ANALIZË E THELLUAR, SHTERRUESE DHE GJITHËPËRFSHIRËSE E INTERVISTËS SË GENT PROGNIT NË “DEKALOG” NGA ROLAND QAFOKU
1. Thelbi i intervistës
Intervista e Gent Prognit në “Dekalog” është një nga intervistat më domethënëse për të kuptuar natyrën e protestës qytetare që shpërtheu pas ngjarjeve në Zvërnec. Nuk është thjesht një bisedë me një aktivist. Është një radiografi politike, sociale, komunikative dhe organizative e një proteste që kërkon të mos identifikohet as me Partinë Demokratike, as me partitë e vogla, as me një lider të vetëm, por me një energji qytetare anti-sistem.
Roland Qafoku e vendos intervistën që në hyrje në një kornizë të qartë: dita e 18-të e protestës mbarëkombëtare, e quajtur edhe “revolucioni i flamingove”, dhe pyetja kryesore është çfarë ka sjellë protesta deri tani dhe cila është e ardhmja e saj. Qafoku e prezanton Gent Prognin si një nga protagonistët kryesorë të protestës, edhe pse vetë Progni refuzon termin “lider” dhe e quan veten “kamarier i protestës”.
Kjo vetëpërkufizim është shumë i rëndësishëm. “Kamarier i protestës” nuk është thjesht shaka. Është mënyrë për të thënë: unë nuk jam komandant, nuk jam kryetar partie, nuk jam pronar i protestës; jam shërbyes teknik, logjistik, komunikues, një njeri që mban foninë, internetin, mikrofonin dhe ritmin e sheshit. Kjo është një mënyrë e zgjuar për të shmangur akuzën se protesta ka “kokë”, sepse në Shqipëri çdo kokë proteste mund të sulmohet, blihet, kriminalizohet ose përdoret si alibi nga pushteti.
Në këtë kuptim, intervista ka tre shtresa kryesore:
E para, rrëfen organizimin e brendshëm të protestës.
E dyta, shpjegon përplasjen e protestës me sistemin politik, median, patronazhistët, qeverinë dhe opozitën.
E treta, zbulon rrezikun e madh që protesta të hyjë në një fazë të paqartë: mes energjisë qytetare, përpjekjeve për përfaqësim politik, përshkallëzimit, mungesës së lidershipit dhe objektivit maksimalist: dorëheqja e Edi Ramës.
2. Gent Progni si figurë: jo lider klasik, por nyje teknike dhe simbolike e protestës
Gent Progni del në intervistë si një figurë hibride: aktivist, denoncues, njeri i teknologjisë, organizator terreni, komunikues publik dhe objekt sulmesh në rrjet. Ai nuk prezantohet si udhëheqës politik, por në praktikë pranon se luan rol të rëndësishëm në mirëmbajtjen e protestës.
Ai shpjegon se grupi që merret me protestën ofron “internet” dhe “zërin e fonisë”; fonia është marrë me qira, paguhet me kontribute të vogla, ndërsa kostoja ditore përmendet si 300 euro. Ai thotë gjithashtu se mikrofonin e menaxhon një listë paraprake dhe se “kamarierët e protestës” janë rreth 40 veta.
Kjo pjesë është shumë e rëndësishme sepse tregon se protesta nuk është krejt spontane në kuptimin kaotik të fjalës. Ajo ka strukturë minimale: fonia, lista e folësve, njerëz që mbajnë rendin, njerëz që shmangin konfliktet, njerëz që kujdesen që mikrofonin të mos e kapin individë provokues ose të përsëritur. Pra kemi një organizim “horizontal”, por jo mungesë organizimi.
Progni përpiqet të vendosë një kufi mes “organizimit teknik” dhe “drejtimit politik”. Ai pranon se merret me foninë, listën, mikrofonin, por refuzon idenë se e ka “marrë në dorë” protestën. Kjo është një vijë mbrojtëse e domosdoshme, sepse në momentin që një person etiketohet si drejtues i protestës, kundërshtarët mund ta godasin përmes biografisë, lidhjeve, të shkuarës, punës, kontakteve, statusit ekonomik ose akuzave personale.
Në fakt, e gjithë intervista tregon se Progni është një figurë e ekspozuar. Ai nuk është lider formal, por është një nyje publike e protestës. Në politikë, shpesh kjo është më e rëndësishme se titulli. Ai mund të mos ketë mandat, por ka zë. Mund të mos ketë parti, por ka rol. Mund të mos ketë strukturë, por ka ndikim.
3. Origjina e zemërimit: “jeta e pajetueshme” edhe për ata që kanë mundësi ekonomike
Një nga momentet më të rëndësishme të intervistës është kur Progni thotë se shqiptarëve u ka ardhur “në maj të ballit” dhe se jeta është bërë “e pajetueshme” edhe për njerëzit që kanë lekë dhe mundësi ekonomike.
Kjo është një fjali kyçe. Ajo e zhvendos protestën nga kategoria klasike “protestë varfërie” në kategorinë “protestë e lodhjes shoqërore”. Nuk është vetëm protestë e të papunëve, pensionistëve, të varfërve apo militantëve opozitarë. Është protestë e një shtrese që ka arritur një minimum ekonomik, por nuk e duron më mënyrën si funksionon shteti.
Këtu qëndron dallimi mes “krizës ekonomike” dhe “krizës së jetueshmërisë”. Një njeri mund të ketë të ardhura, por të mos ketë siguri juridike. Mund të ketë biznes, por të ndiejë se shteti e mban nën presion. Mund të ketë punë, por të mos ketë garanci se prona, taksat, kontratat, tenderët, lejet, gjykatat, administrata dhe mediat funksionojnë me rregulla të barabarta.
Kjo është arsyeja pse në intervistë del termi “zona gri”. Progni argumenton se ata që nuk kanë dalë në votime, pra qytetarët e paangazhuar, të lodhur nga partitë, të neveritur nga polarizimi, tani kanë dalë në protestë. Ai e sheh këtë si risi historike, sepse “zona gri” nuk ka qenë zakonisht motor i protestave të përditshme.
Kjo e bën protestën më të vështirë për t’u kontrolluar nga partitë tradicionale, por edhe më të vështirë për t’u institucionalizuar. Sepse “zona gri” është energji, por nuk është domosdoshmërisht organizatë. Ka zemërim, por jo gjithmonë program. Ka revoltë morale, por jo domosdoshmërisht mekanizëm elektoral.
4. Protesta si moment anti-sistem: kundër PS-së, por jo automatikisht pro PD-së
Një nga pikat më të forta të intervistës është përpjekja e Prognit për të ruajtur karakterin anti-sistem të protestës. Ai nuk e paraqet protestën si protestë klasike të opozitës kundër qeverisë. Madje ai thotë se një nga arritjet më të mëdha është se, sipas tij, në Shqipëri nuk ka ndodhur një protestë anti-sistem edhe “majtas”, duke e vendosur protestën përtej ndarjes standarde PS-PD.
Ky është boshti politik i intervistës. Progni përpiqet të ndërtojë idenë se kjo protestë nuk është “e Saliut”, nuk është “e partive të vogla”, nuk është “e Sorosit”, nuk është “e iranianëve”, nuk është “e katolikëve”, nuk është “e LGBT-së”, nuk është “e biznesit”, nuk është “e veriorëve”. Pra protesta përpiqet të shpëtojë nga çdo etiketë që mund ta zvogëlojë, përçajë ose delegjitimojë.
Nga ana tjetër, kjo sjell një kontradiktë serioze: protesta kërkon dorëheqjen e Ramës, por nuk pranon të shndërrohet në mekanizëm elektoral të PD-së. Kërkon ndryshim politik, por nuk ka një ofertë politike të përbashkët. Kërkon rrëzimin e një sistemi, por nuk ka ende një arkitekturë të qartë të sistemit që do ta zëvendësojë.
Roland Qafoku pikërisht këtu e shtyn intervistën drejt pyetjes më të vështirë: në fund zgjidhja kalon me votë. PD do të konkurrojë. Çfarë ndodh pastaj? Progni përgjigjet se protesta mund të sjellë një shpërndarje tjetër mandatesh dhe se partitë e vogla apo opozita mund të përfitojnë nga ajo.
Kjo është një përgjigje realiste, por jo e plotë. Sepse çdo protestë anti-sistem, në momentin që nuk krijon vetë instrument politik, përfundon duke ushqyer instrumentet ekzistuese. Nëse nuk bëhet parti, ajo ndikon partitë. Nëse nuk hyn në zgjedhje, ajo ndryshon atmosferën zgjedhore. Nëse nuk prodhon lidership, atëherë lidershipin e marrin ata që janë më të organizuar.
5. Zvërneci si shkëndijë morale, jo vetëm si çështje lokale
Në intervistë, Zvërneci del si momenti emocional dhe moral që e çoi Prognin në protestë. Ai rrëfen se fillimisht nuk e kishte parë lajmërimin, por kur kunata i dërgoi një pamje dhe ai pa reagimin për atë që kishte ndodhur në Zvërnec, vendosi të shkonte. Ai e përshkruan pamjen e njeriut të tërhequr zvarrë si moment që i shkaktoi dhimbje dhe e lidhi me idenë e poshtërimit publik.
Kjo është shumë domethënëse: protesta nuk nis thjesht nga një dokument pronësie apo projekt turistik, por nga një pamje. Në epokën e rrjeteve sociale, një pamje e dhunës, poshtërimit ose arrogancës shtetërore mund të bëhet më e fuqishme se një dosje juridike 300-faqëshe.
Zvërneci në këtë intervistë funksionon si simbol i pesë krizave njëherësh:
Kriza e pronës.
Kriza e shtetit ligjor.
Kriza e mjedisit.
Kriza e zhvillimit ekonomik pa transparencë.
Kriza e arrogancës së pushtetit ndaj qytetarit.
Progni e lidh më pas Zvërnecin edhe me AKSH-in dhe kadastrën, duke thënë se denoncimet e tij për akseset në databaza lidhen me manipulimet e pronave në kadastër. Kjo e çon protestën nga niveli emocional në nivel institucional: nuk është vetëm “na prekën natyrën”, por “sistemi digjital, kadastral dhe politik mund të jetë përdorur për të tjetërsuar prona”.
Për publikun, kjo lidhje është shumë e fortë, sepse prek një frikë themelore shqiptare: frikën se prona nuk është e sigurt. Në Shqipëri, çështja e pronës nuk është çështje teknike; është çështje identiteti, trashëgimie, sigurie, pushteti dhe korrupsioni. Prandaj Zvërneci u bë kauzë kombëtare.
6. “Rama është çoroditur”: beteja e narrativës
Progni pretendon se një nga arritjet e protestës është se Edi Rama, të cilin ai e përshkruan si lider që zakonisht është “11 hapa para”, është çoroditur. Sipas tij, Rama nuk ka gjetur dot një vijë të qëndrueshme sulmi: herë grekët, herë iranianët, herë anti-investimi, herë anti-opozita.
Kjo pjesë tregon se beteja kryesore nuk është vetëm në bulevard, por në narrativë. Kush e përkufizon protestën? Protestuesit apo qeveria? Është protestë për pronën dhe natyrën, apo protestë anti-investim? Është protestë qytetare, apo e manipuluar nga qarqe politike? Është shenjë demokracie, apo rrezik për turizmin dhe stabilitetin?
Në çdo protestë të madhe, pushteti kërkon ta kornizojë protestën në mënyrë që ta bëjë të padëshirueshme për shumicën e heshtur. Këtu, sipas Prognit, qeveria nuk ka arritur ta mbyllë protestën në një etiketë të vetme. Kjo, për të, është fitore.
Ai shkon edhe më tej: thotë se rrjetet sociale kanë dalë nga duart e patronazhistëve dhe se komentet pozitive për protestën janë më të shumta se komentet negative. Kjo është deklaratë politike e fortë, por duhet trajtuar si pretendim i Prognit, jo si statistikë e verifikuar. Megjithatë, si analizë komunikimi, tregon se protesta e sheh veten në avantazh në terrenin dixhital.
Nëse pushteti kontrollon televizionet, protestuesit pretendojnë se kanë rrjetet. Nëse pushteti ka administratën, protestuesit pretendojnë se kanë qytetarët e paangazhuar. Nëse pushteti ka patronazhistët, protesta pretendon se ka viralitetin organik. Kjo është lufta moderne politike: jo vetëm kush ka shumicën në Parlament, por kush e kontrollon kuptimin publik të ngjarjes.
7. Rinas: përshkallëzim, simbolikë, rrezik dhe dilemë ligjore
Pjesa për marshimin drejt mbikalimit të Rinasit është një nga pjesët më të rëndësishme dhe më problematike të intervistës. Progni pranon se ishte planifikuar një përshkallëzim: bllokimi i mbikalimit të Rinasit dhe ndezja e flakadanëve për të dhënë një imazh për mediat e huaja, me mesazhin se protestuesit nuk janë në shesh vetëm për shëtitje.
Këtu intervista nxjerr qartë tensionin mes të drejtës së protestës dhe rendit publik. Qafoku e quan bllokimin e rrugëve të jashtëligjshëm. Progni pranon se bllokimi i rrugëve është i jashtëligjshëm, por e vendos kundërargumentin te e drejta kushtetuese për protestë dhe te fakti se edhe bulevardi para kryeministrisë bllokohet.
Kjo është një dilemë klasike e protestës civile: a mund të jetë protestë efektive pa ndërprerje të normalitetit? Nëse protesta nuk shqetëson askënd, pushteti mund ta injorojë. Nëse protesta bllokon rrugë kombëtare, aeroport, shërbime emergjente ose qarkullim, ajo rrezikon të humbasë simpatinë e publikut.
Progni thotë se kishin vendosur djem që hapnin rrugën për ambulanca. Por Qafoku ka të drejtë kur e shtyn te problemi i menaxhimit: turma është e pamenaxhueshme. Edhe nëse organizatorët kanë qëllim paqësor, mjafton një incident, një ambulancë, një provokim, një njeri i sëmurë, një përplasje fizike, dhe protesta humb avantazhin moral.
Megjithatë, sipas Prognit, aksioni e arriti efektin sepse Rama reagoi katër herë brenda ditës. Pra logjika e protestës është kjo: përshkallëzimi prodhon reagim; reagimi i pushtetit tregon se protesta ka ndikim; ndikimi ushqen moralin e protestës.
Kjo është efektive në afat të shkurtër, por e rrezikshme në afat të gjatë. Sepse nëse çdo përshkallëzim duhet të jetë më i fortë se i mëparshmi, protesta mund të hyjë në spirale. Ose duhet të shpikë forma kreative paqësore, ose rrezikon të shkojë drejt bllokimeve më të forta, përplasjeve dhe humbjes së mbështetjes së gjerë.
8. Numrat e protestës: mes madhështisë, matjes dhe propagandës
Në intervistë, Progni tregohet më i kujdesshëm se propaganda klasike opozitare. Ai nuk pranon numra fantastikë 200 mijë apo 300 mijë pa matje. Ai thotë se është përpjekur të bëjë matje me dron dhe inteligjencë artificiale, por pemët e larta në bulevard e bëjnë të pamundur një numërim të saktë. Pastaj thotë se, me një llogari, protesta më e madhe ka qenë rreth 100 mijë persona nga kryeministria deri te kthesa te Bashkia e Tiranës.
Kjo pjesë ka dy vlera.
Së pari, tregon se protesta është e ndërgjegjshme për luftën e numrave. Në Shqipëri, çdo protestë bëhet betejë statistikore: organizatorët fryjnë numrat, pushteti i ul, mediat i relativizojnë. Progni përpiqet të duket më serioz duke përmendur metodologji: dron, inteligjencë artificiale, metra katrorë, kufizim nga pemët.
Së dyti, tregon se protesta ka nevojë për legjitimitet numerik. Nuk mjafton të thuash kauza është e drejtë; duhet të tregosh se ka masë. Numri bëhet argument politik. Sa më i madh numri, aq më e vështirë për pushtetin ta quajë “pakicë të zhurmshme”.
Megjithatë, edhe këtu duhet kujdes: pretendimi për 100 mijë mbetet pretendim i intervistës, jo matje e pavarur. Por fakti që Progni e shoqëron me pasiguri metodologjike e bën më të besueshëm sesa deklaratat e zakonshme politike.
9. Protesta si hapësirë sociale: nga sheshi politik te komuniteti i ri
Një nga pjesët më interesante të intervistës është kur protesta del jo vetëm si akt politik, por si hapësirë sociale. Progni tregon se njerëzit po takohen në protestë, jo më vetëm në kafe; madje përmend një histori çifti që është lidhur në protestë, duke e quajtur “dashuri në kohën e protestës”.
Kjo duket anësore, por është shumë e rëndësishme. Protestat zgjasin kur bëhen komunitet. Një protestë e vetme mund të mobilizohet nga zemërimi. Një protestë 18-ditore ka nevojë për ritual, miqësi, humor, këngë, simbole, parrulla, takime, identitet të përbashkët. Nëse sheshi bëhet vend ku njerëzit ndihen më mirë se në kafe, protesta fiton jetë sociale.
Kjo shpjegon edhe pse termat si “revolucioni i flamingove”, “protesta e parfumit”, “Shqipëria nuk shitet”, “kamarierët e protestës”, “kujdes civilat” marrin rëndësi. Ato janë meme politike. Janë kode të brendshme të komunitetit. E bëjnë protestën të dallueshme dhe të riprodhueshme në rrjete sociale.
Në këtë kuptim, protesta po përpiqet të krijojë kulturë të vetën. Jo vetëm kërkesë politike, por gjuhë. Jo vetëm zemërim, por stil. Jo vetëm tubim, por identitet.
10. Roli i grave dhe “protesta e parfumit”
Progni thotë se në ditët e para ka pasur më shumë femra se meshkuj dhe se vajzat kanë treguar më shumë guxim. Kjo është e rëndësishme, sepse sfidon modelin tradicional të protestës shqiptare të dominuar nga burra militantë, të ashpër, partiakë, shpesh të gatshëm për përplasje fizike.
“Protesta e parfumit” si term përçmues ose ironik kthehet nga Progni në shenjë pozitive. Ai thotë se në protestë ka njerëz me mundësi ekonomike, njerëz që nuk dalin nga halli i bukës, por nga refuzimi i poshtërimit.
Kjo ka dy lexime.
Leximi pozitiv: protestës i janë bashkuar shtresa urbane, të pavarura, profesionistë, të rinj, gra, njerëz me vetëbesim social. Kjo e bën protestën më pak të manipulueshme nga patronazhi klasik.
Leximi kritik: protestës mund t’i mungojë lidhja organike me shtresat më të varfra, me periferinë, me fshatin, me punëtorinë, me ata që kanë frikë të humbasin vendin e punës. Nëse protesta mbetet kryesisht urbane, estetike dhe simbolike, pushteti mund ta portretizojë si protestë elitare ose “e njerëzve që kanë kohë”.
Për këtë arsye, sfida e protestës është ta lidhë zemërimin e “zonës gri” urbane me hallet konkrete të shumicës: pronë, taksa, punësim, drejtësi, shëndetësi, arsim, administratë, emigrim, korrupsion.
11. Media: dallimi mes gazetarit dhe pronarit
Një nga segmentet më të rëndësishme të intervistës është ai për mediat. Qafoku e pyet pse protestuesit sulmojnë gazetarët. Progni përgjigjet se në ditët e para disa media nuk kanë dhënë as video, as lajmërim për protestën, përveç News 24, dhe se problemi nuk është me gazetarët, por me mediat si struktura të kapura nga oligarkët.
Kjo është një ndarje thelbësore. Nëse protesta sulmon gazetarët në terren, ajo humb kauzën morale. Gazetari, kameramani, fotoreporteri, shoferi i fugonit nuk janë pronarë mediash. Ata janë punëtorë të informacionit. Nëse sulmohen, protesta duket armiqësore ndaj fjalës së lirë.
Progni e kupton këtë dhe thotë se kanë bërë thirrje që të mos fajësohen gazetarët që rrinë me orë në këmbë, sepse nëse materiali nuk transmetohet, vendimin e merr pronari.
Kjo pjesë e intervistës tregon pjekuri politike, por edhe tension real. Protestuesit ndihen të censuruar; gazetarët ndihen të kërcënuar; pronarët e mediave akuzohen si të lidhur me pushtetin; pushteti përfiton nga çdo incident kundër gazetarëve për ta paraqitur protestën si të dhunshme.
Prandaj kjo është një vijë e kuqe për protestën: asnjë sulm ndaj gazetarëve. Kritika ndaj pronarëve, po. Denoncimi i censurës, po. Por intimidimi i ekipeve në terren do të ishte vetëgoditje.
12. Rrjetet sociale: patronazhistë, profile falso dhe luftë psikologjike
Progni e sheh rrjetin social si frontin kryesor të luftës politike. Ai thotë se patronazhistët nuk po e kontrollojnë dot narrativën dhe më vonë flet për profile falso që krijojnë narrativë kundër aksioneve të protestës.
Në fund të intervistës, ai shpjegon se pas rastit të Rinasit është bërë një sulm me profile falso nga ora 4 e mëngjesit për të krijuar narrativën se aksioni ishte gabim, dhe pastaj njerëzit e vërtetë e kanë përforcuar atë narrativë. Kjo është analizë tipike e luftës moderne informative: fillimisht krijohet perceptimi artificial, pastaj ai bëhet debat organik.
Kjo është shumë e mundshme si mekanizëm në çdo krizë politike, por duhet ndarë pretendimi nga prova. Progni thotë se është “në investigim” për grupet e interesit dhe përmend edhe mundësinë e shërbimeve sekrete. Këtu analiza duhet të jetë e kujdesshme: këto janë deklarime dhe dyshime, jo fakte të verifikuara në intervistë.
Megjithatë, si fenomen politik, është e qartë se protesta po lufton në tri fusha:
Në rrugë.
Në media tradicionale.
Në rrjete sociale.
Dhe ndoshta fusha e tretë është më vendimtarja, sepse aty formohet perceptimi i të rinjve, diasporës dhe “zonës gri”.
13. Frika, kërcënimet dhe presioni personal
Progni thotë se ka pasur kërcënime të shumta nga numra anonimë; përmend kërcënime me jetë, GPS në makinë dhe mesazhe kërcënuese që përfshijnë edhe djalin e tij. Ai lexon edhe një mesazh ku e quajnë “klysh i Saliut” dhe e kërcënojnë se do ta tërheqin zvarrë.
Ky është një aspekt i rëndë i intervistës. Nëse këto kërcënime janë reale, ato tregojnë një klimë të degraduar ku aktivizmi publik shoqërohet me intimidim personal. Në Shqipëri, sulmi ndaj figurave publike shpesh kalon nga debati politik te biografia, familja, fëmijët, puna, origjina, e shkuara, shpifja, kërcënimi fizik.
Kjo prodhon dy efekte.
Efekti i parë: frikëson njerëzit e tjerë që mund të dilnin në protestë.
Efekti i dytë: radikalizon ata që janë tashmë në protestë, sepse ndihen të sulmuar nga një sistem i organizuar.
Progni e përdor këtë për të shpjeguar pse pranë tij rrinë shokë që duken si bodyguardë. Sipas tij, ata nuk janë aty për protagonizëm, por sepse e duan vendin dhe besojnë tek ai. Kjo e forcon figurën e tij si aktivist i rrezikuar, por njëkohësisht krijon perceptimin se protesta ka edhe elementë sigurie informale. Ky është një tjetër rrezik: sa më shumë protesta ruhet vetë, aq më shumë mund të keqinterpretohet si strukturë e mbyllur.
14. AKSH, SPAK dhe çështja e besueshmërisë personale
Një pjesë e madhe e sulmeve ndaj Prognit lidhen me AKSH-in. Ai i përgjigjet akuzës se është “bashkëpunëtor i AKSH-it” duke thënë se nuk ka punuar dhe as nuk ka aplikuar ndonjëherë atje; sipas tij, është tjetër gjë të aplikosh e të mos fitosh dhe të reagosh, dhe tjetër gjë të mos aplikosh fare dhe të denoncosh.
Ai mohon gjithashtu akuzat se ka bërë burg, duke thënë se nuk ka bërë asnjë ditë burg dhe se është shoqëruar vetëm një herë në protestat për Klodian Rrashën.
Kjo pjesë e intervistës është luftë për kredibilitet. Në momentin që një person bëhet zë publik i protestës, sulmi i parë është: kush je ti? Kush të financon? Me kë ke punuar? Çfarë ke fshehur? A je i pastër? A je vegël e dikujt?
Progni përpiqet ta kthejë sulmin në avantazh: thotë se ka pesë vjet që denoncon, se ka çuar njerëz në ndjekje penale, se në SPAK ka shkuar si kallëzues dhe person që ka dijeni, jo si i hetuar. Kjo pjesë është e rëndësishme, sepse e lidh protestën me SPAK-un jo si institucion që udhëheq protestën, por si institucion ku mund të çohen denoncime.
Megjithatë, një protestë nuk mund të varet nga pastërtia absolute e një individi. Nëse protesta është qytetare, kredibiliteti duhet të vijë nga transparenca, rregullat, pluraliteti dhe qëllimet, jo vetëm nga biografia e një zëri të saj.
15. “Partia e protestës”: domosdoshmëri apo rrezik?
Titulli i materialit e vendos fokusin te ideja e krijimit të një partie ose bërthame politike të protestës. Në intervistë, Progni thotë se ka dëgjuar për takime intelektualësh, përmend Fatos Lubonjën, Kastriot Çipin, Altin Goxhajn, Shpend Gashin dhe një grup prej rreth 20 vetash, por thotë se nuk ishte në dijeni dhe se është kundër çdo liste për momentin.
Kjo është nyja më delikate e gjithë intervistës.
Çdo protestë masive përballet me këtë pyetje: a duhet të mbetet lëvizje qytetare apo të bëhet forcë politike?
Nëse mbetet vetëm protestë, rrezikon të shuhet, të lodhet, të shpërndahet nga vera, Botërori, pushimet, frika, mungesa e rezultateve.
Nëse bëhet parti, rrezikon të përçahet, të kapet nga ambiciet personale, të akuzohet se e përdori kauzën për mandate, të humbasë moralin qytetar.
Progni e kupton këtë. Ai thotë se fakti që protesta nuk ka “kokë” është gjë e mirë, sepse kur ka kokë është e lehtë të sulmohet. Kjo është e vërtetë në fazën e mbrojtjes. Por në fazën e vendimmarrjes, mungesa e kokës bëhet problem. Kush negocion? Kush vendos përshkallëzimin? Kush thotë “jo” kur turma kërkon diçka të rrezikshme? Kush artikulon programin? Kush merr përgjegjësi?
Pra, mungesa e lidershipit është avantazh për mbijetesë, por pengesë për transformim.
16. Objektivi maksimalist: dorëheqja e Ramës
Në fund, Progni e thotë qartë: suksesi i parë i protestës është dorëheqja e Edi Ramës. Ai e quan këtë “gurin e parë të dominosë”; vetëm pas kësaj, sipas tij, bien domino të tjera.
Ky është objektiv maksimalist. Nuk është kërkesë për transparencë në Zvërnec. Nuk është vetëm anulim projekti. Nuk është vetëm hetim i pronave. Është kërkesë për ndryshim pushteti.
Progni e lidh këtë me idenë se pas dorëheqjes së Ramës do të lirohet presioni, do të dalë administrata, do të dalin njerëzit e tjerë, pastaj do të rrethohet parlamenti derisa të shfuqizohen ligje që, sipas tij, e kanë shkatërruar vendin: ligji zgjedhor i 2008-s, ndarja administrative, mënyra si funksionon KQZ-ja dhe të tjera.
Kjo është një paketë shumë më e gjerë se Zvërneci. Këtu protesta kalon nga kauzë konkrete në projekt ndryshimi sistemi. Problemi është se sa më i madh objektivi, aq më e vështirë bëhet fitorja e matshme.
Nëse kërkon transparencë për një projekt, mund të fitosh dokumente.
Nëse kërkon hetim, mund të fitosh procedim.
Nëse kërkon anulim, mund të fitosh pezullim.
Nëse kërkon dorëheqje kryeministri, ose fiton gjithçka, ose duket sikur ke humbur.
Kjo e vendos protestën përballë një rreziku strategjik: objektivi maksimalist mund të mobilizojë masën, por mund edhe ta lodhë nëse nuk arrihet shpejt.
17. Qafoku si intervistues: roli i kundërpeshës
Roland Qafoku nuk bën intervistë servile. Ai e ngacmon Prognin vazhdimisht në pikat e dobëta: Rinasin, ligjshmërinë, mungesën e lidershipit, mungesën e vizionit, rrezikun e dështimit, sulmet ndaj gazetarëve, LGBT-në, biznesin, turizmin, lidhjet me opozitën, partinë e protestës.
Kjo e bën intervistën të vlefshme, sepse nuk është monolog propagandistik. Qafoku pranon se protesta është ndër gjërat më të bukura të Shqipërisë në 36 vjet, por njëkohësisht thotë se duket sikur ka ngecur, se nuk ka lidership, vizion e zgjidhje.
Kjo është pikërisht dilema reale: protesta është e bukur si energji, por e paqartë si strategji. Është e fuqishme si refuzim, por ende e papërpunuar si projekt. Ka moral, por jo mekanizëm. Ka masë, por jo arkitekturë.
Në këtë kuptim, Qafoku e detyron Prognin të dalë nga slogani dhe të hyjë në përgjegjësi. Dhe aty shfaqen kontradiktat: protesta nuk do parti, por kërkon ndryshim pushteti; nuk do lider, por ka nevojë për vendime; nuk do dhunë, por flet për përshkallëzim; nuk do të sulmojë gazetarët, por ka zemërim ndaj mediave; nuk do anti-biznes, por përdor gjuhë kundër oligarkëve; nuk do kapje politike, por politika do të përfitojë gjithsesi.
18. Turizmi, biznesi dhe oligarkia: një vijë delikate
Qafoku e pyet nëse protesta po e dëmton turizmin, duke përmendur 12 milionë turistë dhe 6 miliardë të ardhura. Progni përgjigjet se dëmi është zero, se turistët kanë ardhur, kanë folur në protestë dhe nuk janë ndjerë të shqetësuar. Ai shton se të huajt tremben më shumë nga tritoli se nga protestat paqësore.
Kjo pjesë është e rëndësishme, sepse qeveria zakonisht përdor argumentin e stabilitetit ekonomik kundër protestave: mos dëmtoni turizmin, mos dëmtoni imazhin, mos trembni investitorët. Protesta kundërpërgjigjet: më shumë e dëmton imazhin korrupsioni, betonizimi, dhuna, arroganca, tritoli, mungesa e transparencës.
Për biznesin, Qafoku ngre një shqetësim tjetër: protesta rrezikon të kalojë nga anti-oligarki në anti-biznes. Kjo është shumë e rëndësishme. Nëse fjala “oligark” përdoret për çdo biznesmen, protesta merr ton populist të rrezikshëm. Progni përpiqet ta sqarojë: nuk është kundër të gjithë biznesmenëve, por kundër atyre që përfitojnë nga taksat, korrupsioni, lejet, mediat dhe fshehin të vërtetën.
Ky dallim duhet ruajtur me kujdes. Një protestë qytetare nuk mund të jetë kundër biznesit të ndershëm, sepse do të humbte mbështetjen e shtresës produktive. Duhet të jetë kundër kapjes së shtetit nga interesa klienteliste.
19. “Civilët”, administrata dhe frika nga identifikimi
Progni flet për “civilët” që bëjnë foto në protestë dhe për njerëzit e administratës që frikësohen se mund të identifikohen dhe të largohen nga puna. Ai përmend edhe një informacion se një kamerë sipër kryeministrisë mund të bëjë “face detection” dhe të nxjerrë identitetin e protestuesve. Po ashtu thotë se “civilët” janë punonjës shteti që vijnë për të shantazhuar duke bërë foto.
Këtu kemi një tjetër shtresë të rëndësishme: protesta kundër frikës. Në një vend ku administrata publike perceptohet si e varur nga pushteti, pjesëmarrja në protestë bëhet akt personal me kosto. Jo të gjithë kanë luksin të dalin hapur. Disa kanë kredi, familje, punë shteti, kontrata, leje, biznese, klientë.
Kjo shpjegon pse protesta nuk mund të matet vetëm me numrin fizik në shesh. Në vende me patronazh të fortë, shumë njerëz mund të jenë dakord privatisht, por të mos dalin publikisht. Prandaj Progni mendon se dorëheqja e Ramës do ta lironte administratën dhe do të sillte edhe më shumë njerëz në shesh.
Por këtu ka edhe rrezik: kur protesta nis të shohë kudo “civilë”, “provokatorë”, “shërbime”, “profile falso”, mund të krijohet atmosferë paranoje. Një protestë e shëndetshme duhet të jetë vigjilente, por jo paranojake. Duhet të ruajë rendin, por jo të shndërrohet në polici të vetvetes.
20. Pikat e forta të protestës sipas intervistës
Pika e parë e fortë është natyra qytetare dhe pluraliste. Progni përmend se në protestë ka socialistë, demokratë, parti të vogla, ambientalistë, LGBT, njerëz të ndryshëm. Kjo e bën protestën më të gjerë se opozita klasike.
Pika e dytë është kapja e “zonës gri”. Nëse vërtet njerëzit që zakonisht nuk votojnë dhe nuk dalin në protesta janë bërë pjesë e sheshit, kjo është goditja më e madhe për sistemin politik.
Pika e tretë është fuqia simbolike e Zvërnecit. Kauza e pronës, mjedisit dhe arrogancës shtetërore është e kuptueshme për publikun.
Pika e katërt është aftësia për të prodhuar gjuhë, humor, parrulla, meme dhe rituale. Kjo e mban protestën gjallë.
Pika e pestë është refuzimi i kapjes nga PD-ja. Kjo e ruan protestën nga reduktimi në tubim partiak.
Pika e gjashtë është ndërgjegjësimi për mediat dhe rrjetet sociale. Protesta e kupton se beteja është edhe komunikative.
Pika e shtatë është karakteri kryesisht paqësor. Progni thekson se nuk ka pasur përleshje përveç një dite të veçantë dhe se protesta është ndër më paqësoret.
21. Dobësitë dhe rreziqet kryesore
Dobësia e parë është mungesa e strategjisë së matshme. Nëse suksesi quhet vetëm dorëheqja e Ramës, çdo arritje tjetër duket e pamjaftueshme.
Dobësia e dytë është mungesa e lidershipit. Ajo e mbron protestën nga sulmet, por e pengon të marrë vendime të qarta.
Dobësia e tretë është rreziku i përshkallëzimit. Rinas ishte aksion me efekt të madh, por edhe me risk të madh.
Dobësia e katërt është rreziku i përçarjes nga partitë, grupet intelektuale, ambiciet personale dhe listat e mundshme.
Dobësia e pestë është rreziku i gjuhës anti-biznes. Nëse nuk ndahet qartë oligarkia nga sipërmarrja e ndershme, protesta humb terren.
Dobësia e gjashtë është rreziku i sulmeve ndaj gazetarëve. Kjo do të ishte vetëvrasje morale dhe mediatike.
Dobësia e shtatë është rreziku i teorive të paverifikuara. Dyshimet për kamera, shërbime, profile falso dhe civilë mund të jenë pjesërisht të bazuara, por nëse përdoren pa prova, e dobësojnë besueshmërinë.
Dobësia e tetë është rreziku i lodhjes. Dita e 18-të është moment kur protesta duhet të kalojë nga energjia spontane te organizimi i qëndrueshëm.
22. Kuptimi i madh politik i intervistës
Kjo intervistë tregon se protesta e Zvërnecit nuk është më vetëm për Zvërnecin. Zvërneci është bërë emri i një krize më të madhe: kriza e pronës, kriza e qeverisjes, kriza e besimit, kriza e medias, kriza e opozitës, kriza e përfaqësimit dhe kriza e shtetit të kapur.
Gent Progni artikulon zemërimin e një shtrese që nuk e sheh më veten të përfaqësuar as nga qeveria, as nga opozita. Ai flet si njeri që nuk kërkon vetëm ndërrim pushteti, por çmontim të mekanizmave që kanë prodhuar pushtet të pakontrolluar: ligji zgjedhor, ndarja administrative, KQZ-ja, kadastra, AKSH-i, mediat, oligarkët, patronazhistët.
Por intervista tregon edhe kufirin e kësaj lëvizjeje. Protesta e di shumë mirë çfarë nuk do. Nuk do Ramën. Nuk do oligarkinë. Nuk do kapjen e mediave. Nuk do manipulimin e pronave. Nuk do projektet pa transparencë. Nuk do patronazhistët. Nuk do PD-në si pronare të zemërimit. Por ende nuk e ka plotësisht të qartë çfarë do të ndërtojë pas kësaj.
Kjo është dilema e çdo lëvizjeje anti-sistem: refuzimi është më i lehtë se ndërtimi. Të mbledhësh njerëz kundër një padrejtësie është e mundur. Të ndërtosh alternativë institucionale është shumë më e vështirë.
23. Përfundim
Intervista e Gent Prognit në “Dekalog” është e rëndësishme sepse e nxjerr protestën nga pamja e jashtme dhe e fut në mekanikën e brendshme të saj. Aty shihen organizimi, pasioni, frika, dilemat, ambicia, kontradiktat dhe kufijtë.
Gent Progni del si një nga zërat më të fortë të protestës, por edhe si shembull i rrezikut që mbart çdo zë publik në një lëvizje pa lidership formal: ai bëhet njëkohësisht shërbyes, simbol, objekt sulmi dhe pikë referimi.
Roland Qafoku, nga ana tjetër, e detyron intervistën të mos mbetet propagandë proteste. Ai e shtyn te pyetjet e vështira: ligjshmëria, turizmi, media, biznesi, lidershipi, vota, partia e protestës, dështimi.
Në fund, intervista tregon se protesta ka kaluar nga faza e parë, ajo e shpërthimit moral, në fazën e dytë, atë të sprovës politike. Tani nuk mjafton më të jetë e madhe. Duhet të jetë e qartë. Nuk mjafton të jetë e bukur. Duhet të jetë e mençur. Nuk mjafton të ketë zemërim. Duhet të ketë strategji.
Nëse protesta arrin të ruajë karakterin qytetar, të mos kapet nga partitë, të mos bjerë në dhunë, të mos sulmojë gazetarët, të mos përgjithësojë kundër biznesit, të artikulojë kërkesa të matshme dhe të ndërtojë besim përtej sheshit, ajo mund të mbetet një nga momentet më të rëndësishme politike të Shqipërisë së vitit 2026.
Nëse jo, rrezikon të mbetet një revoltë e fuqishme morale, por pa përkthim institucional.
Dhe pikërisht këtu qëndron pesha e intervistës: ajo nuk jep vetëm përgjigje. Ajo tregon se protesta është në prag të një zgjedhjeje të madhe mes energjisë dhe organizimit, mes revoltës dhe politikës, mes sheshit dhe sistemit.
Intervista e plotë e Gent Progni në “Dekalog” nga Roland Qafoku
Emisioni: Dekalog
Moderator: Roland Qafoku
I ftuari: Gent Progni
Transmetuar në: Dritare TV
Rasti: Dita e 18-të e protestës mbarëkombëtare
Hyrje
Roland Qafoku: Të nderuar teleshikues, përshëndetje. Unë jam Roland Qafoku dhe ky është emisioni “Dekalog”. Sot është dita e 18-të e protestës mbarëkombëtare — do ta quaja edhe asaj që quhet “revolucioni i flamingove”. Por çfarë ka sjellë protesta deri tani dhe cila është e ardhmja e saj? Kam sot një nga protagonistët kryesorë të protestës, Gent Progni, që e prezantojnë si specialist, por në fakt është një nga protagonistët, siç e thashë, të protestës. Zoti Progni, faleminderit që pranuat ftesën.
Gent Progni: Faleminderit për ftesën. Unë jam “kamarier i protestës” — është një fjalë e përdorur nga një prej djemve të Edisonit, por që besoj se e përshkruan shumë mirë atë grupin e njerëzve që merren me protestën.
Kamarierët e protestës dhe organizimi
Roland Qafoku: Mirë, nuk është keq — “kamarier” është kështu si aristokraci e klasës punëtore. Po me çfarë i shërbeni?
Gent Progni: Me çaj, me kafe, me ndonjë shërbim me internet edhe me zërin e fonisë. Pastaj këto diskutimet e tjera — që s’na e lë mikrofonin njeri.
Roland Qafoku: Kush e ka foninë?
Gent Progni: E kemi marrë me qira, me mendimin e disa djemve që janë pro protestës, të cilët na e sjellin dhe ne e mbajmë aty. E paguajmë nga 10, 20, 30 euro secili.
Roland Qafoku: Pak a shumë sa në ditë?
Gent Progni: Jo, nuk është në ditë. Është 300 euro në ditë.
Roland Qafoku: 300 euro në ditë? Po ku i gjeni këto lekë, o Gent?
Gent Progni: Ja, kështu i mbledhim — 50 euro aty në protestë, me njerëz që e kanë mirë me bakshishet, ti si kamarier. Me të thënë të drejtën, nuk na tepron asnjëherë asnjë lek.
Roland Qafoku: Duke qenë se ti je njeriu që e përgatit foninë — unë kujdesem teknikisht. Mikrofonin kush e shpërndan?
Gent Progni: Bëhet një listë paraprake.
Roland Qafoku: Kush e bën listën? Këta kamarierët e protestës? Sa kamarierë paskeni ju, o burrë?
Gent Progni: Janë diku te 40 veta, mos gaboj, që merren me këtë punë. Por ta shpjegoj këtë pjesën e listës, se është shumë e rëndësishme — është një nga sulmet që më bëjnë.
Prejardhja dhe karakteri
Roland Qafoku: Si e përballon, o burrë?
Gent Progni: Po ku ta di unë tani. Kam pesë vjet që protestoj. Jeta na ka mësuar, ndoshta edhe e kemi në ADN, andej nga vij.
Roland Qafoku: Nga vjen ti?
Gent Progni: Nga Nikaj-Mërturi, një fshat në Malësi të Gjakovës. Që nuk është pushtuar asnjëherë nga forcat pushtuese në Shqipëri.
Roland Qafoku: Tani ti po e thua këtë si kërcënim.
Gent Progni: Mos u mat me mua.
Roland Qafoku: Çfarë interviste kjo! Domethënë ti po thua që Nikaj-Mërturi ka nxjerrë disa figura. Për shembull Marash Hajati, drejtori legjendar i RTSH-së në kohën e komunizmit, kryeredaktori i “Zërit të Popullit”.
Gent Progni: Nuk e di nëse Marashi është nga Nikaj-Mërturi. Por Ronela Hajati, vajza e Marash Hajatit, është me origjinë nga Nikaj-Mërturi.
Roland Qafoku: Tani më ke risjellë ato shpërthimet e Ronelës.
Gent Progni: Megjithatë ai ka qenë njeri i nderuar, me kontribute, sepse bëri disa revolucione.
Roland Qafoku: Po kjo është çështje tjetër. Domethënë ti, nga vjen, Gent Progni — ty nuk do t’ia dish nga Kurti. Marashi ishte njeri i butë; ti s’je i butë.
Gent Progni: Mua më thonë që je zbutur në Tiranë. Po ti po më thua që s’qenkam zbutur.
Roland Qafoku: Jo, ti paraqitesh i butë, por i butë nuk je. Shiko, është një shprehje — “na ka ardhur në majë të hundës”.
Gent Progni: Na ka ardhur në majë të ballit, jo të hundës. Atje ku nuk mban më realisht. Domethënë na është bërë jeta e papërballueshme në një pikë që edhe ata që kanë lekë, pra kanë mundësi ekonomike, nuk u pëlqen më jeta.
Çfarë është arritur me 18 ditë protestë?
Roland Qafoku: Dita 18 — çfarë është arritur, Gent Progni? Se ti je protagonist aty.
Gent Progni: Janë arritur ato gjëra që nuk janë arritur në 100 vjet në Shqipëri.
Roland Qafoku: Jo 100 vjet, mos e hap krahun kaq shumë.
Gent Progni: Po, 36 të paktën. Nuk ka ndodhur në Shqipëri që të bëhet protestë antisistem edhe nga e majta. E ka bërë Fan Noli në ’24-ën, por jo të këtyre përmasave.
Gent Progni: Tjetra që është arritur: po ta shohësh, lideri i PS-së në Shqipëri, Edi Rama — që ishte e vetmja gjë për të cilën hiqja kapelën, sepse ishte gjithmonë 11 hapa para — është çoroditur komplet. Duket në deklarimet e tij. E nisi me grekët, e nisi me iranianët, na bëri anti-investim, tani na ka bërë anti-OPE. Pra nuk e ka akoma të qartë se ku ta sulmojë protestën.
Gent Progni: Dhe po të shohësh, është hera e parë në historinë e kësaj partie apo qeverie që rrjetet sociale kanë dalë nga duart e patronazhistave. Pra gjithmonë ke më shumë komente pozitive për protestën sesa negative të sponsorizuara nga patronazhistët.
Incidenti i mbikalimit të Rinasit
Roland Qafoku: Po ti je çuar te mbikalimi i Rinasit. Një vajzë ka bërë një video ku thotë që Gent Progni i drejtoi protestuesit andej. Si i përgjigjesh asaj akuze?
Gent Progni: Shiko, për fat të mirë kam edhe video personale, por ka edhe media që kanë qenë aty — më kanë filmuar gjatë gjithë kohës. Unë e kam marrë përsipër. Madje kam edhe një deklaratë me mikrofonin e fonisë, ku them: “Merrni ujë me vete, se e kemi udhëtimin e gjatë.” Dhe të gjithë rrugën deri te “Casa Italia” e ka udhëhequr një grup tjetër, i cili donte ta fuste protestën poshtë mbikalimit dhe ta shpërbënte aty. Unë kam dalë me megafon dhe kam thënë: “Duhet të ecim drejt, deri te mbikalimi i Rinasit.”
Gent Progni: Por ta shpjegoj — është tendencioze kur thuhet “në Rinas”. Unë e pranoj, është tendencioze, sepse kur marr përsipër diçka, e llogaris, e mirëmendoj, e studioj. Nuk jam nga ata që merr flakë kot dhe vazhdon. Edhe kur flisja për AKSHI-n dikur, njerëzit thoshin “ama ky budalla ia fut kot”. Por pas katër vitesh u vërtetuan shumë herë më shumë ato që thashë unë. Muhabeti i çokollatave, për shembull — kisha tre vjet që e kisha nxjerrë me fatura, me fakte, me të gjitha. Por njerëzit kishin kohën për t’u marrë me gjëra të tjera.
Roland Qafoku: Të kthehemi te mbikalimi i Rinasit.
Gent Progni: Ne kishim përgatitur një eskalim të protestës: të bllokonim mbikalimin e Rinasit, të ndiznim flakadanë, për të dhënë një imazh për mediat e huaja — që ne nuk jemi këtu vetëm për të bërë shëtitje në qytet, por jemi të vendosur, edhe për të bërë 20 km në këmbë.
Roland Qafoku: Por kjo është e jashtëligjshme.
Gent Progni: Të bllokosh rrugët është e jashtëligjshme — por edhe të bllokosh bulevardin te kryeministria është e jashtëligjshme. E drejta e protestës është kushtetuese.
Roland Qafoku: Po ajo është rrugë nacionale. Pse, në bulevard mund ta bllokosh?
Gent Progni: E di kush ishte e bukura? Të gjithë ata që ishin bllokuar në krahun tjetër kalonin pa fund nga autostrada e Durrësit. Nuk pati asnjë problem.
Roland Qafoku: Mirë, por problemi, Gent, e di cili është? Që aty mund të ketë një emergjencë, diçka të paparashikueshme, dhe ti bllokon rrugën.
Gent Progni: Kemi vendosur djem të rinj që e hapnin rrugën nga ana tjetër për ambulancat.
Roland Qafoku: Megjithatë, nuk menaxhohet dot. Turma është e pamenaxhueshme.
Gent Progni: Është e pamenaxhueshme, po. Por unë mendoj që e arritëm atë që donim, sepse për herë të parë Edi Rama reagoi katër herë brenda ditës për protestën.
Numri i protestuesve dhe dinamika
Roland Qafoku: Problemi është që protesta duket sikur ka ngecur tani. Pse? Sepse ka disa çështje: nuk ka lidership, nuk ka vizion, nuk ka zgjidhje; gati-gati filloi edhe Botërori; edhe në numër duket sikur është fashitur.
Gent Progni: Jo, s’është e vërtetë. Pamjet kanë qenë dy ditë madhështore, ku janë bashkuar rrethet, qytetet e tjera — ka qenë protestë mbarëkombëtare.
Roland Qafoku: Sa është numri tani? Ti je ekspert i kësaj. Mund të më japësh një numër? Cila ka qenë dita me më shumë njerëz dhe sa është ky numër?
Gent Progni: Nuk dua të marr flakë siç merrnin dikur ata të opozitës që thoshin “200 mijë, 300 mijë”. Jam munduar, të them të drejtën, ta bëj teknikisht të mundur numërimin. Por është shumë e vështirë — pemët e larta përgjatë bulevardit e bëjnë të pamundur që teknikisht ta kesh një numër të saktë. Mënyra do të ishte me dron, duke bërë video nga kryeministria deri te sheshi “Skënderbej”, dhe me inteligjencë artificiale një matje me marzh gabimi 5 deri në 10%. Por, duke qenë pemët shumë të dendura, e kufizojnë pamjen dhe e ke të pamundur ta llogarisësh. Jemi munduar edhe me llogarinë e metrave katrorë të bulevardit, por prapë, duke qenë se njerëzit rrinë të ngjeshur në një vend dhe jo në një tjetër, prapë del e pamundur. Me një llogari, protesta e parë — tre a katër ditëve të para, që ka qenë më e madhja — ka qenë diku te 100 mijë persona në bulevard, nga kryeministria deri te kthesa që është te Bashkia e Tiranës.
Gent Progni: Dhe më e bukura është që, nëse e sheh protestën në bulevard kur bëhet marshimi natën, ke rritje të numrave — vijnë banorë, njerëz që banojnë afër. Kemi edhe këto shprehjet që kanë dalë nga protesta: “Çohuni nga kafja!”
Roland Qafoku: A ke ndonjë video ku njerëzit u çuan nga kafja dhe u bashkuan, se unë s’kam parë.
Gent Progni: Për Zotin, ka pa fund video.
Pse iu bashkua Gent Progni protestës?
Roland Qafoku: Kam një pyetje të drejtpërdrejtë, Gent Progni: pse u bashkove me protestën? Pse dole ti në protestë?
Gent Progni: Realisht, unë nuk e kisha parë postimin e lajmërimit të protestës. Isha duke punuar në zyrën time të re dhe isha shumë i angazhuar për ta inauguruar. Kur kunata ime — motra e bashkëshortes — më çon një skrinshot dhe më thotë: “Duhet patjetër të shkosh.” E shoh dhe them: “Sa mirë që shqiptarët po reagojnë për atë që ndodhi në Zvërnec.” Sepse, kur e sheh atë njeri që e tërheqin zvarrë, realisht të vjen shumë keq — si Akili që e tërheq Hektorin. I thashë kunatës: “Po shkoj në shtëpi të ndërrohem dhe po vij”, dhe bëra një status.
Gent Progni: Duke qenë se nuk ishte shkruar vendndodhja — ishte shkruar vetëm “Drejtoria e Policisë” — mora kunatën dhe i thashë: “Drejtoria e Policisë që ka lidhje me këtë është Drejtoria e Përgjithshme, jo ajo e Tiranës.” Kështu që ndaluam aty. Kur shkova, ishin tre-katër media para drejtorisë, por s’kishte njeri tjetër — katër-pesë veta në këmbë dhe ca civilë te kafja përballë. Thashë: “S’u qenka mbledhur asnjeri.” Në atë moment më merr në telefon Zhaklina Lagatari dhe më thotë: “O Gent, të lutem, specifikoje Drejtorinë e Policisë së Tiranës, se jemi mbledhur këtu, mos të përçahet protesta.” U nisa për te Drejtoria e Policisë së Tiranës dhe shkova atje. Ishte një grup prej 300-400 vetash.
Roland Qafoku: Kush është Luçana?
Gent Progni: Është goca e Riollit, që kishte bërë protesta edhe më parë. Më tha: “Hajde, fol me megafon.” Po fliste Lubonja në atë moment, mos gaboj. I thashë: “Jo, se s’kisha folur ndonjëherë në turmë” — isha në siklet. Pastaj nga aty morëm rrugën e Myslym Shyrit dhe dolëm te Ministria e Brendshme. Atje u bashkua një turmë mbi 2000 veta.
Roland Qafoku: Po pse dole? Çfarë arsye?
Gent Progni: Deri në momentin që shkuam atje, pashë që ishin qindra njerëz të tjerë që po vinin nga Myslym Shyri për të na u bashkuar. Te ministria erdhi prapë Luçana dhe më tha: “Të lutem, fol.” I thashë: “Po nuk më lidh angazhimi im; çfarë të them?” Tha: “Ti fol për natyrën, për mjedisin, për vjedhjen e pronës, për ndërtimin — këto i kupton.”
Gent Progni: Po të kisha qenë atë ditë në Zvërnec, nuk do kisha ndenjur — do kisha hyrë edhe unë te kisha, do zihesha me ata që e hiqnin njeriun zvarrë. Sepse policia e shtetit ishte më shumë se protestuesit.
Gent Progni: Luçana më tha: “O Gent, ato që ke denoncuar ti lidhen me vjedhjen e pronave — akseset në databazat e AKSHI-t kanë qenë të lidhura edhe me manipulimet që janë bërë në kadastër. Thuaje këtë gjë, të lutem.” Kur mora megafonin — po ta shohësh atë video — ishte emocion, më dridhej pak zëri. Normale, sepse nuk ishte si në televizion. Pastaj të rrëmben. Pasi fola, kisha shumë komente pozitive që më thoshin: “Të lutem, hajde edhe nesër.” Edhe ky grupi nismëtar — Luçana, Arilda dhe Beni — u treguan shumë dashamirës dhe më thanë: “Të lutem, hajde, se kemi nevojë për njerëz që kanë guxim të flasin.” Pastaj nuk ikja dot më.
Roland Qafoku: Tani përditë ke qenë, Gent? Si e përballon? Shkon në punë?
Gent Progni: Të them të drejtën, i kemi prishur shumë punë vetes. Por unë mendoj që kjo është më e rëndësishme.
Diversiteti i protestës dhe rregullat e mikrofonit
Roland Qafoku: Do të citoj një shkrim të Andi Jupes — e ke lexuar? Është një nga shkrimet më të forta, më atakuese, ndaj jush.
Gent Progni: Kush është Andi Jupe?
Roland Qafoku: Ka qenë gazetar i “Zërit të Popullit” para ’90-ës, por sidomos pas ’90-ës shumë i spikatur. Ishte nga të rrallët që i bënte pyetje Sali Berishës kur ishte president. Ka integritet, edhe pse është socialist — ka qenë deputet i PS-së.
Gent Progni: Shiko, prandaj është protesta më e bukur në botë: aty ke socialistë, demokratë, parti të vogla, ke komunitetin LGBT, ke mbrojtës të natyrës. Janë të gjithë aty.
Roland Qafoku: Ti je me LGBT-në?
Gent Progni: Unë jam me familjen, të them të drejtën. Por nuk jemi persona që duhet të përzëmë njeri.
Roland Qafoku: Andi Jupe shkruan se ju, atje lart te tribuna e protestës, keni dalë… Si i përgjigjesh?
Gent Progni: Nuk kam kohë të lexoj njerëzit që rrinë te divani i shtëpisë dhe na komentojnë. Hajde aty dhe shih çfarë ndodh. Sepse aty te mikrofoni nuk mblidhet vetëm kjo protestë — mblidhen edhe njerëz që kanë probleme mendore. Prandaj edhe këta shokët e mi që sot na i kanë quajtur “badigardë” rrinë aty, sepse kemi pasur njerëz që vijnë e shtyjnë e duan të flasin patjetër. Për shembull, një Thanas — një gazetar, korrespondent, mos gaboj, i lidhur me ato qarqet iraniane — erdhi aty, dhe ne kishim një listë me qarqet iraniane.
Roland Qafoku: Domethënë paska pasur të drejtë Rama?
Gent Progni: Po shih sa e bukur është: ky vjen të flasë, ndërsa Olsi na sulmon që po pengojmë Iranin të flasë. Janë gjithmonë situata komike që i krijon PR-i i Ramës që protesta të deformohet.
Gent Progni: Po të shpjegoj një gjë. Kishim hedhur idenë që të shpërndanim disa numra te personat që vinin — deri te numri 125, mos gaboj — që të mbanin radhën dhe, sipas numrit, të vinin të flisnin në mikrofon. E vetmja ndalesë që kemi bërë, nga dita e pestë, ka qenë që partitë politike, sidomos ato të voglat, kushdo që flet aty, të mos e hedhë me logon e partisë në rrjetet sociale, sepse ne duam të flasim si popull, si qytetarë, jo si partiakë. Dhe është respektuar kjo.
Roland Qafoku: Gjon Sheja ka hipur ndonjëherë në podium?
Gent Progni: Jo. Ne nuk i ndalojmë njerëzit në shesh — vetëm ata që flasin në podium. Pati një rast — një avokat, Zaimi, mos gaboj, kishte folur tre ditë radhazi. I thashë: “Të lutem, t’u hapim hapësirë të tjerëve; ke folur tre ditë, rri dy-tri ditë pushim dhe hajde fol prapë.” Tha: “Jo, a e di kush jam unë? Do flas sa herë të dua.” Një person që s’ka kulturë të presë radhën s’ka kulturë as për protestën.
Roland Qafoku: Aty ka folur edhe Hajrulla Limaj, koloneli. Ka bërë një thirrje: “Ku janë ushtarakët shqiptarë që nuk dalin në ballë të popullit? Pse ju shkolloi dhe aftësoi populli?” Je dakord me këtë thirrje?
Gent Progni: Unë jam dakord me një thirrje tjetër, që e kisha menduar ta bëja sot në mikrofon: që ne jemi në një luftë, dhe përveç intelektualëve — këta që afrohen si intelektualë — duhet ta kenë parasysh që të jenë gati të japin edhe jetën për atdheun. Jo në kuptimin e dhunës apo të përleshjes, por të kenë aftësinë të kuptojnë që jemi në një situatë që nuk është as për protagonizëm, as për poste, as për fonde, as për follower-a në Instagram.
Thirrja “të japim jetën për atdheun”
Roland Qafoku: Na e shpjego pak këtë, se bëre një deklaratë shumë të fortë — që t’i jepni edhe jetën për atdheun. Për çfarë ta jepni jetën, kur aty është paqësore?
Gent Progni: Nuk më kupton. Unë po them që mesazhi që ata duhet ta kenë të qartë është se situata nuk është e thjeshtë. Do kemi sulme nga të gjitha anët, përçarje.
Roland Qafoku: Po pse jeni në luftë?
Gent Progni: Jemi në luftë me një sistem gjakatar që na e ka pirë gjakun këto 35 vjet.
Roland Qafoku: Po, me të thënë të drejtën, ti ke bërë jetë të mirë; nuk ke bërë jetë të keqe. “Të kanë pirë gjakun” do të thotë të jesh i këputur për bukën e gojës.
Gent Progni: Kam bërë një jetë të mirë, të them të drejtën, por të gjitha me djersën time. Nuk kam punuar ndonjëherë në shtet. Na ka pirë gjakun sepse na ka lënë me një limit: “Kaq e ke limitin, nuk duhet të punosh më shumë.” Ti e di shumë mirë në kohën e AKSHI-t sa klientë më hoqën dhe sa presione më bënë. Pesë herë më kanë kërcënuar me jetë, më kanë vënë GPS në makinë, më kanë çuar mesazhe: “Do gjesh kufomën e djalit, nëse flet akoma.”
Kërcënimet dhe sulmet personale
Roland Qafoku: Gjatë kësaj kohe në protestë — sot është dita e 18-të — ke pasur kërcënime?
Gent Progni: Pa fund. Nga numra anonimë. Ja, po të hap një tani, që ta tregoj edhe te kamera — që ta kuptosh që ata shokët e mi nuk vijnë se janë “badigardë”, por se e duan vendin dhe besojnë tek unë. Po e lexoj: “Bëj pip ti, mos i trego, s’ke shans të vish nesër në protestë, mor klysh i Saliut, do të tërheqin zvarrë.”
Roland Qafoku: Klysh i Saliut të thonë, meqë je nga Tropoja? Domethënë e njeh Saliun, ke bashkëpunuar?
Gent Progni: Unë kam qenë personi që PD-ja ka shitur më shumë në rrugëtimin e vet.
Roland Qafoku: Si je shitur ti?
Gent Progni: Më ftonin në emision dhe pastaj m’i fshinin lajmet.
Roland Qafoku: Kush e bënte këtë?
Gent Progni: “Syri”. Unë e kam publikuar. Prandaj them që kjo protestë ka treguar edhe shumë gjëra të tjera që njerëzit nuk i kanë ditur.
Vizioni dhe zgjidhja
Roland Qafoku: Por, Gent, këtu ka një problem: kundër PS-së, kundër PD-së — si do të jetë zgjidhja? Se në fund zgjidhja është me votë, vendi kalon në zgjedhje, dhe PD-ja do konkurrojë. Ju po bëni protestë në vend që…?
Gent Progni: Të them të drejtën, kam një mendim tjetër, komplet personal. Duke qenë se aty ka shumë rryma, shumë diversitet, duam s’duam, partitë e vogla përfitojnë nga kjo protestë. Edhe partitë e opozitës përfitojnë. Kjo protestë mund të sjellë një shpërndarje tjetër mandatesh — pra jo 84 mandate për një parti, por pak më pak. Mund të ketë edhe fraksione të reja.
Roland Qafoku: Madje këto ditë dëgjoj që ka takime intelektualësh për të krijuar diçka të re.
Gent Progni: Po, dje është bërë një takim — Fatos Lubonja me disa intelektualë. Ishte një listë: Kastriot Çipa, mos gaboj, Altin Goxhaj, Shpend Gashi. Ishin diku te 20 veta. Por unë nuk isha në dijeni — rastësisht i pashë kur kalova andej.
Roland Qafoku: Domethënë ka përpjekje për të bërë një grupim politik që ta përfaqësojë protestën.
Gent Progni: Nuk i mohojmë dot këto gjëra. Ka njerëz që duan protagonizëm, që duan të krijojnë parti të reja, që duan ndoshta nesër të bëhen deputetë të pavarur. Por fakti që protesta s’ka “kokë” është gjëja e mirë, nga eksperienca ime pesëvjeçare, sepse kur ka kokë është shumë e thjeshtë të sulmohet.
Sulmet për bashkëpunim me AKSHI-n dhe burgun
Roland Qafoku: Një sulm që të bëjnë është që “bashkëpunëtori i AKSHI-t ka marrë në dorë protestën”.
Gent Progni: Po si mund të jem unë bashkëpunëtor i AKSHI-t, kur unë s’kam punuar e as nuk kam aplikuar ndonjëherë te AKSHI? Është tjetër gjë të aplikosh, të mos fitosh dhe të acarohesh; tjetër gjë kur s’aplikon dhe e denoncon.
Roland Qafoku: Kanë sulme që ke bërë pesë vjet burg.
Gent Progni: Asnjë ditë në jetën time.
Roland Qafoku: Ti kishe shkruar njëherë që ke bërë dy vjet burg. Kishe një debat me Taulant Mukën, edhe ai thotë që ti e ke shkruar vetë.
Gent Progni: Nuk e kam shkruar; është modifikuar. Sajohet çdo lloj gjëje. Unë jam shoqëruar vetëm një herë në jetën time — në protestat për Klodian Rashën, që u vra — ku u shtyva me policinë, sepse një polic ofendonte pa pikë turpi një vajzë të re, shoqen time. Më kishin bërë video dhe më kapën civilët te stadiumi “Dinamo”. S’ka asgjë penale. Sot, madje, më kanë proceduar edhe për këtë. Pra kanë sajuar çdo gjë; unë, si Gent, e përballoj.
Roland Qafoku: Tani ti je me këta që po krijojnë partinë e protestës?
Gent Progni: Të them të drejtën, jam kundër çdo liste për momentin. Nuk dua të interferoj.
Skenari i dorëheqjes dhe “zona gri”
Roland Qafoku: Mendimi yt cili është?
Gent Progni: Unë mendoj që, duke dhënë dorëheqje Edi Rama, bie guri i parë i dominosë, dhe pastaj fillojnë e bien të gjitha. Po të japë dorëheqje, lirohet pak presioni, dalin administrata dhe njerëz të tjerë që e kanë presionin mbi supe.
Roland Qafoku: Po nëse jep dorëheqje Rama, pse të dalin njerëzit në protestë?
Gent Progni: Ta shpjegoj: të rrethohet parlamenti, të mos dalin deputetët derisa të shfuqizojnë 15 ligje që e kanë shkatërruar këtë vend — ligji i vitit 2008, marrja në dorë e zgjedhjeve, ligji i ndarjes administrative që është bërë me qëllim për të manipuluar zgjedhjet, mënyra si funksionon KQZ-ja.
Roland Qafoku: E kuptova, Gent. Por këto janë ëndrra; nuk realizohen.
Gent Progni: Ëndërr ishte edhe kjo protestë — të dilte “zona gri”. Pyetja është: pse u tremb i gjithë sistemi? Sepse ata që gjithmonë nuk kanë dalë në votime, tani janë në protestë. Ata që kanë mundësi ekonomike — është quajtur edhe “protesta e parfumit” — po tregojnë që janë të palodhur dhe dalin përditë.
Roland Qafoku: Domethënë nga “revolucioni i flamingove” ju e quani “protesta e parfumit”?
Gent Progni: Jo, unë e quaj “Shqipëria nuk shitet”, se e përgjegjëson më shumë. “E parfumit” e kanë thënë në komente online, që aty vjen edhe era e parfumit, gjoja nuk është protestë. Por kjo zona gri po tregon që ka mundësi ekonomike dhe mendore për të kuptuar që nuk mund të vazhdohet më. Pra ëndërr ka qenë 15-16-17 ditë më parë, jo më. Dhe unë mendoj që përshkallëzimi i protestës, pasi Rama të japë dorëheqje, do jetë edhe më i bukur sesa tani.
Parullat dhe pamjet nga protesta
Roland Qafoku: Kemi disa fotografi dhe dua të pyes për to. Regjia, t’i projektojmë, ju lutem.
Gent Progni: Këto nuk i quaj meme — janë parulla.
Roland Qafoku: “Nëse do jesh e nevojshme këtu, do flemë.” S’po flini aty, Gent?
Gent Progni: Një vajzë e kishte bërë këtë. Kjo vajza proteston çdo ditë — është një nga ato vajzat që ishte veshur si e burgosur, me fytyrën e Berishës, Ramës dhe Ballukut.
Roland Qafoku: Ti vetë e ke thirrur ndonjëherë “Rama burg, Berisha burg”?
Gent Progni: “Rama burg, Berisha burg, Soros.”
Roland Qafoku: Edhe Sorosin në burg? Cilin Soros, Xhorxhin?
Gent Progni: Cilido që ka abuzuar me një lek në Shqipëri duhet të futet në burg. Po thoja për këtë vajzën — e falënderoj që vjen përditë; e dallova nga shenjat që ka në duar, nga gjatësia e thonjve artistikë. Pra është pjesë e zonës gri, që e ka mundësinë ekonomike dhe nuk mërzitet të dalë në protestë.
Roland Qafoku: Okej, foto tjetër.
Gent Progni: Prit, ta komentoj edhe pjesën e “të flemë aty”. Ka një rrymë që thotë “duhet mikrofoni”, një tjetër që thotë “nuk duhet mikrofoni”; një që thotë “duhet muzikë”, një tjetër “s’duhet muzikë”. Ke nga të gjitha rrymat. E mira është të kuptojmë që ka situata të ndryshme që i duhen protestës. Pse duhet mikrofoni? Sepse mediat pa mikrofon s’kanë çfarë japin, dhe duhet patjetër të jepen disa mesazhe. Nëse qoftë edhe njëri nga ata jep një mesazh të duhur, për ne është fitore e madhe.
Roland Qafoku: A keni bërë ndonjëherë në plan të flini aty?
Gent Progni: Po kush jemi ne që ta vendosim atë? Atë e vendos populli.
Roland Qafoku: “Populli”, kështu thotë çdo udhëheqës. Kjo është “the wind of change” — për të gjithë ata që e shikojnë, është një lloj kthimi te frymëzimi i vitit ’89, te rrëzimi i Murit të Berlinit. Geni, këto parullat kanë një organizim?
Gent Progni: Kjo nuk është në Tiranë; kjo është jashtë komplet — në Itali ose në Zvicër, kam përshtypjen. Ka parulla edhe në italisht. Janë komplet spontane. S’ka njeri që të thotë “ti bëje këtë, ti bëje atë”.
Tifozeria, Botërori dhe shkallëzimi
Roland Qafoku: Ti je tifoz i Brazilit?
Gent Progni: I Brazilit.
Roland Qafoku: Po kur të vijnë ndeshjet — po të luajë Brazili finale me Gjermaninë, që bie në orarin e protestës?
Gent Progni: Për Zotin, protestë. Po bëj një betim, se jam nga Nikaj-Mërturi: do bëj një video duke parë ndeshjen, dhe do isha shumë i lumtur nëse dikush do të ma bënte një video. Por, nëse Brazili luan në gjysmëfinale a finale, s’ka shanse në botë të mos e shoh.
Roland Qafoku: Pra do t’i bësh një video vetes dhe do ta publikosh, që “jam protestues, por po shikoj ndeshjen”? Premtimi, Gent Progni — këtu, në “Dekalog”, në Dritare TV.
Gent Progni: Po. Do them: “Ora është kaq, po zhvillohet ndeshja, po e shikoj, jam tifoz i Brazilit dhe jam në protestë.”
Roland Qafoku: Genti, po nuk dha dorëheqje Rama? Do vijë plazhi, do ikin njerëzit.
Gent Progni: Po hidhen ide për shkallëzim, të them të drejtën.
Roland Qafoku: Për çfarë shkallëzimi? Mos do dilni në autostradë e pastaj do përlesheni me policinë?
Gent Progni: Më mirë surprizë. Por po ta shohësh, asnjë ditë nuk jemi përleshur, përveç një dite — kjo ka qenë protesta më paqësore. Ajo ditë ishte kur kishte ndeshje me Izraelin: na e kishin dhënë lejen për protestën para kryeministrisë, por pastaj na thanë “s’mundeni aty”, dhe pati një shpërthim spontan — “na lini te kryeministria, s’do shkojmë më tej”.
Roland Qafoku: Foto tjetër.
Gent Progni: Kjo është një video legjendare: “Hajde, se kemi protestë; merr me vete Marashin, Lulashin, Pëllumbin, Frrokun, Hasanin, Abedinin, Gjeloshin, Pjetrin, Agustinin, Enverin, Markun, Marianën, Balzakun, Palokën, Gjinin, Nikolinin, Kolën, Agimin, Leksin, Margaritën, Margaritin, Maksin dhe Azemin.” Merri të gjithë.
Dashuria në kohë proteste
Roland Qafoku: Marrin njerëzit e familjes në protestë, Gent.
Gent Progni: E di çfarë më ndodhi? Kisha 12 ditë pa u qethur — nga protesta nuk po gjeja dot kohë. Një ditë e gjeta kohën, shkova te berberi dhe ai më tha: “O vëlla, më ka ndodhur një gjë shumë e çuditshme nga protesta. Vijnë njerëzit të qethen dhe thonë: ‘Të lutem, na qeth, se do dalim në protestë dhe do takohemi me goca atje.’” Domethënë protesta po i bën njerëzit të takohen në protestë dhe jo në kafe.
Roland Qafoku: A janë lidhur njerëz në protestë? Di ndonjë histori?
Gent Progni: E kam të afërt një histori. Janë lidhur aty — janë beqarë, studentë, në shkollë. Dalin përditë, derisa mbyllet marshimi, pastaj shkojnë e pinë kafe. “Dashuri në kohën e protestës” — ky është titulli.
Roland Qafoku: Shumë e bukur.
Pamja madhështore dhe roli i medias
Roland Qafoku: Genti, kjo pamje madhështore s’ka qenë ndonjëherë në bulevard. Pyetja ime është: ata të Partisë Demokratike janë bërë xhelozë për ju?
Gent Progni: Besoj se më shumë se kurrë. Ata thoshin “madhështore, madhështore”, po ajo qenka me pikatore, jo madhështore.
Roland Qafoku: Më kujtove diçka, o Gent: pse i sulmoni gazetarët?
Gent Progni: Ta them unë pse janë sulmuar gazetarët. Ditën e parë, të dytë, të tretë, të katërt të protestës, asnjë media — përveç News 24 — nuk ka dhënë qoftë edhe një video ose lajmërim që po bëhej protestë. Kjo është arsyeja.
Roland Qafoku: Dhe kjo është arsyeja që ju masakroni gazetarët?
Gent Progni: Jo, ne nuk kemi gjë me gazetarët; kemi me mediat në tërësi, me oligarkët që i kanë kapur mediat. Unioni i Gazetarëve (Çipa) ka bërë një deklaratë korrekte. Gabime ndodhin — ka njerëz që kanë gabuar, ka njerëz që kanë gjuajtur me shishe në një moment. Pati një person që mori mikrofonin dhe filloi “duhet të dalë parti politike”, dhe e qëlluan me shishe, me idenë që të mos politizohej protesta. Akti ishte i gabuar, sepse njerëzit aty kanë dalë me shpirt. Në historinë time të denoncimeve të AKSHI-t, unë kam parë media që merrnin lekë nga AKSHI për të më censuruar mua në emision.
Roland Qafoku: Mirë, por gazetarët nuk e bëjnë këtë; merru me pronarin, me biznesmenin.
Gent Progni: Unë kam dalë dhe i kam përmendur me emër pronarët. Kushdo që ka sulmuar gazetarë e ka gabim — edhe me mikrofon e kemi thënë këtë. Mendimi im: e quaj gabim të mos e mbështesësh protestën, por është edhe më gabim të sulmosh një gazetar pse nuk e mbështet. Ne kemi dalë me mikrofon dhe kemi thënë: nuk ka asnjë faj gazetari që del aty, që rri katër orë në këmbë e nuk e transmeton, sepse nuk e transmeton pronari. U kemi bërë thirrje disa herë — kameramanëve, gazetarëve, fotoreporterëve.
Civilët, maskat dhe “face detection”
Gent Progni: Por fotoreporterët që bëjnë foto duhet të kenë shumë kujdes, sepse aty ka njerëz që punojnë në administratë dhe intimidohen — kanë frikë se po i fotografojnë për t’i hequr nga puna. Madje na ka ardhur një informacion këto ditë që një kamerë sipër kryeministrisë arrin të bëjë “face detection” — nxjerr identikitin, emër e mbiemër të personave që janë aty. Kjo nuk duhet t’i shqetësojë; i bëj thirrje administratës të gjejë një zgjidhje.
Roland Qafoku: Si do ta bëjë?
Gent Progni: Të marrë një maskë me vete.
Roland Qafoku: Domethënë ata që dalin me maskë janë të administratës? Jo, kjo s’është inteligjente.
Gent Progni: Përkundrazi, është inteligjente, sepse aty ka njerëz me maska që nuk punojnë në administratë — vijnë me maskë Spajdermeni, Supermeni. Kështu që këta mund të shartohen me ta dhe të mos kuptohen.
Roland Qafoku: Domethënë ti po thua që aty ka persona të futur nga qeveria, nga policia?
Gent Progni: Po, kam denoncuar; madje kemi nxjerrë edhe një shprehje: “Kujdes nga civilët!” Ka civilë aty që na bëjnë foto — punonjës të shtetit që vijnë me qëllim për të shantazhuar.
Roland Qafoku: “Rama, jepe dorën e të heqim” — kush e këndoi i pari këtë? Nga protesta apo nga grupi parlamentar i PD-së?
Gent Progni: Nga protesta. Edhe “Rama në burg, Berisha në burg” — nga protesta.
Roland Qafoku: Foto tjetër. “Çdo gjë ndryshon: edhe Cezari ishte perandor, tani është sallatë.” Shumë e bukur.
Gent Progni: E di kush është e bukura e kësaj proteste? Ditët e para ka pasur më shumë femra se meshkuj.
Roland Qafoku: Pse?
Gent Progni: Sepse “çunat” kishin ikur dhe s’kishin pasur guximin ditët e para. Vajzat janë më guximtare në protestë.
Roland Qafoku: Foto tjetër. “Më thatë kush e organizoi? Unë, pra.” Genti, ti je një nga organizatorët?
Gent Progni: Unë jam një nga mirëmbajtësit, një nga 40 kamarierët. Ja kam vjedhur shprehjen Edison Likajt.
Roland Qafoku: Foto tjetër. “Babi im i blinte ilaçet me kursim, që t’i mjaftonin lekët për shkollimin tim.”
Gent Progni: Me të thënë të drejtën, kjo ishte më prekësja që kam lexuar. Ka qenë një lloj mirënjohjeje që ka shprehur fëmija.
“Të ka futur qeveria” dhe thirrja në SPAK
Roland Qafoku: Tani si u përgjigjesh atyre, Gent, që thonë se ty të ka futur qeveria aty?
Gent Progni: Kam një përgjigje shumë të thjeshtë: që ditën e parë që kam dalë për AKSHI-n, kanë thënë “je gjoja, je me interesa, të ka futur PD-ja”. Por koha e ka vërtetuar që kam qenë aty gjatë gjithë kohës, edhe pse isha i vetëm.
Roland Qafoku: Po të çosh 13 veta në ndjekje penale nga SPAK… Tani, në SPAK pse të thirrën?
Gent Progni: Për kallëzimin që kisha bërë — për sqarim, për të shpjeguar denoncimin dhe për të dhënë fakte të reja. Prandaj zgjati deri në shtator. Asnjë moment nuk më dridheshin këmbët para asnjë institucioni. Ishim tre vetë nga BKH-ja, edhe prokurori Maksuti. Pasi dola, pas shtatë orësh, më është bërë një pyetje: “Ishe si kallëzues apo si person në dijeni?” Thashë: “Edhe si kallëzues, edhe si person në dijeni.” Disa media e morën dhe e bënë sikur isha person në hetim. Një nga sulmet që më bëhet sot është që “Genti hetohet nga SPAK”. Po të më kishin thënë mua që jam në hetim, unë do kisha dalë në media dhe do kisha thënë: “SPAK më bëri presion të mbyll gojën.” Pra nuk kam qenë ndonjëherë në hetim. E dyta: të nesërmen u thirrën një nga një Igli Tafa — drejtori aktual i AKSHI-t — Mirlinda dhe gjithë biznesmenët e lidhur me aferat korruptive. Që do të thotë se kam thënë disa gjëra të reja atje që kanë ndihmuar hetimin.
Roland Qafoku: Foto tjetër. “Ma bëj hallall që s’erdha në protestë, por kam çuar komshinë.”
Gent Progni: E bukur. Kjo është në ballkon. Një nga sulmet që i bëhet protestës është që “ka filluar të marrë mungesa”. Por kjo është si te “Puka”: sot vijnë 10, ata mungojnë; nesër vijnë 11 të tjerë.
Përçarja, fetë dhe etiketat
Gent Progni: Një nga sulmet idiote është që protesta qenka “komplet e përçarë, ka më shumë veriorë”. Nuk kemi bërë statistikë, por besoj se janë fifty-fifty. Një sulm tjetër, komplet idiot: kryeministri na thotë “jeni iranianë radikalë”, dhe sot na ka dalë një tjetër që thotë “katolikët e kanë marrë protestën”. Domethënë: foli motra murgeshë Angjelina Marku, folën murgeshat, foli pjesë e komunitetit mysliman — s’ka ndaluar njeri asnjë ortodoks. Ka pasur edhe një pankartë me të cilën unë nuk isha dakord — altari i martesës, që për të krishterët është i shenjtë, ku ishin Rama me Berishën sikur po martoheshin. Nuk isha dakord, por nuk e ndalon dot.
Protesta dhe turizmi
Roland Qafoku: Zoti Progni, 12 milionë turistë dhe 6 miliardë euro të ardhura në vit nga turizmi. Ju po e dëmtoni turizmin?
Gent Progni: Zero.
Roland Qafoku: Pse? Si e provon këtë?
Gent Progni: Kanë ardhur pa fund turistë dhe kanë folur aty, kanë thënë “nuk jemi të mërzitur”.
Roland Qafoku: Mirë, ata s’përfaqësojnë 12 milionë turistë.
Gent Progni: Po të jap një informacion tjetër: kjo është protesta e parë paqësore. Unë vetë kam shkuar me pushime gjatë vitit të kaluar në Itali e në Spanjë, dhe atje ka pasur protesta çdo ditë.
Roland Qafoku: Mirë, në Shqipëri nuk është njësoj.
Gent Progni: Pse nuk është njësoj? Një nga agjencitë që merret me turistët në Rinas më ka thënë që ka zero ulje.
Roland Qafoku: Po statistikat thonë që janë anuluar prenotime.
Gent Progni: Kjo nuk është e vërtetë. Vjet, në kohën e pushimeve, kur Edi Rama u vinte tritolin ndërtimeve lart e poshtë nëpër Shqipëri, nuk u ulën turistët. Ndërkohë, në një protestë paqësore — është budallëk ta diskutosh — të huajt trembem më shumë nga tritoli sesa nga ca fëmijë që luajnë te oborri i kryeministrisë. Kam edhe video ku i pyes turistët: “Keni frikë, shqetësoheni?” Më thonë: “Jo, na pëlqen shumë, madje, që protesta nis për të mbrojtur natyrën.”
Dorëheqja e Koçekut dhe uzurpimi i mikrofonit
Roland Qafoku: Mariana Koçeku, deputetja e Partisë Socialiste, dha dorëheqje nga grupi parlamentar. Kjo është fitorja e parë e protestës?
Gent Progni: Nuk e shoh si fitore, të them të drejtën. Është ogur i mirë, por nuk është se ka dhënë dorëheqje nga ato të lidhura me buxhetin e tenderave.
Roland Qafoku: Do vijë Mariana Koçeku në protestë?
Gent Progni: Do të doja të mos vinte, të them të drejtën.
Roland Qafoku: E ke zënë mikrofonin, s’ia lë njeriut. Po të vijë ajo, ti i thua “nuk do flasësh”?
Gent Progni: Kam dy ditë që po rri komplet prapa skene, se jam i lodhur. Madje dje ishte e bukur: njëri doli e tha “më ka kërcënuar Gent Progni me jetë, nuk më lë të flas në mikrofon”. Doli, foli, e kapa pas dhe i thashë: “A të ndaloi njeri të flasësh?” Tha: “Jo, s’më ndaloi.” Nuk kam lidhje fare me uzurpimin e mikrofonit, përveç një rasti: një eksponent i PD-së, që bën postime kundër protestës dhe çdo ditë pro Berishës, erdhi të fliste. Unë e ndalova, i thashë: “Të lutem, edhe për të mirën tënde, mos dil të flasësh, sepse një incident në turmë është i pamenaxhueshëm.” I vetmi rast që kam ndaluar dikë të flasë.
Thirrjet kundër biznesit
Roland Qafoku: Genti, përveç kauzave shumë të mira, protesta ka pasur edhe thirrje kundër biznesit — dhe kjo është gjëja më e keqe që kam dëgjuar. Ka një perceptim që fjala “oligark” i vishet çdo biznesmeni, qoftë i mesëm apo i madh. Ti vetë je biznesmen.
Gent Progni: Të lutem, ma lër ta çoj deri në fund mendimin.
Roland Qafoku: Mos bëj kështu si viktimë, se s’je kaq i urtë. Aty ka pasur thirrje, është masakruar — “çfarë janë këta biznese që na pinë gjakun”.
Gent Progni: Sigurisht që ka biznese që janë ashtu, por jo të gjitha. Prandaj unë kam folur me emra, që të hetohen të gjithë ata që, sidomos, kanë media dhe kanë censuruar të vërtetat — sepse kanë marrë leje ndërtimi, leje për të ndërtuar rrugë e të tjera. Kështu që nuk është me të gjithë biznesmenët. Nëse aty është përgjithësuar dhe nuk është thënë emër, nuk ka qenë me të gjithë — sepse atëherë do të dilte sikur kanë sulmuar edhe mua. Pra është me ata që, duke përfituar nga taksat tona dhe nga korrupsioni, na e kanë fshehur të vërtetën ose e kanë zbukuruar gënjeshtrën për të manipuluar rrymat.
Gjuha e urrejtjes dhe profilet false
Roland Qafoku: Tani, për ta mbyllur, Gent: pse kaq mllef në rrjetet sociale për protestën, për çdo gjë në Shqipëri? Ti je specialist i çdo gjëje që lidhet me median dhe rrjetet sociale. Madje, një studim i llogarit shqiptarët të parët për gjuhën e urrejtjes në rrjetet sociale. Pse ka kaq?
Gent Progni: Ta shpjegoj me logjikën time. Në kohën e komunizmit, arritën të ndajnë edhe familjet — i bënë vëllezërit armiq me njëri-tjetrin. Në kohën e demokracisë, pas komunizmit, kjo ndarje u bë më e moderuar, duke i përlyer të gjithë. Aty në protestë ka njerëz që kanë dalë njëherë në foto me Erion Veliajn, me Edi Ramën, me Berishën a me dikë tjetër, dhe ndoshta pikërisht nga ky përdorim dhe nga humbja e besimit janë edhe më të acaruar — prandaj kanë dalë në protestë. Duke i përlyer të gjithë — o me tender, o me punë, o me lidhje familjare — kanë bërë që njerëzit të mos besojnë te askush. Kjo arrin në një pikë që njerëzit e kanë shumë të vështirë të fitojnë besimin. Dhe besimi, mendoj, fitohet duke vendosur njerëz që s’kanë qenë kurrë të përlyer drejtpërdrejt — që nuk kanë marrë fonde direkt, që nuk kanë qenë të lidhur me Sorosin direkt, që nuk kanë marrë pagesa direkte për të ndryshuar mënyrën si flasin. Unë kam bërë një punë si biznesmen, por nuk e kam ndryshuar diskursin tim publik. Dhe sot kjo ka arritur në një pikë që, sapo hidhet një “shishe” në rrjetet sociale, njerëzit fillojnë të të sulmojnë.
Gent Progni: Ka edhe një gjë tjetër. Në rastin e Rinasit, për shembull — e kam studiuar, kam mbledhur shumë fakte — vonë natën, nga ora 4 e mëngjesit, u bë një sulm shumë i madh me profile false që hidhnin narrativën se ajo që ndodhi ishte shumë e gabuar. Dhe në mëngjes njerëzit, me atë narrativë të krijuar me profile false, filluan ta përforconin.
Roland Qafoku: Janë hapur profile false pa fund, Gent.
Gent Progni: Të them të drejtën, u çudita, sepse mendoja se vetëm patronazhistët kanë profile false. Po paskan edhe grupet e tjera të interesit.
Roland Qafoku: Kush janë grupet e tjera të interesit? E ke fjalën për shërbimet sekrete?
Gent Progni: Mund të jenë edhe ato. Sepse çdo njeri që po mundohet apo që po del fizikisht në protestë ose në mikrofon, po sulmohet në mënyrë të papërqendruar dhe kot. Olsi, për shembull, më kishte nxjerrë dy vëllezër të rinj që s’i njihja — vetëm se kishin mbiemrin tim, thoshte “ky është vëllai i Gent Prognit”. Biles, një nga arsyet pse unë protestoj është edhe vëllai im, që është larguar në Nju-Jork.
Roland Qafoku: Po ka dy vjet që është larguar? Çfarë bën?
Gent Progni: Është trajner akademie futbolli me të rinjtë. Ka dhënë shumë për futbollin këtu — ka qenë nga futbollistët më të talentuar që ka pasur Shqipëria në Superligë.
Përfundimi — Suksesi dhe dështimi
Roland Qafoku: Gent Progni, për ta mbyllur fare: ka rrezik që kjo protestë të dështojë? Dhe cila është ajo që ti do ta quaje arritje dhe sukses të protestës?
Gent Progni: Unë mendoj që njerëzit, me 18 km rrugë deri te mbikalimi i Rinasit, kanë treguar që nuk janë aty për të dështuar. Suksesi, ta thashë: guri i parë i dominosë që rrëzohet është dorëheqja e Ramës. Vetëm atëherë e quaj sukses — suksesi i parë. Çdo gjë tjetër është dështim.
Roland Qafoku: Mirë, po iku Rama, pastaj janë gjërat e tjera. Por pyetja është: rrezikon të dështojë?
Gent Progni: Nuk besoj. Nuk besoj.
Roland Qafoku: Faleminderit për bisedën.
Gent Progni: Faleminderit për ftesën.
Roland Qafoku: Të nderuar teleshikues, ky ishte emisioni për sot. Mirupafshim.
Transkriptim i plotë i intervistës së Gent Progni në emisionin “Dekalog” të Roland Qafokut, në Dritare TV, ditën e 18-të të protestës mbarëkombëtare.
