonstruimi i qeverisë. Ju keni thënë se ende nuk jeni ulur konkretisht me kryeministrin. Megjithatë, me siguri keni plane afatgjata. Çfarë mund të ndryshojë në dikasteret që drejtoni?
Bilall Kasami: Vlerësoj se do të ndryshojë shumëçka në resortet që i udhëheqim.
Ende nuk jemi ulur me kryeministrin për këtë çështje edhe për faktin se VMRO-DPMNE-ja ka pasur kongres dhe është në fazën e përmbylljes së riorganizimit partiak. Pas këtij procesi, kryeministri sigurisht do të ketë ide dhe vizion të ri për pjesën e qeverisë që përfaqësohet nga kuadrot e VMRO-së.
Kur ai t’i sqarojë rrethanat e brendshme partiake, do të ulemi dhe do t’ia prezantojmë qëndrimin tonë si VLEN për pjesëmarrjen në qeveri dhe kuadrot me të cilat dëshirojmë të vazhdojmë pas rikonstruimit.
Ne kemi marrëveshje koalicioni që nga formimi i qeverisë, ku janë ndarë pozitat. Nëse kryeministri ka ndonjë propozim për shkëmbim apo rokadë të ndonjë dikasteri, jemi të gatshëm ta diskutojmë.
Jemi duke analizuar të gjitha pozitat. Kemi propozimet tona për dikastere qeveritare dhe për rokada të mundshme, por do të presim përmbylljen e procesit brenda VMRO-DPMNE-së që pastaj të ulemi dhe të kemi marrëveshje të re për qeverinë.
Click Plus në TV 21: Zakonisht flitet se edhe brenda VMRO-DPMNE-së ekzistojnë dy rryma – ajo e Aleksandar Nikollovskit dhe ajo e kryeministrit Mickoski. Tani, me zhvillimet në Hungari dhe mundësinë e rikthimit të Nikola Gruevskit në vend, mendoni se kjo mund të ndikojë në rikonstruimin e qeverisë?
Bilall Kasami: Sigurisht që mund të ndikojë, madje shumë. Duke ditur figurën e zotit Gruevski, i cili për gjithë ato që ka bërë duhej të ishte sot në burg dhe jo në Hungari, rikthimi i tij mund të ketë efekt të fuqishëm politik.
Ashtu siç pati ndikim largimi i tij nga skena politike, rikthimi mund të ketë efekt të dyfishtë. Ndryshimet politike në Hungari mund të hapin mundësi për rikthimin e tij, prandaj edhe zhvillimet e paralajmëruara mund të jenë një lloj parapërgatitjeje për situata të reja politike.
Megjithatë, nuk mendoj se kjo do të reflektojë ndarje brenda VMRO-së, sepse këto fraksione ekzistojnë prej kohësh. Gjatë mandatit të zotit Mickoski nuk kanë reflektuar shumë në funksionimin e partisë.
Mickoski tashmë po e përfundon mandatin e tretë si kryetar dhe vetë ka deklaruar se ky do të jetë mandati i fundit, sipas statutit dhe qëndrimit të tij. Prandaj, nuk pres që në fund të mandatit të ndodhë një përçarje që nuk ndodhi në fillim të tij. Të gjitha strukturat tashmë po pozicionohen për periudhën pas Mickoskit.
Click Plus në TV 21: Kryeministri ka deklaruar se nëse Gruevski kthehet, menjëherë do të përballet me paraburgim. Ju çfarë mendimi keni? A mendoni se Gruevski duhet të shkojë në burg, duke pasur parasysh edhe rastin e Artan Grubit?
Bilall Kasami: Unë vlerësoj se duhet të shkojë në burg si çdo qytetar tjetër. Nuk besoj se duhet të ketë privilegje për askënd.
Por, duke pasur parasysh se ende në sistemin e drejtësisë ka njerëz të emëruar në kohën e Gruevskit, ekziston rrezik potencial që të kemi vendime të papritura.
Ashtu si me zotin Grubi, institucionet e drejtësisë mund të marrin vendime që qytetarët nuk i presin, por që janë të mundshme. Fatkeqësisht, me një drejtësi që ka besueshmëri shumë të ulët, gjithçka është e mundur.
Megjithatë, vlerësoj se, ashtu si zoti Grubi, edhe zoti Gruevski vendin e ka në burg, në bazë të vendimeve ekzistuese.
Click Plus në TV 21: Mbetemi te rikonstruimi. Është përfolur shumë se Fatmir Limani nuk do të mbetet ministër i VLEN-it. A ka mundësi që ai të mbetet ministër në qeveri, por jo si kuadër i VLEN-it?
Bilall Kasami: Besoj se opinioni e ka të qartë një gjë: zotëri Limani nuk do të jetë ministër i VLEN-it, dhe këtë e konfirmoi edhe vetë kryeministri.
Duke ditur raportet e tij me kryeministrin, kam pasur shumë telefonata dhe sqarime që ua kam dhënë strukturave tona. Ne kemi një marrëveshje shumë korrekte me kryeministrin për pjesëmarrjen në qeveri dhe kjo marrëveshje nënkupton që kuadrot e VLEN-it i propozon VLEN-i.
Për sa kohë që VLEN-i është pjesë e qeverisë, kuadrot e tij do t’i propozojë vetë VLEN-i. Nga momenti i vetëpërjashtimit të zotit Limani nga Lëvizja Besa, dhe rrjedhimisht nga VLEN-i, ai vetë e ka përjashtuar veten edhe nga qeveria si propozim i VLEN-it.
Çfarë mund të ndodhë politikisht në të ardhmen është çështje tjetër – mund ta pyesni vetë ose eventualisht të ketë kombinatorika të tjera politike – por hisja e shqiptarëve në qeveri do të vazhdojë të përfaqësohet nga VLEN-i, në përputhje me marrëveshjen fillestare me kryeministrin.
Click Plus në TV 21: Është përfolur se Fatmir Limani që në fillim ishte emëruar ministër me insistimin e Mickoskit. Madje, si një lloj sekreti publik, ministria thuhej se ishte ruajtur ekskluzivisht për të. Sa ka të vërtetë këtu?
Bilall Kasami: Është e vërtetë që janë krijuar teori të ndryshme konspirative, deri aty sa disa aktivistë më kanë pyetur nëse kryeministri e ka imponuar zotin Limani.
Unë dua ta sqaroj: raporti që ai mund të ketë me kryeministrin është privat dhe personal. Në asnjë moment pozitat që ka marrë VLEN-i nuk janë personifikuar me emra të caktuar.
Ne kemi pasur marrëveshje politike për dikasteret që i kemi konsideruar të rëndësishme. Në këtë rast, më shumë ka qenë preferencë e Besës – dhe më vonë e VLEN-it – që zotëri Limani të merrte atë pozitë, sesa imponim nga kryeministri.
Pra, më shumë ka qenë kërkesë e jona sesa imponim nga VMRO-DPMNE-ja.
Vetë situata aktuale dhe deklarata e kryeministrit se kuadrot e VLEN-it i propozon VLEN-i, i qartësojnë të gjitha dilemat publike.
Click Plus në TV 21: Megjithatë, kjo çështje po zgjat. Edhe Arben Fetai nuk paraqitet në punë prej muajsh. Krijohet përshtypja se VLEN-i nuk po arrin të reagojë siç duhet. Po të ndodhte kjo me një ministër të VMRO-së, me siguri do të ishte shkarkuar menjëherë.
Bilall Kasami: Nuk do të isha aq i sigurt për këtë. Ka pasur ministra të kësaj qeverie, jo të VLEN-it, të cilët kanë pasur mosmarrëveshje me VMRO-në apo me deputetë të shumicës parlamentare dhe për të cilët është folur se do të largohen në rikonstruimin e parë.
Nëse ne do të nisnim procedurë për shkarkimin e kujtdo nga VLEN-i, procedura do të zgjaste së paku deri në fund të majit ose qershorit, sepse duhet të mblidhet Kuvendi, të zhvillohen procedurat dhe ministri të ketë të drejtën e mbrojtjes.
Prandaj, pavarësisht dallimeve publike, ne vendosëm ta presim rikonstruimin dhe ta zgjidhim këtë çështje në kuadër të tij.
Click Plus në TV 21: E keni menduar kush mund të jetë ministri i ardhshëm i Politikës Sociale?
Bilall Kasami: Personalish kam disa emra në mendje, por nuk dua t’i bëj publikë.
Kam përvojë të gjatë në politikë dhe e di se në momentin që përmendet një emër, ai fillon të trajtohet si kandidat i sigurt dhe fillojnë kalkulimet.
Duke pasur parasysh se rikonstruimi mund të përfshijë edhe shkëmbim dikasteresh, nuk dua të dal me emra publikisht.
Por po, kam emra që do t’ia propozoj VLEN-it për pozita që mendoj se mund të përmirësojnë imazhin e VLEN-it në qeveri dhe performancën e saj.
Click Plus në TV 21: A do të mbetet Azir Aliu ministër i Shëndetësisë pas rikonstruimit?
Bilall Kasami: Azir Aliu është pjesë e VLEN-it dhe sigurisht është pjesë e kombinatorikave për të vazhduar në ekzekutiv.
Megjithatë, opinioni e di se ai nuk është mjek dhe tradicionalisht kjo ministri është udhëhequr nga profesionistë të fushës.
Ministria e Shëndetësisë është ministria më e madhe që ka VLEN-i dhe është ndër ministritë me buxhet më të madh.
Zoti Aliu është pjesë e kombinatorikave edhe për pozita të tjera, nëse do të ketë shkëmbime resoresh. Nëse gjatë bisedimeve vlerësojmë se politikisht është më mirë që VLEN-i të udhëheqë një ministri tjetër të barazvlefshme, do ta shtrojmë atë në tavolinën e negociatave.
Click Plus në TV 21: Agjencia për Komunikime Elektronike tashmë ka drejtor të ri – Nusret Alitin. Është thënë se është mik i juaji.
Bilall Kasami: Për Nusretin kam vlerësim shumë të lartë dhe besoj se ajo agjenci ka fituar një drejtues profesional dhe të pavarur.
Po, është mik imi nga shkolla, por kjo nuk e bën figurë politike. Ai nuk ka qenë anëtar formal i Besës dhe nuk është identifikuar si përkrahës politik imi.
Pra, edhe njëherë: po, është mik imi, por është ndër figurat më jopolitike që mund ta udhëheqin atë institucion.
Institucionet tona kanë nevojë për kuadro profesionale me përvojë ndërkombëtare dhe jo vetëm për kuadro politike siç ka ndodhur shpesh në të kaluarën.
Click Plus në TV 21: Sa i përket performancës së VLEN-it në qeveri, opozita, kryesisht BDI-ja, vazhdimisht ju akuzon se po degradoni gjithçka që është arritur te shqiptarët, përfshirë edhe gjuhën shqipe. A mendoni se Gjykata Kushtetuese po pret një moment të caktuar për të abroguar ligjet që lidhen me këtë çështje?
Bilall Kasami: Vlerësoj se më së paku BDI-ja duhet të na kritikojë për këtë temë, sepse në fakt ka ndodhur e kundërta.
BDI-ja la pas një vendim të kryeministrit të famshëm shqiptar për shkollat e mesme fetare, i cili menjëherë pas zgjedhjeve u abrogua nga Gjykata Kushtetuese. Ndërsa atë që BDI-ja e premtoi ndër vite, ne e realizuam menjëherë pas formimit të qeverisë dhe e zgjidhëm njëherë e përgjithmonë këtë çështje.
Nëse kjo është degradim i të drejtave të shqiptarëve, atëherë le të tregojë BDI-ja se çfarë është avancim.
Sa i përket balancuesit, duhet të kemi parasysh rendin kushtetues të Maqedonisë së Veriut: në krye është Kushtetuta, pastaj ligjet dhe aktet nënligjore. Përfaqësimi adekuat është kategori kushtetuese dhe Marrëveshja e Ohrit ka paraparë që kjo çështje të zgjidhet me ligj të veçantë.
Në vend që ta zgjidhte njëherë e përgjithmonë këtë çështje me zgjidhje finale, BDI-ja na ofroi zgjidhje gjysmake. Edhe balancuesi ishte zgjidhje që ata e dinin se ishte kontradiktore dhe problematike nga aspekti kushtetues, sepse nuk mund të zgjidhësh me akt nënligjor një çështje që duhet të zgjidhet me ligj.
Ne po sjellim ligj për përfaqësim adekuat – normë kushtetuese dhe çështje e paraparë në kuadër të Marrëveshjes së Ohrit, të cilën BDI-ja e la pa zgjidhur. Nëse edhe kjo është degradim, le të tregojë BDI-ja se çfarë është avancim.
Ligji mund të mos jetë perfekt, sepse nuk ka ligj perfekt, por atë që BDI-ja nuk e bëri për 20 vjet, ne po arrijmë ta realizojmë. Ky ligj parasheh mekanizma në kuadër të Kushtetutës për ndjekjen dhe avancimin e përfaqësimit të komuniteteve në administratën shtetërore.
BDI-ja, nëse ndonjëherë do t’i vijë mundësia të jetë sërish në qeveri, mund ta përmirësojë ligjin aty ku mendon se është i pamjaftueshëm.
Click Plus në TV 21: Ligji ka ngecur në qeveri? Ka ndonjë mosmarrëveshje që nuk po vjen në Kuvend?
Bilall Kasami: Nuk ka mosmarrëveshje. Është një çështje shumë komplekse. Edhe njëherë po e them: BDI-ja nuk e zgjidhi për 20 vjet dhe nuk besoj se opinioni duhet të jetë i padurueshëm që një çështje kaq komplekse të zgjidhet brenda një kohe të shkurtër me zgjidhje gjysmake.
Dërgimi në Komisionin e Venecias dhe procedurat që u ndoqën tregojnë kujdesin tonë që të mos sjellim një zgjidhje e cila më vonë do të kontestohej nga Gjykata Kushtetuese.
Ligji është miratuar në qeveri, ka kaluar të gjitha filtrat dhe shumë shpejt do të kalojë edhe në Kuvend.
Dua ta shfrytëzoj rastin që ta ftoj edhe opozitën, në krye me BDI-në, që ta përkrahin këtë ligj. Po e përsëris: ligji nuk është perfekt, por është zgjidhje ligjore. Në të ardhmen, BDI-ja mund të pretendojë ta përmirësojë nëse vlerëson se ka nevojë.
Po ashtu, dua të theksoj se përfaqësimi i shqiptarëve dhe komuniteteve të tjera në administratën publike nuk garantohet vetëm nga një zgjidhje ligjore. Garancia kryesore janë përfaqësuesit politikë të atyre komuniteteve.
Ne nuk mund të presim që të tjerët të na i avancojnë të drejtat kolektive. Nuk ka qenë kështu në të kaluarën dhe nuk do të jetë as në të ardhmen. Zgjidhja ligjore është vetëm një mundësi, por të drejtat e shqiptarëve i mbron përfaqësimi politik shqiptar, në këtë rast VLEN-i.
Edhe në vitin 2025 nuk ka pasur as balancues e as ligj, por sipas të dhënave të Avokatit të Popullit, përfaqësimi i shqiptarëve në administratën publike është rritur. Edhe pa balancues, kemi pasur rritje të përfaqësimit të shqiptarëve në administratë, sepse kjo varet shumë edhe nga përfaqësimi politik.
Megjithatë, ligji na jep një mundësi shtesë që përmes komitetit për ndjekjen e implementimit të përfaqësimit adekuat të përcillet rritja dhe avancimi i punësimit të shqiptarëve në administratën shtetërore.
Click Plus në TV 21: Në çfarë mënyre ky ligj e garanton përfaqësimin e drejtë? Si do të detektohet përkatësia etnike e aplikuesve për punë? U tha se kjo do të bëhet përmes letërnjoftimit, por në aplikime zakonisht nuk kërkohet letërnjoftimi; kërkohet certifikata e lindjes ose shtetësia.
Bilall Kasami: Pas miratimit të këtij ligji, një nga dokumentet që do të kërkohet gjatë aplikimit do të jetë edhe kopja e letërnjoftimit.
Përkatësia nuk do të përcaktohet drejtpërdrejt, por përmes gjuhës në të cilën aplikuesi e ka marrë letërnjoftimin. Nëse qytetari kërkon që dokumenti t’i jepet në gjuhën e tij amtare, atëherë mund të identifikohet se cilit komunitet i përket bartësi i atij dokumenti.
Me Kushtetutë dhe me ligj është e përcaktuar që çdo qytetar i Maqedonisë së Veriut, pjesëtar i komuniteteve të përfshira në Kushtetutë, ka të drejtë ta marrë letërnjoftimin në gjuhën e tij amtare.
Click Plus në TV 21: Pra, përkatësia etnike do të detektohet sipas gjuhës në të cilën është marrë letërnjoftimi. Kjo u bë e ditur së fundmi. Ju si Besa dikur kërkonit që në letërnjoftim të kishte grafë etnike, por kjo nuk u pranua. Tani po bëhet përmes gjuhës.
Bilall Kasami: Mendoj se edhe këtu, në vend që të përkrahet dhe inkurajohet një zgjidhje praktike që po e bën VLEN-i, krijohet debat i panevojshëm.
Deri tani, letërnjoftimet në dy gjuhë nuk kishin ndonjë funksion praktik të qartë. Për herë të parë ne po e fusim në përdorim këtë mundësi. Shqiptarët që deri tani, për arsye të ndryshme, nuk e kanë marrë letërnjoftimin edhe në gjuhën shqipe, tani do të kenë arsye praktike për ta bërë këtë.
Nëse duan të punësohen si përfaqësues të popullit shqiptar në administratën shtetërore, do të duhet ta marrin letërnjoftimin në gjuhën shqipe. Pra, e fusim në përdorim dygjuhësinë në letërnjoftime.
Click Plus në TV 21: Studentët kanë paralajmëruar protestën e dytë më 18 maj për provimin e jurisprudencës. Po punohet që ky provim të marrë zgjidhje?
Bilall Kasami: BDI-ja na ka lënë aq shumë probleme, saqë me gjithë angazhimin tonë është pothuajse e pamundur që të gjitha të zgjidhen menjëherë.
Ajo që BDI-ja nuk e bëri për 20 vjet, ne po arrijmë ta bëjmë në masë të madhe për dy vjet në qeveri.
Patjetër që po punohet. Është formuar grupi i punës dhe besojmë se shumë shpejt do të kemi zgjidhje për këtë çështje.
E kemi deklaruar si qeveri, nga kryeministri e poshtë, se është e pakontestueshme e drejta e studentëve shqiptarë që provimin e jurisprudencës ta japin edhe në gjuhën shqipe.
Kjo çështje ka mundur të zgjidhej në mënyrë elegante që nga viti 2018, kur u miratua ligji, por BDI-ja nuk e bëri. Tani neve na duhet kohë që ta zgjidhim me ligj, që të mos mbetet e varur nga vullneti i cilitdo ministër të Drejtësisë.
Nuk duhet të mbetet që një ministër të thotë: pse ta zgjidh unë sot, kur shqiptarët kanë qenë vetë në krye të Ministrisë së Drejtësisë dhe nuk e kanë zgjidhur më parë?
Prandaj, po punojmë. Grupi i punës është formuar dhe shumë shpejt do të kemi propozim konkret për zgjidhjen e kësaj çështjeje.
Click Plus në TV 21: BDI-ja po ju sulmon vazhdimisht se po degradohet çështja shqiptare. Kjo ka arritur edhe në Shqipëri. Kemi parë në media, madje edhe në “Portokalli”, ku VLEN-i u quajt drejtpërdrejt “kopuk”. Si e vlerësoni këtë jehonë që po bëhet në Shqipëri?
Bilall Kasami: Fatkeqësisht, kjo lidhet më shumë me relacionet e Tiranës zyrtare me përfaqësuesit e shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut, sesa me ndonjë realitet se të drejtat e shqiptarëve po degradohen.
Përtej humorit dhe satirës, mendoj se duhet të ketë disa kufij që nuk duhet të kalohen. Nuk jam për të sanksionuar apo censuruar humorin dhe median, por shqiptarët kanë kaluar momente shumë më të rënda në të kaluarën dhe nuk ka pasur reagime të tilla as nga artistët e as nga politikanët në Tiranë.
Fatkeqësisht, kjo reflekton qëndrimin e Tiranës zyrtare ndaj përfaqësuesve të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut. Dhe e dinë edhe zogjtë e malit cili është ai qëndrim.
Mund të ketë edhe hatërmbetje, por unë e kam thënë dhe e përsëris: relacionet e mia me kryeministrin Rama nuk duhet të jenë relacione personale, durimi apo mosdurimi personal. Duhet të jenë relacione institucionale.
Sot jam kryetar i Komunës së Tetovës dhe pjesë e rëndësishme e qeverisë, ku përfaqësoj shqiptarët. Kërkoj vetëm që kryeministri i Shqipërisë të më respektojë si të tillë dhe të komunikojë me mua si të tillë.
Pavarësisht kësaj politike ditore, unë nga natyra jam optimist dhe e shoh pozitive që Tirana zyrtare po reagon, që artistët po reagojnë. Këtë është dashur ta bëjnë 20 vjet më parë, që të mos degradohej pozita e shqiptarëve.
Sikur Edi Rama të ishte sjellë emocionalisht ndaj Ali Ahmetit dhe BDI-së, sikur t’i kishte kritikuar edhe 10 për qind sa na kritikon neve sot, sigurisht që Ali Ahmeti dhe BDI-ja do të ishin më të kujdesshëm.
Deri dje pranonte gjithçka. Madje, edhe Luanin u përpoqën të na e imponojnë përmes Tiranës në sistemin shtetëror. Gjithë degradimi që u bë ndaj shqiptarëve për 20 vjet, Tirana mundohej ta arsyetonte.
Sot, për avancimet që po bëhen, nuk kam parë ndonjë zyrtar nga Tirana të dalë dhe të thotë: “Urime VLEN-it”. Nuk e kam parë këtë për medresenë, për balancuesin, për projektet infrastrukturore në Korridorin 8 apo për rrugën Shkup–Bllacë.
Pra, nuk do të doja që marrëdhëniet Tiranë–Shkup të jenë marrëdhënie emocionale mes individësh, por marrëdhënie institucionale mes bartësve të institucioneve atje dhe këtu.
Click Plus në TV 21: Të marrim një shembull konkret, zoti Kasami. Për Ministrinë e Punëve të Brendshme, së fundmi në Tetovë janë dërguar pesë punësime dhe që të pestë janë maqedonas, asnjë shqiptar. Po ashtu, para disa ditësh patëm një ceremoni në Ministrinë e Brendshme ku 12 policë u shpallën më të mirët dhe asnjëri prej tyre nuk ishte shqiptar. Edhe prapavija e skenës ishte vetëm në maqedonisht, pa gjuhën shqipe. Ku është zëvendësministri Asrit Hyseni në këto raste?
Bilall Kasami: Këto kritika nuk e paraqesin tërësinë e situatës. Nëse shikojmë raste të tjera, kemi edhe shembuj ku të gjitha punësimet kanë qenë shqiptarë. Për shembull, BDI-ja e la Ansamblin Shtetëror pa punëtorë dhe duhej të vinim ne që t’u jepnim vendime. Aty të gjitha punësimet kanë qenë shqiptarë dhe askush nuk doli të thoshte: “Ja, VLEN-i punësoi 50 shqiptarë dhe asnjë maqedonas”.
Punësimet nuk analizohen vetëm rast pas rasti apo vetëm institucion për institucion. Përfaqësimi i shqiptarëve përcillet në bazë të koordinimit mes grupit punues të VLEN-it dhe VMRO-DPMNE-së. Në institucione të caktuara, sipas nevojës dhe kërkesës, mund të punësohen pjesëtarë të një komuniteti apo të një tjetri.
Në rastin konkret mund të ketë pasur nevojë për pesë policë të përkatësisë maqedonase. Por nëse në Veles, Manastir, Shtip apo Prilep ka nevojë për shqiptarë, atëherë sigurisht vlerësohet që të ruhet përfaqësimi adekuat edhe atje.
Kjo çështje koordinohet nga komisionet kadrovike të VLEN-it dhe VMRO-DPMNE-së, me qëllim që përfaqësimi i drejtë të ruhet në nivel të përgjithshëm.
Click Plus në TV 21: Jemi në minutat e fundit. Janë paralajmëruar 74 milionë euro për modernizimin e Spitalit të Tetovës. Çfarë ka lëvizur në këtë drejtim, sepse ende nuk po shihet diçka konkrete?
Bilall Kasami: Bëhet fjalë për projekte madhore. Spitali i Tetovës për 30 vjet nuk ka pasur investim serioz. Kur flasim për mbi 70 milionë euro, për financim të jashtëm, procedurat paraprake janë më të komplikuara dhe kërkojnë kohë.
Po jap një shembull nga Komuna e Tetovës. Projekti për kolektorin e ujërave të zeza dhe stacionin e filtrimit, me vlerë rreth 50 milionë euro, është një projekt për të cilin punojmë prej pesë vjetësh. Vetëm tani mund të themi se shumë shpejt do të nisin punimet në terren, pasi është nënshkruar kontrata dhe presim sugjerimet e përfaqësuesve të Bashkimit Evropian.
Edhe projekti prej 74 milionë eurosh për Spitalin e Tetovës është specifik, sepse projektet në shëndetësi nuk mund të realizohen nga kushdo. Ka shtëpi projektuese të specializuara që përgatisin projekte sipas standardeve të caktuara, në mënyrë që të pranohen nga financuesit, linjat kreditore dhe institucionet relevante.
Ajo që mund t’u garantoj qytetarëve është se ky projekt do të realizohet dhe përfundimisht Spitali i Tetovës do të jetë ndër më modernët në vend.
Click Plus në TV 21: Shtrenjtimi i faturave të mbeturinave në Tetovë – pse kishte nevojë për një gjë të tillë?
Bilall Kasami: Çmimet ndryshojnë çdo ditë. Jo më larg se sot kam nënshkruar marrëveshje kolektive, sipas së cilës pagat e punëtorëve të administratës komunale do të rriten çdo vit për tre vitet e ardhshme nga 7 për qind. Në mënyrë kumulative, kjo sjell rritje mbi 40 për qind.
Edhe ndërmarrja e pastrimit ka punëtorë që duhet të paguhen, ka shpenzime që duhet të mbulohen dhe duhet të menaxhohet në mënyrë që qyteti të mbetet i pastër. Nuk duhet të vijmë në situatën që ndërmarrja të falimentojë dhe të kthehemi në gjendjen që kishim para ardhjes së “Saubermacher”-it.
Arsyetimet janë dhënë nga ndërmarrja dhe janë pranuar nga shumica e këshilltarëve.
Ajo që është më e rëndësishme të theksohet është se, nga ardhja e “Saubermacher”-it, Tetova është lider në pastërtinë e hapësirave publike dhe në menaxhimin e mbeturinave komunale.
Unë do t’u sugjeroja edhe komunave të tjera që kanë probleme me menaxhimin e mbeturinave, për shkak të dështimit të menaxhimit publik, ta analizojnë seriozisht modelin e partneritetit publik-privat.
Click Plus në TV 21: Për fund, rruga Tetovë–Prizren: a ka ndonjë lëvizje, ndonjë gjë të re?
Bilall Kasami: Patjetër. Tashmë është përzgjedhur operatori që do të bëjë punët përgatitore dhe përpilimin e projektit për një segment të kësaj rruge, konkretisht qarkoren e fshatit Shipkovicë.
Kam pasur takim me banorët e Shipkovicës dhe pritja ka qenë shumë e mirë. Besoj se punimet tashmë kanë filluar në terren.
Click Plus në TV 21: Mirë, zoti Kasami. Kishte edhe disa tema të tjera komunale, por do t’ia lëmë korrespondentit tonë, zotëri Senat Zylbehari, të merret me këto çështje. Faleminderit shumë që ishit mysafir në “Click Plus”. Ishte kënaqësi. Faleminderit edhe juve.
Bilall Kasami: Faleminderit.
Click Plus në TV 21: Shikues të nderuar, ishim bashkë me një nga kryetarët e VLEN-it, zotëri Bilall Kasami. Ju faleminderit për vëmendjen. Natën e mirë.
