Intervista e Bilall Kasamit në “Çim Peka LIVE” është një nga paraqitjet më të rëndësishme politike të tij në një studio shqiptare, sepse prek njëkohësisht katër fronte: raportin e VLEN-it me BDI-në, marrëdhënien me qeverinë Mickoski, ndikimin e Prishtinës dhe Tiranës te shqiptarët e Maqedonisë së Veriut, si dhe përplasjet e fundit rreth gjuhës shqipe dhe provimit të jurisprudencës.
Në thelb, Kasami përpiqet të ndërtojë një narrativë të qartë: VLEN-i nuk është thjesht një koalicion partish që ka hyrë në qeveri, por një projekt i rotacionit politik shqiptar në Maqedoninë e Veriut. Ai e paraqet bashkimin e opozitës shqiptare si “zhvillim historik”, sepse, sipas tij, për herë të parë partitë shqiptare nuk po ndahen, por po bashkohen kundër monopolit të gjatë të BDI-së.
Pika qendrore e intervistës është përpjekja e Kasamit për ta legjitimuar VLEN-in si alternativë historike ndaj BDI-së. Ai e ndërton gjithë argumentin mbi idenë se BDI-ja ka qeverisur gjatë, por nuk ka zgjidhur çështjet themelore të shqiptarëve: gjuhën, provimet profesionale, përfaqësimin adekuat, investimet në komunat shqiptare dhe projektet infrastrukturore. Kjo është strategjia kryesore e tij: çdo kritikë ndaj VLEN-it e kthen në pyetjen “pse nuk e zgjidhi BDI-ja për 20 vjet?”.
Në këtë kuptim, Kasami përdor një teknikë të qartë politike: zhvendosjen e barrës së përgjegjësisë. Kur pyetet për protestat e studentëve, ai nuk e mohon kërkesën e tyre, përkundrazi e pranon si të drejtë. Por menjëherë e zhvendos debatin te BDI-ja, duke thënë se ajo po e shfrytëzon politikisht një problem që vetë nuk e zgjidhi kur ishte në pushtet. Ky është një pozicion i kujdesshëm: ai nuk del kundër studentëve, por del kundër opozitës që i mbështet studentët.
Në çështjen e provimit të jurisprudencës, Kasami tenton të paraqitet si zgjidhës institucional. Ai thotë se provimi historikisht është mbajtur në maqedonisht dhe se VLEN-i ka arritur marrëveshje politike me kryeministrin Mickoski që jo vetëm jurisprudenca, por edhe rreth 50 provime të tjera profesionale të mbahen në gjuhën shqipe. Ky është momenti ku ai kërkon ta kthejë debatin nga protestë në proces ligjor. Pra, mesazhi është: “mos protestoni kundër nesh, sepse ne po e zgjidhim”.
Megjithatë, këtu shfaqet edhe një dobësi e intervistës. Kasami nuk jep datë të prerë se kur studentët do ta japin provimin në shqip. Ai flet për “dakordësi politike”, “grup pune”, “finalizim të tekstit të ligjit” dhe mundësinë e dërgimit në Komisionin e Venecias. Kjo e bën përgjigjen më institucionale, por më pak konkrete. Për publikun që kërkon zgjidhje të menjëhershme, kjo mund të tingëllojë si zvarritje.
Një pjesë shumë e rëndësishme e intervistës është raporti i Kasamit me Albin Kurtin. Ai nuk e fsheh përkrahjen për Vetëvendosjen dhe Kurtin. Përkundrazi, e paraqet Kurtin si faktor që ka ndihmuar rotacionin politik te shqiptarët e Maqedonisë së Veriut. Kasami thotë se pa ndryshimin politik në Kosovë, do të ishte shumë e vështirë të thyhej dominimi i BDI-së, sepse më parë edhe Tirana, edhe Prishtina përkrahnin Ali Ahmetin.
Ky është një pohim politikisht i fortë, por edhe i ndjeshëm. Nga njëra anë, Kasami e paraqet Kurtin si aleat të demokracisë dhe pluralizmit shqiptar në Maqedoninë e Veriut. Nga ana tjetër, pranon indirekt se politika shqiptare në Maqedoni ndikohet rëndë nga qendrat politike jashtë vendit: Tirana dhe Prishtina. Pra, ndërsa kritikon ndërhyrjet e mëparshme në favor të BDI-së, ai legjitimon përkrahjen aktuale të Kurtit për VLEN-in si “balancë”.
Këtu Çim Peka e vë Kasamin përballë një kontradikte të rëndësishme: pse është e pranueshme përkrahja e Albin Kurtit për VLEN-in, ndërsa nuk është e pranueshme përkrahja apo afërsia e ambasadorit shqiptar në Shkup me BDI-në? Kasami përgjigjet duke bërë dallim mes bashkëpunimit institucional dhe bashkëpunimit partiak. Sipas tij, Tirana dhe Prishtina duhet të bashkëpunojnë me institucionet ku shqiptarët janë në pushtet, jo me një lider opozitar si Ali Ahmeti.
Ky është argument i kuptueshëm nga pikëpamja shtetërore, por jo krejtësisht i paprekshëm. Sepse edhe mbështetja e Kurtit për VLEN-in duket më shumë politike sesa thjesht institucionale. Kjo mbetet një nga pikat ku intervista prodhon tension: Kasami kërkon standard institucional nga Tirana, por e pranon afërsinë politike me Prishtinën kur ajo i shërben VLEN-it.
Raporti me Tiranën del si një tjetër bosht i rëndësishëm. Kasami përdor gjuhë shumë emocionale kur thotë se Tirana është “busulla” dhe “Qabeja” e shqiptarëve të Maqedonisë. Kjo është një figurë e fortë simbolike, që synon të tregojë se VLEN-i nuk është kundër Shqipërisë, pavarësisht kritikave ndaj qeverisë shqiptare. Ai përpiqet të ndajë Tiranën si qendër kombëtare nga qeveria aktuale apo zyrtarët e saj.
Por në të njëjtën kohë, Kasami kritikon Tiranën zyrtare se në momente të caktuara është interesuar më shumë për disa përfaqësues politikë sesa për shqiptarët e Maqedonisë. Kjo është një akuzë e drejtpërdrejtë ndaj qeverisë shqiptare dhe afërsisë së saj me Ali Ahmetin. Pra, mesazhi i tij është: ne e respektojmë Tiranën, por nuk pranojmë që Tirana të identifikojë shqiptarët e Maqedonisë vetëm me BDI-në.
Në pjesën ekonomike, Kasami përpiqet të ndërtojë imazhin e një qeverisjeje efikase. Ai përmend 15 milionë euro për Tetovën, 80 milionë euro për komunat me shumicë shqiptare, 2 miliardë euro për Korridorin 8, 40 milionë euro për kampusin e Universitetit “Nënë Tereza”, rreth 70 milionë euro për spitalin e Tetovës, si dhe projektet Shkup–Bllacë dhe Tetovë–Prizren. Këto shifra shërbejnë për të kundërshtuar akuzën se VLEN-i është në një qeveri antishqiptare ose proserbe.
Strategjia është e qartë: Kasami nuk e mbron qeverinë Mickoski në nivel ideologjik, por në nivel rezultatesh konkrete. Ai thotë, në thelb: mos e gjykoni këtë qeveri nga perceptimi politik, por nga investimet që po sjell në rajonet shqiptare. Kjo është një përpjekje për ta zëvendësuar debatin identitar me debatin zhvillimor.
Megjithatë, edhe këtu ka një pikë të hapur. Shifrat që jep Kasami janë të forta, por në intervistë nuk shoqërohen me dokumente, afate të detajuara apo status të saktë të realizimit. Disa janë projekte të nisura, disa janë në tenderim, disa janë në projektim, disa janë të premtuara. Për këtë arsye, politikisht janë argumente të fuqishme, por gazetarisht kërkojnë verifikim të mëtejshëm.
Në pjesën për Kosovën, intervista bëhet më e ndërlikuar. Çim Peka e pyet Kasamin për mbështetjen ndaj Albin Kurtit dhe për pretendimet se njerëz të afërt me VLEN-in janë përfshirë në sulme ndaj Vjosa Osmanit dhe LDK-së. Kasami distancohet nga çdo denigrim i kundërshtarëve të Kurtit dhe thotë se për herë të parë po e dëgjon këtë çështje në studio. Ai e pranon seriozitetin e pretendimit, por nuk merr përgjegjësi politike.
Ky moment tregon kufirin e pozicionimit të tij: Kasami e mbështet Kurtin hapur, por nuk dëshiron që VLEN-i të shihet si instrument për luftërat e brendshme politike në Kosovë. Ai mundohet të ruajë raport korrekt edhe me Vjosa Osmanin, duke theksuar se e ka pritur me respekt në Tetovë dhe e vlerëson rolin e saj si presidente.
Në fund, diskutimi për zgjedhjet në Kosovë dhe moszgjedhjen e Vjosa Osmanit si presidente e fut Kasamin në një terren ku ai nuk dëshiron të marrë përgjegjësi të plotë. Ai thotë se zgjedhjet ishin të panevojshme, por në të njëjtën kohë përcjell argumentin e Kurtit se nuk kishte numrat. Këtu Kasami shfaqet më shumë si aleat politik i Kurtit sesa si analist i pavarur i situatës në Kosovë.
Nga pikëpamja e komunikimit publik, intervista është e fortë për Kasamin sepse ai nuk shmang pyetjet e vështira. Ai pranon përkrahjen për Kurtin, pranon se VLEN-i është në qeveri me Mickoskin, pranon se studentët kanë të drejtë, pranon tensionet me Tiranën dhe përgjigjet edhe për akuzat që lidhen me Kosovën. Kjo e bën paraqitjen e tij më të drejtpërdrejtë se shumë intervista klasike politike.
Por intervista zbulon edhe disa dobësi. Së pari, Kasami shpesh e ndërton argumentin mbi fajin e BDI-së, por jo gjithmonë jep përgjigje të plotë për përgjegjësinë aktuale të VLEN-it. Së dyti, në raport me Kurtin, ai mbron një standard që mund të interpretohet si i dyfishtë: ndërhyrja e Prishtinës në favor të BDI-së dikur ishte problem, ndërsa përkrahja e Kurtit për VLEN-in sot paraqitet si balancë demokratike. Së treti, për çështjen e gjuhës shqipe, premton zgjidhje institucionale, por pa afat të qartë.
Politikisht, mesazhi kryesor i Kasamit është ky: VLEN-i është forca që theu monopolin e BDI-së, solli investime konkrete, hapi rrugë për zgjidhjen e çështjeve gjuhësore dhe krijoi një raport të ri me Prishtinën e Tiranën. Ai kërkon që shqiptarët e Maqedonisë të mos e shohin më BDI-në si përfaqësuesin e vetëm të tyre.
Për BDI-në, intervista është goditje e drejtpërdrejtë. Kasami e paraqet atë si parti që ka pasur pushtet, por jo rezultate; si parti që sot mbështet kauza që vetë nuk i zgjidhi; dhe si subjekt që, sipas tij, ka pasur mbështetje të jashtme për ta ruajtur dominimin politik.
Për VLEN-in, intervista është përpjekje për vetëlegjitimim. Kasami kërkon të tregojë se VLEN-i nuk është hyrje e thjeshtë në pushtet, por projekt për transformim të përfaqësimit shqiptar. Ai synon të bindë opinionin se kompromisi me Mickoskin justifikohet nga rezultatet konkrete: ligje, investime, universitete, spitale, rrugë dhe projekte infrastrukturore.
Për Tiranën, mesazhi është paralajmërues: shqiptarët e Maqedonisë nuk duhet të trajtohen përmes një kanali të vetëm politik, pra përmes Ali Ahmetit. Për Prishtinën, mesazhi është mirënjohës: Kurti paraqitet si faktor që ka ndihmuar pluralizmin shqiptar në Maqedoninë e Veriut. Për elektoratin shqiptar në Maqedoni, mesazhi është mobilizues: ndryshimi ka ndodhur dhe tani duhet të shihet përmes rezultateve.
Në përfundim, intervista e Bilall Kasamit është më shumë se një paraqitje televizive; është një deklaratë politike për identitetin e ri të VLEN-it. Ajo shërben për të mbrojtur hyrjen në qeveri me Mickoskin, për të justifikuar afërsinë me Albin Kurtin, për të sfiduar BDI-në dhe për t’i kërkuar Tiranës një qasje më institucionale ndaj shqiptarëve të Maqedonisë së Veriut.
Forca e intervistës qëndron te qartësia e pozicionimit dhe gatishmëria për t’u përballur me pyetje të vështira. Dobësia qëndron te mungesa e afateve konkrete për disa premtime, te varësia e madhe e argumentit nga kritika ndaj BDI-së dhe te dilemat që mbeten për standardin e ndërhyrjeve politike nga Tirana e Prishtina.
Nëse VLEN-i arrin t’i realizojë premtimet për gjuhën shqipe, provimet profesionale, investimet dhe projektet infrastrukturore, kjo intervistë mund të shihet si një moment i artikulimit të një faze të re politike për shqiptarët në Maqedoninë e Veriut. Nëse jo, ajo do të mbetet si një paraqitje e fortë retorike, por e pambështetur mjaftueshëm me rezultate të prekshme.
@bilallkasami.fansBilal Kasami, kryetar i Komunës së Tetovës dhe bashkëkryetar i VLEN-it, në emisionin “Çim Peka LIVE” në Syri Televizion
Intervistë me Bilall Kasamin në “Çim Peka Live”
Çim Peka: Po e fillojmë me pyetjen e parë. Partia Besa, partia juaj, në fakt bashkë me katër parti të tjera kanë krijuar një subjekt, subjektin VLEN, ku ju jeni bashkëkryetar. Mori pjesë edhe kryeministri Mickoski. Në këtë ngjarje pati delegacione edhe nga Tirana, edhe nga Prishtina. Pse ishte i nevojshëm ky bashkim, ose çfarë sjell të re ky bashkim?
Bilall Kasami: E vlerësoj si një zhvillim historik për shqiptarët, jo vetëm në Maqedoninë e Veriut, por në gjithë hapësirën shqiptare, duke pasur parasysh faktin që për 30 vjet demokraci, në të gjitha trojet shqiptare, kemi parë vetëm akuza për tradhti brenda subjekteve politike dhe, si rezultat, edhe ndarje.
Për herë të parë te shqiptarët e Maqedonisë po ofrohet një model i ri: modeli i bashkimit të gjithë bllokut opozitar. Pra, nuk bëhet fjalë për pesë parti politike, apo katër parti dhe një lëvizje, siç është Lëvizja Vetëvendosje, prezente edhe në Maqedoninë e Veriut, por bëhet fjalë për bashkimin e gjithë spektrit opozitar.
Të gjitha partitë formale dhe reale që ekzistonin u bënë bashkë dhe krijuan një zë opozitar: koalicionin VLEN. Kur u themelua VLEN-i si koalicion, ishim në opozitë, ndërsa tani jemi pjesë e qeverisë.
Çim Peka: Megjithatë, më bën përshtypje: Besa juaj ka qenë, në njëfarë forme, parti me ideologji të djathtë, ndërkohë që duket sikur promotori i këtij bashkimi, ose ai që po i del zot, ndoshta edhe për shkak të zgjedhjeve në Kosovë, është Albin Kurti, me një parti ekstra të majtë. A keni ideologji përveç të qenit në pushtet?
Bilall Kasami: Patjetër që kemi ideologji, ashtu siç ka qenë edhe orientimi ideologjik i Lëvizjes Besa dhe subjekteve të tjera politike.
Çim Peka: Çfarë ju lidh me Vetëvendosjen e Albin Kurtit?
Bilall Kasami: Na lidh mbrojtja e të drejtave të shqiptarëve të Maqedonisë. Për 20 vjet qeverisje autoritare të BDI-së dhe Ali Ahmetit, ishte pothuajse e pamundur të ndodhte rotacion politik demokratik te shqiptarët e Maqedonisë.
Duhej të ndodhte rotacioni në Kosovë që ne të kishim një përkrahje institucionale nga Prishtina, nga kryeministri Kurti, për të pasur një balancë ndaj përkrahjes së drejtpërdrejtë që Tirana i jepte Ali Ahmetit dhe BDI-së. Më herët, edhe Prishtina, edhe Tirana e përkrahnin pa kushte Ali Ahmetin dhe BDI-në.
Me rotacionin politik që ndodhi në Prishtinë, për herë të parë ndodhi që një subjekt, apo një grup partish politike, të përkrahej nga Albin Kurti, gjë që mundësoi dhe lehtësoi themelimin e koalicionit VLEN. Në anën tjetër ishte përkrahja për BDI-në dhe grupin e saj politik.
Çim Peka: Pra, thoni se në Maqedoni do të ishte shumë e vështirë të ndodhte rotacioni, sepse ka ndodhur më herët që në vigjilje të zgjedhjeve parlamentare në Maqedoninë e Veriut, kur ndihma nga Tirana ka qenë e pamjaftueshme që BDI-ja të mbajë pushtetin, ka ardhur ndihma e drejtpërdrejtë nga Prishtina. Dimë që në javën e fundit të zgjedhjeve, gjithë establishmenti i BDI-së u dekorua nga presidenti Thaçi si pjesëmarrës në luftën e Kosovës apo në lëvizjet çlirimtare, pra në fushatë parazgjedhore. Kur nuk mjaftonte ndihma e Tiranës, vinte ndihma e Prishtinës dhe shqiptarët e Maqedonisë pothuajse e kishin të pamundur të kishin një opsion tjetër. Dekorata, në të vërtetë, ishte për pjesëmarrje në luftë, një dekoratë që e meritonin, apo thjesht duhej bërë në kohë fushate?
Bilall Kasami: Jo në kohë fushate dhe jo të gjithë ata që u dekoruan me titull nga presidenti i Republikës së Kosovës meritonin një dekoratë të tillë. Pra, gati 200 aktivistë të BDI-së dhe njerëz të afërt me BDI-në u dekoruan dhe kjo, ne vlerësojmë, pati ndikim të drejtpërdrejtë në rotacion.
Çim Peka: Zoti Kasami, sipas jush, Prishtina paska ndërhyrë në zgjedhjet në Maqedoni duke dekoruar pjesëtarë të BDI-së, të cilët, siç po e thoni edhe ju, një pjesë e mirë kanë qenë pjesë e luftës. Ndërkohë, Albin Kurti, për shkak të rotacionit në Maqedoni, për shkak të demokracisë, po bëhet palë me një qeveri, sepse ju jeni në koalicion me Mickoskin, e cila sot, në thelb, gjendet përballë protestave të shqiptarëve sepse nuk lejon që një provim jurisprudence ta japin në shqip. Pra, Albin Kurti qenka i gatshëm të investohet për rotacion dhe të jetë në krah me Mickoskin, i cili sot, në njëfarë forme, është ndoshta qeveria më proserbe prej vitesh në Maqedoni, për hir të rotacionit.
Bilall Kasami: Fillimisht, të sqarojmë çështjen e provimit të jurisprudencës, për të njoftuar opinionin mbarëkombëtar. Prej 20 vjetësh nga Marrëveshja e Ohrit, apo që nga vitet ’60, kur është miratuar ligji i parë për provimin e jurisprudencës, ky provim është mbajtur në gjuhën maqedonase.
Për 20 vjet të qeverisjes së BDI-së, edhe pse nuk ka qenë e ndaluar në mënyrë të drejtpërdrejtë me ligj, provimi është mbajtur në gjuhën maqedonase. Pra, duhej të vinte koalicioni VLEN në vitin 2024 që kjo çështje të aktualizohej në opinion dhe ne ta zgjidhnim.
Ne kemi marrëveshje politike me kryeministrin Mickoski që provimi i jurisprudencës dhe gati 50 provime të tjera profesionale, prej të cilave shumica mbahen në gjuhën maqedonase, të mbahen edhe në gjuhën shqipe.
Me ardhjen e VLEN-it është zgjidhur që provimi për çështjet sociale dhe licencimi i punëtorëve socialë të jepen në gjuhën shqipe për shqiptarët. Në mjekësi po ashtu të jepet në gjuhën shqipe për shqiptarët, gjë që nuk ka qenë në kohën e BDI-së. Pra, ne po zgjidhim problemet.
Çim Peka: Ju po thoni që asnjë provim nuk është dhënë në gjuhën shqipe?
Bilall Kasami: Asnjë provim, jashtë provimit për çështje sociale, të cilin e zgjidhëm ne me ligj në qeverinë ku është VLEN-i. Pra, këto shqetësime që po ngrihen tani nuk është se kanë qenë të zgjidhura më parë. Këto çështje nuk kanë qenë të zgjidhura me ligj.
Ajo që pretendon sot BDI-ja opozitare në lidhje me Ligjin për Gjuhët nuk do të thotë se kemi ligj të veçantë për gjuhën shqipe. Ta dallojmë këtë gjë: këto çështje nuk kanë qenë të zgjidhura me ligj.
Çim Peka: Provimi i jurisprudencës si është dhënë më parë? Në shqip? Në gjuhën maqedonase?
Bilall Kasami: Gjithmonë në gjuhën maqedonase, deri sot. Gjithmonë, që nga vitet ’60, kur është miratuar ligji.
Çim Peka: Kush e ngriti këtë shqetësim aktualisht?
Bilall Kasami: E ngritën studentët, me të drejtë. Unë personalisht kam pasur takim me studentët dhe u kemi thënë se kjo çështje është një adresim i drejtë dhe do të zgjidhet. Për këtë kemi themeluar edhe një grup pune me ekspertë të jurisprudencës.
Çim Peka: Ju që i keni takuar studentët, a e keni shtruar pyetjen pse kjo çështje nuk është ngritur në kohën kur qeveriste BDI-ja?
Bilall Kasami: Po, e kemi parashtruar edhe publikisht. Studentët thonë se tani janë ata që e kanë ngritur këtë çështje dhe, me të drejtë, ne i kemi përkrahur.
Çim Peka: BDI-ja, pas këtyre protestave, sipas jush, duke mos pasur fuqi politike për të organizuar protesta dhe për të ngritur zërin, sepse qytetarët shqiptarë e kanë lexuar kush është BDI-ja në krye me Ali Ahmetin, ka nevojë për një reformim të fortë brenda subjektit që të vijë me forcë. Ju po thoni që BDI po keqpërdor një çështje që lidhet me të drejtat e shqiptarëve. Nuk besoni që BDI-së i interesojnë të drejtat e shqiptarëve. Por këto protesta janë për të drejta shqiptarësh; studentët kërkojnë një çështje legjitime, të cilën edhe ju e përkrahni dhe thoni se do ta zgjidhni.
Bilall Kasami: Po, studentët kanë një çështje legjitime, të cilën ne e përkrahim dhe do ta zgjidhim.
Çim Peka: Çfarë problemi ka nëse BDI-ja më në fund vendos të jetë pas një proteste shqiptarësh që është në interesin e tyre?
Bilall Kasami: Do të thosha se është një mënyrë qyqare për të manipuluar një çështje që është shumë e drejtë dhe legjitime.
Çim Peka: Unë nuk kam dëshirë të paragjykoj apo të sulmoj opozitat. Biem dakord që studentët kanë të drejtë, apo jo?
Bilall Kasami: Patjetër.
Çim Peka: Po atëherë ku është problemi që BDI-ja i mbështet?
Bilall Kasami: Problemi është se BDI-ja për 20 vjet nuk e zgjidhi këtë çështje.
Çim Peka: Ju vetë jeni që ata ta japin provimin në shqip?
Bilall Kasami: Patjetër. Ne po punojmë dhe ata do ta japin në shqip. Por si është e mundur që ministrat e BDI-së të njollosin një protestë të pastër studentore dhe qytetare, kur vetë kanë qenë në qeveri dhe kanë pasur mundësi ta zgjidhin këtë çështje? Kjo çështje shumë lehtë do të mund të zgjidhej.
Çim Peka: Ju thoni se ata po e njollosin, por ata po përkrahin një kauzë të drejtë.
Bilall Kasami: Kanë pasur mundësi ta zgjidhin këtë çështje. Pse nuk e zgjidhën?
Çim Peka: Pse nuk e zgjidhën nëse ishte e drejtë?
Bilall Kasami: Pikërisht.
Çim Peka: Pra, këta funksionarë të BDI-së, nëse ishte e drejtë… Keni dyshim që nuk është e drejtë?
Bilall Kasami: Jo, jo. Patjetër që është e drejtë.
Çim Peka: Atëherë ku është problemi që po e përkrahin?
Bilall Kasami: Nuk mund të përkrahësh sot një çështje, kur ke pasur mundësi ta zgjidhësh problemin dhe nuk e ke zgjidhur.
Çim Peka: Çështja është e drejtë apo jo?
Bilall Kasami: Patjetër. Ne po e përkrahim dhe do ta zgjidhim problemin. Por, në këtë rast, them se është qyqare, sepse BDI-ja nuk ka pasur mundësi për të organizuar ndryshe kauza politike.
Çim Peka: Albin Kurti, që paska ndihmuar rotacionin, pse nuk i përkrah këta studentë publikisht, meqenëse është i interesuar për të drejtat e shqiptarëve në Maqedoni? Apo thjesht mendon se është BDI-ja mbrapa? Ta them më shkurt: Albin Kurti është i interesuar për të drejtat e shqiptarëve në Maqedoni, apo bën politikë dhe, nëse kjo protestë shkon në favor të opozitës, kjo për të është më e rëndësishme sesa përkrahja e shqiptarëve?
Bilall Kasami: Albin Kurti është interesuar për shqiptarët e Maqedonisë edhe kur ne ishim në opozitë, edhe sot kur jemi në qeveri. Po të mos kishte pasur garanci se kjo çështje do të adresohet dhe do të zgjidhet institucionalisht, garantoj se Albin Kurti do të ishte i pari që do ta përkrahte protestën e studentëve.
Në komunikimin që kemi pasur me Albin Kurtin, ne kemi garantuar se kjo çështje do të zgjidhet, prandaj ai nuk e ka parë të nevojshme të reagojë publikisht.
Çim Peka: Kurti e sheh të nevojshme të bëjë deklarata për të drejtat e palestinezëve në Gaza, ndërsa nuk e paska parë të arsyeshme të bëjë një deklaratë për të drejtat e studentëve shqiptarë në Maqedoni.
Bilall Kasami: Unë vlerësoj se kjo është një çështje që VLEN-i do ta zgjidhë. E konsideroj të padrejtë që ne sulmohemi për diçka që BDI-ja nuk e ka zgjidhur.
Në kohën kur kjo çështje adresohet nga studentët, manipulohet nga BDI-ja dhe tentohet që një protestë të shfrytëzohet për t’i dhënë nuanca politike, ne po themi se tashmë është çështje e dakorduar politikisht që studentët, pas gati 60 vitesh, më në fund do ta japin provimin e jurisprudencës dhe gati 50 provime të tjera profesionale, në fusha të ndryshme, në gjuhën e tyre amtare.
Çim Peka: Kur do ta japin?
Bilall Kasami: Ne kemi dakordësi politike. Grupi i punës është në finalizim të tekstit të ligjit për provimin e jurisprudencës.
Kemi edhe një dakordësim tjetër, në frymën e zgjidhjes së përhershme, sepse kemi një situatë në Maqedoninë e Veriut ku Gjykata Kushtetuese rrëzon disa çështje që kanë të bëjnë me të drejtat e shqiptarëve. Ishte çështja e balancuesit, ndërsa në procedurë është edhe çështja që lidhet me ligjin për gjuhën shqipe.
Në një kohë kur në Gjykatën Kushtetuese janë anëtarë të zgjedhur në kohën e BDI-së, nga Kuvendi dhe nga presidentja, pra gjatë qeverisjes së BDI-së, ne dyshojmë se zgjidhjet që do të ofrojmë mund të abrogohen nga Gjykata Kushtetuese.
Prandaj, ashtu si ligji për përfaqësim adekuat, i cili kaloi në Komisionin e Venecias dhe mori përkrahjen e 61 vendeve anëtare të këtij komisioni, duke bërë që Gjykata Kushtetuese të mos guxojë lehtë ta kontestojë, edhe këtë zgjidhje ligjore pretendojmë ta dërgojmë në Komisionin e Venecias. Kjo bëhet që Gjykata Kushtetuese e Maqedonisë të mos mund ta abrogojë lehtë. Pra, ne ofrojmë zgjidhje ligjore të qëndrueshme, me relevancë ndërkombëtare.
Çim Peka: Zoti Kasami, kam parë disa SMS dhe për këtë jam i gatshëm ta sfidoj ministrin Hoxha, ministrin e Jashtëm, që të na çojë në gjykatë për shpifje nëse nuk janë të vërteta, ku ai i konsideron shqiptarët e Maqedonisë “injorantë”. U fsheh pas fjalësh, por menjëherë pas kësaj erdhi Izet Mexhiti, bashkëkryetari juaj, aleati juaj, në një takim me të dhe nuk i kërkoi asnjë lloj distancimi, madje sikur i dha mbështetje. Jeni në nevojë për aleatë në Tiranë dhe jeni të gatshëm të konsideroheni “injorantë” nga qeveria e Tiranës, apo për ju nuk është e rëndësishme se çfarë bën qeveria e Tiranës?
Bilall Kasami: VLEN-i reagoi në momentet e para të daljes së porosive të tilla në opinion. Ne kemi gjykuar se më së paku një zyrtar nga Tirana mund t’i quajë bashkëkombasit jashtë kufijve me një fjalë të tillë.
Është kërkuar nga vetë ministri Hoxha që të paraqitet para njërit prej kryetarëve të VLEN-it. Është e pakontestueshme se ne nuk kërkojmë aleatë. Për ne, Tirana është busulla jonë. Për ne, Tirana është, do të thosha, Qabeja jonë, nga ku orientohen shqiptarët e Maqedonisë, pa marrë parasysh kush është këtu në pushtet.
Edhe pse nuk po na kthehet gjithmonë e njëjta nga Tirana, edhe pse fatkeqësisht në momente të caktuara Tirana zyrtare më shumë interesohet për disa përfaqësues politikë sesa për shqiptarët e Maqedonisë, për ne Tirana mbetet gjithmonë pikë orientimi.
Sa herë që të kemi thirrje nga Tirana, kushdo qoftë zyrtari që do të na thërrasë, ne jemi të gatshëm të vijmë, të bisedojmë dhe të ulemi për të diskutuar për të drejtat e shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut.
Ajo që ka thënë apo ka shkruar ministri Hoxha e përfaqëson atë vetë si njeri dhe si diplomat. Ardhja jonë në Tiranë tregon se ne do të vazhdojmë ta konsiderojmë Tiranën busullën tonë të orientimit politik.
Çim Peka: Ka pasur lajme se i është kërkuar Tiranës dhe ministrit Hoxha largimi i ambasadorit shqiptar në Shkup, pas përkrahjes që ka bërë për protestat e studentëve. Sa e vërtetë është?
Bilall Kasami: Jo, nuk ka aspak të vërtetë. Pa marrë parasysh faktin që ambasadori përfaqëson shtetin shqiptar dhe duhet të mbrojë të drejtat e shqiptarëve, të kujdeset për të drejtat e shqiptarëve, ashtu siç e obligon Republika e Shqipërisë.
Unë kam pasur komunikim të rregullt me ambasadorin dhe në asnjë moment nuk kemi kërkuar nga Tirana zyrtare, nga qeveria, qoftë formalisht apo verbalisht, që të tërhiqet ambasadori.
Ne i kemi thënë atë që kemi pasur për t’ia thënë: se ai është aty për të mbrojtur të drejtat e shqiptarëve dhe jo për të bërë politikë apo për të përkrahur një opsion politik. Në asnjë moment nuk kemi kërkuar dhe nuk do të kërkojmë, aq më pak nga Tirana zyrtare, që të tërhiqet një ambasador, qoftë edhe nëse ai është hapur kundër një strukture politike.
Çim Peka: Qëndrimet e ambasadorit shqiptar, zotit Mejdani, në Shkup, i keni parë si qëndrime pro të drejtave të studentëve shqiptarë apo si qëndrime pro BDI-së?
Bilall Kasami: Në këtë rast, sigurisht që i kemi parë si përkrahje të të drejtave të studentëve. Por ka pasur shumë argumente se ambasadori më shumë ka bashkëpunuar me një subjekt politik sesa me institucionet ku përfaqësohen shqiptarët në Maqedoninë e Veriut.
Çim Peka: Në Tiranë ju shqetëson që ambasadori shqiptar në Shkup paska bashkëpunuar me një subjekt politik, ndërkohë që sapo thatë se kryeministri i Kosovës, shumë më shumë se ambasadori, pra kryeministri i një qeverie, është atashuar me ju si palë. Pse kur ju vjen mbështetje nga një qeveri jeni dakord, kur një ambasador nuk është me ju, shqetësoheni?
Bilall Kasami: Sepse ne vlerësojmë marrëdhëniet institucionale të qeverisë me qeverinë ku jemi në pushtet. Ne vlerësojmë se kur një ministër i Jashtëm i Shqipërisë vjen në Shkup, duhet të takojë përfaqësuesit zyrtarë të shqiptarëve në Maqedoni dhe jo vetëm përfaqësues politikë.
Në një organizim zyrtar të qeverisë në Tiranë nuk ishte ftuar ndonjë përfaqësues zyrtar i shqiptarëve në Maqedoni, por ishte Ali Ahmeti, për të cilin nuk e di në çfarë cilësie ishte aty. A ishte Ali Ahmeti në një takim ministror apo në samitin e diasporës shqiptare?
Ne kërkojmë të njëjtën gjë që kërkojmë edhe nga Prishtina, edhe nga Tirana: bashkëpunim institucional. Kërkojmë që Tirana të bashkëpunojë institucionalisht me Bilall Kasamin si kryetar i Komunës së Tetovës, me Bekim Salin si zëvendëskryeministër i parë që përfaqëson shqiptarët në qeveri, apo me përfaqësues të tjerë të dikastereve të cilat udhëhiqen nga shqiptarë, dhe jo që ministra apo zyrtarë të Tiranës të vijnë e të takojnë Ali Ahmetin në rast apo pa rast.
Çim Peka: Nuk kishte asnjë ftesë për ju në samitin e diasporës?
Bilall Kasami: Jo, asnjë zyrtar i kësaj qeverie nuk ishte ftuar. Kryeparlamentari ishte në një takim, në një vizitë shumë protokollare, për ta mbuluar gjithë atë. Por ne e shohim të panevojshme që Ali Ahmeti, si përfaqësues politik, të jetë në një takim ku marrin pjesë ministra.
Zoti Mexhiti nuk ishte i ftuar në samitin e diasporës. Ishte vetëm Ali Ahmeti.
Çim Peka: Edhe kryeparlamentari i Maqedonisë së Veriut, zoti Afrim Gashi.
Bilall Kasami: Po, ai është zyrtar, por nuk ishte në nivelin e përfaqësimit të ministrave, sepse ishte një takim ku kishte ministra, kryetarë bashkish, kryetarë komunash e kështu me radhë. Pra, aty nuk ishte asnjë ministër dhe asnjë kryetar i komunave shqiptare.
Çim Peka: Doja të bëj një pyetje në aspektin ekonomik. Nën qeverisjen tuaj me Mickoskin, a keni një shifër se sa është konvertuar kjo në para? Sa janë ndihmuar shqiptarët me Mickoskin krahasuar me qeveritë e mëparshme?
Bilall Kasami: Ne vlerësojmë se vetëm në dy vjet qeverisje të kësaj qeverie është investuar në rajonet shqiptare të Maqedonisë së Veriut një shumë e barasvlefshme me atë që është investuar për 20 vjet të qeverisjes së BDI-së.
Vetëm Komuna e Tetovës, në këtë qeverisje, ka marrë rreth 15 milionë euro nga qeveria, grante të drejtpërdrejta, me të cilat ndërtojmë shkolla, pishina, rrugë, infrastrukturë, ujësjellës dhe kanalizim.
Çim Peka: Unë do të kërkoja, pa ju paragjykuar, me mirëkuptim, që të jemi krejt korrektë me shifrat, sepse ata që na ndjekin ose kundërshtarët tuaj pastaj do të bëjnë një lloj bilanci. Ju po thoni se në këto dy vjet, nën qeverisjen tuaj, është investuar sa për 20 vjet në Tetovë?
Bilall Kasami: Po, e them këtë dhe e them me numra. Në Komunën e Tetovës që udhëheq unë, vetëm për dy vjet, në vitin 2025, nga qeveria, në formë grantesh të drejtpërdrejta që më herët nuk kanë qenë, janë dhënë rreth 15 milionë euro.
Në komunat me shumicë shqiptare, të udhëhequra nga shqiptarët, janë akorduar rreth 80 milionë euro, gjë që nuk ka ndodhur për 20 vjet të qeverisjes së BDI-së.
Në Korridorin 8, që është korridor që shtrihet pothuajse tërësisht në rajonet e populluara me shqiptarë, po investohen rreth 2 miliardë euro.
Për herë të parë do të përfundojë dhe besojmë se shumë shpejt do të nisin punimet e korridorit Shkup–Bllacë, që do të lidhë me autostradë dy kryeqendrat, Shkupin dhe Prishtinën, gjë që BDI-ja nuk e bëri për 20 vjet.
Po punojmë në të dy anët e kufirit për rrugën Tetovë–Prizren. Tani është në procedurë edhe tenderimi për tunelin që do të lidhë dy vendet. Po punohet edhe në akset rrugore deri në hyrje të tunelit.
Për kampusin universitar “Nënë Tereza” në Shkup, qeveria ka ndarë dhe ka nisur punimet me rreth 40 milionë euro.
Çim Peka: Tetovë–Prizren. A keni ndonjë afat se kur mund të fillojnë punimet? Sepse është një projekt shumë i nevojshëm dhe që e kam dëgjuar prej vitesh.
Bilall Kasami: Fillimisht është në procedurë tenderimi për projektimin, sepse bëhet fjalë për një projekt kompleks. Pastaj do të shohim se si do të vazhdojmë.
Po punohet në të dy akset, në segmentet deri në hyrje të tunelit, për shkak se tuneli është në mes, pra në kufi, dhe duhet një projekt i përbashkët. Kemi një marrëveshje ndërqeveritare, kemi një komision të përbashkët, janë ndarë mjetet nga të dy qeveritë dhe po punohet.
Çim Peka: Pala maqedonase nuk e pengon këtë projekt?
Bilall Kasami: Ne po themi se VLEN-i është në qeveri dhe garanton se edhe ky projekt do të realizohet, ashtu siç po realizohet lidhja me autostradë e Shkupit me Prishtinën.
Për herë të parë kanë mbetur vetëm 10 kilometra rrugë e thjeshtë që pamundësojnë lidhjen me autostradë të Shkupit me Prishtinën. Për herë të parë do të nisin punimet brenda një muaji, sepse janë mbyllur të gjitha procedurat e përzgjedhjes së operatorëve ekonomikë. Nga Slatina në Shkup po bëhet autostradë.
Çim Peka: Domethënë, në këtë periudhë po investohen shuma të mëdha?
Bilall Kasami: Po, dhe e përsëris me kompetencë dhe përgjegjësi të plotë, duke ditur se jam para opinionit mbarëkombëtar: në këtë periudhë po investohen shifra të konfirmueshme.
E nisa me universitetin. Askush nuk e konteston se kjo qeveri ka ndarë 40 milionë euro për ndërtimin e një kampusi supermodern të Universitetit “Nënë Tereza” në Shkup.
Tashmë është në përpilim projekti për spitalin e Tetovës, ku qeveria ka ndarë rreth 70 milionë euro. Spitali rajonal i Tetovës do të jetë spital rajonal për shumicën e banorëve shqiptarë të Maqedonisë së Veriut.
Po ashtu, po ndërtohet nga fillimi edhe spitali në Kërçovë. Pra, po ndërtohen rrugë, spitale, shkolla, universitete. Kryeministri vetë ka garantuar se ujësjellësi dhe kanalizimi në fshatin e Ali Ahmetit, në Zajas, që Ali Ahmeti nuk e bëri për 20 vjet, do ta bëjë kjo qeveri.
Çim Peka: Tani jemi te zhvillimet në Kosovë. Ju përkrahni Albin Kurtin, nuk fshiheni, jeni haptas me të.
Bilall Kasami: Patjetër.
Çim Peka: Përkrahja ndaj tij do të thotë domosdoshmërisht sulm dhe denigrim ndaj kundërshtarëve të zotit Kurti? Ka pretendime, dhe për këtë po heton Prokuroria e Kosovës, se nga zyra e zotit Mexhiti janë përdorur IP për të sulmuar Vjosa Osmanin dhe LDK-në si parti të djathtë. Kjo ndërkohë që duhet të ishit aleatë. Madje rastin po e heton Prokuroria e Kosovës dhe këtë e them i bindur, sepse është zyrtare. Një nga adresat e sulmeve kundër LDK-së dhe Vjosa Osmanit është me IP-në e Adnan Azizit, shef kabineti i Izet Mexhitit. A është normale të keni qëndrime për të përkrahur një forcë politike? Por a është normale që partitë shqiptare në Maqedoni të përfshihen në denigrimin e kundërshtarëve të Albin Kurtit?
Bilall Kasami: Fillimisht dua të sqaroj një gjë. Isha i ftuar në një studio tjetër ku u pretendua se në protestën e Shkupit janë rrahur tre studentë, gjë që nuk ishte e vërtetë. Duhej të sqaroja se kishte pasur një zënkë mes tre protestuesve, dy shqiptarë dhe një maqedonas, dhe ata ishin arrestuar.
Sa i përket Adnan Azizit, ai nuk është shef kabineti i zotit Mexhiti. Ai është deputet i Kuvendit të Maqedonisë së Veriut dhe kryetar i Komitetit për Marrëdhënie mes Komuniteteve.
Për herë të parë po e dëgjoj këtë që thoni. Sigurisht, si njëri nga udhëheqësit e VLEN-it dhe bashkëkryetar i tij, do ta konsideroj seriozisht këtë çështje, sepse ju besoj se është një shqetësim që ka ekzistuar.
Çim Peka: Ka pasur edhe një komunikim të zonjës Osmani me diplomatë amerikanë në Kosovë dhe rasti i është dhënë Prokurorisë. Po hetohet. Pra, është një gjë serioze.
Bilall Kasami: Ne me zonjën Osmani kemi pasur një komunikim shumë të mirë. Veçanërisht unë personalisht e kemi pritur në Tetovë si presidente dhe besoj se zonja Osmani e ka vlerësuar lart atë pritje.
Unë do ta kisha vlerësuar shumë nëse zonja Osmani ka pasur ndonjë shqetësim apo rezervë ndaj zotit Mexhiti, që të njëjtën gjë ta përcillte edhe tek unë. Unë do ta kisha konsideruar shumë seriozisht një pretendim të tillë.
Për herë të parë po e dëgjoj në një studio televizive se ka një sulm të pretenduar. Ne nuk e kemi fshehur se po japim përkrahje ndaj Albin Kurtit dhe Vetëvendosjes, por edhe një herë po e përsëris: në asnjë formë dhe në asnjë mënyrë nuk e bëjmë këtë për denigrimin e oponentëve të tyre politikë.
Çim Peka: Zoti Kasami, jemi në fund. A e keni pyetur zotin Kurti, duke qenë se ai vetë u shmanget pyetjeve dhe është e vështirë ta kapësh, pse duhej të shkonte Kosova në zgjedhje, kur votat për Vjosa Osmanin ishin dhe deri më 28 dhjetor ishin bashkë? A e kishte Kosova luksin të shkonte prapë në zgjedhje?
Bilall Kasami: Patjetër që kemi pasur komunikim dhe jemi interesuar, sepse vlerësojmë se zgjedhjet ishin të panevojshme në një kohë kur nuk besojmë se do të ketë ndonjë situatë të re. Nuk pati ndonjë realitet politik jashtë një situate të pakuptimtë politike, ku u vendos se nuk ka zgjidhje dhe duhet të shkohet në zgjedhje.
Ajo që më ka thënë zoti Kurti është se nuk i ka pasur numrat.
Çim Peka: Po të kishte ardhur LDK-ja me 15 vota për zonjën Osmani, atë e ka hedhur poshtë zoti Kurti vetë. Zoti Kurti e tha natën e fundit se i ka numrat, por 15 deputetë nuk mund të diktojnë. Ndërkohë, vetë zoti Konjufca para një jave deklaroi: po, mund të zgjidhej, por ne nuk mund ta bënim presidente Vjosa Osmanin sepse do të sulmonte qeverinë. Deri më 28 dhjetor ishin bashkë. Pra, ajo që ka thënë zoti Kurti dhe zoti Konjufca nuk merret seriozisht, sepse kanë ndryshuar deklaratë nga dita në ditë. Ajo që kupton kushdo është se ata ishin të gatshëm të bënin këdo president përveç Vjosa Osmanit. Pyetja është pse Kosova shkoi në zgjedhje?
Bilall Kasami: Tani jemi në zgjedhje dhe sigurisht edhe deklaratat e zotit Kurti dhe zotit Konjufca janë në dritën e zgjedhjeve dhe të fushatës parazgjedhore. Por ajo që është e njohur botërisht është se LDK-ja nuk iu paraqit kryeministrit Kurti me 15 deputetë për t’i thënë: ne përkrahim Vjosa Osmanin.
Edhe kur dolën me listën e 15 deputetëve, nuk ishte ajo Vjosa Osmani.
Çim Peka: Jo vetëm LDK-ja, por edhe shtatë deputetë të PDK-së dhe shtatë deputetë të AAK-së thanë se do të jenë në sallë.
Bilall Kasami: Këtë e kam si informacion: po të kishte pasur një shumicë të konsiderueshme nga ana e opozitës për cilindo kandidat, dhe këtë e ka thënë edhe ai vetë, besoj se zoti Kurti do ta kishte pranuar.
Çim Peka: Zoti Kurti tha ditën e fundit, në orët e fundit: “Qeveria Osmani, na jepni firmat për të qenë rivale me kandidaten tonë, por nuk e votojmë.” E tha ditën e fundit. Unë nuk ju kërkoj të justifikoni zotin Kurti, sepse ai i doli për zot. Mos e sqaroi?
Bilall Kasami: Komunikimi që kemi pasur me zotin Kurti ka qenë në këtë vijë: po të kishte pasur garanci, duke ditur rezervat e deputetëve të LDK-së ndaj zonjës Vjosa Osmani, që ajo do të siguronte diferencën nga 65 mandate deri në 80, do të ishte zgjedhur presidente.
Çim Peka: Zoti Kasami, unë ju vlerësoj shumë dhe, në fakt, jeni ndër të paktët politikanë të lartë të shqiptarëve të Maqedonisë që i përgjigjeni çdo studioje dhe jeni shumë i drejtpërdrejtë. Kjo nuk është kompliment, por është një gjë e vërtetë. Por, gjithashtu, jeni mjaft serioz për të kuptuar se shmangia e zgjedhjeve nuk bëhet me Agim Bahtirin, duke e dërguar në korridoret e Parlamentit të Kosovës gjysmë i dehur, gjysmë i esëll, sepse zgjedhjet janë gjë e rëndësishme.
Bilall Kasami: Fatkeqësisht, edhe këto elemente i ka politika shqiptare. Patjetër, zgjedhjet janë gjë e rëndësishme.
Nëse do të ishte serioze kjo çështje, nuk do të thuhej sot “sillni”, nesër “sillni kandidatë plotësues”. Dylber Gllauku thoshte “unë ia votoj Vjosës”, pastaj thoshte “nuk e zgjodhëm sepse do të shante qeverinë e Kosovës”. Pra, ata që i kanë dashur zgjedhjet e kanë treguar seriozitetin.
Këtë gjë nuk e bëjmë dot as unë, as ju. Edhe një herë, unë vlerësoj se zonja Vjosa Osmani ka pasur një bashkëpunim shumë të mirë me qeverinë e Albin Kurtit. Vlerësoj se do të kishte vazhduar të ishte një presidente shumë e mirë për Kosovën, por informacionet janë ato që i përcjellin mediat. Unë nuk mund të pretendoj se jam pjesë dhe aktor i zhvillimeve politike atje për të ditur të vërtetën e plotë.
Edhe një herë, ne e përkrahim pa rezervë Vetëvendosjen dhe Albin Kurtin. Këtë e kemi bërë edhe publikisht, edhe përmes miqve që kemi. Por, po ashtu, e kemi pritur në Tetovë zonjën Osmani si presidente dhe vlerësojmë lart rolin e saj si presidente e Kosovës.
Çim Peka: Zoti Kasami, ju falënderoj.
Bilall Kasami: Ishte kënaqësi. Faleminderit juve./TetovaNews
