Opinion nga Megan McArdle
Bota ende ka nevojë për autorë njerëzorë që të prodhojnë ide të guximshme.
Tre gjëra që ndoshta nuk i dini për mua: jam grua e madhe, 1 metër e 88 centimetra pa këpucë. E qeshura ime është e fortë, për të mos thënë therëse. Dhe unë kurrë nuk u kërkoj falje mobiljeve.
Prandaj u identifikova aq fort me Teze Marshën, heroinën e “The Serpent in the Grove”, një nga pesë fitueset rajonale të Çmimit Commonwealth për Tregim të Shkurtër 2026.
“E madhe si gratë që kurrë nuk u kërkojnë falje mobiljeve”, thuhet në tregim, “ajo kishte një të qeshur që shkundte pluhurin nga trarët dhe një zë që mund të zbutej aq sa të bindte një fëmijë të zbriste nga parvazi.”
Sigurisht, po bëj shaka. Askush nuk mund ta njohë veten në këtë ngatërresë rokoko fjalësh. Lexohet sikur autori të ketë përpirë një grumbull romanesh dhe ndoshta edhe Enciklopedinë Britanike, por, në njëfarë mënyre, të mos ketë pasur kurrë ndërveprim me njerëz në botën reale.
Gjë që mund të jetë e vërtetë.
Ndonëse emri i autorit është shënuar si Jamir Nazir, Pangram, një detektor i inteligjencës artificiale me verifikim të fortë të jashtëm, sugjeroi se tregimi ishte 100 për qind i shkruar nga AI. Kur shkrimtari i fantashkencës James Yu i kaloi edhe tregimet e tjera në Pangram, zbuloi se dy prej tyre rezultuan gjithashtu me gjasë të shkruara nga AI — tërësisht ose në masë të konsiderueshme. Edhe ato përmbajnë metafora të ngjashme, gjysmë-koherente.
Commonwealth Foundation, që mbikëqyr garën e tregimeve të shkurtra, duket se po u qëndron pas fituesve. Kelsey Piper ka një ese të shkëlqyer ku shpjegon pse “epoka kur një revistë letrare mund të drejtohej mbi bazën e besimit ka marrë fund. Ose vendosni që dorëzimet nga AI janë në rregull, ose i filtroni ato.”
Piper ka të drejtë dhe, meqë nuk mund ta përmirësoj përfundimin e saj, po shtroj një pyetje tjetër: Pse duhet të na interesojë nëse autorët janë me bazë karboni apo silikoni?
Shumë shkrimtarë dhe lexues do të mendojnë se përgjigjja është e vetëkuptueshme. Por nëse Pangram ka të drejtë, juria e Commonwealth-it, e zgjedhur për “ekspertizën, pasionin për komunitetin letrar dhe përvojën e fortë në shkrim”, i dha shumicën e çmimeve prozës së shkruar nga makinat. Nëse është kështu, atëherë këta ekspertë të certifikuar me sa duket refuzuan disa tregime të shkruara nga njerëzit në favor të “llumit të AI-së” — ashtu siç bënë edhe shumë lexues të “New York Times”, të cilët në një test të verbër të kohëve të fundit parapëlqyen fragmente të AI-së ndaj pjesëve nga shkrimtarë fitues çmimesh.
Kjo sugjeron se shumë kritikë të AI-së e kanë problemin mbrapsht. Nëse përhapja e shkrimeve të AI-së është problem, nuk është sepse ato janë llum i tmerrshëm, i papërshtatshëm për konsum njerëzor; është problem sepse, në disa mënyra të caktuara, ato janë tepër të mira. Janë ekuivalenti letrar i ushqimit të shpejtë: të përshtatshme, të lira, jashtëzakonisht të qëndrueshme dhe të optimizuara pamëshirshëm për të gudulisur qendrat tona të kënaqësisë.
Sigurisht, AI prodhon disa metafora të çmendura dhe halucinacione të çuditshme, sepse modelet kanë gjithë tekstin tonë, por asnjë nga konteksti ynë. Nga ana tjetër, AI është shumë e mirë në optimizimin e lexueshmërisë, si në stil ashtu edhe në strukturë. Letërsia e AI-së priret të jetë më e lëmuar, më e ngjeshur dhe psikologjikisht më e thjeshtë se ajo e shkruar nga njerëzit; ajo i shpreh qartë temat, ndërton “rrëfime me një drejtim të vetëm dhe me më pak fije të lëna pezull” dhe paraqet më pak personazhe moralisht të paqartë.
Kjo përshkruan tri tregimet e sinjalizuara si të shkruara nga AI, por jo dy tregimet e identifikuara si të shkruara nga njerëz. Po ashtu, përshkruan atë që shumë njerëz duan nga letërsia e tyre — ndoshta edhe disa prej atyre që krenohen me sofistikimin e tyre letrar. Në fund të fundit, AI nuk e zhvilloi këtë stil rastësisht; ajo shkruan kështu sepse këtë mënyrë e kanë shpërblyer lexuesit njerëzorë. Nëse është kështu, dikush mund të argumentojë se kjo nuk është problem për askënd, përveç — tha ajo me nervozizëm — shkrimtarëve profesionistë. Çfarë ka të keqe që AI t’u japë lexuesve atë që duan?
Sepse, ashtu si me ushqimin e shpejtë, ajo që njerëzit duan tani nuk është domosdoshmërisht e mirë për ta në planin afatgjatë. Do të ishte keq nëse materiali i ri për lexim do të vinte kryesisht nga i njëjti grusht modelesh — një lloj njëkulture intelektuale, po ta quajmë kështu.
Ata që e njohin urinë irlandeze e dinë pse njëkultura është e rrezikshme: popullsia e ishullit të Irlandës ende nuk është rikuperuar plotësisht nga sëmundja e patates që nisi në vitin 1845 dhe shkatërroi kulturën bazë ushqimore, duke vrarë më shumë se 1 milion njerëz dhe duke detyruar deri në 2 milionë të emigronin.
Nuk po sugjeroj se shkrimi i AI-së do të shkaktojë vdekje masive. Po them se, ashtu siç është më mirë të kultivohen lloje të ndryshme kulturash bujqësore sesa të mbështetesh te një specie shumë prodhuese, është më mirë të kultivohet një gamë idesh nga burime të ndryshme. Kur investon gjithçka në një gjë të madhe, krijon një pikë të vetme dështimi.
Njëkultura intelektuale, natyrisht, nuk është vetëm problem i AI-së — mjafton të shihet nxitimi i fundit institucional drejt politikave të drejtësisë sociale. Megjithatë, pavarësisht përpjekjeve më të mëdha të lëvizjeve totalitare, njerëzimi gjithmonë ka ruajtur një rezervë të shëndetshme mendimtarësh idiosinkratikë. Do të ishte për të ardhur keq ta humbnim këtë duke ua dorëzuar tepër shumë punë njohëse makinave, të cilat janë trajnuar mbi të njëjtin korpus të gjerë tekstesh njerëzore dhe janë rregulluar për t’iu përshtatur të njëjtit grup të ngushtë rregullash ligjore dhe normash kulturore.
Ky është problemi me letërsinë e AI-së: kur merr një mesatare të peshuar të shkrimeve të mëparshme njerëzore, pa shtesën gjallëruese të përvojës personale, është e lehtë të prodhosh diçka të pranueshme dhe e vështirë të krijosh diçka të paharrueshme. Prandaj i druhem një bote ku AI dominon letërsinë artistike, shkrimet opinionistike dhe disertacionet e doktoraturës. Ne nuk kemi nevojë për shkrimtarë njerëzorë sepse AI na jep shumë metafora të çuditshme. Ne kemi nevojë për shkrimtarë njerëzorë sepse AI na jep shumë pak ide të guximshme./WashingtonPost
