Dy tërmete brenda 40 sekondash tronditën Venezuelën, La Guaira u kthye në “zonën zero” të katastrofës, ndërsa ekipet vendase dhe ndërkombëtare vazhdojnë kërkimet mes rrënojave, transmeton Tetova News sipas medieve më të rëndësishme të Venezuelës, rajonit dhe botës.
Venezuela po përballet me një nga katastrofat më të rënda natyrore të historisë së saj moderne. Dy tërmete të fuqishme, me magnitudë 7.2 dhe 7.5, goditën veriun e vendit të mërkurën, më 24 qershor 2026, në mbrëmje, brenda vetëm 39–40 sekondash nga njëri-tjetri. Goditja e dytë, më e fuqishmja, e ktheu lëkundjen në një katastrofë kombëtare, me epiqendrën sizmike në zonën Yaracuy–Carabobo, pranë bregdetit verior dhe jo shumë larg korridorit urban që lidhet me Karakasin.
Bilanci zyrtar, sipas autoriteteve venezuelase, ka arritur në të paktën 920 të vdekur dhe 3.360 të plagosur. Të paktën 172 persona raportohen ende të bllokuar nën rrënoja, ndërsa numri i të zhdukurve ose të palokalizuarve mbetet i paqartë. Zyrtarë humanitarë të OKB-së kanë folur për më shumë se 50.000 persona të raportuar si të zhdukur ose të palokalizuar, por kjo shifër nuk duhet trajtuar si bilanc zyrtar përfundimtar i qeverisë venezuelase. Ajo përfshin raportime nga platforma kërkimi, të dhëna humanitare, mungesë komunikimi, ndërprerje të sinjalit telefonik dhe raste që mund të përsëriten në databaza të ndryshme.
Zona më e goditur është La Guaira, shteti bregdetar në veri të Karakasit. Atje, ndërtesa banimi, hotele, qendra tregtare, spitale dhe objekte publike janë shembur ose kanë pësuar dëmtime të rënda. Pamjet satelitore nga Caraballeda dhe Catia La Mar tregojnë blloqe të tëra ndërtesash të shkatërruara, fasada të rrëzuara, apartamente të hapura në ajër, kolona të thyera, kabllo të varura dhe rrënoja ku familjarët presin me orë e ditë për një zë nga të afërmit e tyre.
Autoritetet kanë raportuar dëme në të paktën 383 ndërtesa, 13 spitale, 25 qendra tregtare dhe mbi 1.000 struktura të tjera. Në La Guaira flitet për më shumë se 100 ndërtesa të shembura pjesërisht ose plotësisht. Në të njëjtën kohë, spitalet e Karakasit dhe La Guaira-s po përballen me fluks të madh të plagosurish, mungesë uji, antibiotikësh, solucione intravenoze, anestetikësh, materialesh bazë dhe hapësirash të sigurta për trajtim.
Katastrofa nuk është vetëm një krizë sizmike. Është krizë shpëtimi, shëndetësie, strehimi, komunikimi, furnizimi, rendi publik, infrastrukture dhe informacioni.
Kronologjia e katastrofës: nga lëkundja e parë te bilanci i rëndë
Tërmeti i parë u regjistrua të mërkurën, më 24 qershor 2026, rreth orës 18:04 me kohën lokale. Ai kishte magnitudë 7.2. Vetëm rreth 39–40 sekonda më vonë, vendi u godit nga një tërmet edhe më i fuqishëm, me magnitudë 7.5. Në burimet sizmologjike dhe mediatike, kjo ngjarje është përshkruar si “doblet sizmik”, pra dy tërmete të fuqishme, të afërta në kohë dhe hapësirë, ku goditja e parë mund të ketë transferuar stres tek një segment tjetër i afërt i thyerjes gjeologjike.
Në orët e para, bilanci zyrtar ishte shumë më i ulët: 32 të vdekur dhe mbi 700 të plagosur. Autoritetet paralajmëruan menjëherë se ky bilanc nuk përfshinte ende dëmet në La Guaira, zona më e goditur. Me kalimin e orëve, shifrat u rritën me shpejtësi: 188, më pas 235, pastaj 589 dhe në fund 920 viktima të konfirmuara. Kjo rritje e fortë pasqyronte zbulimin gradual të shkallës së shkatërrimit në zonat bregdetare, veçanërisht në La Guaira, Catia La Mar, Caraballeda, Playa Grande, Macuto dhe Los Corales.
Në Karakas u raportuan dëme në disa lagje dhe zona urbane, përfshirë Chacao, Altamira, Los Palos Grandes, San Bernardino, El Paraíso, El Junquito, Baruta dhe Maripérez. Edhe shtetet Miranda, Carabobo, Aragua, Falcón, Yaracuy dhe zona të tjera të Venezuelës veriore ndien goditje të forta dhe pasgoditje të vazhdueshme. Lëkundjet u ndien edhe në Kolumbi dhe në disa ishuj të Karaibeve.
Që në orët e para, autoritetet shpallën gjendje emergjente dhe La Guaira u cilësua “zonë katastrofe”. Mijëra njerëz kaluan natën jashtë, në rrugë, në fusha sportive, në makina, në parqe dhe në tenda të improvizuara, nga frika e pasgoditjeve dhe e shembjes së ndërtesave të dëmtuara.
La Guaira, zemra e shkatërrimit
La Guaira është një nga zonat më të rëndësishme bregdetare të Venezuelës. Ajo ndodhet pranë Karakasit, ka rëndësi turistike, ekonomike dhe logjistike, dhe është shtëpia e aeroportit ndërkombëtar Simón Bolívar në Maiquetía, porta kryesore ajrore e vendit. Por pas dy tërmeteve, La Guaira u kthye në epiqendrën e dhimbjes kombëtare.
Në Caraballeda, Catia La Mar dhe Playa Grande, ndërtesa të tëra u shembën. Disa objekte mbetën në këmbë, por humbën fasadat, duke zbuluar dhoma gjumi, kuzhina, korridore dhe sende personale të banorëve. Disa ndërtesa qëndrojnë të pjerrëta mbi themele të dëmtuara, duke paraqitur rrezik të vazhdueshëm për shembje të reja. Në disa zona janë raportuar edhe dëme nga zjarri, çarje tubacionesh, ndërprerje energjie, ujë i ndotur, rrugë të bllokuara dhe mungesë komunikimi.
Në Playa Grande, banorët kaluan natën jashtë me sendet që arritën të nxirrnin nga shtëpitë. Në Catia La Mar, disa pamje tregonin njerëz të strehuar në një fushë bejsbolli. Në rrugë, familjarët qëndrojnë pranë grumbujve të betonit, duke dëgjuar, duke thirrur emra, duke pritur që ekipet e shpëtimit të konfirmojnë nëse ka ende të gjallë nën rrënoja.
Dëshmitë nga terreni përshkruajnë një situatë ku shpëtimi fillimisht u bë më shumë nga qytetarët sesa nga strukturat zyrtare. Banorët, vullnetarët dhe familjarët përdorën duar, lopata, kazma, çekanë, daltë, mjete elektrike, kova dhe çdo pajisje që gjenin për të hapur rrugë mes betonit.
Fraza që përmbledh terrenin është ajo e një vullnetari: “Gjithçka bëhet me thonj. Mungojnë duar dhe mjete.”
Garë me kohën: 48–72 orët vendimtare
Në katastrofa të tilla, 48–72 orët e para konsiderohen “dritarja e artë” për të nxjerrë të gjallë njerëzit e bllokuar nën rrënoja. Pas kësaj periudhe, mundësitë e mbijetesës bien ndjeshëm, sidomos kur të bllokuarit nuk kanë ujë, ajër të mjaftueshëm, hapësirë apo mundësi komunikimi.
Në Venezuelë, kjo dritare vendimtare është vështirësuar nga disa faktorë njëherësh: pasgoditjet e vazhdueshme, mungesa e makinerive të rënda, dëmtimi i rrugëve, kaosi i trafikut drejt La Guaira-s, mungesa e pajisjeve të specializuara, pamjaftueshmëria e personelit profesional, ndërprerjet e energjisë dhe problemet e komunikimit.
Mbi 300 pasgoditje janë raportuar nga burime të ndryshme gjatë ditëve pas goditjes kryesore, ndërsa disa bilance më të hershme flisnin për 86, 140 ose 214 pasgoditje. Një lëkundje e re me magnitudë 4.9 u regjistrua pranë Maracay-t, në Aragua, me thellësi shumë të cekët, duke u ndier në Carabobo, Aragua, Miranda, La Guaira dhe Karakas. Këto pasgoditje jo vetëm shtojnë frikën e banorëve, por edhe e bëjnë më të rrezikshme punën e shpëtimtarëve brenda strukturave të paqëndrueshme.
Autoritetet vendosën kufizim të hyrjes në La Guaira nga mbrëmja e së premtes, me arsyetimin se trafiku i civilëve, donatorëve dhe vullnetarëve po pengonte kalimin e ambulancave, makinerive të rënda, forcave të sigurisë dhe ekipeve të specializuara të shpëtimit. Në Karakas u hap një qendër regjistrimi për vullnetarët, me kredenciale dhe kod QR, për të koordinuar më mirë ndihmën.
Familjarët që presin pranë rrënojave
Në La Guaira, tragjedia nuk matet vetëm me shifra. Ajo matet me emra.
Mileidy Dunque, 43 vjeç, qëndronte pranë një ndërtese të shembur, ku kërkonte nënën e saj María, 82 vjeç, vëllain Iván, vajzën Alondra, 20 vjeç, dhe të dashurin e vajzës. Herën e fundit kishte folur me ta në orën 17:45, pak para tërmeteve. Ata kishin shkuar t’i çonin ushqim nënës së saj. Pas kësaj, asnjë lajm.
“Nuk ka fjalë për të shpjeguar atë që ndiejmë: të vish këtu, të imagjinosh se familja jote është brenda dhe të mos marrësh asnjë ndihmë”, tha ajo. Thirrja e saj ishte e drejtpërdrejtë: “Ju lutem, na ndihmoni.”
Në një tjetër rast, Simon Medina kërkonte me doreza, lopatë dhe kazmë nën rrënoja për nënën dhe vëllain e tij. Ai tha se do të donte të gjente çfarëdo gjëje: një send, një dokument, një gjurmë, diçka që t’i tregonte çfarë kishte ndodhur.
Në Playa Grande, Pedro Luis Pérez tregoi se kishte arritur të shpëtonte motrën e tij, e cila më pas ndodhej në koma në spital. Por tre familjarë të tjerë mbeteshin nën rrënoja. Ai kërkonte edhe maska për shkak të erës së rëndë që dilte nga rrënojat, ku dyshohej se kishte trupa ende të pa nxjerrë.
Në këto zona, dhimbja është e njëjtë: familjarë që nuk largohen, qytetarë që kërkojnë me duar, fëmijë që mungojnë, emra të shkruar në mure, telefona që nuk përgjigjen dhe lista spitalesh që kontrollohen pa pushim.
Shpëtimet që mbajtën gjallë shpresën
Mes rrënojave, ka pasur edhe momente shprese.
Rasti më prekës është ai i Camila Sofía Medina Rivas, 15 vjeç, e cila u shpëtua nga ekipet e El Salvadorit në Catia La Mar. Ajo kishte mbetur e bllokuar në katin e nëntë të një ndërtese të shembur, së bashku me qenin e saj Chanel. Shpëtimtarët salvadorianë duhej të çanin disa mure për të arritur tek ajo. Pas rreth 50 orësh nën rrënoja, Camila u nxor e gjallë, me maskë oksigjeni, duke përshëndetur turmën dhe duke bërë shenjën e zemrës me duar. Fqinjët shpërthyen në duartrokitje.
Një tjetër rast është shpëtimi i Arnaldo Carmona-s në Caraballeda. Ai qëndroi më shumë se 30 orë nën rrënoja dhe u nxor i gjallë pas një operacioni që zgjati rreth dhjetë orë. Mbi 20 persona, mes tyre vullnetarë, zjarrfikës dhe mbrojtje civile, morën pjesë në operacion. “Eja, vëlla!”, dëgjohej në video, ndërsa të pranishmit i jepnin ujë dhe e inkurajonin. “I madh je, Arnaldo!”, bërtiti dikush kur ai doli nga rrënojat.
Vullnetari Cristofer Correia, i cili mori pjesë në atë shpëtim, tha se nuk kishte përvojë të mëparshme në kërkim-shpëtim. Por shkoi sepse mungonin duart dhe mjetet. Ai pa zjarrfikës të rraskapitur që i zinte gjumi gjatë rotacioneve të punës, madje mbi rrënoja. Sipas tij, në disa zona raporti ishte afërsisht një profesionist për dhjetë vullnetarë.
Në terren, shpëtimtarët punojnë me kujdes ekstrem. Një gabim i vetëm mund të rrëzojë pjesë të tjera të ndërtesës dhe të vrasë të bllokuarit ose vetë ekipet e shpëtimit. Prandaj, në fazat më të rrezikshme, zjarrfikësit dhe specialistët marrin kontrollin e operacionit.
Spitalet: kriza brenda krizës
Spitalet janë kthyer në një front të dytë të katastrofës. Në Karakas, veçanërisht në Hospital Doctor Domingo Luciani, Hospital Pérez Carreño dhe qendra të tjera, kanë mbërritur të plagosur nga La Guaira dhe zonat përreth. Shumë prej tyre kanë trauma në kokë, fraktura, dëmtime nga shtypja, plagë të hapura, dëmtime të gjymtyrëve dhe shenja dehidratimi.
Në disa spitale, familjarët kërkojnë në lista të afishuara për të gjetur të afërmit. Disa fëmijë dhe adoleshentë të plagosur janë dërguar pa familjarë pranë. Një rast i përmendur është ai i Yenderlin Cabarza-s, 13 vjeçe, me fraktura në të dy krahët, e cila humbi nënën dhe xhaxhain gjatë shembjes së banesës në La Guaira.
Sipas raportimeve, 13 spitale janë dëmtuar nga tërmetet, ndërsa disa burime humanitare flasin për dëme edhe në rreth 20 struktura emergjente shëndetësore. Mjekë dhe organizata humanitare paralajmërojnë për mungesë uji, antibiotikësh, solucione intravenoze, anestetikësh, çarçafësh, dorezash, maskash, gazash, alkooli dhe materialesh bazë.
Kjo krizë bie mbi një sistem shëndetësor që ishte i dobësuar prej vitesh. Prandaj, tërmeti nuk krijoi vetëm një emergjencë të re, por e shtyu në kufi një sistem që tashmë funksiononte me vështirësi.
Fëmijët, shkollat dhe trauma psikologjike
UNICEF ka paralajmëruar se mijëra fëmijë janë në situatë të lartë rreziku. Shumë kanë humbur shtëpitë, të afërmit, qasjen në ujë të pijshëm, sigurinë fizike dhe vazhdimësinë e shkollimit. Dëmet në shkolla, qendra banimi, rrjete uji, spitale dhe rrugë e bëjnë përgjigjen edhe më të vështirë.
Organizata ka ndarë 2.5 milionë dollarë për një dërgesë të parë ndihmash humanitare për fëmijët dhe familjet. Në të njëjtën kohë, në Karakas dhe zona të tjera janë hapur linja falas të mbështetjes psikologjike për të prekurit nga ankthi, paniku, trauma dhe stresi post-traumatik.
Në strehimore kërkohen sidomos ujë, ushqime, pelena, peceta të lagura, produkte pastrimi, çarçafë, dyshekë, rroba të pastra dhe barna. Në disa zona, njerëzit janë mirënjohës për ndihmën e parë, por paralajmërojnë se “ditët e gjata sapo kanë filluar”.
Aeroporti, fluturimet dhe komunikimet
Tërmetet dëmtuan edhe infrastrukturën e transportit. Aeroporti ndërkombëtar Simón Bolívar në Maiquetía, porta kryesore ajrore e Venezuelës, u dëmtua dhe u kufizua për fluturime të zakonshme. Disa kompani ajrore pezulluan ose riorganizuan fluturimet drejt Karakasit.
Avianca rifilloi përkohësisht fluturimet Bogotá–Valencia, duke përdorur aeroportin Arturo Michelena si alternativë. Plus Ultra njoftoi se do të rifillojë fluturimet mes Spanjës dhe Venezuelës nga 30 qershori, po ashtu përmes Valencia-s. Air Europa dhe Copa Airlines kanë pezulluar ose riorganizuar fluturime për shkak të dëmeve dhe pasigurisë operacionale.
Në komunikime, Starlink njoftoi ofrimin e internetit falas për klientët në zonat e prekura deri më 25 korrik, me synimin që të ndihmojë komunikimin mes familjarëve, autoriteteve dhe ekipeve të shpëtimit. Ky është një element i rëndësishëm, sepse një pjesë e madhe e shifrës së të palokalizuarve lidhet edhe me ndërprerje të telefonisë, internetit dhe mungesë kontakti.
Mungesa, plaçkitje dhe rend publik
Në Catia La Mar dhe zona të tjera të La Guaira-s janë raportuar plaçkitje në disa dyqane, kryesisht për ushqime, ujë, pije, barna dhe produkte bazë. Disa raportime përmendin edhe marrje pajisjesh shtëpiake, çka tregon se në krizë u përzien dëshpërimi social, mungesa e furnizimeve dhe oportunizmi kriminal.
Duhet bërë kujdes në formulim: nuk bëhet fjalë për të stigmatizuar të mbijetuarit. Në një terren ku shumë njerëz kanë humbur shtëpitë, dokumentet, ushqimin, ujin dhe të afërmit, paniku dhe dëshpërimi mund të shndërrohen shpejt në tension social. Por prania e plaçkitjeve e detyroi qeverinë të rrisë kontrollin dhe të kufizojë qarkullimin.
Delcy Rodríguez tha se La Guaira është militarizuar, ndërsa raportime të fundit flasin për 14.000 ushtarë dhe policë të angazhuar në patrullim, shpëtim, siguri dhe organizim të hyrjes në zonën e katastrofës.
Ndihma ndërkombëtare: Venezuela bëhet qendër globale shpëtimi
Me kalimin e orëve, Venezuela u shndërrua në qendër të një operacioni të madh ndërkombëtar. Mbi 1.600 shpëtimtarë ndërkombëtarë kanë mbërritur në vend, ndërsa zyrtarët njoftuan 17 fluturime emergjente dhe pritjen e 25 fluturimeve të tjera.
Në terren ose në mobilizim janë ekipe nga El Salvadori, Meksika, Republika Dominikane, Zvicra, Ekuadori, Spanja, Kili, Kolumbia, Holanda, Italia, SHBA, Brazili, Gjermania, Franca, Britania e Madhe, Katari, Peruja, Kosta Rika, Argjentina dhe vende të tjera.
El Salvadori dërgoi ekipe të specializuara dhe luajti rol të dukshëm në shpëtimin e Camila Sofía Medina Rivas. Spanja dërgoi efektivë të UME-së, qen kërkimi, ekipe të AECID-it, ERICAM-in e Komunitetit të Madridit, si dhe ndihma me batanije, dyshekë, tableta për pastrimin e ujit dhe fonde emergjente. ERICAM raportoi gjetjen e një personi të moshuar dhe dy nipërve/mbesave nën rrënoja.
Ekuadori dërgoi 60 zjarrfikës dhe dy qen kërkimi, që iu shtuan 47 specialistëve të Quito-s. Kosta Rika njoftoi dërgimin e 16 specialistëve në shpëtim, mjekësi dhe logjistikë. Porto Riko planifikoi një grup prej 55 specialistësh, përfshirë shpëtimtarë, paramedikë dhe zjarrfikës. Brazili njoftoi dërgimin e zjarrfikësve, teknikëve dhe materialeve për spital fushor. Britania e Madhe dërgoi një ekip prej 68 personash dhe qen kërkimi. SHBA njoftoi dislokim të ekipeve të shpëtimit, mjeteve ushtarake, helikopterëve, avionëve, mbështetjes logjistike dhe 150 milionë dollarë ndihmë.
OKB-ja, përmes OCHA-s, e cilësoi dërgimin e ekipeve të kërkim-shpëtimit si “prioritet absolut”. Tom Fletcher, drejtuesi i ndihmës humanitare të OKB-së, tha se situata është jashtëzakonisht komplekse dhe se duhet bërë gjithçka për të gjetur të mbijetuarit. OKB-ja ka ndarë 15 milionë dollarë për ndihmë emergjente në shëndetësi, strehim, ushqim dhe ujë të pijshëm.
IRC paralajmëron se kjo nuk do të jetë një krizë javësh, por muajsh. Sipas organizatës, prioritetet janë ushqimi, uji, strehimi, furnizimet mjekësore, mbështetja e shërbimeve publike dhe vlerësimi i rreziqeve shëndetësore për të zhvendosurit.
Viktimat e huaja dhe diaspora
Katastrofa ka prekur rëndë edhe komunitetet e huaja në Venezuelë dhe diasporat venezuelase jashtë vendit.
Spanja ka konfirmuar 5 shtetas të vdekur, 133 të palokalizuar dhe 14 të lokalizuar nën rrënoja. Ministria e Jashtme spanjolle ka mbajtur aktive linjat konsullore dhe ka dërguar ekipe në terren. Në Spanjë, mijëra venezuelianë po kërkojnë informacion për familjarët përmes telefonit, aplikacioneve të komunikimit dhe portaleve të të zhdukurve.
Portugalia ka raportuar 28 të vdekur dhe 85 të zhdukur mes qytetarëve portugezë dhe luso-pasardhësve. Portugalia ka nisur më shumë se 60 specialistë kërkim-shpëtimi dhe 23 tonë ndihmë humanitare, me mundësinë e dërgimit të një avioni të tretë.
Kina ka rritur në 7 numrin e qytetarëve të saj të vdekur. Raportohen gjithashtu viktima nga Brazili, Kili, Italia dhe vende të tjera. Mes viktimave janë edhe sportistë venezuelas. Federata Venezuelase e Futbollit ka raportuar vdekjen ose zhdukjen e disa futbollistëve, përfshirë të riun Yimvert Berroterán, ndërsa janë përmendur edhe Víctor Palacios dhe Razan Sijaa. Një tjetër histori tragjike lidhet me partneren e futbollistit Héctor Bello, e cila vdiq duke mbrojtur fëmijën e tyre të vogël.
Kriza politike dhe testi për shtetin
Tërmetet e gjetën Venezuelën në një situatë tashmë të brishtë politike, ekonomike, institucionale dhe humanitare. Për vite me radhë, vendi është përballur me krizë ekonomike, emigrim masiv, dobësim të shërbimeve publike, mungesë investimesh në infrastrukturë dhe polarizim të thellë politik.
Delcy Rodríguez, e cilësuar nga shumë burime ndërkombëtare si udhëheqëse e përkohshme, ka premtuar se prioritet absolut është shpëtimi i njerëzve të gjallë nën rrënoja. Qeveria ka vendosur kufizim hyrjeje në La Guaira, ka aktivizuar forcat e armatosura dhe policore, ka organizuar qendra regjistrimi për vullnetarët dhe ka pranuar ndihmë nga vende me të cilat marrëdhëniet politike kanë qenë të tensionuara.
Në këtë kuadër, bashkëpunimi me SHBA-në është një nga zhvillimet më të rëndësishme diplomatike. Washingtoni ka njoftuar mbështetje të madhe humanitare, pezullim të përkohshëm të disa sanksioneve për të lehtësuar ndihmën dhe dislokim të kapaciteteve ushtarake e logjistike për operacionet e shpëtimit. Zyrtarë amerikanë janë takuar me Delcy Rodríguez dhe autoritetet venezuelase për koordinim të ndihmës.
Opozita, përmes Plataforma Unitaria Democrática dhe figurave të tjera, ka akuzuar qeverinë për mungesë përgatitjeje, mungesë pajisjesh, dobësi në sistemin e mbrojtjes civile dhe reagim të ngadalshëm. Sipas opozitës, qytetarët dhe vullnetarët u detyruan të bëjnë punë që duhej të kryheshin nga një strukturë publike më e fortë.
Katastrofat natyrore shpesh nxjerrin në pah jo vetëm forcën e tokës, por edhe forcën ose dobësinë e institucioneve. Në Venezuelë, tërmeti ka hapur një test të madh: a do të arrijë shteti të kanalizojë ndihmën, të shpëtojë të mbijetuarit, të strehojë të zhvendosurit, të rindërtojë infrastrukturën dhe të rikthejë besimin?
Pse ishte kaq shkatërrues ky tërmet?
Venezuela ndodhet në një zonë tektonike të ndjeshme, pranë kufirit mes pllakës së Karaibeve dhe pllakës së Amerikës së Jugut. Lëvizja kryesore ndodh përmes sistemeve të thyerjeve horizontale që përshkojnë veriun e vendit, përfshirë sisteme si Boconó, San Sebastián dhe El Pilar.
Ky rast është përshkruar si “doblet sizmik”: dy tërmete të mëdha, të ngjashme në fuqi, të ndodhura brenda pak sekondash dhe në një zonë të afërt. Lëkundja e parë mund të ketë ndryshuar shpërndarjen e stresit tek një segment tjetër i thyerjes, duke shkaktuar goditjen e dytë më të fuqishme. Për banorët, dy ngjarjet mund të jenë ndier si një lëkundje e gjatë dhe brutale; për ndërtesat, ishte një goditje e dyfishtë.
Faktorë të tjerë që rritën dëmet ishin thellësia relativisht e cekët, afërsia me zona të dendura urbane, dobësia e disa ndërtesave, ndërtimet e vjetra, mirëmbajtja e pamjaftueshme, mungesa e një kulture të fortë sizmike dhe amplifikimi i lëkundjeve në zona me sedimente të buta.
Në histori, Venezuela ka njohur tërmete të mëdha, përfshirë katastrofën e vitit 1812 dhe tërmetin e Karakasit të vitit 1967. Por ky është episodi më i rëndë në më shumë se një shekull, si për magnitudën ashtu edhe për pasojat njerëzore e urbane.
Dezinformimi: video të vjetra, pamje të rreme dhe inteligjencë artificiale
Si në shumë katastrofa të mëdha, edhe në Venezuelë u hap një krizë paralele: dezinformimi. Në rrjetet sociale u shpërndanë video dhe foto të rreme, disa të vjetra, disa të nxjerra nga konteksti dhe disa të krijuara me inteligjencë artificiale.
Verifikuesit kanë rrëzuar disa raste: një shpërthim i paraqitur si incident në metronë e Karakasit ishte në fakt video e vitit 2021; një tubacion i çarë në El Cafetal i përkiste një incidenti të mëparshëm; një video e paraqitur si tsunami në La Guaira ishte nga Japonia në vitin 2011; një shembje ndërtese e paraqitur si venezuelase lidhej me Turqinë dhe Sirinë; ndërsa video të tjera qarkullonin prej vitesh në internet dhe u ripërdorën si “pamje të reja”.
Më shqetësuese është përhapja e pamjeve të krijuara me inteligjencë artificiale: gra duke qarë mes rrënojave, njerëz duke fjetur në rrugë, ndërtesa që shemben mbi makina policie. Verifikimet me mjete të detektimit të IA-së treguan se disa prej këtyre materialeve ishin artificiale. Në një imazh u dallua edhe logoja e Gemini, ndërsa në një tjetër u identifikuan deformime tipike të IA-së në gishta, thonj dhe veshje.
Në një krizë ku informacioni mund të shpëtojë jetë, dezinformimi nuk është problem anësor. Ai mund të nxisë panik, të çojë ndihmën në vende të gabuara, të manipulojë opinionin dhe të shtojë vuajtjen e familjarëve që kërkojnë të afërmit.
Çfarë duhet tani?
Në fazën e parë, prioritet mbetet kërkim-shpëtimi. Çdo orë ka rëndësi për njerëzit që mund të jenë ende gjallë nën rrënoja. Nevojiten makineri të rënda, qen kërkimi, kamera termike, pajisje dëgjimi, ekipe të specializuara, ambulanca, oksigjen, gjeneratorë, ndriçim, ujë, ushqim dhe qendra të sigurta strehimi.
Në fazën e dytë, prioritet do të jetë shëndetësia: trajtimi i të plagosurve, parandalimi i infeksioneve, furnizimi i spitaleve, mbështetja psikologjike dhe menaxhimi i rrezikut sanitar nga trupat që mbeten nën rrënoja.
Në fazën e tretë, Venezuela do të përballet me rindërtimin: verifikimin e sigurisë së ndërtesave, strehimin afatgjatë, rindërtimin e shkollave, spitaleve, rrjeteve të ujit dhe energjisë, si dhe hetimin e cilësisë së ndërtimeve.
Ekspertët dhe organizatat humanitare këshillojnë që ndihma ndërkombëtare dhe qytetare të kanalizohet me kujdes. AECID dhe Fundación Lealtad kanë rekomanduar që, në këtë fazë, donacionet financiare janë më efikase se dërgesat materiale të pakontrolluara, sepse organizatat në terren mund të blejnë atë që nevojitet në momentin e duhur dhe të shmangin bllokimin logjistik.
Përfundim: një tragjedi që nuk mbaron kur ndal lëkundja
Tërmeti i Venezuelës nuk ishte vetëm një lëkundje e tokës. Ai zbuloi brishtësinë e ndërtesave, dobësinë e shërbimeve publike, fuqinë e solidaritetit qytetar, rëndësinë e ndihmës ndërkombëtare dhe rrezikun e dezinformimit në epokën e inteligjencës artificiale.
Në La Guaira, familjarët ende presin pranë rrënojave. Në Catia La Mar, Camila u shpëtua pas 50 orësh dhe u bë simbol shprese. Në Caraballeda, Arnaldo doli i gjallë pas më shumë se 30 orësh nën beton. Në spitale, mjekët punojnë me pak mjete. Në rrugë, vullnetarët mbajnë ujë, ushqime dhe mjete. Në aeroporte, ekipe nga e gjithë bota mbërrijnë me qen kërkimi, pajisje dhe shpresë.
Por për shumë familje, përgjigjja nuk ka ardhur ende. Ata presin një zë, një shenjë, një emër në listë, një trup për ta varrosur ose një mrekulli për ta përqafuar.
Venezuela tani është në garë me kohën. Por pas garës për të shpëtuar jetë, do të vijë gara më e gjatë: rindërtimi i qyteteve, i spitaleve, i shtëpive dhe i besimit./Tetova News
