Njohuri të përgjithshme për të folmen dhe krahinën e Çamërisë

Nga Edlira Troplini (Abdurahmani)

Njohuri të përgjithshme për të folmen dhe krahinën e Çamërisë

Ne kemi marrë për studim të folmen e krahinës së Çamërisë, duke e vëzhguar atë gjuhësisht, duke u nisur nga ana dialektologjike, që ishte edhe relativisht e njohur, për të kaluar më fort në anën sociolinguistike, që, ashtu si për shumë nga krahinat shqiptare, ka qenë dhe mbetet pak ose aspak e njohur. E nisëm këtë punim me dëshirën e madhe që të hyjë në rrjedhën e atyre kërkimeve të pakta, të cilat ndjekin një rrugë tashmë të rëndësishme dhe shpresojmë të pandërprerë në fushën e sociolinguistikës shqiptare. Sikurse do ta shpjegojmë më qartë tek objekti dhe metoda e studimit, të dhëna të ndryshme të “gjuhës” çame, të vjela në “terrenin” çam, brenda një bashkësie shoqërore joçame, janë bërë për ne objekt studimi.

Jemi mbështetur gjithashtu në punimet më të rëndësishme sociolinguistike të ditëve tona në Shqipëri. Në këtë kuadër, një falënderim i përket mentorit tim, prof. Gjovalin Shkurtaj, në punimet dhe këshillat e të cilit ky studim është mbështetur prej vitesh. Pas një pune të gjatë për një të folme të karakterizuar prej prof. Çabejt “si e folmja më jugore e shqipes”, mendoj se punimet e Akademikut të Asociuar në lëmin e gjuhësisë kanë qenë dhe vazhdojnë të mbeten një bazë e shëndoshë e studimeve sociolinguistike.

Sprovën e parë e kemi bërë në studimin “Vëzhgime për të folmen e çamëve të rrethit të Durrësit, risi dhe ruajtje”, paraqitur si temë diplome në mbarim të studimeve të larta në Fakultetin e Historisë dhe të Filologjisë. Vlerësimi i prurjeve modeste të kësaj teme na mbeti si farë e mëtejshme, të cilën, pas një varg anketimesh e mbledhjeje materiali në terren, vendosëm ta bëjmë objekt studimi në mikrotezën për gradën “Master”. Pas këshillës dhe nxitjes së profesorëve të Fakultetit të Historisë e të Filologjisë — akad. Ethem Likaj, prof. dr. Rami Memushaj, prof. dr. Shezai Rrokaj dhe akad. as. Gjovalin Shkurtaj, që janë edhe figura të dalluara të gjuhësisë shqiptare — për të vazhduar dhe për t’u thelluar më tej tek çamërishtja, si temë me mundësi të shumta kundrimi, natyrisht edhe me ideimin e mbështetjen e udhëheqësit tim shkencor, iu qasa me tërë zellin e pasionin tim kësaj teme dhe hartuam disertacionin e pranishëm në kërkim të gradës “Dr. i shkencave”.

Por, si të gjitha punimet sociolinguistike në Shqipëri, edhe punimi ynë është vijim i kundrimit dialektologjik të kësaj së folmeje. Për këtë arsye, një bazë tjetër e mirëfilltë në këtë drejtim ka qenë edhe punimi dialektologjik për të folmen e Çamërisë i studiuesit Qemal Haxhihasani, folklorist i shquar dhe dialektolog me ndihmesa të vyera e të shumta. Por, përveç rikundrimit e rivlerësimit të tipareve dialektologjike të kësaj të folmeje për të pasqyruar gjendjen e saj të sotme dialektologjike, qëllimi ynë ka qenë gjithmonë që, përmes këtij studimi të thelluar, të hapen hapësira të reja që presin për t’u mbushur prej nesh ose prej të gjithë atyre që kërkojnë të merren me çamërishten.

“Historia e gjuhës është historia e popullit që e flet atë”, ka thënë profesori ynë i nderuar E. Çabej. Kjo thënie nuk ka se ku e gjen më mirë mishërimin e vet, përveçse tek e folmja çame. Kjo e folme është një pasqyrë e qartë e mendësisë së rafinuar, që di ta përqafojë ndryshimin kur dhe si duhet, pa cenuar aspak atë “mbyllje” të qëllimshme në vetvete, që, ndër të tjera, tregon emancipim dhe nivel të lartë kulturor. Çamët janë ambiciozë për të bukurën dhe fanatikë të saj. Ata e përqafojnë atë lehtë dhe me elegancë, duke mënjanuar me zgjuarsi gjithçka të papëlqyeshme dhe negative që i rrethon. Ata janë krenarë ndaj origjinës së të parëve, krenarë pse janë çamë.

Çamëria është një krahinë që shtrihet në jugperëndim të Gadishullit Ballkanik, gjatë brigjeve lindore të detit Jon, nga liqeni i Butrintit dhe lumi i Pavllos në veri dhe deri në Gjirin e Artës në jug, apo, siç e ka përshkruar mjaft bukur, përmes gjuhës së më të vjetërve, profesor Qemal Haxhihasani: “Çamëri zihet ka lumi i Shalsit, jaram te Gurët e Zes në Prevezë”.

Të gjithë studiuesit kanë rënë në të njëjtin mendim për prejardhjen e emrit Çamëri. Mendohet se ky emër e ka origjinën tek Thjamisi i lashtë antik, i cili përkon me lumin Kalama, që përshkon krahinën e Çamërisë. Vazhdimësinë midis këtyre dy termave, Thiamis – çam, Çabej e shpjegon përmes ligjeve fonetike të shqipes. Nga të dhënat tona në terren, kemi spikatur tek më të moshuarit që ata shpeshherë përmendin njërin kah të Çamërisë, “anën e ndërsme” të saj. Pra, vetë Çamëria ndahet në dy pjesë: në pjesën më të lartë lindore shtrihet e ashtuquajtura “Malësia e Çamërisë” — ana e ndërsme — kurse pjesa perëndimore shtrihet në viset më të ulëta; ajo quhet “Fusha”, apo “Çamëria e vërtetë”.

Çamëria e sotme është Thesprotia e lashtë ilire. Emrat e figurave mitologjike dhe historike, siç janë “Gurët e Elimëve”, dëshmues të qytetërimit të zhdukur të elimëve, shek. X–XII p.e.s.; amfiteatri i madh pellazgjik në lindje të Sulit; Kalaja ilire e Currilës; Shkalla e Filatit — Zorjanit — si dhe shumë toponime të tjera, janë dëshmues të qartë të autoktonisë së kësaj krahine, si një trevë me vijimësi iliro-shqiptare.

Historia e shpërnguljes së çamëve nga trojet e veta etnike është mjaft tragjike. Çamëria u copëtua nga kufijtë e vendosur prej Konferencës së Londrës, në qershor të vitit 1913. Marrja e dhunshme e Çamërisë dhe e kryeqendrës së Epirit, Janinës, nga forcat greke, u shoqërua me një fushatë të egër terrori dhe dhune kundër shqiptarëve në Çamëri. Në maj të vitit 1944, tensionet politike atje u rritën shumë dhe, për rrjedhojë, pasiguria e popullsisë myslimane çame u shtua mjaft. Pikërisht këtë vit u pushtuan qytetet me radhë, ndaj të cilave u përdor një terror i paparë dhe u bënë krime të padëgjuara. Pas këtyre masakrave, familjet e shqiptarëve të shumë qyteteve të Çamërisë u detyruan të largohen për në Shqipërinë shtetërore. Gjithçka mund të përmblidhet mjaft bukur me anë të këtyre dy rreshtave:

“Historia e lakmive greke mbi Shqipërinë ka faqe që të ngjallin zemërim, si ato të masakrave.”

Kjo e vërtetë e dhimbshme e kësaj krahine, ende pa zgjidhje në ditët tona, ka lënë gjurmë të thella edhe në të folmen e banorit të saj. Ndërsa për studimin tonë ajo ka qenë pikë kyçe e intervistave, anketave etj., pasi vetëm nëse përmendej historia e tyre tragjike, ata harronin gjithçka, duke rrëfyer me një ligjërim të natyrshëm të së folmes çame.

E folmja e çamërishtes është pjesë e dialektit të toskërishtes jugore. Lënda që vjen nga krahina e Çamërisë, por edhe prej “diasporës” së formuar pas vitit 1944 në të gjithë Shqipërinë, na lejon që të kufizohemi në disa çështje me vlerë të dialektologjisë dhe sociolinguistikës në veçanti, dhe jo vetëm kaq, por edhe në të gjitha disiplinat e albanologjisë në përgjithësi.

Studiuesit gjejnë tek elementi çam dhe e folmja e tyre shumëçka të dobishme për plotësimin e izoglozave dhe të izoergeve në planin dialektologjik e etnografik të së folmes, përmes shpjegimeve të karakterit historik e krahasimtar të shumë dukurive morfologjike, sintaksore, leksikore dhe frazeologjike të shqipes.

Nga studimet dhe vëzhgimet për çamërishten e sotme, kemi vënë re që tek kjo e folme dallohen qartë tiparet e dy varianteve a llojeve të të folurit: variantit tradicional, ku spikat ruajtja e elementeve të qëndrueshme të sistemit të vjetër, dhe variantit të ri, që pasqyron më gjerë shndërrimet dhe ndryshimet e sistemit nën trysninë e makrosistemit.

Por, megjithëse në dukje dy kahet a anët e procesit të zhvillimit gjuhësor në mjedisin çam, si kudo në Shqipëri, janë ruajtja — konservimi — dhe përtëritja — rinovimi — e së folmes në drejtimin e rrafshimeve standardizuese dhe globalizuese, do të shtonim se tek kjo e folme shfaqet dukshëm edhe një proces i tretë, i cili është po aq i rëndësishëm sa ai i pranisë së dy të parëve: ruajtjes dhe risimit. Në mënyrë konvencionale e kemi quajtur këtë proces “ndërkomunikim”, i cili luan rolin e një ndërlidhësi midis të folmes arkaike dhe të folmes së moderuar çame. Dukshëm, ky lloj procesi shfaqet në brezin e mesëm, tek i cili ruan edhe ekuilibrin më të madh. Roli i tij në këtë brez përngjason me atë të një ure komunikuese midis dy brezash.

Për rrjedhojë, ky proces është i tillë që në vetvete përfshin risimin, përkatësisht ndryshimin e të folmes në brezin e vjetër, pak a shumë në atë masë sa brezi i ri kultivon elementin e vjetër çam, përkatësisht ruajtjen e të folmes në të. Ndërsa tek brezi i mesëm do të shohim ndërthurjen midis dy të folmeve. E folmja e tyre është ruajtëse aq sa është edhe rinovuese, pasi atyre u lind si detyrë të përshtasin të folmen herë kah e folmja e më të vjetërve në moshë dhe herë nga ajo e fëmijëve dhe e jetës jashtë familjes.

Pra, e folmja e brezit të vjetër është konservative, por nuk ka mbetur e paprekur. Ajo priret drejt ndryshimit, motorit të evolucionit të një gjuhe. Në të vërejmë fjalë të standardit letrar dhe, më rrallë, fjalë të bashkësisë pritëse në të cilën ata janë vendosur.

E folmja e brezit të ri është pak a shumë bashkëkohore, por nuk është krejtësisht standarde. Ajo kultivon edhe ruajtje. Në të gjejmë edhe elemente të bashkësisë pritëse, por kryesisht ajo anon nga gjuha letrare standarde.

Ndërsa e folmja e brezit të mesëm, në bashkëpërshtatje me faktorë të ndryshëm jashtëgjuhësorë — ku rol të dorës së parë marrin elementet e veprimtarisë ligjërimore në komunikim — herë përshtatet me të folmen dialektore, pra me variantin tradicional të brezit të vjetër, dhe herë me variante të brezit të ri, që synojnë standardin. Në të folmen e këtij brezi, ndërfutjet — interferimet — e elementeve të bashkësisë pritëse janë më të shumta në krahasim me dy brezat përkatës.

Në këtë mënyrë, kemi mëtuar të verifikojmë mënyrën sesi varianti tradicional ka dhënë dhe ka marrë me variantin e ri, proces që vijon edhe sot e kësaj dite. Të gjitha dukuritë gjuhësore që pasqyrojnë këto variante më vete, apo që ndodhin përgjatë marrëdhënieve të tyre me njëri-tjetrin, çojnë tek procesi më i rëndësishëm për sociolinguistikën: ndryshimi gjuhësor. Ky i fundit nxitet e përcaktohet nga zhvillimi i përgjithshëm shoqëror dhe kulturor, po natyrisht edhe nga forcimi e shtimi përherë e më i fuqishëm i trysnisë — presionit — që ushtron gjuha me prestigj kundrejt të folmeve krahinore, prirjes së saj rrafshuese kundrejt diferencave dhe forcës unifikuese që ajo ka.

Për të parë se si ka mbërritur ajo deri në ditët tona; sa është ruajtur, por edhe çfarë ka ndryshuar në të, e kemi vëzhguar këtë të folme empirikisht, duke parë nga afër të folmen çame në breza. Gjithmonë jemi bazuar në boshtin e trajtimeve që shkon sipas formulës së J. Fishmanit: “Kush flet, me kë, kur, për çfarë dhe në cilin varietet?”, duke e plotësuar këtë “formulë” edhe me tri elemente të tjera të rëndësishme, të cilat shkojnë sipas pyetjeve problemore dhe kyçe për sociolinguistikën: “Si, pse dhe ku?”. Në përfundim të këtij studimi kemi qenë më se të bindur për rolin vendimtar të faktorëve jashtëgjuhësorë në jetën e një të folmeje, duke analizuar të gjithë ata faktorë që, në njëfarë mënyre, kushtëzojnë çamërishten, ose prej të cilëve folësit e saj ndikohen në ligjërim.

Kufijtë natyrorë gjeografiko-etnikë të Çamërisë

Çamëria është krahina më jugore e trojeve shqiptare, në të cilën spikasin tipare të dallueshme gjeografike. Për këto të fundit nuk flasin vetëm të dhënat shkencore, por të gjithë ata që kanë mundësi ta shohin Çamërinë, si dhe intervistuesit tanë — dëshmuesit e fundit — që i kanë shijuar dikur këto troje. Gjatë gjithë punës sonë kërkimore, folësit çamë nuk kanë mundur për asnjë çast t’i shmangen faktorëve historikë, gjeografikë dhe atyre emotivë. Ndër më të rëndësishmit dhe të pashmangshmit prej tyre në këto intervista kanë qenë: historia e dhimbshme e shpërnguljes, bukuritë natyrore të vendit dhe malli për Çamërinë. Këto faktorë nuk kemi ngurruar t’i trajtojmë, për aq sa mund të na lejojë një studim shkencor në fushën e sociolinguistikës.

Në jugperëndim të Gadishullit të Ballkanit, gjatë brigjeve lindore të detit Jon, nga liqeni i Butrintit dhe lumi i Pavllos në veri dhe deri në Gjirin e Artës në jug, shtrihet një trevë me tipare të veçanta të peizazhit dhe të popullimit human, që e diferencojnë nga rajonet përreth. Brenda këtyre kufijve shtrihen rrethet e Filatit, Gumenicës, Margëlliçit, Paramithisë, Pargës, Prevezës, Filipiadhës — Llurit — etj.

Në lindje dhe në jug, krahina e Çamërisë kufizohet me Greqinë: në lindje ndahet prej tokave greke nëpërmjet basenit të Janinës dhe lumit të Artës; në jug, kufiri natyror gjeografik dhe etnografik i Çamërisë me Greqinë kalon nëpër Gjirin e Artës — Ambrakisë; në perëndim, Çamëria ka dalje të gjerë në detin Jon. Vija bregdetare është mjaft e përthyer, me gjire, kepa, gadishuj dhe, në përgjithësi, ka drejtim veriperëndim-juglindje.

Gjiri më i madh është Gjiri i Artës në jug, i cili veçohet nga deti Jon nga kepi i Prevezës në veri — Shqipëri — dhe kepi Akeion në jug — Greqi. Gjatë bregdetit jonian të Çamërisë janë formuar edhe disa gjire më të vogla, si: Gjiri i Sajadhës, Gumenicës, Platares, Pargës etj. Në këto gjire janë vendosur portet kryesore të krahinës, si Gumenica, Parga, Murto — Vola — Sajadha, gjithashtu Preveza dhe Salahora në Gjirin e Artës.

Në aspektin etnologjik, ajo është një vazhdimësi e popullit shqiptar në drejtim të jugut, apo një nënnjësi e tij, e cila, së bashku me Myzeqenë, Labërinë dhe Toskërinë, formon jugun e Shqipërisë. Lidhjet më të ngushta dhe afritë më të mëdha Çamëria i ka me Labërinë, me të cilën kufizohet në veri.

Prejardhja e emrit Çamëri

Një ndër studiuesit e huaj që ka shkruar fillimisht për prejardhjen e emrit Çamëri ka qenë Uilljam Martin Liku — William Martin Leake. Sipas tij, çamët dhe Çamëria përfshijnë tërë rajonin e jugut të lumit Kalama, që në kohën antike është quajtur Thyamis. Supozohet se prej këtij emri antik rrjedh emri i sotëm greqisht Camuria, shqip Çamëria. Vendet kryesore të kësaj krahine janë: Suli, Paramithia, Luarati, Margëlliçi, Parga, Agia etj. — këto emra autori i ka shkruar sipas emërtimeve greke.

1000 KURIOZITETE DHE FAKTE NGA DISERTACIONI:
“E FOLMJA E ÇAMËRISË DJE DHE SOT”
Autore: Edlira Troplini (Abdurahmani)

1. Disertacioni “E folmja e Çamërisë dje dhe sot” është përgatitur nga Edlira Troplini (Abdurahmani).
2. Punimi është hartuar për marrjen e gradës shkencore “Doktor”.
3. Specialiteti i punimit është sociolinguistika, brenda fushës së gjuhësisë.
4. Udhëheqës shkencor i disertacionit është akad. as. Gjovalin Shkurtaj.
5. Disertacioni është përgatitur në Tiranë, në vitin 2012.
6. Tema kryesore e punimit është e folmja e Çamërisë në të kaluarën dhe në kohën e sotme.
7. Nëntitulli i punimit tregon se studimi është dialektologjik, etnolinguistik dhe sociolinguistik.
8. Punimi merret me gjuhën shqipe të shkruar dhe të folur prej çamëve.
9. Çamërishtja trajtohet si një e folme me rëndësi të veçantë për albanologjinë.
10. Autorja e sheh çamërishten si objekt studimi jo vetëm gjuhësor, por edhe shoqëror.
11. Në qendër të punimit është marrëdhënia midis dialektit, standardit dhe identitetit.
12. Disertacioni e vendos çamërishten brenda dialektit të toskërishtes jugore.
13. Çamërishtja përshkruhet si një nga të folmet më jugore të shqipes.
14. Punimi e trajton Çamërinë si krahinë me histori, gjuhë dhe kujtesë të veçantë.
15. Autorja thekson se studimet sociolinguistike për krahinat shqiptare kanë qenë të pakta.
16. Studimi synon të plotësojë një boshllëk në sociolinguistikën shqiptare.
17. E folmja çame shihet si material i vlefshëm për studime të mëtejshme.
18. Punimi mbështetet në të dhëna të mbledhura në terren.
19. Të dhënat janë vjelë nga folës çamë në mjedise ku ata jetojnë jashtë Çamërisë historike.
20. Autorja e quan të rëndësishme vëzhgimin e çamërishtes në një bashkësi shoqërore joçame.
21. Studimi nuk mjaftohet me përshkrim dialektologjik klasik.
22. Punimi kërkon të shpjegojë edhe faktorët shoqërorë që ndikojnë në të folmen çame.
23. Çamërishtja shihet si gjuhë e lidhur ngushtë me kujtesën historike të folësve.
24. Historia e shpërnguljes së çamëve është një nga boshtet shpjeguese të punimit.
25. Autorja vëren se historia tragjike ndikon në mënyrën se si çamët flasin për veten.
26. Në intervista, kujtesa e Çamërisë nxit ligjërim më të natyrshëm çam.
27. Kur të intervistuarit kujtojnë vendlindjen, përdorin më lirshëm elemente të çamërishtes.
28. Malli për Çamërinë paraqitet si faktor emocional me ndikim gjuhësor.
29. Bukuritë natyrore të Çamërisë përmenden shpesh nga folësit çamë.
30. Faktorët historikë, gjeografikë dhe emocionalë ndërthuren në ligjërimin çam.
31. Punimi e konsideron gjuhën si pjesë të historisë së popullit që e flet.
32. Autorja mbështetet në mendimin e Eqrem Çabejt për lidhjen mes historisë së gjuhës dhe historisë së popullit.
33. Çamërishtja paraqitet si pasqyrë e historisë së çamëve.
34. E folmja çame shfaqet si bartëse e kujtesës së shpërnguljes.
35. Çamërishtja shihet edhe si shenjë krenarie krahinore.
36. Folësit çamë përshkruhen si krenarë për origjinën e tyre.
37. Krenaria për origjinën shihet si faktor jashtëgjuhësor.
38. Ky faktor ndikon në ruajtjen e elementeve të së folmes.
39. Autorja e sheh identitetin çam si të lidhur fort me gjuhën.
40. Ligjërimi çam trajtohet si akt identiteti.
41. Çamëria përshkruhet si krahinë në jugperëndim të Gadishullit Ballkanik.
42. Ajo shtrihet gjatë brigjeve lindore të detit Jon.
43. Kufiri verior i Çamërisë lidhet me liqenin e Butrintit dhe lumin e Pavllos.
44. Kufiri jugor i Çamërisë shkon deri në Gjirin e Artës.
45. Brenda krahinës përmenden Filati, Gumenica, Margëlliçi, Paramithia, Parga, Preveza dhe Filipiadha.
46. Çamëria ka dalje të gjerë në detin Jon.
47. Bregdeti i Çamërisë përshkruhet si i përthyer.
48. Në bregdetin çam përmenden gjire, kepa dhe gadishuj.
49. Gjiri i Artës paraqitet si gjiri më i madh në jug.
50. Gjatë bregdetit përmenden edhe gjiri i Sajadhës, Gumenicës, Platares dhe Pargës.
51. Portet kryesore të krahinës lidhen me këto gjire.
52. Gumenica përmendet si një nga portet kryesore të Çamërisë.
53. Parga përmendet si qendër e rëndësishme bregdetare.
54. Murtoja, ose Vola, del si një nga vendet e përmendura në bregdet.
55. Sajadha përmendet ndër portet e krahinës.
56. Preveza dhe Salahora lidhen me Gjirin e Artës.
57. Në aspektin etnologjik, Çamëria shihet si vazhdimësi e popullit shqiptar drejt jugut.
58. Çamëria vendoset në lidhje me Myzeqenë, Labërinë dhe Toskërinë.
59. Labëria përmendet si krahina me afritë më të mëdha me Çamërinë.
60. Çamëria kufizohet me Labërinë në veri.
61. Emri Çamëri lidhet me lumin antik Thyamis.
62. Thyamis përkon me lumin e sotëm Kalama.
63. William Martin Leake përmendet si një nga studiuesit e huaj që shkroi herët për prejardhjen e emrit Çamëri.
64. Leake e lidhte Çamërinë me rajonin në jug të lumit Kalama.
65. Në traditën greke përmendet forma Camuria.
66. Në shqip përdoret forma Çamëria.
67. Çabej e shpjegon kalimin Thyamis–Çam përmes ligjeve fonetike të shqipes.
68. Ky shpjegim gjuhësor përdoret si argument për vijimësinë e emërtimit.
69. Emri Çamëri lidhet jo vetëm me gjeografinë, por edhe me historinë gjuhësore.
70. Emërtimi Çam shënon banorin, krahinën dhe të folmen.
71. Në të dhënat e terrenit përmendet “ana e ndërsme” e Çamërisë.
72. “Ana e ndërsme” lidhet me pjesën më të lartë lindore.
73. Pjesa lindore quhet edhe Malësia e Çamërisë.
74. Pjesa perëndimore quhet Fusha.
75. Pjesa perëndimore quhet edhe “Çamëria e vërtetë”.
76. Ndarja Malësi–Fushë tregon dallime gjeografike brenda krahinës.
77. Çamëria e sotme identifikohet me Thesprotinë e lashtë.
78. Në punim përmenden elemente të lashtësisë ilire.
79. Përmenden “Gurët e Elimëve” si dëshmi historike.
80. Përmendet amfiteatri pellazgjik në lindje të Sulit.
81. Përmendet Kalaja ilire e Currilës.
82. Përmendet Shkalla e Filatit ose Zorjanit.
83. Toponimet shihen si dëshmi të vijimësisë historike.
84. Toponimia përdoret si argument për autoktoninë e krahinës.
85. Çamëria paraqitet si trevë me vijimësi iliro-shqiptare.
86. Historia e shpërnguljes së çamëve përshkruhet si tragjike.
87. Konferenca e Londrës e vitit 1913 përmendet si moment ndarjeje kufijsh.
88. Çamëria u copëtua nga kufijtë e vendosur pas vitit 1913.
89. Marrja e Çamërisë nga forcat greke shoqërohet në punim me dhunë ndaj shqiptarëve.
90. Janina përmendet si kryeqendër e Epirit.
91. Në maj 1944 tensionet politike në Çamëri u rritën shumë.
92. Në vitin 1944 u shtua pasiguria e popullsisë myslimane çame.
93. Në punim flitet për pushtimin e qyteteve të Çamërisë në atë periudhë.
94. Pas masakrave, shumë familje çame u detyruan të largohen drejt Shqipërisë.
95. Shpërngulja krijoi një diasporë çame brenda Shqipërisë shtetërore.
96. Kjo diasporë u vendos në mjedise të ndryshme shqiptare.
97. Vendosja në mjedise të reja ndikoi në ndryshimin e të folmes.
98. Kontakti me të folme të tjera shqiptare solli ndërfutje gjuhësore.
99. Kontakti me standardin e shqipes ndikoi në rrafshimin e disa dallimeve.
100. Çamërishtja ruajti elemente të vjetra, por edhe mori elemente të reja.
101. Punimi dallon variantin tradicional të çamërishtes.
102. Varianti tradicional lidhet më shumë me brezin e vjetër.
103. Varianti tradicional ruan elemente të sistemit të vjetër.
104. Punimi dallon edhe variantin e ri të çamërishtes.
105. Varianti i ri lidhet më shumë me brezin e ri.
106. Varianti i ri pasqyron ndryshime nën trysninë e shqipes standarde.
107. Autorja flet për dy kahe kryesore: ruajtjen dhe përtëritjen.
108. Ruajtja nënkupton konservimin e tipareve të vjetra.
109. Përtëritja nënkupton afrimin me forma të reja dhe me standardin.
110. Autorja shton edhe një proces të tretë: ndërkomunikimin.
111. Ndërkomunikimi shërben si urë midis të folmes arkaike dhe asaj të moderuar.
112. Ky proces shfaqet më qartë në brezin e mesëm.
113. Brezi i mesëm luan rol ndërmjetësues mes brezit të vjetër dhe brezit të ri.
114. Brezi i mesëm përshtatet herë me të moshuarit, herë me të rinjtë.
115. E folmja e brezit të mesëm është njëkohësisht ruajtëse dhe rinovuese.
116. Brezi i vjetër përshkruhet si më konservues.
117. Brezi i ri përshkruhet si më inovativ.
118. Brezi i ri priret më shumë drejt gjuhës standarde.
119. Brezi i vjetër përdor më shumë fjalë tradicionale çame.
120. Brezi i vjetër nuk mbetet krejt i paprekur nga ndryshimi.
121. Edhe në brezin e vjetër gjenden fjalë të standardit.
122. Në brezin e vjetër gjenden më rrallë fjalë të bashkësisë pritëse.
123. E folmja e brezit të ri nuk është plotësisht standarde.
124. Edhe brezi i ri ruan disa elemente çame.
125. Ruajtjet në brezin e ri lidhen shpesh me familjen, gatimin dhe identitetin.
126. Në brezin e mesëm ndërfutjet nga bashkësitë pritëse janë më të shumta.
127. Ndërfutjet quhen edhe interferime gjuhësore.
128. Interferimet vijnë nga kontaktet me të folmet vendase.
129. Interferimet vijnë edhe nga kontakti me shqipen standarde.
130. Ndryshimi gjuhësor shihet si proces qendror i sociolinguistikës.
131. Ndryshimi i çamërishtes lidhet me zhvillimin shoqëror.
132. Ndryshimi lidhet edhe me zhvillimin kulturor.
133. Trysnia e gjuhës me prestigj ndikon mbi të folmet krahinore.
134. Shqipja standarde shihet si gjuhë me prestigj rrafshues.
135. Standardi priret të zvogëlojë diferencat dialektore.
136. Forca unifikuese e standardit ndikon edhe mbi çamërishten.
137. Autorja e vëzhgon çamërishten empirikisht.
138. Vëzhgimi bëhet duke krahasuar të folmen në breza.
139. Në qendër është pyetja: sa është ruajtur çamërishtja?
140. Në qendër është edhe pyetja: çfarë ka ndryshuar në çamërishte?
141. Autorja mbështetet në formulën sociolinguistike të J. Fishmanit.
142. Formula e Fishmanit pyet: kush flet?
143. Formula pyet: me kë flet?
144. Formula pyet: kur flet?
145. Formula pyet: për çfarë flet?
146. Formula pyet: në cilin varietet flet?
147. Autorja shton edhe pyetjet: si?
148. Autorja shton edhe pyetjen: pse?
149. Autorja shton edhe pyetjen: ku?
150. Këto pyetje përdoren për të kuptuar ligjërimin çam në kontekst.
151. Faktorët jashtëgjuhësorë marrin rëndësi vendimtare në studim.
152. Faktorët jashtëgjuhësorë kushtëzojnë përdorimin e çamërishtes.
153. Mosha është një nga ndryshorët kryesorë sociolinguistikë.
154. Gjinia është një tjetër ndryshor sociolinguistik.
155. Arsimi trajtohet si faktor me ndikim në të folme.
156. Martesa e përzier trajtohet si faktor që ndikon në ligjërim.
157. Krenaria për origjinën trajtohet si faktor ruajtës.
158. Kontakti me banorët vendas trajtohet si faktor ndikues.
159. Punimi pyet nëse e folmja çame ndikon edhe mbi të folmen e vendasve.
160. Kjo pyetje e vendos çamërishten në marrëdhënie dykahëshe me mjedisin.
161. Punimi trajton leksikun e çamërishtes.
162. Leksiku shihet si fusha ku ruajtjet janë shumë të dukshme.
163. Leksiku çam ruan emërtime të vjetra për jetën familjare.
164. Leksiku çam ruan emërtime për gatimin.
165. Leksiku çam ruan emërtime për bimët aromatike.
166. Leksiku çam ruan emërtime për veshjen dhe sendet shtëpiake.
167. Disa fjalë të vjetra çame kanë dalë nga përdorimi.
168. Disa fjalë të vjetra janë zëvendësuar nga fjalë standarde.
169. Disa fjalë çame bashkëjetojnë me fjalët e shqipes së përditshme.
170. Ritmi i ndryshimit nuk është i njëjtë në të gjitha brezat.
171. Ritmi i ndryshimit është më i shpejtë tek brezi i mesëm.
172. Ritmi i ndryshimit është edhe më i shpejtë tek të rinjtë.
173. Disa ruajtje leksikore janë më të forta në fushën e gatimit.
174. Gatimi çam ndihmon në ruajtjen e disa fjalëve tradicionale.
175. Fjala “musaka” përmendet ndër emërtimet e ruajtura.
176. Fjala “birian” përmendet ndër emërtimet e ruajtura.
177. Fjala “papar” përmendet ndër emërtimet e ruajtura.
178. Fjala “kallmar” përmendet në sferën e gatimit.
179. “Sapun hallva” përmendet si emërtim i ruajtur.
180. Fjala “qahi” përmendet ndër emërtimet e kuzhinës.
181. Fjala “karkanaqe” përmendet ndër emërtimet e ruajtura.
182. Fjala “klloshtër” përmendet ndër emërtimet tradicionale.
183. Fjala “dollma” ruhet në leksikun çam.
184. Fjala “cepë” përdoret me kuptimin “petë”.
185. Fjala “krrunde” përmendet ndër emërtimet e ruajtura.
186. Fjala “brrushtull” përmendet në listën e ruajtjeve.
187. Fjala “përvëlatë” përmendet si emërtim karakteristik.
188. “Vasilikua” përmendet ndër emërtimet e bimëve aromatike.
189. “Garufale” përmendet ndër emërtimet e ruajtura.
190. “Jozmë” përmendet si emërtim tradicional për bimë aromatike.
191. “Miraj” përmendet ndër emërtimet e ruajtura.
192. “Llapsana” përmendet në leksikun e ruajtur.
193. “Manxura” përmendet ndër emërtimet e ruajtura.
194. “Xhixhi” përdoret me kuptimin “xhaxha”.
195. “Xhexhe” përdoret për nusen e xhaxhait.
196. “Nu” përdoret me kuptimin “gjyshe” ose “nënë”.
197. “Teto” përdoret me kuptimin “teze”.
198. “Dajkël” përdoret për nusen e dajës.
199. “Pajgori” përdoret me kuptimin “vizitë ngushëllimi”.
200. “Papllomë” përdoret me kuptimin “jorgan”.
201. “Trëndafile” përdoret me kuptimin “trëndafil”.
202. “Sqollë” përdoret me kuptimin “enë për ujë”.
203. “Susak” përdoret me kuptimin “enë për ujë”.
204. “Sargji” përdoret për një lloj mbulese.
205. “Sitra” përdoret si emërtim tradicional për rroba.
206. “Brahile” përdoret me kuptimin “petka”.
207. “Shkarpë” përdoret me kuptimin “këpucë”.
208. “Fjeletë” përdoret për një fjalë të vjetër të veshjes.
209. “Grishtë” përdoret si formë e veçantë leksikore.
210. “Mugure” përdoret në të folmen çame si fjalë e ruajtur.
211. “Brinjë” përmendet në kuadër të leksikut të ruajtur.
212. “Vrumull” përdoret për “vrull” ose lëvizje të shpejtë.
213. “Fllugë” përmendet si fjalë karakteristike.
214. “Përhumbë” përdoret në kuptimin e humbjes ose hutimit.
215. “Mëllagë” ruhet në leksikun popullor çam.
216. “Rrashkë” përdoret si emërtim dialektor.
217. “Vithis” përdoret në të folmen çame.
218. “Shtërgë” përmendet si fjalë e ruajtur.
219. “Brrucë” është një tjetër fjalë e trashëguar në të folmen çame.
220. Fjalët e ruajtura në çamërishte shpesh lidhen me jetën e përditshme.
221. Fjalori çam ruan shumë elemente të kulturës materiale.
222. Emërtimet e gatimeve tregojnë vazhdimësi të traditës familjare.
223. Fjalët për veshje tregojnë gjurmë të mënyrës së vjetër të jetesës.
224. Fjalët për sendet shtëpiake lidhen me organizimin tradicional të familjes.
225. Shumë fjalë çame mbahen gjallë nga brezi i vjetër.
226. Disa fjalë çame kuptohen nga brezi i ri, por nuk përdoren aktivisht.
227. Disa fjalë çame janë në rrezik bjerrjeje.
228. Bjerrja leksikore ndodh kur fjala nuk përdoret më në komunikimin e përditshëm.
229. Ruajtja leksikore ndodh më lehtë kur fjala lidhet me kujtime familjare.
230. Fjalët që lidhen me ushqimin kanë më shumë mundësi të mbijetojnë.
231. Fjalët që lidhen me zakonet kanë vlerë identitare.
232. Çamërishtja ruan një shtresë të rëndësishme fjalësh të vjetra shqipe.
233. Në disa raste, fjalët çame ruajnë forma më të hershme se standardi.
234. Çamërishtja ka rëndësi për historinë e leksikut shqiptar.
235. Në punim, leksiku trajtohet si dëshmi kulturore dhe gjuhësore.
236. Çamërishtja nuk është vetëm e folme krahinore, por edhe arkiv kujtese.
237. Në çamërishte ruhen fjalë që dëshmojnë lidhjen me truallin e vjetër.
238. Leksiku i çamërishtes lidhet me peizazhin, detin, malin dhe fushën.
239. Toponimet çame janë pjesë e kujtesës gjuhësore të krahinës.
240. Emrat e vendeve ndihmojnë në rindërtimin e hapësirës historike çame.
241. Në studim vërehet rëndësia e toponimisë për identitetin e folësve.
242. Çamët, edhe pas shpërnguljes, ruajnë kujtesën e emrave të fshatrave.
243. Kujtesa e toponimeve shërben si lidhje me vendlindjen.
244. Emrat e lumenjve, maleve dhe fshatrave përmenden në rrëfimet e të moshuarve.
245. Në intervista, vendlindja shfaqet si pikë e fortë emocionale.
246. E folmja çame aktivizohet më shumë kur folësit flasin për kujtimet e fëmijërisë.
247. Çamërishtja del më natyrshëm në biseda familjare.
248. Në situata zyrtare, folësit priren më shumë drejt standardit.
249. Në komunikim publik, përdorimi i çamërishtes zvogëlohet.
250. Në komunikim familjar, përdorimi i çamërishtes rritet.
251. Funksioni identitar i çamërishtes është më i fortë në familje.
252. Familja është hapësira kryesore e ruajtjes së të folmes.
253. Në familje ruhen më mirë fjalët e trashëguara.
254. Gjyshërit janë bartësit kryesorë të variantit tradicional.
255. Prindërit zakonisht përfaqësojnë brezin ndërmjetës.
256. Fëmijët përfaqësojnë brezin më të ndikuar nga standardi.
257. Shkolla ndikon fuqishëm në afrim me shqipen standarde.
258. Arsimi e rrit përdorimin e formave standarde.
259. Folësit më të arsimuar priren të përdorin më pak elemente dialektore në ligjërim zyrtar.
260. Në biseda të lira, edhe folësit e arsimuar rikthehen te çamërishtja.
261. Ndryshimi i regjistrit ndodh sipas bashkëfolësit.
262. Me të moshuarit përdoren më shumë forma çame.
263. Me fëmijët përdoren më shumë forma standarde.
264. Me bashkëshortë joçamë përdoret më pak çamërishtja.
265. Martesat e përziera ndikojnë në dobësimin e transmetimit të së folmes.
266. Në familjet ku të dy prindërit janë çamë, e folmja ruhet më mirë.
267. Në familjet e përziera, fëmijët zakonisht mësojnë më pak çamërishte.
268. Megjithatë, krenaria për origjinën mund ta forcojë ruajtjen edhe në familje të përziera.
269. Ruajtja e të folmes varet nga dëshira e familjes për ta përcjellë atë.
270. Nuk mjafton vetëm prejardhja për të ruajtur çamërishten.
271. Duhet përdorim i përditshëm që e folmja të mbetet e gjallë.
272. Gjuha ruhet kur është pjesë e komunikimit të natyrshëm.
273. Kur çamërishtja përdoret vetëm si kujtim, ajo dobësohet.
274. Në brezin e ri, shumë elemente çame mbeten pasive.
275. Njohja pasive do të thotë se fjala kuptohet, por nuk përdoret shpesh.
276. Njohja aktive do të thotë se fjala përdoret në ligjërim.
277. Brezi i vjetër ka më shumë zotërim aktiv të çamërishtes.
278. Brezi i ri ka më shumë zotërim pasiv të saj.
279. Brezi i mesëm lëviz midis përdorimit aktiv dhe pasiv.
280. Në të folmen çame, mosha është një nga faktorët më përcaktues.
281. Mosha ndikon në zgjedhjen e fjalëve.
282. Mosha ndikon në ruajtjen e formave fonetike.
283. Mosha ndikon në përdorimin e trajtave morfologjike.
284. Mosha ndikon edhe në vetëdijen për prejardhjen.
285. Të moshuarit kanë lidhje më të drejtpërdrejtë me Çamërinë e kujtuar.
286. Të rinjtë kanë lidhje më të tërthortë me Çamërinë historike.
287. Për të rinjtë, Çamëria shpesh është trashëgimi familjare.
288. Për të moshuarit, Çamëria është kujtim jetësor.
289. Kjo dallon edhe mënyrën e të folurit.
290. Të moshuarit rrëfejnë më gjatë dhe më natyrshëm në çamërisht.
291. Të rinjtë përdorin më shumë forma të përgjithshme të shqipes.
292. Në disa raste, të rinjtë përdorin çamërishten për efekt identitar.
293. Çamërishtja mund të përdoret si shenjë përkatësie grupore.
294. Përdorimi simbolik i dialektit ndodh edhe kur njohja e plotë është dobësuar.
295. Disa fjalë çame përdoren si shenja dalluese në familje.
296. Disa shprehje ruhen si formula të gatshme.
297. Shprehjet e urimit ruhen më gjatë se fjalët e zakonshme.
298. Shprehjet e mallkimit dhe betimit ruajnë ngjyresë dialektore.
299. Formulat e ngushëllimit ruajnë elemente tradicionale.
300. Ceremonitë familjare ndihmojnë në ruajtjen e fjalëve të vjetra.
301. Dasmat, vdekjet dhe vizitat familjare janë mjedise ku ruhen shprehje çame.
302. Ritet dhe zakonet kanë ndikim të drejtpërdrejtë në ruajtjen e leksikut.
303. Gjuha e riteve është më konservuese.
304. Fjalët e lidhura me ritualet zëvendësohen më ngadalë.
305. Kultura gojore e mban të gjallë dialektin.
306. Këngët çame kanë rol në ruajtjen e të folmes.
307. Folklori çam është burim i rëndësishëm gjuhësor.
308. Këngët ruajnë forma fonetike dhe leksikore të vjetra.
309. Vajet dhe rrëfimet ruajnë kujtesë historike.
310. Në këto tekste, çamërishtja shfaqet me ngjyrime emocionale.
311. Dialekti në këngë mund të ruhet edhe kur nuk përdoret më plotësisht në bisedë.
312. Korpusi i teksteve në çamërishte ka rëndësi dokumentare.
313. Tekstet e mbledhura në terren ndihmojnë në studimin e shqiptimit.
314. Ato ndihmojnë edhe në studimin e fjalorit.
315. Ato ndihmojnë në studimin e formave gramatikore.
316. Punimi përfshin edhe korpus tekstesh në çamërishte.
317. Korpusi i teksteve është dëshmi e gjallë e variantit të folur.
318. Studimet dialektologjike nuk mund të mbështeten vetëm në teori.
319. Për të studiuar një të folme duhet material i drejtpërdrejtë nga folësit.
320. Intervistat janë metodë kryesore në këtë disertacion.
321. Anketat përdoren për të mbledhur të dhëna të krahasueshme.
322. Vëzhgimi në terren ndihmon në kapjen e përdorimit natyror.
323. Materiali i terrenit tregon ndryshime që nuk duken në tekstet e shkruara.
324. Çamërishtja e folur ndryshon sipas situatës së komunikimit.
325. Situata formale sjell më shumë standard.
326. Situata intime sjell më shumë dialekt.
327. Biseda me bashkëfolës çam aktivizon më shumë elemente çame.
328. Biseda me joçamë e zvogëlon përdorimin e dialektit.
329. Folësi e përshtat ligjërimin sipas dëgjuesit.
330. Kjo përshtatje quhet akomodim gjuhësor.
331. Akomodimi është dukuri e rëndësishme sociolinguistike.
332. Folësit çamë mund të kalojnë nga dialekti në standard.
333. Ky kalim mund të ndodhë brenda së njëjtës bisedë.
334. Kalimi i kodit tregon aftësi përshtatëse.
335. Çamërishtja dhe standardi bashkëjetojnë në ligjërimin e shumë folësve.
336. Folësi zgjedh variantin sipas temës.
337. Tema e kujtimeve nxit më shumë dialekt.
338. Tema shkollore ose zyrtare nxit më shumë standard.
339. Tema familjare ruan më shumë fjalë çame.
340. Tema e punës dhe administratës kërkon më shumë standard.
341. Kjo tregon se dialekti nuk zhduket menjëherë, por kufizohet në fusha përdorimi.
342. Kufizimi i fushave të përdorimit është shenjë e dobësimit gradual.
343. Megjithatë, në disa fusha dialekti mbetet shumë i qëndrueshëm.
344. Fusha e kujtesës familjare është një prej tyre.
345. Fusha e kuzhinës është një tjetër.
346. Fusha e urimeve dhe riteve është po ashtu konservuese.
347. Ndikimi i standardit është më i fortë në shkollë.
348. Ndikimi i standardit është më i fortë në media.
349. Ndikimi i standardit është më i fortë në administratë.
350. Media ndihmon në përhapjen e formave të njësuara.
351. Shkolla e mëson folësin të përdorë normën standarde.
352. Norma standarde krijon prestigj shoqëror.
353. Dialekti shpesh shihet si më familjar dhe më emocional.
354. Standardi shihet si më zyrtar dhe më i përgjithshëm.
355. Kjo ndarje ndikon në zgjedhjen e variantit.
356. Folësit mund ta konsiderojnë çamërishten si gjuhë të zemrës.
357. Folësit mund ta konsiderojnë standardin si gjuhë të shkollës.
358. Kjo dyzim gjuhësor është tipik për shumë bashkësi dialektore.
359. Çamërishtja ka vlerë të madhe për studimin e marrëdhënies gjuhë–identitet.
360. Ajo tregon si një e folme mund të mbijetojë pas shpërnguljes.
361. Ajo tregon si kujtesa ndikon në ruajtjen e dialektit.
362. Ajo tregon si standardi ndikon në rrafshimin e dallimeve.
363. Ajo tregon si brezat ndërveprojnë në ndryshimin gjuhësor.
364. Çamërishtja ka rëndësi për dialektologjinë historike.
365. Ajo ruan tipare që ndihmojnë për të kuptuar faza më të vjetra të shqipes.
366. Në punim theksohet rëndësia e çamërishtes për studimin e sistemit foljor.
367. Sistemi foljor i çamërishtes shihet në këndvështrim diakronik.
368. Diakronia merret me zhvillimin historik të gjuhës.
369. Çamërishtja ruan disa forma që lidhen me faza të vjetra të shqipes.
370. Veçanërisht interesante janë foljet e zgjedhimit në -mi.
371. Foljet në -mi trajtohen si dëshmi e një sistemi më të vjetër.
372. Këto forma kanë rëndësi për historinë e morfologjisë shqipe.
373. Në çamërishte ruhen bashkëpërkime me tekstet e hershme shqipe.
374. Punimi krahason çamërishten me “Mesharin” e Gjon Buzukut.
375. “Meshari” shërben si pikë krahasimi për fazat e hershme të shqipes.
376. Disa dukuri të çamërishtes përkojnë me forma të vjetra të dokumentuara.
377. Këto përkime rrisin vlerën historike të së folmes.
378. Çamërishtja krahasohet edhe me “Fjalorin e Marko Boçarit”.
379. “Fjalori i Marko Boçarit” ka rëndësi për njohjen e të folmeve jugore.
380. Krahasimi me këtë fjalor ndihmon në dokumentimin e elementeve të vjetra.
381. Punimi trajton edhe lidhje midis çamërishtes dhe arvanitishtes.
382. Arvanitasit përmenden si bashkësi shqiptare e shpërngulur në Greqi.
383. Të folmet arvanitase ruajnë elemente të hershme të shqipes.
384. Çamërishtja dhe arvanitishtja kanë disa dukuri të përbashkëta.
385. Këto përkime lidhen me historinë e kontakteve dhe shpërnguljeve.
386. Tekstet e Reinholdit përdoren për krahasime me çamërishten.
387. Reinholdi ka dokumentuar të folme arvanitase.
388. Disa dukuri në tekstet e Reinholdit përkojnë me çamërishten e sotme.
389. Këto përkime tregojnë vijimësi në të folmet jugore shqiptare.
390. Punimi trajton edhe bashkëpërkime midis çamërishtes dhe arbërishtes.
391. Arbëreshët ruajnë të folme shqiptare të vjetra në Itali.
392. Çamërishtja dhe të folmet arbëreshe kanë disa elemente të ngjashme.
393. Këto ngjashmëri ndihmojnë për të kuptuar historinë e shqipes së diasporës.
394. Të folmet anësore kanë rëndësi të veçantë për historinë e gjuhës.
395. Çamërishtja mund të shihet si një e folme anësore me ruajtje të forta.
396. Të folmet anësore shpesh ruajnë tipare që zhduken në qendër.
397. Izolimi relativ mund të ndihmojë në ruajtjen e formave të vjetra.
398. Kontakti me gjuhë e të folme të tjera mund të sjellë edhe risi.
399. Çamërishtja është njëkohësisht ruajtëse dhe ndryshuese.
400. Kjo dy natyrë e bën çamërishten objekt shumë të rëndësishëm për sociolinguistikën shqiptare.
401. Çamërishtja studiohet si e folme që lidhet ngushtë me historinë e jugut shqiptar.
402. E folmja çame ndihmon për të kuptuar vijimësinë e toskërishtes jugore.
403. Në punim, çamërishtja trajtohet si një burim i rëndësishëm për dialektologjinë shqiptare.
404. Çamërishtja ruan tipare që e dallojnë nga të folmet e tjera të toskërishtes.
405. Disa tipare të saj lidhen me pozitën gjeografike në skajin jugor të hapësirës shqiptare.
406. Pozita anësore e Çamërisë ka ndikuar në ruajtjen e disa formave të vjetra.
407. Kontakti me mjedise të tjera gjuhësore ka sjellë edhe prurje të reja në të folme.
408. Çamërishtja është studiuar në raport me traditën, ndryshimin dhe standardizimin.
409. Standardizimi ka ushtruar trysni mbi të folmen çame.
410. Trysnia e standardit ndihet më shumë në ligjërimin e brezit të ri.
411. Brezi i ri përdor më shpesh forma të shqipes standarde.
412. Brezi i vjetër ruan më shumë forma të trashëguara dialektore.
413. Brezi i mesëm ndërmjetëson midis dy prirjeve: ruajtjes dhe risimit.
414. Ky ndërmjetësim gjuhësor shihet si veçori e rëndësishme sociolinguistike.
415. Ndryshimi gjuhësor nuk ndodh njësoj në të gjitha fushat e gjuhës.
416. Leksiku ndryshon më shpejt në disa fusha dhe më ngadalë në të tjera.
417. Fjalët e lidhura me kulturën familjare kanë prirje më të madhe ruajtjeje.
418. Fjalët e lidhura me jetën moderne priren të zëvendësohen më shpejt.
419. Termat e shkollës, administratës dhe medias vijnë kryesisht nga standardi.
420. Termat e kuzhinës, zakoneve dhe kujtesës familjare ruhen më mirë në dialekt.
421. Çamërishtja ruan pasuri të veçantë në emërtimet e ushqimeve.
422. Gatimet tradicionale shërbejnë si mbajtëse të fjalëve të vjetra.
423. Shumë fjalë çame mësohen nga të rinjtë përmes jetës familjare.
424. Nëse një traditë familjare ndërpritet, edhe fjala përkatëse rrezikon të humbasë.
425. Ruajtja e leksikut lidhet me ruajtjen e praktikave kulturore.
426. Fjalët që përdoren në festa dhe ceremoni kanë jetë më të gjatë.
427. Fjalët e përdorura vetëm nga të moshuarit kanë rrezik më të madh bjerrjeje.
428. Në disa raste, të rinjtë i njohin fjalët çame vetëm si “fjalë të gjyshërve”.
429. Njohja pasive e fjalëve nuk e garanton mbijetesën e tyre.
430. Për mbijetesë gjuhësore nevojitet përdorim aktiv.
431. Çamërishtja ruhet më mirë në mjedise ku ka dendësi më të madhe familjesh çame.
432. Në vendbanime ku çamët janë të shpërndarë, dialekti dobësohet më lehtë.
433. Bashkësia shoqërore ndikon drejtpërdrejt në forcën e të folmes.
434. Kur folësi ka më shumë bashkëfolës çamë, përdor më shumë çamërishten.
435. Kur folësi jeton mes joçamëve, ai përshtatet më shumë me të folmen vendase ose me standardin.
436. Kjo përshtatje është pjesë e sjelljes normale gjuhësore.
437. Gjuha e folësit ndryshon sipas rrethit shoqëror.
438. Marrëdhëniet familjare ndikojnë në ruajtjen e dialektit.
439. Marrëdhëniet shoqërore jashtë familjes ndikojnë në dobësimin ose ndryshimin e tij.
440. Në shkollë, çamërishtja zëvendësohet shpesh nga standardi.
441. Në rrugë dhe në shoqëri, folësi mund të marrë elemente të të folmes vendase.
442. Në familje, folësi mund të rikthehet te forma çame.
443. Ky kalim tregon se një folës mund të zotërojë disa variante.
444. Shumë folës çamë janë dygjuhësorë brenda shqipes: përdorin dialektin dhe standardin.
445. Kjo gjendje quhet diglosi ose shumëvariantësi brenda së njëjtës gjuhë.
446. Standardi ka funksion publik, arsimor dhe administrativ.
447. Dialekti ka funksion familjar, emocional dhe identitar.
448. Në disa raste, dialekti përdoret për të krijuar afërsi.
449. Në disa raste, standardi përdoret për të krijuar distancë ose seriozitet.
450. Zgjedhja mes dialektit dhe standardit nuk është rastësore.
451. Folësi zgjedh variantin sipas qëllimit të komunikimit.
452. Folësi zgjedh variantin sipas statusit të bashkëfolësit.
453. Folësi zgjedh variantin sipas temës së bisedës.
454. Folësi zgjedh variantin sipas vendit ku zhvillohet biseda.
455. Pyetjet “kush, me kë, kur, për çfarë dhe në cilin varietet” janë qendrore në analizë.
456. Pyetjet “si, pse dhe ku” e plotësojnë kuadrin sociolinguistik.
457. Studimi i çamërishtes nuk kufizohet te forma e fjalëve.
458. Ai përfshin edhe rrethanat shoqërore të përdorimit të fjalëve.
459. Një fjalë dialektore mund të ketë vlerë më të madhe se kuptimi i saj leksikor.
460. Ajo mund të shënojë prejardhje, kujtesë dhe përkatësi.
461. Çamërishtja shërben si shenjë dalluese e bashkësisë çame.
462. Në ligjërim, përdorimi i çamërishtes mund të tregojë krenari për origjinën.
463. Mospërdorimi i çamërishtes nuk do të thotë domosdoshmërisht mungesë identiteti.
464. Shpesh mospërdorimi lidhet me rrethanat sociale dhe arsimore.
465. Disa folës e ruajnë identitetin çam edhe kur përdorin kryesisht standardin.
466. Disa folës përdorin vetëm disa fjalë çame për të shënuar përkatësinë.
467. Këto fjalë funksionojnë si shenja simbolike.
468. Përdorimi simbolik është tipar i gjuhëve dhe dialekteve në rrezik dobësimi.
469. Çamërishtja nuk paraqitet si e zhdukur, por si e ndryshuar.
470. Ndryshimi është proces i natyrshëm për çdo gjuhë të gjallë.
471. Ruajtja absolute e një të folmeje është e pamundur në kushte kontakti.
472. Pyetja kryesore është se cilat tipare ruhen dhe cilat ndryshojnë.
473. Punimi dallon ruajtje, bjerrje dhe risi.
474. Ruajtjet janë elemente që kanë mbetur nga sistemi i vjetër.
475. Bjerrjet janë elemente që kanë dalë ose po dalin nga përdorimi.
476. Risitë janë elemente të reja që hyjnë në të folme.
477. Risitë mund të vijnë nga standardi.
478. Risitë mund të vijnë nga të folmet e bashkësive pritëse.
479. Risitë mund të vijnë nga media dhe shkolla.
480. Disa risi bëhen pjesë e qëndrueshme e ligjërimit.
481. Disa risi përdoren vetëm përkohësisht.
482. Çamërishtja e sotme është rezultat i ndërveprimit të këtyre tri proceseve.
483. Procesi i ruajtjes është më i fortë tek të moshuarit.
484. Procesi i risimit është më i fortë tek të rinjtë.
485. Procesi i ndërkomunikimit është më i dukshëm tek brezi i mesëm.
486. Ky model me tri breza është një nga boshtet e analizës.
487. Brezat nuk dallohen vetëm biologjikisht, por edhe gjuhësisht.
488. Çdo brez ka sjellje të ndryshme ndaj çamërishtes.
489. Të moshuarit e ndiejnë çamërishten si pjesë të natyrshme të jetës së tyre.
490. Të rinjtë shpesh e ndiejnë çamërishten si trashëgimi kulturore.
491. Brezi i mesëm e përdor çamërishten në mënyrë më të përzgjedhur.
492. Përzgjedhja e formave varet nga situata.
493. Kjo tregon se gjuha është edhe praktikë sociale.
494. Në punim, çamërishtja studiohet si praktikë komunikimi.
495. Sociolinguistika e sheh gjuhën në lidhje me shoqërinë.
496. Dialektologjia e sheh gjuhën në lidhje me hapësirën.
497. Etnolinguistika e sheh gjuhën në lidhje me kulturën.
498. Disertacioni i bashkon këto tri këndvështrime.
499. Prandaj punimi nuk është vetëm për tingujt dhe format.
500. Ai është edhe për kujtesën, zakonet dhe identitetin e folësve.
501. Në kreun fonetik trajtohen zanoret e theksuara dhe të patheksuara.
502. Theksi paraqitet si dukuri me rëndësi për të folmen çame.
503. Theksi sintaktik lidhet me vendosjen e theksit në fjali.
504. Theksi i fjalës lidhet me theksimin brenda fjalës.
505. Gjatësia e zanoreve trajtohet si veçori fonetike.
506. Disa zanore të theksuara ruhen me tipare karakteristike.
507. Zanoret e patheksuara mund të pësojnë ndryshime.
508. Togjet zanore dhe diftongjet trajtohen si pjesë e sistemit zanor.
509. Sistemi bashkëtingëllor trajtohet në një nënndarje të veçantë.
510. Dukuritë fonetike tregojnë dallimet e çamërishtes nga standardi.
511. Disa dallime fonetike ruhen më mirë në brezin e vjetër.
512. Brezi i ri i zbut ose i humb disa prej këtyre dallimeve.
513. Standardi ndikon në shqiptimin e të rinjve.
514. Mediat ndikojnë në përhapjen e shqiptimit më të njësuar.
515. Shkolla ndikon në rrafshimin e veçorive fonetike.
516. Megjithatë, në biseda familjare dalin ende forma të vjetra.
517. Shqiptimi dialektor shpesh lidhet me afërsinë emocionale.
518. Folësit mund të shmangin dialektin në prani të të huajve.
519. Folësit mund ta theksojnë dialektin në prani të njerëzve të vet.
520. Kjo sjellje lidhet me identitetin e grupit.
521. Në kreun morfologjik trajtohen fjalët e ndryshueshme.
522. Emri trajtohet sipas kategorive gramatikore.
523. Gjinia asnjanëse përmendet si një çështje e veçantë.
524. Kategoria e numrit trajtohet në lidhje me format dialektore.
525. Trajtat rasore përbëjnë pjesë të analizës morfologjike.
526. Shquarsia e emrave trajtohet si dukuri e rëndësishme.
527. Nyja trajtohet në lidhje me përdorimet karakteristike.
528. Përemrat kanë veçori të veçanta në çamërishte.
529. Numërori trajtohet si kategori më vete.
530. Sistemi foljor zë vend të rëndësishëm në studim.
531. Mënyra dëftore analizohet në kohën e tashme.
532. Koha e pakryer trajtohet si pjesë e sistemit foljor.
533. Koha e kryer e thjeshtë trajtohet për veçoritë e saj.
534. Koha e ardhme e dëftores analizohet në lidhje me format dialektore.
535. Mënyra lidhore përmendet në analizën e foljeve.
536. Format e pashtjelluara foljore trajtohen si pjesë e sistemit.
537. Forma joveprore e foljeve trajtohet si dukuri morfologjike.
538. Fjalët e pandryshueshme të ligjëratës analizohen në fund të kreut morfologjik.
539. Morfologjia e çamërishtes ruan tipare me vlerë historike.
540. Disa trajta foljore të çamërishtes dëshmojnë forma të vjetra.
541. Disa trajta emërore janë rrafshuar nga ndikimi i standardit.
542. Përemrat mund të ruajnë forma dialektore në ligjërimin e të moshuarve.
543. Fjalët e pandryshueshme shpesh janë më të qëndrueshme në përdorim.
544. Ndryshimet morfologjike ndodhin më ngadalë se ndryshimet leksikore.
545. Leksiku është më i hapur ndaj huazimeve dhe zëvendësimeve.
546. Morfologjia është më e lidhur me strukturën e brendshme të gjuhës.
547. Megjithatë, edhe morfologjia ndikohet nga standardi.
548. Në të folmen e sotme, disa forma dialektore bashkëjetojnë me format standarde.
549. Bashkëjetesa e formave krijon luhatje në ligjërim.
550. Luhatjet janë të zakonshme në bashkësi që kalojnë nga dialekti drejt standardit.
551. Folësi mund të përdorë një formë në një fjali dhe një tjetër formë në një fjali tjetër.
552. Ky përdorim nuk është gabim, por pasqyrë e ndryshimit gjuhësor.
553. Në sociolinguistikë, luhatjet janë të dhëna të rëndësishme.
554. Ato tregojnë drejtimin e ndryshimit.
555. Ato tregojnë edhe forcën e ruajtjes.
556. Kur një formë përdoret vetëm nga të moshuarit, ajo mund të jetë në largim.
557. Kur një formë përdoret nga të gjitha brezat, ajo është më e qëndrueshme.
558. Kur një formë përdoret vetëm në situata familjare, ajo ka funksion të kufizuar.
559. Kur një formë përdoret edhe në publik, ajo ka vitalitet më të madh.
560. Vitaliteti i dialektit matet nga përdorimi i tij në fusha të ndryshme.
561. Çamërishtja ka vitalitet më të madh në fushën familjare.
562. Ajo ka vitalitet më të vogël në fushën zyrtare.
563. Në shkollë, çamërishtja përdoret rrallë si mjet kryesor komunikimi.
564. Në media, çamërishtja shfaqet më tepër si element kulturor.
565. Në folklor, çamërishtja ruan status më të fortë.
566. Në letërsi ose publicistikë, çamërishtja mund të përdoret për ngjyrim krahinor.
567. Gjuha e shkruar e çamëve ndikohet më shumë nga standardi.
568. Gjuha e folur ruan më shumë elemente dialektore.
569. Dallimi mes shqipes së shkruar dhe së folur është i rëndësishëm në punim.
570. Nëntitulli i disertacionit e përmend qartë gjuhën e shkruar dhe të folur.
571. Gjuha e shkruar kërkon më shumë normë.
572. Gjuha e folur lejon më shumë larmi.
573. Çamërishtja e folur është më e pasur në forma dialektore.
574. Shkrimi e rrafshon më shumë dialektin.
575. Megjithatë, në shkrime mund të ruhen fjalë çame për qëllime identitare.
576. Një fjalë dialektore në tekst të shkruar mund të shërbejë si shenjë kulture.
577. Në studim, e folmja çame shihet si pjesë e trashëgimisë shpirtërore.
578. Ajo përfaqëson kujtesën e një bashkësie të shpërngulur.
579. Ajo përfaqëson lidhjen me një krahinë historike.
580. Ajo përfaqëson edhe mënyrën e përshtatjes me mjediset e reja.
581. Çamët e vendosur në Shqipëri kanë jetuar mes bashkësive të tjera shqiptare.
582. Kjo ka krijuar kontakte të shumta dialektore.
583. Kontaktet dialektore sjellin huazime të brendshme.
584. Huazimet e brendshme janë fjalë ose forma të marra nga të folme të tjera të shqipes.
585. Këto huazime dallohen nga huazimet prej gjuhëve të huaja.
586. Në rastin e çamërishtes, ndikimi i të folmeve pritëse ka rëndësi të veçantë.
587. Vendbanimi i ri ndikon në mënyrën se si ndryshon e folmja.
588. Një komunitet çam në Durrës mund të marrë elemente nga e folmja e zonës.
589. Një komunitet çam në Fier mund të ketë ndikime të tjera.
590. Kjo e bën çamërishten e diasporës së brendshme jo krejt të njëtrajtshme.
591. E folmja çame mund të ketë variante sipas vendit ku janë vendosur folësit.
592. Këto variante të reja janë rezultat i historisë pas shpërnguljes.
593. Prandaj çamërishtja “sot” nuk është identike me çamërishten “dje”.
594. Titulli i disertacionit e thekson pikërisht krahasimin “dje dhe sot”.
595. “Dje” nënkupton trashëgiminë dhe sistemin tradicional.
596. “Sot” nënkupton gjendjen pas ndryshimeve historike e shoqërore.
597. Midis “djes” dhe “sotmes” qëndron procesi i ndryshimit gjuhësor.
598. Ky proces nuk e zhduk menjëherë të folmen, por e transformon atë.
599. Çamërishtja e sotme është një e folme e transformuar nga historia.
600. Vlera kryesore e studimit është dokumentimi i këtij transformimi.
601. Disertacioni e sheh çamërishten si të folme që ka kaluar nga trualli historik në mjedise të reja shoqërore.
602. Zhvendosja e folësve ka ndikuar drejtpërdrejt në fatin e të folmes.
603. Në mjediset e reja, çamërishtja nuk u zhvillua më në izolim krahinor.
604. Kontakti me bashkësi të tjera shqiptare u bë pjesë e përditshme e folësve çamë.
605. Ky kontakt krijoi kushte për ndryshime fonetike, leksikore dhe morfologjike.
606. Çamërishtja e pasvitit 1944 është e lidhur me realitetin e shpërnguljes.
607. Shpërngulja e çamëve nuk është vetëm ngjarje historike, por edhe faktor gjuhësor.
608. Përdorimi i çamërishtes pas shpërnguljes u kushtëzua nga mjedisi pritës.
609. Në mjedise pritëse joçame, dialekti u bë më shumë gjuhë familjare.
610. Në hapësira publike, folësit priren të përdorin forma më të përgjithshme të shqipes.
611. Ky dallim mes shtëpisë dhe hapësirës publike është tipik për të folmet në kontakt.
612. Çamërishtja ruhet më mirë aty ku bashkësia çame ka vazhdimësi familjare.
613. Familja vepron si institucioni kryesor i ruajtjes së kujtesës gjuhësore.
614. Brenda familjes ruhen jo vetëm fjalë, por edhe intonacione, formula dhe mënyra rrëfimi.
615. Gjuha e të moshuarve shërben si burim i gjallë i variantit tradicional.
616. Rrëfimet e të moshuarve për Çamërinë janë një nga mënyrat kryesore të dokumentimit.
617. Në këto rrëfime dalin më qartë format e trashëguara të çamërishtes.
618. Kujtesa e vendlindjes ndihmon në aktivizimin e leksikut tradicional.
619. Kur folësit flasin për shtëpinë, fshatin ose krahinën e vjetër, përdorin më shumë fjalë çame.
620. Kur flasin për jetën moderne, përdorin më shumë fjalë të standardit.
621. Kjo tregon se fjalori i vjetër lidhet me botën kulturore të së kaluarës.
622. Fjalori i ri lidhet me shkollën, qytetin, punën dhe administratën.
623. Në këtë kuptim, çamërishtja pasqyron ndryshimin e mënyrës së jetesës.
624. Ndryshimi i mënyrës së jetesës sjell edhe ndryshim të fjalorit.
625. Fjalët për sendet e vjetra humbin kur sendet nuk përdoren më.
626. Fjalët për zakonet humbin kur zakonet dobësohen.
627. Fjalët për ushqimet ruhen kur gatimet vazhdojnë të përgatiten.
628. Fjalët për marrëdhëniet farefisnore ruhen kur familja i përdor aktivisht.
629. Disa fjalë çame mbijetojnë sepse nuk kanë zëvendësim të plotë emocional në standard.
630. Një fjalë dialektore mund të ketë ngarkesë emocionale më të madhe se fjala standarde.
631. Për këtë arsye, shumë folës ruajnë fjalë çame edhe kur flasin kryesisht standard.
632. Gjuha standarde mund të japë formën zyrtare, por dialekti ruan afërsinë familjare.
633. Në çamërishte, dallimi mes “të folurit për vete” dhe “të folurit për të tjerët” është i rëndësishëm.
634. Me njerëzit e vet, folësi ndihet më i lirë të përdorë dialektin.
635. Me njerëz jashtë bashkësisë, folësi mund ta rrafshojë të folmen.
636. Rrafshimi dialektor është prirje drejt formave më të përgjithshme.
637. Rrafshimi nuk do të thotë zhdukje e menjëhershme e të folmes.
638. Ai nënkupton dobësim gradual të tipareve dalluese.
639. Tiparet më të dukshme fonetike zakonisht rrafshohen më shpejt në publik.
640. Tiparet leksikore familjare mund të ruhen më gjatë.
641. Disa tipare morfologjike që nuk bien shumë në sy mund të vazhdojnë më gjatë.
642. Folësi shpesh nuk është plotësisht i vetëdijshëm për të gjitha tiparet që ruan.
643. Vetëdija gjuhësore është më e fortë për fjalët sesa për strukturat gramatikore.
644. Një folës mund ta dijë se një fjalë është çame, por jo se një trajtë foljore është dialektore.
645. Kjo e bën studimin e drejtpërdrejtë të ligjërimit shumë të rëndësishëm.
646. Anketat mund të tregojnë çfarë mendon folësi për gjuhën e vet.
647. Regjistrimet e bisedave tregojnë çfarë përdor realisht folësi.
648. Dallimi mes vetëdijes dhe përdorimit është thelbësor në sociolinguistikë.
649. Folësit mund ta vlerësojnë çamërishten si të dashur, por ta përdorin pak.
650. Folësit mund ta përdorin çamërishten pa e analizuar si sistem gjuhësor.
651. Në punim, çamërishtja shihet edhe si burim krenarie.
652. Krenaria ndaj origjinës ndikon në ruajtjen e disa shenjave dialektore.
653. Krenaria nuk mjafton gjithmonë për të ruajtur sistemin e plotë të të folmes.
654. Për ruajtje afatgjatë duhet transmetim i rregullt midis brezave.
655. Transmetimi midis brezave është mekanizmi kryesor i mbijetesës së dialektit.
656. Nëse fëmijët nuk e dëgjojnë çamërishten në shtëpi, ajo dobësohet.
657. Nëse fëmijët e dëgjojnë, por nuk e flasin, krijohet njohje pasive.
658. Nëse fëmijët e flasin me gjyshërit, ruajtja bëhet më e fortë.
659. Gjyshërit kanë rol të veçantë në përcjelljen e çamërishtes.
660. Prindërit vendosin shpesh nëse dialekti do të jetë pjesë e përditshme e fëmijëve.
661. Në disa familje, prindërit zgjedhin standardin për arsye arsimore.
662. Në disa familje, prindërit e ruajnë dialektin si shenjë identitare.
663. Zgjedhjet familjare ndikojnë më shumë se deklaratat publike për ruajtjen e dialektit.
664. Martesa e përzier mund ta dobësojë çamërishten në shtëpi.
665. Kur njëri prind nuk është çam, standardi bëhet më shpesh gjuha e përbashkët.
666. Megjithatë, prania e gjyshërve mund të ruajë kontaktin me çamërishten.
667. Kultura familjare mund ta kompensojë pjesërisht ndikimin e martesës së përzier.
668. Në familjet me lidhje të forta me fisin, dialekti ruhet më mirë.
669. Në familjet më të urbanizuara, rrafshimi ndodh më shpejt.
670. Urbanizimi është faktor i rëndësishëm në ndryshimin dialektor.
671. Qyteti sjell kontakte më të shumta gjuhësore.
672. Qyteti favorizon standardin dhe format më të përgjithshme.
673. Fshati ose bashkësia e ngushtë favorizon ruajtjen e dialektit.
674. Pas shpërnguljes, shumë çamë u vendosën në qytete ose zona të përziera.
675. Kjo e përshpejtoi kontaktin me variante të tjera të shqipes.
676. Në qytet, fëmijët mësojnë shpejt variantin e shumicës.
677. Dialekti i familjes mund të mbetet i kufizuar në shtëpi.
678. Ky kufizim e kthen çamërishten në gjuhë të intimitetit.
679. Gjuha e intimitetit ka forcë emocionale, por jo gjithmonë forcë publike.
680. Për këtë arsye, çamërishtja mund të jetë e dashur, por e kufizuar.
681. Disertacioni e tregon këtë tension midis dashurisë për të folmen dhe përdorimit real.
682. Në nivel fonetik, disa dallime mund të ruhen nga zakoni i shqiptimit.
683. Në nivel leksikor, ruajtja kërkon mbajtje të fjalëve në përdorim.
684. Në nivel morfologjik, format mund të ruhen pa u vënë re nga folësi.
685. Ndryshimi gjuhësor është shpesh i pavetëdijshëm.
686. Folësi mund të besojë se flet “si të parët”, por ligjërimi i tij mund të ketë ndryshuar.
687. Prandaj krahasimi midis brezave është i domosdoshëm.
688. Brezi i vjetër shërben si pikë krahasimi për variantin tradicional.
689. Brezi i ri tregon drejtimin e ndryshimit.
690. Brezi i mesëm tregon fazën kalimtare.
691. Ky model lejon të kuptohet e ardhmja e mundshme e çamërishtes.
692. Nëse brezi i ri ruan vetëm disa fjalë, dialekti mund të mbetet simbolik.
693. Nëse brezi i ri ruan edhe struktura fonetike e gramatikore, dialekti mbetet më vital.
694. Vitaliteti i një të folmeje matet nga përdorimi i saj i përditshëm.
695. Një dialekt me përdorim vetëm ceremonial ka vitalitet më të kufizuar.
696. Një dialekt që përdoret në familje, shoqëri dhe kulturë ka vitalitet më të madh.
697. Çamërishtja ka ende fuqi në fushën e kujtesës dhe identitetit.
698. Ajo është më e dobët në fushat zyrtare dhe institucionale.
699. Kjo gjendje është e zakonshme për dialektet në shoqëri të standardizuara.
700. Standardizimi nuk e zhduk dialektin, por ndryshon funksionet e tij.
701. Çamërishtja është pjesë e pasurisë dialektore të shqipes.
702. Studimi i saj ndihmon në ruajtjen e diversitetit gjuhësor shqiptar.
703. Diversiteti dialektor është burim për historinë, kulturën dhe identitetin.
704. Pa dokumentim, shumë forma dialektore mund të humbasin pa gjurmë.
705. Disertacioni ka rëndësi sepse dokumenton një të folme në ndryshim.
706. Dokumentimi i çamërishtes është edhe akt shkencor, edhe akt kulturor.
707. Në aspektin shkencor, ai jep të dhëna për fonetikën, morfologjinë dhe leksikun.
708. Në aspektin kulturor, ai ruan kujtesën e një bashkësie.
709. Çamërishtja lidhet me këngë, zakone, gatime dhe rrëfime.
710. Këto elemente e bëjnë të folmen më shumë se sistem tingujsh.
711. Gjuha është mjet për të ruajtur botën e përjetuar nga folësit.
712. Për çamët, gjuha ruan lidhjen me një krahinë të humbur fizikisht.
713. Edhe kur vendi nuk është më i arritshëm, emrat dhe fjalët e mbajnë të pranishëm.
714. Toponimet çame janë pjesë e kësaj pranie.
715. Fjalët për shtëpinë dhe jetën familjare janë një tjetër pjesë e saj.
716. Rrëfimet për shpërnguljen e lidhin gjuhën me traumën historike.
717. Trauma historike mund të forcojë kujtesën identitare.
718. Ajo mund të bëjë që disa fjalë të ruhen si shenja kujtimi.
719. Në të njëjtën kohë, shpërngulja e dobëson vazhdimësinë e mjedisit gjuhësor.
720. Pra, e njëjta ngjarje historike mund të ruajë kujtesën, por të dëmtojë përdorimin e përditshëm.
721. Ky paradoks është i rëndësishëm për kuptimin e çamërishtes sot.
722. Çamërishtja është një e folme e kujtuar, e përdorur dhe e transformuar njëkohësisht.
723. Ajo nuk mund të kuptohet vetëm si relikt i së kaluarës.
724. Ajo duhet kuptuar si praktikë e gjallë në kushte të reja.
725. Në këtë kuptim, “dje dhe sot” nuk janë dy gjendje të ndara plotësisht.
726. E sotmja përmban gjurmë të së djeshmes.
727. E djeshmja rindërtohet përmes kujtesës së sotme.
728. Kjo lidhje e bën studimin sociolinguistik veçanërisht të dobishëm.
729. Dialektologjia tregon çfarë formash ka e folmja.
730. Sociolinguistika tregon pse, ku dhe nga kush përdoren ato forma.
731. Etnolinguistika tregon çfarë vlere kulturore kanë këto forma.
732. Në çamërishte, këto tri dimensione janë të pandashme.
733. Një fjalë për gatim është njëkohësisht njësi leksikore dhe shenjë kulture.
734. Një toponim është njëkohësisht emër vendi dhe shenjë kujtese.
735. Një trajtë e vjetër foljore është njëkohësisht fakt gramatikor dhe dëshmi historike.
736. Një mënyrë shqiptimi është njëkohësisht tipar fonetik dhe shenjë përkatësie.
737. Kjo shumëfunksionalitet e bën çamërishten të rëndësishme për albanologjinë.
738. Albanologjia përfiton nga studime të tilla sepse ato ruajnë materiale të rralla.
739. Çamërishtja ndihmon në plotësimin e hartës dialektore të shqipes.
740. Ajo ndihmon në studimin e izoglozave.
741. Izoglozat janë vijat që tregojnë shtrirjen e dukurive gjuhësore.
742. Çamërishtja ndihmon edhe në studimin e izoergeve etnografike.
743. Këto të dhëna lidhin gjuhën me kulturën materiale dhe shpirtërore.
744. Përmes çamërishtes mund të studiohen dukuri morfologjike të vjetra.
745. Përmes çamërishtes mund të studiohen dukuri sintaksore të trashëguara.
746. Përmes çamërishtes mund të studiohen dukuri leksikore të veçanta.
747. Përmes çamërishtes mund të studiohen frazeologji karakteristike.
748. Frazeologjia ruan mënyra të veçanta të të menduarit.
749. Shprehjet popullore janë pasqyrë e kulturës së një bashkësie.
750. Në dialekt, shprehjet kanë shpesh ngarkesë më të fortë krahinore.
751. Rrafshimi standard mund t’i dobësojë disa shprehje frazeologjike.
752. Megjithatë, shprehjet më të lidhura me identitetin ruhen më gjatë.
753. Këngët dhe rrëfimet ndihmojnë në ruajtjen e frazeologjisë.
754. Tekstet gojore janë burim për studimin e shprehjeve.
755. Korpusi i teksteve në çamërishte është i rëndësishëm për këtë arsye.
756. Pa korpus tekstesh, shumë dukuri mbeten të padokumentuara.
757. Studimi i vetëm fjalëve të izoluara nuk mjafton.
758. Duhet parë fjala në fjali dhe në situatë komunikimi.
759. Kjo është arsyeja pse sociolinguistika kërkon kontekst.
760. Konteksti tregon funksionin e formës gjuhësore.
761. E njëjta fjalë mund të ketë peshë të ndryshme në situata të ndryshme.
762. Një fjalë çame në bisedë familjare mund të jetë krejt e natyrshme.
763. E njëjta fjalë në një situatë zyrtare mund të duket e shënjuar.
764. Shënjimi gjuhësor tregon se një formë dallohet nga norma e pritshme.
765. Çamërishtja në ligjërim publik mund të marrë vlerë shënjuese.
766. Në ligjërim privat, ajo mund të jetë norma e brendshme e familjes.
767. Kjo tregon se norma nuk është gjithmonë e njëjtë.
768. Çdo bashkësi ka norma të brendshme komunikimi.
769. Familja çame mund të ketë normë tjetër nga shkolla ose administrata.
770. Folësi lëviz mes këtyre normave.
771. Kjo lëvizje kërkon kompetencë sociolinguistike.
772. Kompetenca sociolinguistike është aftësia për të zgjedhur formën e duhur në situatën e duhur.
773. Folësit çamë e zhvillojnë këtë kompetencë në jetën e përditshme.
774. Ata mësojnë kur duhet përdorur dialekti dhe kur standardi.
775. Ky mësim nuk është gjithmonë i vetëdijshëm.
776. Ai ndodh përmes praktikës shoqërore.
777. Për këtë arsye, studimi i çamërishtes është edhe studim i sjelljes gjuhësore.
778. Sjellja gjuhësore lidhet me moshën.
779. Sjellja gjuhësore lidhet me arsimin.
780. Sjellja gjuhësore lidhet me gjininë.
781. Sjellja gjuhësore lidhet me vendbanimin.
782. Sjellja gjuhësore lidhet me martesën.
783. Sjellja gjuhësore lidhet me krenarinë për origjinën.
784. Sjellja gjuhësore lidhet me marrëdhëniet me komunitetin pritës.
785. Në këtë kuadër, çdo folës është pjesë e një rrjeti ndikimesh.
786. Nuk ka një çamërishte të vetme të pandryshueshme për të gjithë folësit.
787. Ka variante përdorimi sipas brezit, vendit dhe situatës.
788. Kjo larmi nuk e dobëson vlerën e së folmes; përkundrazi, e bën më interesante.
789. Gjuha e gjallë gjithmonë shfaq larmi.
790. Një e folme pa larmi do të ishte më shumë objekt arkivor sesa praktikë jetësore.
791. Çamërishtja është e vlefshme pikërisht sepse tregon jetë, ndryshim dhe kujtesë.
792. Në përfundim, punimi e vendos çamërishten mes ruajtjes dhe modernizimit.
793. Ajo ruan elemente të vjetra, por përshtatet me kushtet e reja.
794. Ajo lidhet me Çamërinë historike, por jeton në hapësira të tjera.
795. Ajo është dialekt, por edhe shenjë identitare.
796. Ajo është objekt shkencor, por edhe trashëgimi kulturore.
797. Ajo është pjesë e toskërishtes, por ka individualitet të vet.
798. Ajo ndihmon për të kuptuar shqipen e vjetër dhe shqipen e sotme.
799. Ajo tregon se gjuha nuk ndahet nga historia e folësve.
800. Pikërisht për këtë arsye, çamërishtja meriton studim, dokumentim dhe vlerësim të vazhdueshëm.
801. Çamërishtja përfaqëson një nga dëshmitë më interesante të marrëdhënies midis gjuhës dhe kujtesës historike.
802. Në këtë të folme, historia e krahinës dhe historia e folësve shfaqen të ndërthurura.
803. Çamërishtja nuk studiohet vetëm si sistem tingujsh, por si mënyrë jetese e trashëguar.
804. Disertacioni e vendos të folmen çame në qendër të tri fushave: dialektologjisë, etnolinguistikës dhe sociolinguistikës.
805. Dialektologjia ndihmon për të përshkruar tiparet gjuhësore të çamërishtes.
806. Etnolinguistika ndihmon për të parë lidhjen e gjuhës me zakonet, kulturën dhe kujtesën.
807. Sociolinguistika ndihmon për të parë se si ndryshon e folmja sipas moshës, arsimit, gjinisë dhe mjedisit.
808. Në këtë punim, çamërishtja shihet si e folme në lëvizje.
809. Lëvizja e saj vjen nga zhvendosja historike e folësve.
810. Lëvizja e saj vjen edhe nga trysnia e standardit.
811. Lëvizja e saj vjen nga kontaktet me të folme të tjera shqiptare.
812. Çamërishtja ruan një bërthamë tradicionale, por nuk mbetet e pandryshuar.
813. Ndryshimi i saj nuk është shenjë dobësie, por shenjë e një të folmeje të gjallë.
814. Çdo e folme që përdoret nga njerëzit ndryshon me kohën.
815. Çamërishtja ndryshon sidomos në kushtet e diasporës së brendshme.
816. Diaspora çame brenda Shqipërisë krijoi kushte të reja komunikimi.
817. Folësit çamë u vendosën në kontakt me labërishten, myzeqarishten, të folme qytetare dhe standardin.
818. Këto kontakte prodhuan forma të përziera në ligjërimin e përditshëm.
819. Në disa raste, fjala çame zëvendësohet nga fjala standarde.
820. Në raste të tjera, fjala çame bashkëjeton me fjalën standarde.
821. Bashkëjetesa e dy formave tregon fazë kalimtare në ndryshimin gjuhësor.
822. Në faza kalimtare, folësi mund të zgjedhë formën sipas situatës.
823. Në familje mund të përdorë formën çame.
824. Në shkollë ose punë mund të përdorë formën standarde.
825. Kjo zgjedhje tregon ndarje funksionale të varianteve.
826. Dialekti dhe standardi nuk janë gjithmonë në kundërshtim.
827. Ato mund të plotësojnë njëra-tjetrën në jetën e folësit.
828. Standardi siguron komunikim të gjerë dhe të njësuar.
829. Dialekti siguron afërsi, kujtesë dhe identitet.
830. Për çamët, e folmja ka edhe vlerë emocionale.
831. Vlera emocionale e çamërishtes lidhet me vendlindjen e humbur.
832. Ajo lidhet me kujtimet e prindërve dhe gjyshërve.
833. Ajo lidhet me rrëfimet për fshatrat, shtëpitë dhe zakonet e vjetra.
834. Për këtë arsye, disa fjalë çame ruhen edhe kur sistemi i të folmes dobësohet.
835. Fjalët me ngarkesë emocionale janë më rezistente ndaj harresës.
836. Fjalët e përditshme pa lidhje kulturore zëvendësohen më lehtë.
837. Një e folme ruhet jo vetëm nga nevoja praktike, por edhe nga dashuria për të.
838. Megjithatë, dashuria për dialektin nuk mjafton pa përdorim.
839. Përdorimi është kushti kryesor i mbijetesës gjuhësore.
840. Nëse çamërishtja nuk flitet me fëmijët, ajo mbetet kujtim i brezit të vjetër.
841. Nëse flitet me fëmijët, ajo mund të vazhdojë si praktikë e gjallë.
842. Disertacioni tregon se brezi i ri është pika më e ndjeshme e transmetimit.
843. Tek brezi i ri duket më qartë ndikimi i shkollës dhe standardit.
844. Tek brezi i ri shihet edhe shkalla e ruajtjes familjare.
845. Kur brezi i ri ruan fjalë çame, kjo tregon ndikimin e familjes.
846. Kur brezi i ri i humb format çame, kjo tregon ndërprerje të transmetimit.
847. Brezi i mesëm është hallka që mund ta forcojë ose ta dobësojë transmetimin.
848. Nëse brezi i mesëm përdor çamërishten me fëmijët, ruajtja vazhdon.
849. Nëse brezi i mesëm përdor vetëm standardin, çamërishtja kufizohet te të moshuarit.
850. Të moshuarit janë arkivi më i pasur i formave tradicionale.
851. Por arkivi i gjallë humbet nëse nuk dokumentohet.
852. Për këtë arsye, mbledhja e materialit në terren është shumë e rëndësishme.
853. Intervistat me folës të moshuar kanë vlerë të veçantë.
854. Ato ruajnë fjalë, forma dhe intonacione që mund të mos përdoren më nga të rinjtë.
855. Korpusi i teksteve në çamërishte ndihmon për ruajtjen e kësaj pasurie.
856. Tekstet e folura japin shembuj realë të përdorimit.
857. Shembujt realë janë më të vlefshëm se format e izoluara.
858. Në tekstet e folura shihet rendi i fjalëve, ritmi dhe mënyra e rrëfimit.
859. Në tekstet e folura dalin edhe ndërhyrjet e standardit.
860. Ato tregojnë se si folësi lëviz midis dialektit dhe standardit.
861. Kjo lëvizje është një nga shenjat kryesore të çamërishtes së sotme.
862. Çamërishtja e sotme nuk mund të përshkruhet vetëm si “e vjetër” ose vetëm si “e re”.
863. Ajo është ndërthurje e ruajtjes, bjerrjes dhe risisë.
864. Ruajtja mban të gjallë lidhjen me të kaluarën.
865. Bjerrja tregon elementet që po humbasin.
866. Risia tregon elementet që po hyjnë nga mjedisi i ri.
867. Këto tri procese veprojnë njëkohësisht.
868. Një folës mund të ruajë një fjalë të vjetër, të humbasë një formë tjetër dhe të marrë një fjalë standarde.
869. Prandaj studimi i çamërishtes kërkon kujdes dhe krahasim të hollësishëm.
870. Nuk mjafton të thuhet se dialekti po zhduket.
871. Duhet parë cilat fusha po dobësohen dhe cilat po qëndrojnë.
872. Fusha e familjes mbetet më e qëndrueshme.
873. Fusha e arsimit është më e standardizuar.
874. Fusha e administratës është pothuajse plotësisht standarde.
875. Fusha e folklorit ruan shumë elemente dialektore.
876. Fusha e kuzhinës ruan shumë emërtime tradicionale.
877. Fusha e farefisnisë ruan fjalë me vlerë identitare.
878. Fusha e toponimisë ruan kujtesën e krahinës.
879. Fusha e këngëve ruan forma që mund të jenë zhdukur nga biseda e përditshme.
880. Kënga mund të jetë më konservuese se biseda e zakonshme.
881. Rrëfimi i kujtimeve mund të jetë më dialektor se biseda për tema moderne.
882. Tema e bisedës ndikon drejtpërdrejt në zgjedhjen e variantit.
883. Kur tema është Çamëria, rritet prania e elementeve çame.
884. Kur tema është shkolla, puna ose jeta qytetare, rritet prania e standardit.
885. Kjo lidh gjuhën me përvojën jetësore.
886. Çamërishtja është e lidhur fort me botën e vjetër familjare dhe krahinore.
887. Standardi është i lidhur fort me botën publike dhe institucionale.
888. Folësi çam kalon mes këtyre dy botëve.
889. Ky kalim është edhe gjuhësor, edhe kulturor.
890. Në këtë mënyrë, çamërishtja bëhet dëshmi e përshtatjes së një bashkësie.
891. Bashkësia çame ruan elemente të origjinës, por jeton në kushte të reja.
892. Kjo krijon një identitet të dyfishtë: krahinor dhe kombëtar.
893. Standardi forcon përkatësinë në bashkësinë më të gjerë shqiptare.
894. Dialekti forcon përkatësinë në bashkësinë çame.
895. Të dyja këto përkatësi mund të bashkëjetojnë.
896. Punimi nuk e sheh standardin vetëm si kërcënim për dialektin.
897. Standardi shihet edhe si mjet i komunikimit të përbashkët.
898. Por punimi thekson se trysnia e standardit rrafshon dallimet krahinore.
899. Rrafshimi dialektor mund të varfërojë pasurinë e varianteve lokale.
900. Prandaj dokumentimi i dialekteve është i domosdoshëm.
901. Çamërishtja ka nevojë për dokumentim të vazhdueshëm.
902. Çamërishtja ka nevojë për studime të mëtejshme në fonetikë.
903. Ajo ka nevojë për studime të mëtejshme në morfologji.
904. Ajo ka nevojë për studime të mëtejshme në leksikografi.
905. Ajo ka nevojë për studime të mëtejshme në frazeologji.
906. Ajo ka nevojë për studime të mëtejshme në etnolinguistikë.
907. Ajo ka nevojë për mbledhje të mëtejshme tekstesh gojore.
908. Një fjalor i zgjeruar i çamërishtes do të kishte vlerë të madhe.
909. Një atlas i toponimisë çame do të ndihmonte në ruajtjen e kujtesës së vendit.
910. Regjistrimet zanore të folësve të moshuar do të kishin vlerë arkivore.
911. Studimi i këngëve çame do të ndihmonte në ruajtjen e formave poetike.
912. Studimi i frazeologjisë do të zbulonte mënyra të veçanta të mendimit popullor.
913. Studimi i sistemit foljor do të ndihmonte për historinë e shqipes.
914. Studimi i formave të vjetra do të ndihmonte për krahasime me tekstet e hershme.
915. Çamërishtja mund të krahasohet më tej me arbërishten.
916. Ajo mund të krahasohet më tej me arvanitishten.
917. Ajo mund të krahasohet më tej me të folmet e Labërisë.
918. Ajo mund të krahasohet më tej me të folmet e tjera të toskërishtes jugore.
919. Këto krahasime do të ndihmonin për hartën historike të shqipes.
920. Çamërishtja ka vlerë si urë midis shqipes së dokumentuar dhe shqipes së folur sot.
921. Ajo ruan elemente që ndihmojnë për të kuptuar zhvillimin e shqipes.
922. Ajo tregon se dialektet janë burime shkencore, jo thjesht forma “jozyrtare”.
923. Dialektet mbajnë gjurmë që standardi shpesh i ka rrafshuar.
924. Prandaj studimi i dialekteve pasuron njohjen e gjuhës kombëtare.
925. Çamërishtja është pjesë e kësaj pasurie kombëtare.
926. Ruajtja e saj nuk bie ndesh me standardin.
927. Përkundrazi, njohja e saj e pasuron kulturën gjuhësore shqiptare.
928. Standardi dhe dialekti mund të bashkëjetojnë në mënyrë të shëndetshme.
929. Kjo kërkon vetëdije gjuhësore dhe vlerësim kulturor.
930. Folësit duhet të mos e shohin dialektin si pengesë.
931. Dialekti është trashëgimi, jo mangësi.
932. Çamërishtja është dëshmi e një historie të veçantë shqiptare.
933. Ajo është dëshmi e shpërnguljes, kujtesës dhe përshtatjes.
934. Ajo është dëshmi e krenarisë për origjinën.
935. Ajo është dëshmi e marrëdhënies midis gjuhës dhe identitetit.
936. Përmes çamërishtes kuptohet se gjuha mund të mbajë gjallë një krahinë në kujtesë.
937. Edhe kur kufijtë politikë e ndajnë vendin, gjuha ruan lidhje kulturore.
938. Emrat e vendeve, këngët dhe fjalët familjare bëhen ura me të kaluarën.
939. Kjo e bën çamërishten të rëndësishme jo vetëm për gjuhëtarët.
940. Ajo është e rëndësishme edhe për historianët.
941. Ajo është e rëndësishme edhe për etnologët.
942. Ajo është e rëndësishme edhe për studiuesit e kulturës popullore.
943. Ajo është e rëndësishme edhe për vetë komunitetin çam.
944. Komuniteti çam e gjen në të folmen një pjesë të vetvetes.
945. Në gjuhë ruhen mënyra të vjetra të thirrjes, urimit, vajtimit dhe rrëfimit.
946. Këto mënyra nuk zëvendësohen plotësisht nga standardi.
947. Standardi mund ta përkthejë kuptimin, por jo gjithmonë ngjyrimin emocional.
948. Ngjyrimi emocional është arsye e fortë për ruajtjen e dialektit.
949. Çamërishtja ka ngjyrime të veçanta fonetike, leksikore dhe frazeologjike.
950. Këto ngjyrime krijojnë identitetin e saj gjuhësor.
951. Në përfundim, disertacioni tregon se çamërishtja është një e folme me shtresa të shumta.
952. Shtresa e parë është ajo historike.
953. Shtresa e dytë është ajo dialektologjike.
954. Shtresa e tretë është ajo kulturore.
955. Shtresa e katërt është ajo sociolinguistike.
956. Shtresa e pestë është ajo emocionale.
957. Të gjitha këto shtresa bashkë e bëjnë çamërishten objekt të pasur studimi.
958. Punimi i Edlira Troplinit e dokumenton çamërishten në një fazë të rëndësishme ndryshimi.
959. Ai tregon se çamërishtja e sotme nuk është thjesht kopje e së djeshmes.
960. Ajo është pasojë e historisë, kontaktit dhe përshtatjes.
961. Ajo është ruajtje e një trashëgimie dhe njëkohësisht krijim i një realiteti të ri.
962. Në brezin e vjetër, çamërishtja është më afër kujtesës së drejtpërdrejtë.
963. Në brezin e mesëm, çamërishtja është më afër ndërmjetësimit.
964. Në brezin e ri, çamërishtja është më afër simbolit identitar.
965. Këto tri gjendje tregojnë rrugën e mundshme të një dialekti pas shpërnguljes.
966. Një dialekt i shpërngulur nuk jeton më në të njëjtat kushte si në truallin e vet.
967. Ai duhet të përshtatet me bashkëfolës, institucione dhe norma të reja.
968. Kjo përshtatje sjell humbje, por edhe forma të reja bashkëjetese.
969. Çamërishtja tregon se identiteti gjuhësor nuk është i ngrirë.
970. Ai ndërtohet vazhdimisht nga folësit.
971. Folësit vendosin çdo ditë, me përdorimin e tyre, çfarë ruhet dhe çfarë ndryshon.
972. Çdo bisedë familjare në çamërishte është një akt ruajtjeje.
973. Çdo këngë e kënduar në çamërishte është një akt kujtese.
974. Çdo fjalë çame e përcjellë te fëmijët është një hallkë vazhdimësie.
975. Çdo tekst i mbledhur në terren është një dëshmi për të ardhmen.
976. Në këtë kuptim, dokumentimi shkencor ka rol mbrojtës.
977. Ai i ruan format edhe kur përdorimi i përditshëm dobësohet.
978. Por dokumentimi nuk mund ta zëvendësojë përdorimin e gjallë.
979. E folmja jeton vetëm kur flitet.
980. Arkivi e ruan, por komuniteti e mban gjallë.
981. Prandaj çamërishtja ka nevojë si për studim, ashtu edhe për përdorim.
982. Ajo ka nevojë për vlerësim në familje.
983. Ajo ka nevojë për vlerësim në kulturë.
984. Ajo ka nevojë për vlerësim në shkencë.
985. Ajo ka nevojë për transmetim brez pas brezi.
986. Ajo ka nevojë për mbledhje fjalësh, rrëfimesh dhe këngësh.
987. Ajo ka nevojë për botime që e bëjnë të dukshme pasurinë e saj.
988. Ajo ka nevojë për kujdes që të mos mbetet vetëm kujtim.
989. Studimi i çamërishtes na mëson se çdo dialekt është një botë më vete.
990. Çdo dialekt mban brenda histori njerëzish, vendesh dhe marrëdhëniesh.
991. Në rastin e çamërishtes, kjo botë është e lidhur me një krahinë të veçantë dhe me një fat historik të rëndë.
992. Kjo e bën çamërishten një dëshmi të çmuar të gjuhës dhe kulturës shqiptare.
993. Disertacioni tregon se nuk mund ta kuptojmë plotësisht çamërishten pa kuptuar historinë e çamëve.
994. Po ashtu, nuk mund ta kuptojmë plotësisht historinë e çamëve pa parë gjurmët që ajo ka lënë në gjuhë.
995. Gjuha dhe historia shpjegojnë njëra-tjetrën.
996. Çamërishtja është dëshmi e kësaj lidhjeje të thellë.
997. Ajo mbetet një pasuri e rëndësishme e shqipes jugore.
998. Ajo mbetet një burim i vlefshëm për studimet albanologjike.
999. Ajo mbetet një shenjë e gjallë e kujtesës çame.
1000. Për këtë arsye, “E folmja e Çamërisë dje dhe sot” është një punim me vlerë për gjuhën, historinë, kulturën dhe identitetin shqiptar.