Pas pesë ditësh protestash të pandërprera në Tiranë, debati për projektin e planifikuar në Zvërnec dhe Sazan ka dalë shumë përtej kufijve të një kundërshtimi lokal ndaj një resorti turistik. Çështja është kthyer në një përplasje të gjerë politike, sociale, ekonomike dhe madje gjeopolitike, ndërsa qeveria, protestuesit, opozita, investitorët dhe mediat ndërkombëtare kanë paraqitur narrativa krejtësisht të ndryshme.
Si nisi gjithçka
Protestat shpërthyen pas nisjes së punimeve paraprake dhe rrethimit të një pjese të territorit në zonën e Zvërnecit. Kundërshtarët e projektit ngritën shqetësime për biodiversitetin, flamingot, pelikanin kaçurrel dhe statusin e zonës së mbrojtur.
Ndërhyrja e policisë dhe përdorimi i ujit ndaj protestuesve shërbyen si katalizator për zgjerimin e revoltës.
Shumë analistë në emisionet televizive të ditës arritën në përfundimin se Zvërneci ishte vetëm shkëndija që ndezi një pakënaqësi shumë më të thellë.
Rama: Investimi nuk ndalet
Kryeministri Edi Rama ka qenë kategorik.
Ai deklaroi disa herë se investimi nuk ka asnjë shans të ndalet për sa kohë ai është në krye të qeverisë.
Në intervistën për CNN International, Rama foli për një “luftë hibride”, duke pretenduar se Shqipëria po sulmohet nga konkurrenca në Mesdhe, profile të rreme në rrjetet sociale dhe interesa që synojnë dëmtimin e turizmit shqiptar.
Sipas tij, nuk ekziston “ishulli i familjes Trump” dhe një pjesë e të rinjve që protestojnë janë keqinformuar.
Po ashtu ai e mirëpriti hetimin e SPAK për origjinën e pronave, duke e konsideruar si një proces pozitiv që do t’u japë fund spekulimeve.
SPAK dhe çështja e pronës
SPAK nisi verifikimet mbi pronësinë dhe bllokoi përkohësisht fondet e lidhura me transaksionin e tokave.
Më pas llogaritë e investitorëve nga Katari u çliruan, ndërsa fondet e shitësit mbetën objekt i hetimeve.
Kjo krijoi debat të madh për transparencën e institucionit, pasi vendimet nuk u shoqëruan me komunikime publike.
Biznesmeni Artur Shehu deklaroi se prona është e vjetër, e dokumentuar dhe e padiskutueshme, ndërsa tha se familja e tij disponon qindra hektarë tokë me certifikata pronësie.
Berisha: Jam pro investimit
Sali Berisha deklaroi se ka qenë pro investimit që në momentin kur u bë publik emri i Jared Kushnerit.
Ai tha se investimet e huaja duhen mbështetur dhe se ndërtimet në zona të mbrojtura nuk janë të ndaluara nëse respektojnë standardet.
Berisha kujtoi se edhe qeveritë e mëparshme kanë ofruar Sazanin për investitorë.
Protesta ndryshon karakter
Nga dita në ditë, protesta u zgjerua.
Në shesh nisën të dëgjoheshin thirrjet:
- “Rama në burg, Berisha në burg”
- “Shqipëria nuk shitet”
- “Dorëheqje”
Shumë analistë, ndër ta Mentor Kikia, Shpend Gashi, Armir Shkurti dhe Mustafa Nano, arritën në të njëjtin përfundim:
Protesta nuk është më vetëm për Zvërnecin.
Sipas tyre, ajo është kthyer në një revoltë kundër korrupsionit, padrejtësive, mungesës së perspektivës dhe klasës politike 35-vjeçare.
Gjenerata Z
Mentor Kikia e cilësoi këtë lëvizje si shfaqjen e Gjeneratës Z.
Ai deklaroi se 99 për qind e protestuesve nuk kanë qenë kurrë në Zvërnec dhe se shkaku i vërtetë është pakënaqësia e akumuluar.
Edhe Shpend Gashi deklaroi se protesta mbart plagët e 35 viteve të fundit dhe nuk ka një kërkesë të vetme.
Pesë kërkesat e protestuesve
Në ditën e pestë u prezantua një grup nismëtar dhe u shpallën pesë kërkesat e panegociueshme:
- Dorëheqja e qeverisë.
- Shfuqizimi i ligjit për investitorët strategjikë.
- Shfuqizimi i Paketës së Maleve.
- Anulimi i ndryshimeve në ligjin për zonat e mbrojtura.
- Anulimi i ndryshimeve në ligjin për trashëgiminë kulturore.
Pa lider dhe pa parti
Një nga karakteristikat më të veçanta të protestës është mungesa e liderëve.
Shpend Gashi deklaroi se nuk ekziston asnjë lider dhe se organizatorët janë vetëm “mirëmbajtës”.
Në shesh u shfaqën edhe pankarta kundër Arlind Qorit, Agron Shehajt dhe Adriatik Lapajt, me kërkesa që partitë të qëndrojnë larg protestës.
Kjo u interpretua si përpjekje për të ruajtur karakterin qytetar të lëvizjes.
Përplasja mbi “luftën hibride”
Deputeti socialist Pirro Vengu mbrojti tezën se në protestë mund të ketë ndikime të jashtme dhe elementë të importuar.
Shpend Gashi, Faton Softa dhe Armir Shkurti e hodhën poshtë këtë tezë.
Ata deklaruan se protestuesit janë qytetarë të zakonshëm dhe se etiketimi si agjentë apo pjesë e skenarëve të huaj është një mënyrë për të delegjitimuar revoltën.
Çfarë thanë emisionet televizive
Në Quo Vadis, Të Paekspozuarit, Dekalog, Ekopuls, Opinion, ABC News dhe emisione të tjera, u formuan dy kampe.
Njëra palë mbështet investimin si mundësi historike për Shqipërinë.
Pala tjetër kritikon mungesën e transparencës dhe mënyrën se si është trajtuar çështja.
Edhe analistë pro investimit, si Mustafa Nano, pranuan se protesta është reale dhe se qeveria ka gabuar në komunikim.
Jehona ndërkombëtare
BBC raportoi se protesta është kryesisht qytetare dhe e lidhur me shqetësimet mjedisore.
New York Times e trajtoi si pjesë të një debati më të gjerë mbi zhvillimin dhe transparencën në Shqipëri.
Ben Blushi e cilësoi situatën si një përplasje simbolike mes Europës dhe Donald Trump.
Çfarë pritet
Në fund të pesë ditëve të para, asnjëra palë nuk është tërhequr.
Rama këmbëngul se projekti do të realizohet.
Protestuesit deklarojnë se nuk do të ndalen deri në plotësimin e kërkesave të tyre.
Analistët paralajmërojnë se e ardhmja e kësaj lëvizjeje do të varet nga aftësia për t’u organizuar, për të ruajtur karakterin qytetar dhe për të shmangur instrumentalizimin politik.
Ajo që nisi si një protestë për Zvërnecin, brenda pak ditësh është shndërruar në sfidën më serioze politike dhe shoqërore me të cilën është përballur qeveria në vitet e fundit.
