Shtëpia e Bardhë po përgatitet për atë që mund të shndërrohet në një shkëmbim zjarri disaditor, madje edhe disa javësh, me Iranin për Ngushticën e Hormuzit.
Kohëzgjatja dhe ashpërsia e fushatës së re varen tërësisht nga lëvizjet e ardhshme të Teheranit, i thanë zyrtarë amerikanë Axios-it.
Pse ka rëndësi: Një luftë që nisi me qëllimin për të dobësuar kapacitetet raketore të Iranit dhe për të shkatërruar atë që kishte mbetur nga programi i tij bërthamor, është shndërruar në një përballje të hapur për pikën më të rëndësishme energjetike në botë.
Një zyrtar amerikan tha se përshkallëzimi aktual mund të zgjasë një ose dy ditë, një javë ose një muaj, në varësi të faktit nëse Irani do t’i vazhdojë sulmet ndaj anijeve tregtare në Ngushticën e Hormuzit.
“Do t’u japim disa goditje që ta kuptojnë se nuk po bëjmë shaka”, tha zyrtari amerikan.
Zhvillimi kryesor: Diplomacia është bllokuar për momentin dhe presioni ushtarak është rikthyer në qendër të strategjisë së presidentit Trump.
Trump tha të mërkurën se armëpushimi 60-ditor, i përcaktuar në memorandumin e mirëkuptimit, ishte “përfunduar”, pas një shkëmbimi zjarri të shkaktuar nga sulmet iraniane ndaj anijeve tregtare.
Më pas, SHBA-ja nisi një raund të dytë goditjesh pranë Ngushticës së Hormuzit, përfshirë sulme ndaj objektivave infrastrukturore brenda Iranit, për herë të parë pas disa muajsh.
Irani u kundërpërgjigj me sulme ndaj bazave amerikane në Kuvajt dhe Bahrein, ndërsa këmbënguli se nuk do të tërhiqej nga pretendimi i tij për kontrollin e ngushticës.
Pak më vonë, Trump sinjalizoi se SHBA-ja ishte e gatshme për ulje të tensioneve, duke u thënë gazetarëve në Air Force One se zyrtarët iranianë “kishin telefonuar pak më parë” dhe “duan të arrijnë një marrëveshje”.
Nuk ishte e qartë se cilës telefonatë po i referohej Trump, ndërsa zyrtarët iranianë nuk konfirmuan menjëherë ndonjë kontakt të drejtpërdrejtë.
“Thjesht nuk e di nëse janë të denjë për të bërë marrëveshje. Nuk e di nëse do ta respektojnë marrëveshjen”, shtoi Trump. “Janë disi të çmendur, të jem i sinqertë.”
Pala tjetër: Kryenegociatori i Iranit, Mohammad Bagher Ghalibaf, e akuzoi SHBA-në për “shantazh dhe thyerje premtimesh” dhe paralajmëroi se ngushtica do të rihapej vetëm sipas kushteve të Teheranit.
“Nëse goditni, do të goditeni”, shkroi Ghalibaf në X. “Ngushtica e Hormuzit do të hapet vetëm me ‘rregullime iraniane’, jo me kërcënime amerikane.”
Pamja e gjerë: Rihapja e Ngushticës së Hormuzit dhe rikthimi i lirisë së lundrimit për anijet tregtare është bërë një qëllim qendror për administratën Trump, kryesisht për të stabilizuar tregjet globale të energjisë.
Për Iranin, ruajtja e kontrollit mbi ngushticën është bërë një objektiv kyç në çdo marrëveshje për t’i dhënë fund luftës.
Kjo çështje ishte një dispozitë qendrore në memorandumin e mirëkuptimit SHBA-Iran, ndërsa interpretimet e kundërta për klauzolat që lidhen me ngushticën tani po shkaktojnë shpërbërjen e marrëveshjes.
Memorandumi kërkon që Irani të lejojë kalim të sigurt të anijeve përmes Ngushticës së Hormuzit. Por pak pasi u nënshkrua, zyrtarët iranianë akuzuan SHBA-në se kishte shkelur marrëveshjen duke i orientuar anijet përmes një korsie jugore pranë bregdetit të Omanit, pa miratimin e Teheranit.
Mes rreshtave: Zyrtarët amerikanë thonë se Shtëpia e Bardhë beson se ka më shumë hapësirë për përshkallëzim, sepse qindra cisterna nafte kanë arritur të dalin nga Gjiri përmes ngushticës gjatë javëve të fundit.
Kjo i ka zbutur shqetësimet brenda administratës se një përplasje e re do të shkaktonte menjëherë një rritje të madhe të çmimeve të naftës, thanë zyrtarët.
Prapaskena: Një zyrtar amerikan pretendoi se përshkallëzimi aktual buron nga pakënaqësia e elementeve më radikale brenda udhëheqjes së fragmentuar të Iranit, të cilët besojnë se memorandumi nuk i ka sjellë Teheranit përfitime reale.
Irani e pa ndikimin e tij në Hormuz duke u dobësuar, ndërsa qindra anije kaluan përmes itinerarit jugor pranë bregdetit të Omanit, tha zyrtari.
Pavarësisht përjashtimeve nga sanksionet amerikane, Irani pati vështirësi të shiste naftë, sepse institucionet financiare nuk miratonin transaksionet dhe shtetet hezitonin të mbështeteshin në përjashtime të përkohshme.
Asnjë fond i ngrirë iranian nuk është liruar, sepse Irani ende nuk ka ndërmarrë hapat bërthamorë të kërkuar nga marrëveshja.
Marrëveshja kornizë që SHBA-ja ndërmjetësoi mes Izraelit dhe Libanit e bëri të panevojshme pjesën libaneze të memorandumit, tha zyrtari.
Çfarë duhet ndjekur: “Një pjesë e udhëheqjes iraniane nuk ishte e kënaqur me të gjitha këto”, tha zyrtari amerikan.
“Ata filluan të qëllonin dhe ne vendosëm se ishte koha t’ua kthenim fort. Ky është një proces. Kemi durim. Nëse nuk ndiejmë se po marrim marrëveshjen që duam, nuk do ta bëjmë.”
Përfundimi: Zëvendëspresidenti Vance tha të mërkurën se qëndrimi i SHBA-së është i thjeshtë: Ngushtica e Hormuzit duhet të mbetet e hapur.
“Nëse ata përpiqen ta mbyllin, do të ketë përgjigje nga ushtria amerikane”, tha Vance.
“Ata ose mund ta respektojnë këtë, ose mund të përballen pikërisht me atë që u ndodhi mbrëmë. Kjo thjesht do të vazhdojë të ndodhë derisa ta hapin atë korsi dhe të ndalojnë së qëlluari mbi anijet.”/Axios
