MOSKË, 20 maj – Hegjemonia në botë është e papranueshme dhe duhet të ndalohet – kjo është një nga formulimet kryesore të deklaratës së nënshkruar pas vizitës zyrtare të Vladimir Putinit në Kinë. Liderët e dy vendeve e paraqitën fundin e epokës së dominimit perëndimor jo si një parashikim, por si një fakt të kryer. Paketa me 40 marrëveshje dhe vazhdimi i regjimit pa viza janë rezultatet konkrete të negociatave. Por më kryesorja është “fryma e Pekinit”, për të cilën foli ndihmësi presidencial Yuri Ushakov: “Fryma e bashkëpunimit mes Rusisë dhe Kinës ekziston realisht”. Ja detajet dhe deklaratat më të rëndësishme.
Fundi i botës njëpolare
“Nuk jemi parë një ditë, por duket sikur kanë kaluar tri vjeshta”, – citoi Vladimir Putin një proverbë kineze gjatë përshëndetjes me Xi Jinpingun.
Vizita e 25-të e presidentit rus në Kinë nisi me një ceremoni solemne në sheshin Tiananmen: të shtëna ceremoniale topash, himnet shtetërore dhe një orkestër që interpretoi këngën ruse “Mbrëmjet e Moskës” (“Подмосковные вечера”), si shenjë respekti për mysafirin e lartë.
Gjatë rrugës për në Sallën e Madhe të Popullit, Putin dhe Xi shkëmbyen disa komente për sportin. “Kjo është mirë. Është e dobishme për shëndetin”, thuhet se biseduan ata. Pas mirësjelljes orientale pasoi thelbi: palët përgatitën dy dokumente programore dhe një paketë prej rreth 40 marrëveshjesh ndërqeveritare, ndërinstitucionale dhe korporative.
Deklarata e përbashkët përfshiu pothuajse të gjitha fushat e bashkëpunimit – nga energjia te hapësira kozmike – por në qendër ishte Deklarata për krijimin e një bote shumëpolare.
“Përpjekjet e disa shteteve për të qeverisur të vetme çështjet botërore kanë dështuar”, thuhet në dokument.
Moska dhe Pekini e konsiderojnë këtë si një realitet tashmë të vendosur: sistemi ndërkombëtar po kalon drejt një rendi policentrik, ku Azia, Afrika dhe Amerika Latine po marrin peshë më të madhe, ndërsa po forcohen organizatat rajonale.
Deklarata përmend katër parime themelore:
- Nuk ekzistojnë “vende të klasit të parë” dhe nuk ka një model universal zhvillimi.
- Siguria është e pandashme – një shtet nuk mund të jetë i sigurt në kurriz të tjetrit; zgjerimi i aleancave ushtarake dhe luftërat përmes palëve të treta konsiderohen të papranueshme.
- Rregullat e krijuara nga një grup i vogël shtetesh nuk duhet të zëvendësojnë të drejtën ndërkombëtare.
- Të gjitha civilizimet janë të barabarta dhe të drejtat e njeriut nuk duhet të përdoren për ndërhyrje në punët e brendshme.
Xi Jinping, në fjalën e mirëseardhjes, deklaroi:
“Në situatën kaotike ndërkombëtare po vërehet përhapja e njëanshmërisë dhe hegjemoniës. Si fuqi të rëndësishme globale, Kina dhe Rusia duhet të ndërtojnë një sistem më të drejtë dhe më racional të qeverisjes globale.”
Nga ana tjetër, Putin theksoi:
“Po zhvillohet një proces i ndërlikuar i krijimit të një bote policentrike, të bazuar në balancën e interesave të të gjithë pjesëmarrësve. Së bashku me miqtë kinezë mbrojmë shumëllojshmërinë kulturore dhe respektin për zhvillimin sovran të shteteve.”
Sovranitet financiar dhe rritja e tregtisë
Gjatë katër muajve të parë të vitit 2026, tregtia mes Rusisë dhe Kinës është rritur me rreth 20 për qind.
Xi Jinping pranoi se kjo “nuk ka qenë e lehtë”, duke iu referuar presionit të sanksioneve. Megjithatë, sipas Putinit, më e rëndësishme se vëllimi është struktura e shkëmbimeve tregtare.
“Pothuajse të gjitha operacionet eksport-import mes Rusisë dhe Kinës kryhen në rubla dhe juanë. Në thelb kemi ndërtuar një sistem të qëndrueshëm tregtar, të mbrojtur nga ndikimet e jashtme dhe tendencat negative të tregjeve globale”, deklaroi presidenti rus.
Ndër rezultatet konkrete të vizitës është edhe zgjatja e regjimit pa viza deri në vitin 2027.
Po ashtu, palët ranë dakord për ndërtimin e një linje të dytë hekurudhore në segmentin Zabajkalsk–Mançuria, që pritet të rrisë kapacitetin transportues në 11 milionë tonë deri në vitin 2030 dhe të mundësojë qarkullimin e afro 50 çifte trenash në ditë.
Rusia gjithashtu fitoi të drejtën për të eksportuar ushqim të kombinuar për kafshë në tregun kinez.
Energjia mbetet lokomotiva e partneritetit
Energjia vazhdon të jetë shtylla kryesore e bashkëpunimit ruso-kinez.
Nga Rusia në Kinë eksportohen naftë, gaz dhe qymyr. Kontratat për gazsjellësin “Fuqia e Siberisë 2” ndodhen në fazën përfundimtare, ndërsa dokumentet po pësojnë përpunimet teknike finale, bëri të ditur zëvendëskryeministri rus Aleksandr Novak.
Ndërkohë, në centralet bërthamore Tianwan dhe Xudapu po përfundojnë blloqet energjetike të projektuara nga Rusia. Gjithashtu po shqyrtohet bashkëpunimi në fushën e sintezës termobërthamore dhe reaktorëve me neutrone të shpejta.
Është nënshkruar edhe një memorandum për njohjen reciproke të certifikatave ekologjike të prodhimit të energjisë elektrike.
Bashkëpunimi në transport, teknologji dhe hapësirë
Po forcohet edhe integrimi transportues:
- zhvillimi i Rrugës Detare Veriore,
- korridori Kinë–Evropë,
- modernizimi i hekurudhave Transsiberiane dhe BAM,
- funksionimi 24-orësh i pikave kufitare,
- përdorimi i teknologjive të transportit pa shofer.
Në sektorin hapësinor, Rusia dhe Kina po integrojnë sistemet e navigimit GLONASS dhe BeiDou, ndërsa po zgjerohet bashkëpunimi në inteligjencën artificiale, ekonominë digjitale dhe softuerin.
Tajvani, Ukraina dhe tensionet globale
Palët konfirmuan mbështetje reciproke për çështjet më të ndjeshme politike.
Rusia riafirmoi mbështetjen për politikën e “Një Kine” dhe kundërshtimin e “pavarësisë së Tajvanit në çdo formë”.
“Nderhyrja në politikën e brendshme të Kinës minon paqen dhe sigurinë në Ngushticën e Tajvanit”, thuhet në deklaratën e përbashkët.
Nga ana tjetër, Kina deklaroi mbështetje për përpjekjet e Rusisë për “siguri, stabilitet, zhvillim kombëtar, sovranitet dhe integritet territorial”.
Për Ukrainën, Moska vlerësoi pozitivisht atë që e quajti “qëndrim objektiv dhe të paanshëm” të Pekinit.
Në dokumentet e nënshkruara pati edhe formulime më të ashpra:
- u dënuan sulmet e SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit si shkelje të së drejtës ndërkombëtare;
- u shpreh shqetësim për remilitarizimin e Japonisë;
- u kundërshtua izolimi i Koresë së Veriut;
- u kritikua zgjerimi i NATO-s në rajonin Azi-Paqësor;
- u përmend kundërshtimi ndaj aleancave si AUKUS.
Moska dhe Pekini kritikuan gjithashtu projektin amerikan “Kupola e Artë”, një sistem global mbrojtjeje raketore, duke paralajmëruar se ai “rrit rrezikun e konflikteve në hapësirë”.
Të dyja palët u deklaruan kategorikisht kundër vendosjes së armëve të çdo lloji në hapësirën pranë Tokës.
Arsimi si simbol i miqësisë
Pas viteve të kulturës, Rusia dhe Kina po nisin Vitet e Arsimit, projekti i dhjetë i madh dypalësh.
“Arsimi është një urë e rëndësishme që lidh zemrat e njerëzve dhe përcjell miqësinë mes vendeve”, tha Xi Jinping.
Putin citoi pedagogun rus Konstantin Ushinski:
“Një nga detyrat kryesore të arsimit është t’i përfshijë brezat e rinj në veprën e përbashkët të njerëzimit.”
Sot ekzistojnë:
- 15 asociacione universitare të përbashkëta;
- një universitet i përbashkët i Universitetit Shtetëror të Moskës me Institutin Politeknik të Pekinit;
- mbi 66 mijë studentë kinezë që mësojnë rusisht;
- mbi 100 mijë rusë që mësojnë gjuhën kineze.
Regjimi pa viza ka dhënë rezultate konkrete: vitin e kaluar mbi dy milionë rusë vizituan Kinën, ndërsa mbi një milion kinezë udhëtuan në Rusi.
“U dakorduan për diçka shumë të rëndësishme”
Një moment simbolik ishte takimi i Putinit me inxhinierin kinez Peng Pai, të cilin presidenti rus e kishte takuar si fëmijë gjatë vizitës së parë në Kinë në vitin 2000.
Pas ceremonive publike, liderët zhvilluan një takim në formatin 4+4, ku Putini u shoqërua nga ministri i Jashtëm Sergei Lavrov, Yuri Ushakov, Maksim Oreshkin dhe ambasadori Igor Morgulov.
Xi Jinping tha se vizita tregoi rëndësinë reale dhe historike të marrëdhënieve ruso-kineze.
“Nga ana jonë ishte një punë e suksesshme, frytdhënëse dhe shumë intensive”, deklaroi Putin.
Pas takimeve, Yuri Ushakov u tha gazetarëve:
“U dakorduam për diçka shumë të rëndësishme.”
Vizita e radhës e Xi Jinping në Rusi pritet në vitin 2027, ndërsa para saj dy liderët do të takohen në samitin APEC në Shenzhen këtë vjeshtë. Putin ka konfirmuar pjesëmarrjen e tij./RiaNovosti/TetovaNews
