Presidenti kinez Xi Jinping vazhdon të presë liderë ndërkombëtarë gjatë muajit maj 2026. Pas homologëve të tij amerikan dhe rus, Donald Trump dhe Vladimir Putin, në Pekin do të udhëtojë edhe presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, nga 24 deri më 28 maj. Serbia dhe Kina do të kenë rastin të forcojnë marrëdhënien e tyre, e cila është bërë shumë e afërt prej më shumë se dhjetë vitesh.
Kur Kina nisi në vitin 2013 projektin e saj gjigant të “Rrugëve të Reja të Mëndafshit”, ajo e vuri në shënjestër Serbinë si një rrugë të rëndësishme hyrëse drejt tregut ekonomik të Bashkimit Evropian. Që atëherë, Pekini ka investuar më shumë se 8 miliardë dollarë në ndërtimin e autostradave, urave dhe infrastrukturës hekurudhore në Serbi. Janë realizuar gjithashtu investime në një minierë bakri, ari dhe në një uzinë çeliku.
Në vitin 2024, pjesa e investimeve të huaja direkte kineze në Serbi arriti në 32 për qind. Dhjetë vjet më parë ishte vetëm 2 për qind. Së fundi, dy vendet janë të lidhura edhe me një marrëveshje të tregtisë së lirë që nga viti 2024.
61 për qind e armëve të importuara nga Kina
Si aleate strategjike në aspektin ekonomik, Kina së fundmi e ka bërë Serbinë partnere edhe në planin ushtarak. Në mars, vendi ballkanik përfshiu në arsenalin e tij raketa supersonike kineze, raporton Bloomberg. Edhe pse Beogradi ka porositur tashmë avionë Rafale të prodhimit francez, ai mund të blejë gjithashtu avionë luftarakë kinezë. Kjo është një temë që pritet të diskutohet gjatë takimit mes Aleksandar Vuçiqit dhe Xi Jinpingut.
Mes viteve 2021 dhe 2025, Serbia ka importuar 61 për qind të armatimit të saj nga Kina, shumë më tepër se 12 për qind që ka importuar nga Franca.
Të dy vendet e kanë mbështetur njëra-tjetrën edhe në çështje politike. Beogradi mbron pretendimet e Pekinit ndaj Tajvanit. “Ne kemi një qëndrim të qartë dhe të thjeshtë lidhur me integritetin territorial të Kinës. Po, Tajvani është Kinë”, kishte deklaruar Aleksandar Vuçiq gjatë takimit me Xi Jinpingun në maj 2024. Në këmbim, Kina mbështet refuzimin e Serbisë për ta njohur pavarësinë e Kosovës, e cila u shkëput në vitin 2008.
Një mirëkuptim i vështirë për t’u menaxhuar nga BE-ja
Nëse Kina arrin ta zgjerojë ndikimin e saj ekonomik në prag të BE-së, edhe për Serbinë situata është po aq fituese. Duke mos qenë anëtare e NATO-s, Serbia duhet ta sigurojë vetë mbrojtjen e saj në një kontekst të pasigurt gjeopolitik.
Mbi të gjitha, marrëdhënia e Serbisë me BE-në, ku ajo është kandidate për anëtarësim që nga viti 2012, është përkeqësuar. Bashkimi Evropian i kushtëzon disa miliona euro financime dhe ndihma me reforma demokratike për shtetin e së drejtës dhe pavarësinë e gjyqësorit, reforma që Beogradi nuk po i realizon. Kina, përkundrazi, nuk është shumë kërkuese për këto çështje të politikës së brendshme.
Por kjo zgjedhje partneriteti ka shkaktuar reagime të ashpra qytetare, pasi streha e stacionit hekurudhor në qytetin Novi Sad, në veri të Serbisë, e rinovuar nga kompani kineze, u shemb. Aksidenti shkaktoi 16 viktima në nëntor 2024. Tragjedia nxiti protesta të mëdha në vend, ku pjesëmarrësit denoncuan mungesën e kontrollit qeveritar mbi këto ndërtime.
Megjithatë, evropianët e kanë të vështirë ta menaxhojnë këtë afrim kino-serb. Nga njëra anë, BE-ja është partneri kryesor tregtar i Serbisë, gjë që e qetëson Brukselin. Në vitin 2024, BE-ja përbënte 62 për qind të eksporteve serbe dhe 56 për qind të importeve. Por, nga ana tjetër, BE-ja shqetësohet për rëndësinë gjithnjë e më të madhe që po merr Kina në ekonominë serbe, duke paralajmëruar se rritja e investimeve kineze në Serbi do ta dëmtonte anëtarësimin e saj në aleancën evropiane.
