Kryediplomatja e BE-së, Kaja Kallas, sheh shenja dobësie te Vladimir Putin. Ajo do të negocionte me Moskën për paqe në Ukrainë, por në kushte të caktuara.
Kati i dymbëdhjetë në ndërtesën Berlaymont, selia e Komisionit Europian në zemër të Brukselit. Kaja Kallas, 48 vjeçe, Përfaqësuesja e Lartë e Bashkimit Europian për Politikë të Jashtme dhe Siguri, pret në zyrën e saj të gjerë me pamje mbi qytet. Në mur varen fotografi nga karriera e saj politike: Kallas si kryeministre në parlamentin estonez, Kallas pranë presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky. Si kryeministre, ajo bëri emër si mbrojtëse e zëshme e Baltikut dhe kritike e Rusisë. Në rolin e saj si kryediplomate e BE-së, ajo tregohet e gatshme për negociata me Moskën nën kushte të caktuara – dhe kritikon presidentin amerikan Donald Trump.
SPIEGEL: Zonja Kallas, ju vini nga Estonia, një nga tri shtetet baltike. Sa e shqetësuar jeni për atdheun tuaj, për familjarët tuaj? A mund të ketë së shpejti një sulm rus atje?
Kallas: Rusia gjithmonë na ka kërcënuar, këtë e njohim. Prandaj themi: nëse Moska kërcënon njërin prej këtyre vendeve, ajo kërcënon NATO-n si tërësi. Një sulm ndaj NATO-s do të kishte pasoja shkatërrimtare për Rusinë.
SPIEGEL: Ka raporte për dronë që thuhet se kanë hyrë në hapësirën ajrore mbi Baltik. Moska, nga ana tjetër, pretendon se ukrainasit po nisin sulme me dronë kundër Rusisë nga Baltiku. A është ky tashmë përpjekja e Rusisë për të gjetur një pretekst për një sulm ndaj rajonit?
Kallas: Shtetet baltike nuk lejojnë që hapësira e tyre ajrore të përdoret për sulme kundër Rusisë. Ky pretendim është thjesht marrëzi. Ne nuk mund të shohim në kokat e përfaqësuesve të qeverisë ruse. Por Rusia ka ndërtuar pretekste të tilla edhe më parë.
SPIEGEL: Çfarë fshihet pas kërcënimeve nga Moska?
Kallas: Kërcënimet e përhershme të Rusisë, për shembull për të vrarë diplomatë të huaj në Kiev, tregojnë mbi të gjitha një gjë: Rusia në këtë luftë ka arritur në një rrugë pa krye. Tani Moska do të tregojë se ka fuqinë për të terrorizuar njerëzit: me sulme ndaj civilëve në Ukrainë, por edhe me kërcënime kundër shteteve të tjera.
“Rusia dëshiron të na tërheqë në një kurth.”
SPIEGEL: Gjeneralët e NATO-s paralajmërojnë se një sulm rus ndaj aleancës mund të ndodhë edhe para vitit 2029. A e prisni këtë?
Kallas: Çfarë do të ndodhë deri atëherë varet edhe nga ne vetë. Ne duhet t’i bëjmë detyrat tona. Dhe me këtë nuk kam parasysh Baltikun, por NATO-n dhe Bashkimin Europian në tërësi. Nëse mund ta pengojmë Rusinë në mënyrë të besueshme, ajo nuk do të sulmojë. Por Rusia mund ta testojë NATO-n nëse lindin dyshime për gatishmërinë tonë mbrojtëse. Prandaj është kaq e rëndësishme që Europa të vazhdojë të investojë në gatishmërinë e saj mbrojtëse. Gjermania këtu ka një rol udhëheqës.
SPIEGEL: Ka edhe zëra që kërkojnë nisma të reja diplomatike nga europianët për një zgjidhje paqësore me Rusinë. Ish-kancelarja gjermane Angela Merkel tha së fundmi se dëshiron më shumë angazhim diplomatik nga Europa. A po bëni shumë pak?
Kallas: Unë tashmë në shkurt përgatita një dokument dhe ua paraqita ministrave të Jashtëm: Çfarë duhet të diskutojmë në rast negociatash me Rusinë? Deri tani presioni është ushtruar kryesisht mbi Ukrainën që të bëjë lëshime – megjithëse Rusia është problemi. Fatkeqësisht deri tani nuk shohim shenja të besueshme nga pala ruse se Moska vërtet dëshiron të negociojë. Putin nuk heq dorë nga kërkesat e tij maksimale.
SPIEGEL: Presidenti Vladimir Putin propozoi që ish-kancelari gjerman Gerhard Schröder të mund të ndërmjetësonte në luftën në Ukrainë.
Kallas: Nëse Rusia dëshiron të përcaktojë se kush vjen fare në konsideratë si negociator, ajo dëshiron të na tërheqë në një kurth: Moska dëshiron që ne të flasim për emra personash në vend të përmbajtjes. Edhe kjo tregon se Putin është llogaritur gabim. Pas marrjes së detyrës nga presidenti amerikan Donald Trump, ai shpresoi për një vit e gjysmë se Ukraina do t’i shërbehej në negociata në një pjatë argjendi.
SPIEGEL: Kjo nuk ndodhi.
Kallas: Putin duhej të kuptonte se nuk mund t’i bëjë llogaritë pa Ukrainën dhe pa europianët. Për shembull, fundi i sanksioneve të vendosura kundër Rusisë është në dorën e Europës. Për paqe, Rusia dhe Ukraina duhet të ulen në tryezën e negociatave. Shumë nga ato që do të diskutoheshin atje na prekin edhe ne europianët. Prandaj na takon të parashtrojmë kërkesa dhe të kërkojmë lëshime ruse. Europa duhet të jetë në tryezën e negociatave.
SPIEGEL: Cilat kushte duhet të plotësojë Putin para se të mund të zhvillohen negociata të tilla?
Kallas: Para së gjithash, ai duhet ta ndalë luftën. Rusia duhet të ndalojë bombardimin e civilëve. Ajo duhet të deklarohet e gatshme për një armëpushim të pakushtëzuar. Për paradën e tij në Moskë në fillim të majit, në përkujtim të përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, Putin kërkoi një armëpushim – dhe ndërkombëtarisht disa politikanë madje e konsideruan këtë si kërkesë të arsyeshme. Kjo është cinike. Mbrojtja e një parade ruse nuk është më e rëndësishme se mbrojtja e civilëve ukrainas.
SPIEGEL: A do të ishit ju personalisht e gatshme të negocionit me rusët?
Kallas: Negociatat janë gjithmonë punë ekipore. Vendimtare është përmbajtja. Kushdo që flet me Rusinë duhet ta dijë: nuk mund të ulesh në tryezë pa i paraqitur edhe kërkesa Rusisë. Fatkeqësisht kështu ka ndodhur deri tani.
“Nëse qëndrojmë së bashku, jemi të fortë.”
SPIEGEL: A ka Ukraina aktualisht epërsi ushtarake?
Kallas: Dinamika e luftës po zhvendoset në favor të Ukrainës. Rusia po mbetet gjithnjë e më shumë prapa ushtarakisht, ekonomikisht dhe diplomatikisht. Çdo muaj vdesin ose plagosen rreth 35.000 ushtarë rusë. Numri i rekrutëve është megjithatë dukshëm më i ulët. Kështu Rusia nuk mund ta përballojë këtë luftë në afat të gjatë. Putin druhet nga një mobilizim i madh, sepse me këtë do të pranonte se Rusia nuk po fiton. Për më tepër, ekonomia ruse është në gjendje të mjerueshme. Ajo prodhon kryesisht tanke dhe raketa, të cilat shkatërrohen të nesërmen. Kjo nuk është e qëndrueshme.
SPIEGEL: Deri tani Rusia po qëndron.
Kallas: Ajo po hyn gjithnjë e më shumë në vështirësi financiare. Luftërat shpesh përfundojnë kur agresorëve u mbarojnë paratë. Mendoni për pushtimin sovjetik të Afganistanit: ai përfundoi në vitin 1989, kur Rusisë i mbaruan mjetet financiare. Rusia mezi mund të marrë kapital jashtë vendit, dhe Kina nuk po i ndihmon. Moska do të duhet të marrë vendime të vështira, ndoshta edhe në dëm të kursimeve të popullsisë së vet. Kjo është jopopullore edhe në Rusi.
SPIEGEL: Presidenti Trump e vë në pikëpyetje NATO-n. A mund të besojnë anëtarët europianë të NATO-s se SHBA-ja do t’u dalë në krah në rast të një sulmi rus?
Kallas: SHBA-ja e ka theksuar qartë se neni 5 i Traktatit të NATO-s, pra garancia e ndihmës së ndërsjellë, vlen. Në të njëjtën kohë, shumë besim është shkatërruar. Prandaj është e rëndësishme që ne europianët të bëjmë më shumë për mbrojtjen tonë. Nëse qëndrojmë së bashku, jemi të fortë. Nuk duhet ta nënvlerësojmë veten dhe duhet të zhvillojmë më shumë vetëbesim. Shtylla europiane në NATO duhet të bëhet më e fortë.
SPIEGEL: Pse marrëdhënia mes Europës dhe SHBA-së është kaq e tensionuar?
Kallas: Fundjavën e kaluar lexova librin “Të përfundosh një luftë” nga Richard Holbrooke. Aty ai shkruan se marrëdhënia transatlantike në vitin 1996, në lidhje me konfliktin e Jugosllavisë, ishte më e tensionuar se kurrë më parë. Ndonjëherë sillemi sikur mes amerikanëve dhe europianëve deri para pak kohësh nuk ka pasur kurrë mosmarrëveshje. Ne e zbukurojmë pak të kaluarën.
SPIEGEL: Ne kemi përshtypjen se ju po e zbukuroni të tashmen.
Kallas: Aspak. Por SHBA-ja prej vitesh kërkon që Europa të bëjë më shumë për mbrojtjen e saj. Këtë tani më në fund po e bëjmë.
SPIEGEL: Si mendoni se e sheh Trump Europën?
Kallas: Presidenti Trump e ka bërë të qartë se nuk e pëlqen BE-në. Ne duhet të pyesim veten pse. Besoj se është në interesin e fuqive të mëdha ta përçajnë Europën, sepse atëherë ne jemi vetëm shumë shtete të vogla. Vendet veç e veç janë të dobëta; si BE, përkundrazi, jemi të fortë. Me këtë qeveri amerikane është bërë e qartë: nëse bashkëpunojmë në BE, mund t’u përgjigjemi më mirë nismave problematike. Një nga citatet e mia të preferuara vjen nga ish-kryeministri belg Paul-Henri Spaak: “Në Europë ka dy lloje vendesh: vende të vogla dhe vende që ende nuk e kanë kuptuar se janë të vogla.” Kjo më konfirmohet vazhdimisht.
SPIEGEL: Te këto të fundit bën pjesë edhe Gjermania?
Kallas: Nga pikëpamja thjesht matematikore, asnjë vend europian nuk është partner i barabartë për SHBA-në. Por me rreth 450 milionë europianë mund t’u dalim përballë të gjithëve në nivel të barabartë.
SPIEGEL: Si shkoni me sekretarin amerikan të Shtetit, Marco Rubio? Në fillim të mandatit të tij, një takim me ju u anulua në minutën e fundit, megjithëse ju tashmë kishit udhëtuar në Uashington.
Kallas: Kemi marrëdhënie të mirë pune. Natyrisht do të dëshiroja që ajo të ishte edhe më e mirë.
SPIEGEL: Në Bruksel thuhet se ju dhe presidentja e Komisionit, Ursula von der Leyen, tani po merren më seriozisht në Uashington se politikanë të tjerë të BE-së, sepse ndaj qeverisë Trump u shfaqët më vendosmërisht që nga fillimi, ndërsa kancelari Friedrich Merz ose kryeministrja italiane Giorgia Meloni kërkuan afërsi me Trumpin dhe arritën pak. A është edhe përshtypja juaj kjo?
Kallas: Nuk ka asgjë për t’u zbukuruar: marrëdhëniet mes Amerikës dhe Europës janë nën presion të madh. Kur qeveria amerikane në pranverë ngriti pretendime për Grenlandën, marrëdhënia transatlantike pësoi një dëm të rëndë. Ne nuk mund të sillemi sikur gjithçka është në rregull në marrëdhëniet me SHBA-në. Kjo duket se tashmë është kuptuar në gjithë Europën. Megjithatë, SHBA-ja mbetet një partner i pazëvendësueshëm.
SPIEGEL: A po bëjnë amerikanët një gabim strategjik nëse tërhiqen më tej nga Europa?
Kallas: Prania e ushtarëve amerikanë në Europë është në interesin tonë dhe në interesin e SHBA-së. Nëse Uashingtoni tani njofton se do të tërheqë trupa nga Europa, ai na detyron të investojmë edhe më shumë në sigurinë tonë. Ana tjetër për Amerikën është kjo: nëse Europa bëhet më e pavarur nga SHBA-ja, Shtetet e Bashkuara humbin edhe levën e ndikimit të tyre. Për më tepër, përmes stilit të tyre politik, SHBA-të rrezikojnë të humbin besim dhe ndikim jo vetëm në Europë. Vendet që deri tani mbështeteshin te mbrojtja e Amerikës nuk janë më të sigurta nëse SHBA-ja është partner i besueshëm.
“E gjithë bota po paguan një çmim shumë të lartë për këtë krizë.”
SPIEGEL: SHBA-ja dëshiron një marrëveshje të re me Iranin, që do ta përfundojë një herë e përgjithmonë programin bërthamor iranian. Por a mund t’i besohet regjimit iranian?
Kallas: Kjo do të shihet. Europa është e bashkuar se Irani nuk duhet të ketë kurrë armë bërthamore. Në kuadër të marrëveshjes së mëparshme bërthamore, Irani i kishte respektuar në masë të madhe disa zotime. Vetëm pasi SHBA-ja, gjatë mandatit të parë të Donald Trumpit, doli nga marrëveshja, kjo ndryshoi. Irani ka shumë përvojë në negociata. Prandaj është e rëndësishme të përfshihen shtetet e rajonit, sepse ato e njohin Iranin më mirë se të tjerët. Për një arkitekturë funksionale sigurie në rajon duhen ato, prandaj jemi në kontakt të ngushtë me shtetet e Gjirit, Jordaninë dhe Egjiptin.
SPIEGEL: A jeni tani pjesë e bisedimeve? Deri tani dukej sikur Europa ishte jashtë.
Kallas: Lufta po zhvillohet mes SHBA-së dhe Iranit. Këto dy palë janë përgjegjëse për një armëpushim. Më pas do të vijnë negociatat e vështira për një zgjidhje afatgjatë paqeje, që prek edhe shtetet fqinje. Aty BE-ja është e përfshirë.
SPIEGEL: A ishte gabim sulmi amerikano-izraelit ndaj Iranit?
Kallas: Si t’i përgjigjem kësaj në mënyrë diplomatike?
SPIEGEL: Ju mendoni se ishte gabim?
Kallas: Europa ka paralajmëruar qartë për rreziqet e një sulmi, për shembull për Ngushticën e Hormuzit, dhe për mundësitë e përshkallëzimit që ka Irani. Por tani vendimtare është diçka tjetër: fokusi duhet të jetë te bisedimet e paqes dhe te hapja e Ngushticës së Hormuzit. E gjithë bota po paguan një çmim shumë të lartë për këtë krizë.
SPIEGEL: Në Gjermani po forcohet AfD-ja, pjesë të së cilës janë të ekstremit të djathtë. A prisni që kjo të ketë pasoja për politikën e jashtme gjermane?
Kallas: Nëse forcat nacionaliste dhe izolacioniste bëhen më të forta në shtetet e BE-së, kjo na dobëson si tërësi. Pikërisht për këtë arsye duhet të përmirësojmë edhe metodat tona të punës në BE, për shembull në vendimet e politikës së jashtme. Ne nuk mund të varemi nga fakti që gjithmonë të gjithë të pajtohen me gjithçka. Etërit themelues nuk e menduan të drejtën e vetos si instrument bllokimi. Ajo duhej të ishte një nxitje për më shumë bashkëpunim dhe kompromise.
SPIEGEL: Ish-kryeministri hungarez Viktor Orbán e ka paralizuar BE-në për vite me radhë duke bllokuar vendime në Bruksel.
Kallas: Problemi është: nëse një vend nuk dëshiron atë që duan 26 të tjerat, atëherë shpesh përfundon që të imponohet ky vend i vetëm. Kjo nuk i përgjigjet as frymës së BE-së, as demokracisë. Ne duhet të bëhemi më të aftë për të vepruar.
SPIEGEL: Si dëshironi ta ndryshoni këtë? A duhet që në të ardhmen vendimet në Këshillin e Jashtëm të BE-së të jenë të mundshme me shumicë të thjeshtë?
Kallas: Një shumicë e kualifikuar do të ishte tashmë një përparim i madh. Kjo do të thotë: të paktën 15 nga 27 vende duhet të japin pëlqimin, dhe ato duhet të përfaqësojnë të paktën 65 për qind të popullsisë së BE-së.
SPIEGEL: Kjo rregull duhet të vlejë pastaj për të gjitha çështjet e politikës së jashtme? Për këtë fillimisht do të duhej të ndryshoheshin traktatet e BE-së.
Kallas: Kjo nuk është e saktë. Traktatet e BE-së tashmë ofrojnë hapësirë për reforma. Gjëja kurioze është: shumë shtete anëtare thonë në parim se duhet t’i përdorim këto mundësi. Por kur pastaj unë propozoj konkretisht: “Mirë, atëherë le të marrim këtu vendime me shumicë të kualifikuar”, thuhet: “Por jo në këtë temë!” Nëse Europa dëshiron të qëndrojë në këtë situatë të ashpër botërore, duhet të bëhemi më të guximshëm.
SPIEGEL: Zonja Kallas, ju falënderojmë për këtë bisedë./TetovaNews
