- Situata në Gostivar po trajtohet zyrtarisht si një “ngjarje aktive epidemike”, për shkak të rritjes së menjëhershme të numrit të personave me simptoma të gastroenterokolitit brenda një periudhe të shkurtër. Ky formulim nuk do të thotë automatikisht se epidemia është shpallur zyrtarisht.
- Vendimi formal për shpalljen ose jo të epidemisë pritet të merret gjatë 19 korrikut nga Qendra e Shëndetit Publik në Tetovë. Deri në publikimin e vendimit të saj, formulimi më i saktë është se Gostivari ndodhet para shpalljes së mundshme të epidemisë.
- Sipas Ligjit për mbrojtjen e popullatës nga sëmundjet ngjitëse, Qendra e Shëndetit Publik në Tetovë është institucioni kompetent për shpalljen e epidemisë në rajonin e Gostivarit. Ministria e Shëndetësisë dhe ISHP-ja nuk e zëvendësojnë këtë kompetencë ligjore.
- Përmes sistemit ALERT është regjistruar një rritje e konsiderueshme e shkallës së të sëmurëve. Instituti i Shëndetit Publik njoftoi se është tejkaluar pragu javor i rasteve për territorin e Gostivarit.
- Dr. Dragan Koçinski sqaroi se bëhet fjalë për një rritje të pazakontë të rasteve gjatë kësaj jave, edhe në krahasim me periudhën përkatëse të viteve të mëparshme. Ky është një nga elementet epidemiologjike që merren parasysh gjatë vlerësimit të situatës.
- Deri në mesditën e 19 korrikut ishin dorëzuar rreth 140 fletëparaqitje zyrtare për sëmundje ngjitëse. Këto fletëparaqitje po përpunohen nga ekipet epidemiologjike të Qendrës së Shëndetit Publik në Tetovë dhe Institutit të Shëndetit Publik.
- Raportimet e para zyrtare në Institutin e Shëndetit Publik janë dorëzuar mëngjesin e 19 korrikut. Kjo nuk do të thotë se simptomat kanë filluar atë ditë, pasi pacientë me shqetësime gastrointestinale ishin paraqitur edhe gjatë ditëve të mëparshme.
- Deri në deklaratën e fundit të Koçinskit ishin kryer rreth 60 anketa epidemiologjike. Ekipet e Gostivarit, Qendrës së Shëndetit Publik në Tetovë dhe ISHP-së po vazhdonin kontaktimin dhe intervistimin e personave të prekur.
- Koçinski theksoi se numri i anketave të kryera nuk është faktori vendimtar për shpalljen e epidemisë. Më të rëndësishme janë saktësia dhe përmbajtja e të dhënave që pacientët japin për ushqimin, ujin, lëvizjet, vendbanimin dhe kontaktet e tyre.
- Një pjesë e qytetarëve të kontaktuar ka refuzuar të komunikojë me ekipet epidemiologjike. ISHP-ja u bëri thirrje banorëve që t’u përgjigjen telefonatave dhe të japin të dhëna të sakta, sepse mungesa e bashkëpunimit e vështirëson përcaktimin e burimit të përbashkët.
- Deri në përditësimin e fundit ishin marrë 12 mostra nga pacientët për analiza mikrobiologjike. Rezultatet e këtyre mostrave duhet të krahasohen me analizat e ujit dhe me të dhënat e anketave epidemiologjike.
- Anketat e deritanishme nuk kanë treguar ende një lidhje të qartë hapësinore ndërmjet rasteve. Institucionet nuk kanë përcaktuar një lagje, restorant, objekt ose pikë të vetme nga e cila mund të jenë përhapur të gjitha rastet.
- Personat e anketuar kanë konsumuar ushqim si në shtëpi, ashtu edhe në restorante. Për këtë arsye, vetëm të dhënat e para të anketave nuk kanë mjaftuar për ta identifikuar një burim të përbashkët ushqimor.
- Të gjithë të anketuarit kanë përdorur ujë për pije, por disa kanë deklaruar se kanë konsumuar edhe ujë të ambalazhuar. Ky fakt e ndërlikon analizën dhe nuk lejon që vetëm nga anketat të konkludohet përfundimisht se të gjitha rastet janë shkaktuar nga uji i ujësjellësit.
- Burimi i gastroenterokolitit nuk është përcaktuar ende zyrtarisht. Uji është një nga burimet kryesore që po hetohet, por lidhja përfundimtare duhet të mbështetet në rezultatet laboratorike dhe epidemiologjike.
- Nga ora 08:00 e 18 korrikut deri në orën 08:00 të 19 korrikut, në Spitalin e Përgjithshëm të Gostivarit janë regjistruar gjithsej 353 kontrolle. Kjo shifër përfshin Repartin Infektiv, Pediatrinë dhe Qendrën e Urgjencës.
- Në Repartin Infektiv janë kryer 204 kontrolle brenda 24 orëve. Tre prej personave të kontrolluar janë mbajtur për trajtim spitalor.
- Në Repartin e Pediatrisë janë kryer 140 kontrolle. Prej tyre, 105 kanë qenë raste të reja, ndërsa 35 kanë qenë kontrolle përcjellëse të fëmijëve të paraqitur më herët.
- Në Qendrën e Urgjencës janë regjistruar edhe nëntë kontrolle. Këto kontrolle janë pjesë e bilancit prej 353 paraqitjesh në Spitalin e Përgjithshëm gjatë periudhës së raportuar.
- Ministria e Shëndetësisë njoftoi se pasqyra klinike te shumica e pacientëve është e lehtë. Numri i personave që kanë pasur nevojë për shtrim në spital mbetet relativisht i ulët krahasuar me numrin e përgjithshëm të kontrolleve.
- Shumica e pacientëve janë trajtuar në mënyrë simptomatike dhe nuk kanë pasur nevojë për hospitalizim afatgjatë. Megjithatë, fluksi i madh brenda një kohe të shkurtër ka rritur ngarkesën mbi shërbimet e Infektologjisë, Pediatrisë dhe Urgjencës.
- Shifra prej 140 fletëparaqitjesh zyrtare nuk është e njëjtë me 353 kontrollet spitalore dhe as me shifrat mbi 1.000 ose 1.200 persona të përmendura në materiale të tjera. Fletëparaqitjet, kontrollet, pacientët unikë dhe vlerësimet politike ose mediatike janë kategori të ndryshme dhe nuk duhet të paraqiten si një numër i vetëm.
- Simptomat më të shpeshta të raportuara janë diarreja, të vjellat, të përzierat, ngërçet ose dhimbjet e stomakut, temperatura e lartë, dobësia dhe shenjat e dehidratimit. Pasqyra përputhet me gastroenterokolitin, por jo domosdoshmërisht me një shkaktar të vetëm.
- Shenjat e dehidratimit që kërkojnë kujdes të veçantë përfshijnë etjen e fortë, tharjen e gojës, urinimin e pakësuar dhe plogështinë. Personat me këto simptoma duhet të kërkojnë ndihmë mjekësore pa vonesë.
- Grupet më të rrezikuara janë foshnjat, fëmijët e vegjël, gratë shtatzëna, të moshuarit, personat me sëmundje kronike dhe ata me imunitet të dobësuar. Tek këto kategori, humbja e lëngjeve dhe infeksionet gastrointestinale mund të shkaktojnë komplikime më të rënda.
- Agjencia e Ushqimit dhe Veterinarisë vendosi më 17 korrik ndalim të përkohshëm për përdorimin e ujit të pijshëm nga ujësjellësi i Gostivarit. Vendimi u mor për shkak të dyshimit të bazuar se uji mund të jetë i ndotur dhe i pasigurt për përdorim.
- Ndalimi vazhdon të mbetet në fuqi deri në një njoftim të ri zyrtar. Qytetarët nuk duhet ta përdorin ujin e ujësjellësit për pije ose përgatitjen e ushqimit.
- Instituti i Shëndetit Publik ka sqaruar se uji i ujësjellësit nuk duhet të pihet as pasi të jetë vluar. Ky rekomandim duhet të respektohet deri në heqjen zyrtare të ndalimit ose publikimin e udhëzimeve të reja.
- Me kërkesë të Prokurorisë Publike, ekipet profesionale të ISHP-së kanë dalë në terren dhe kanë marrë mostra uji nga lokacionet e përcaktuara. Mostrat po analizohen në aspektin mikrobiologjik dhe fiziko-kimik.
- Procedura e analizimit të mostrave ka nisur menjëherë pas kthimit të ekipeve në laborator, në orët e hershme të së premtes. Ekspertët e Institutit kanë punuar edhe gjatë fundjavës për t’i përfunduar analizat profesionalisht dhe në kohë.
- Rezultatet e analizave të ujit pritet t’i dorëzohen Prokurorisë Themelore Publike të Gostivarit më 20 korrik. Prokuroria më pas duhet të vendosë për rrjedhën e mëtejshme të procedurës.
- Lokacioni në Vërtok vazhdon të jetë i siguruar me urdhër të prokurorit publik. Hetimi në terren nuk konsiderohet i përfunduar dhe institucionet po presin rezultatet laboratorike.
- Koçinski nuk konfirmoi nëse ekipet kanë hasur pengesa gjatë marrjes së mostrave. Ai tha se nuk mund ta komentonte këtë çështje, sepse nuk kishte qenë personalisht në terren gjatë marrjes së mostrave të ujit.
- Sipas të dhënave të mëparshme të Agjencisë së Ushqimit dhe Veterinarisë, është konstatuar një pompë e paautorizuar, për të cilën dyshohet se ka futur drejtpërdrejt ujë nga Vardari në rrjetin kryesor. Kjo është pjesë e hetimit dhe jo ende një përfundim gjyqësor për përgjegjësinë individuale.
- Policia ka paraqitur një version më të gjerë, sipas të cilit ekziston dyshimi se janë përdorur tri pompa të vendosura në një kanal ose shtrat me ujëra të shkarkuara, për të rritur presionin në rrjet. Edhe ky version duhet të verifikohet përmes ekspertizës teknike, laboratorike dhe hetimit penal.
- Drejtoresha e NP “Komunalec”, Artana Asani, ka dhënë një version tjetër. Ajo ka deklaruar se pompat janë përdorur vetëm për një simulim teknik më 25 qershor, lidhur me linjën e re nga Vërtoku, dhe se uji është shkarkuar pranë Ravenit në Vardar, jo në rrjetin e qytetit.
- Kryetari i Komunës së Gostivarit, Valbon Limani, ka deklaruar se deri tani nuk ka prova zyrtare mjekësore ose laboratorike që i lidhin rastet me ujin. Ai gjithashtu ka përcjellë qëndrimin e “Komunalecit” se në vendin e përmendur nuk ka rrjet kanalizimi.
- Versionet e AUV-së, policisë, “Komunalecit” dhe Komunës nuk përputhen plotësisht. Për këtë arsye nuk duhet të paraqitet si fakt i provuar se ujërat e zeza janë futur në rrjet, derisa të publikohen analizat, ekspertiza teknike dhe konstatimet e Prokurorisë.
- Hetimi zhvillohet në koordinim ndërmjet Prokurorisë, policisë, Institutit të Shëndetit Publik, Agjencisë së Ushqimit dhe Veterinarisë, inspektorateve dhe ekspertëve të angazhuar. Për çdo person të përmendur vazhdon të vlejë prezumimi i pafajësisë.
- Ministri i Shëndetësisë, Sasho Klekovski, kishte deklaruar më herët se epidemia nuk duhet të shpallet pa u identifikuar burimi. Përditësimi i 19 korrikut tregon se pragu javor tashmë është tejkaluar dhe Qendra e Shëndetit Publik në Tetovë po përgatitet të marrë vendimin përkatës.
- Mikrobiologu Nikolla Panovski ka deklaruar publikisht se në Gostivar tashmë ekziston epidemi e gastroenteritit dhe se ajo duhet të shpallet menjëherë. Vlerësimet e tij për mijëra persona të prekur janë qëndrime profesionale personale dhe jo bilanc zyrtar i konsoliduar.
- Për pije, qytetarët duhet të përdorin vetëm ujë të ambalazhuar në mënyrë industriale. ISHP-ja rekomandon sigurimin e të paktën katër litrave ujë të sigurt për person në ditë.
- Uji i ambalazhuar duhet të përdoret për gatim, larjen e pemëve dhe perimeve që konsumohen të freskëta, përgatitjen e akullit, kafesë, çajit, lëngjeve dhe pijeve të tjera. Uji i ujësjellësit nuk duhet të përdoret as për përgatitjen e ushqimit të foshnjave.
- Duart duhet të lahen shpesh me sapun dhe ujë të sigurt, sidomos para përgatitjes së ushqimit, pas përdorimit të tualetit, pas ndërrimit të pelenave dhe pas kontaktit me një person të sëmurë. Kur nuk ka ujë të sigurt dhe duart nuk janë dukshëm të ndotura, mund të përdoret dezinfektues me bazë alkooli.
- Për larjen e dhëmbëve duhet të përdoret vetëm ujë i sigurt ose i ambalazhuar. Për dush dhe larje rekomandohet ujë i sigurt, i ambalazhuar ose i vluar, duke pasur kujdes që ai të mos gëlltitet.
- Ushqimi duhet të përpunohet mirë termikisht, ndërsa duhet të shmangen ushqimet që nuk gatuhen kur nuk ka ujë të sigurt. ISHP-ja rekomandon pjata, gota dhe mjete njëpërdorimëshe për të zvogëluar nevojën për larjen e enëve.
- Restorantet, kafenetë dhe objektet e tjera hotelierike nuk duhet ta përdorin ujin e ujësjellësit për pije, gatim, larjen e pemëve dhe perimeve ose prodhimin e akullit. Makinat e akullit duhet të mbeten jashtë përdorimit gjatë kohës së ndalimit.
- Në kopshtet e fëmijëve duhet të përdoret vetëm ujë i ambalazhuar. Çezmat nuk duhet të përdoren për mbushjen e shisheve dhe ushqimi për fëmijët duhet të përgatitet vetëm me ujë të sigurt.
- Pas heqjes zyrtare të ndalimit, qytetarëve u rekomandohet ta lënë ujin të rrjedhë për 5 deri në 10 minuta, t’i zbrazin dhe pastrojnë pajisjet për ujë, ta hedhin akullin e përgatitur gjatë ndalimit dhe t’i ndërrojnë filtrat kur këtë e rekomandon prodhuesi.
- Përmbledhja më e saktë e situatës është kjo: Gostivari po përballet me një rritje të pazakontë të rasteve të gastroenterokolitit, pragu epidemiologjik është tejkaluar, uji i ujësjellësit mbetet i ndaluar edhe pas vlimit, ndërsa burimi i rasteve dhe përgjegjësia eventuale nuk janë përcaktuar ende përfundimisht. Vendimi për shpalljen formale të epidemisë dhe rezultatet laboratorike janë dy zhvillimet kryesore që priten.
