Blerja e një veture të përdorur me motor dizel sot kërkon shumë më tepër kujdes sesa para dhjetë ose pesëmbëdhjetë vjetësh. Motorët modernë dizel janë të pajisur me turbokompresorë, sisteme injektimi Common Rail, filtra DPF, valvula EGR dhe një numër të madh sensorësh e komponentësh elektronikë.
Këto sisteme mundësojnë fuqi më të madhe, konsum më të ulët të karburantit dhe emetime më të pakta, por njëkohësisht e bëjnë motorin më kompleks dhe më të kushtueshëm për t’u riparuar.
Për këtë arsye, pamja e mirë e veturës, kilometrazhi i shënuar në instrumente dhe libreza e servisit nuk janë të mjaftueshme për të vërtetuar gjendjen e saj reale.
Kilometrazhi mund të jetë manipuluar, dokumentacioni mund të jetë i paplotë, ndërsa një veturë e pastruar dhe e lustruar mirë mund të fshehë konsumim serioz mekanik.
Para blerjes rekomandohet një kontroll profesional në servis, me diagnostikim elektronik, matje mekanike dhe vozitje provuese. Jo çdo veturë duhet t’u nënshtrohet domosdoshmërisht të gjitha testeve në të njëjtën mënyrë, por pesë kontrollet e mëposhtme janë ndër më të dobishmet për vlerësimin e gjendjes së një motori dizel.
1. Kontrolli i presionit të turbos
Turbokompresori është një nga pjesët më të ngarkuara të motorit dizel. Ai përdor gazrat e shkarkimit për të futur më shumë ajër në cilindra, duke përmirësuar djegien, fuqinë dhe efikasitetin e motorit.
Gjatë diagnostikimit krahasohet presioni i kërkuar nga kompjuteri i motorit me presionin real që prodhon turbokompresori në regjime të ndryshme pune.
Devijimet e mëdha mund të tregojnë:
- rrjedhje ajri në gypat e sistemit të thithjes;
- dëmtim të intercoolerit;
- problem me aktuatorin e turbos;
- defekt në sistemin e vakumit;
- bllokim të mekanizmit të gjeometrisë së ndryshueshme;
- sensor të dëmtuar;
- konsumim të vetë turbokompresorit.
Nëse presioni është më i ulët se vlera e kërkuar, vetura mund të ketë humbje fuqie, përshpejtim të dobët dhe konsum më të lartë të karburantit.
Presioni tepër i lartë, nga ana tjetër, mund ta mbingarkojë motorin dhe të shkaktojë kalimin e tij në regjim mbrojtës, ndërsa në raste më serioze mund të çojë edhe në dëmtime mekanike.
Megjithatë, presioni i ulët nuk do të thotë automatikisht se turbina duhet zëvendësuar. Para se të merret një vendim i tillë duhet kontrolluar i gjithë sistemi i ajrit dhe komandimit të turbos.
2. Matja e kompresionit të cilindrave
Kompresioni i cilindrave është një nga treguesit më të rëndësishëm të gjendjes së brendshme të motorit.
Gjatë punës së motorit dizel, ajri në cilindër ngjeshet në presion të lartë, përpara se të injektohet karburanti. Që motori të punojë siç duhet, vlerat e kompresionit duhet të jenë brenda kufijve të përcaktuar nga prodhuesi dhe, veçanërisht, të jenë relativisht të njëtrajtshme ndërmjet cilindrave.
Kompresioni i ulët ose dallimet e mëdha ndërmjet cilindrave mund të tregojnë:
- unaza të konsumuara të pistonëve;
- dëmtim ose konsumim të cilindrave;
- valvula që nuk mbyllen mirë;
- dëmtim të guarnicionit të kokës së motorit;
- çarje ose defekte të tjera të brendshme.
Problemet e kompresionit mund të shfaqen përmes ndezjes së vështirë kur motori është i ftohtë, punës së parregullt, konsumit të vajit, humbjes së fuqisë dhe tymit të bardhë ose të kaltër nga shkarkimi.
Ky test mund të tregojë se ekziston një problem mekanik, por jo gjithmonë e përcakton saktësisht shkakun. Në raste të dyshimta mund të nevojiten edhe teste shtesë, si testi i humbjes së presionit ose kontrolli me kamerë endoskopike.
3. Kontrolli i presionit të vajit
Vaji i motorit zvogëlon fërkimin, largon një pjesë të nxehtësisë dhe mbron pjesët e lëvizshme nga konsumimi dhe korrozioni.
Pompa e vajit duhet të krijojë presion të mjaftueshëm në regjim bosh dhe gjatë rritjes së numrit të rrotullimeve. Vlera duhet të matet kur motori ka arritur temperaturën e punës dhe të krahasohet me specifikimet e prodhuesit.
Presioni tepër i ulët mund të lidhet me:
- pompë të konsumuar të vajit;
- nivel të ulët ose vaj të papërshtatshëm;
- filtër ose kanale të bllokuara;
- konsumim të kushinetave të boshtit të krankut;
- konsumim të përgjithshëm të pjesëve të brendshme të motorit.
Vozitja për një kohë të gjatë me presion të pamjaftueshëm të vajit mund të dëmtojë boshtin e krankut, kushinetat, turbokompresorin dhe pjesë të tjera jetike.
Megjithatë, matja mekanike e presionit të vajit nuk kryhet domosdoshmërisht në çdo kontroll rutinor. Ajo është veçanërisht e rëndësishme kur ndizet ose pulson llamba e vajit, dëgjohen trokitje nga motori, ka kilometrazh të lartë ose ekzistojnë dyshime për konsumim të brendshëm.
4. Kontrolli i sistemit Common Rail dhe injektorëve
Sistemet moderne Common Rail punojnë me presione jashtëzakonisht të larta, që në disa motorë të rinj mund të kalojnë 2.000 barë.
Ky presion mundëson dozimin shumë të saktë të karburantit, punën më të qetë të motorit dhe reduktimin e emetimeve.
Gjatë diagnostikimit krahasohet presioni i kërkuar me atë të matur realisht gjatë ndezjes, në regjim bosh dhe nën ngarkesë.
Devijimet mund të tregojnë:
- pompë të konsumuar të presionit të lartë;
- rregullator të dëmtuar;
- sensor të pasaktë;
- rrjedhje të brendshme;
- injektorë të konsumuar ose të bllokuar.
Problemet në sistemin Common Rail mund të shkaktojnë ndezje të vështirë, punë të paqëndrueshme në regjim bosh, humbje fuqie, rritje të konsumit dhe ndezje të dritës paralajmëruese të motorit.
Kontrolli nuk duhet të kufizohet vetëm te presioni i karburantit. Është e dobishme të shqyrtohen edhe korrigjimet individuale të injektorëve dhe, kur është e nevojshme, të kryhet testi i kthimit të karburantit.
Riparimet e pompës dhe injektorëve mund të jenë ndër më të kushtueshmet te një veturë dizel, prandaj ky sistem duhet kontrolluar me kujdes para blerjes.
5. Gjendja dhe ngarkesa e filtrit DPF
Filtri DPF kap grimcat e blozës që krijohen gjatë djegies së karburantit. Kur filtri mbushet, sistemi kryen procesin e rigjenerimit, gjatë të cilit bloza digjet në temperaturë të lartë.
Me pajisje diagnostikuese mund të kontrollohen, varësisht nga marka dhe modeli:
- ngarkesa e llogaritur me blozë;
- sasia e hirit të grumbulluar;
- presioni diferencial;
- temperaturat e gazrave të shkarkimit;
- distanca nga rigjenerimi i fundit;
- shpeshtësia ose dështimet e rigjenerimit.
Duhet pasur parasysh se jo çdo veturë i shfaq të gjitha këto të dhëna. Disa prej vlerave janë të llogaritura nga kompjuteri dhe jo matje të drejtpërdrejta fizike.
Një DPF tepër i mbushur mund të shkaktojë humbje fuqie, konsum më të lartë, rigjenerime të shpeshta dhe kalimin e motorit në regjim mbrojtës. Në raste të avancuara mund të nevojitet pastrim profesional ose zëvendësim i filtrit.
Përdorimi i veturës kryesisht në distanca të shkurtra dhe në trafik urban mund ta pengojë rigjenerimin e plotë dhe ta përshpejtojë bllokimin e DPF-së.
Pesë testet nuk e zëvendësojnë kontrollin e plotë
Edhe nëse motori i kalon këto pesë kontrolle, vendimi për blerje nuk duhet të merret pa një inspektim të plotë të veturës.
Servisi duhet të kontrollojë gjithashtu:
- ndezjen e motorit kur është plotësisht i ftohtë;
- rrjedhjet e vajit dhe lëngut ftohës;
- sistemin EGR;
- sistemin AdBlue dhe sensorët NOx, nëse vetura i ka;
- rripin ose zinxhirin e kohëzimit;
- tufën dhe volantin me masë të dyfishtë;
- kutinë e shpejtësive;
- frenat, amortizatorët dhe suspensionin;
- gomat dhe drejtimin;
- pjesën e poshtme të shasisë;
- korrozionin dhe gjurmët e aksidenteve;
- sistemet elektrike dhe elektronike;
- historinë e servisit dhe kilometrazhin;
- kodet aktive, të ruajtura dhe të fshira së fundmi nga kompjuteri.
Vozitja provuese duhet të kryhet si në regjim urban, ashtu edhe në rrugë të hapur, me përshpejtim nën ngarkesë. Duhet dëgjuar nëse ka zhurma të pazakonta, dridhje, goditje nga suspensioni, rrëshqitje të tufës ose probleme me ndërrimin e shpejtësive.
“Zbukurimi” i veturës nuk tregon gjendjen mekanike
Një veturë mund të ketë karroceri të lustruar, interier të pastruar dhe motor të larë, por kjo nuk është dëshmi e mirëmbajtjes së rregullt.
Larja e motorit para shitjes ndonjëherë mund të fshehë përkohësisht rrjedhjet e vajit ose të lëngjeve. Po ashtu, konsumimi i timonit, pedaleve, ulëses së shoferit dhe butonave duhet të krahasohet me kilometrazhin e deklaruar.
As libreza e servisit nuk duhet pranuar pa verifikim. Kur është e mundur, faturat, shënimet e servisit dhe të dhënat elektronike duhet të krahasohen me numrin e shasisë dhe historinë e veturës.
Kontrolli profesional mund t’ju kursejë shpenzime të mëdha
Kostoja e një kontrolli profesional para blerjes është shumë më e ulët se riparimi i turbos, injektorëve, pompës Common Rail, DPF-së, volantit me masë të dyfishtë ose një motori të konsumuar.
Rezultatet e kontrollit mund t’ju ndihmojnë të:
- hiqni dorë nga një veturë problematike;
- negocioni uljen e çmimit;
- planifikoni shpenzimet e ardhshme;
- merrni një vendim më të sigurt.
Prandaj, para nënshkrimit të kontratës së shitblerjes, vetura duhet të kontrollohet në një servis të pavarur dhe të specializuar, jo vetëm në servisin që propozon shitësi.
Pamja e jashtme mund të përmirësohet brenda disa orësh, por gjendja reale e motorit dhe e pjesëve mekanike mund të përcaktohet vetëm përmes diagnostikimit, matjeve dhe kontrollit profesional.
Ky version e ruan idenë kryesore të artikullit, por shmang pretendimin absolut se të gjitha pesë matjet janë të detyrueshme për çdo veturë./Tetova News
