Goditja e cekët ndodhi pranë brigjeve të Chiapasit më 17 korrik, në orën 08:48 sipas kohës lokale, dhe u ndie në Meksikë, Guatemalë e Salvador. Autoritetet nuk raportojnë viktima apo dëme të mëdha, por vazhdojnë kontrollet pas një vargu pasgoditjesh dhe raportimeve për rrëshqitje dheu në Sololá.
Një tërmet i fuqishëm goditi mëngjesin e së premtes, më 17 korrik 2026, zonën e Oqeanit Paqësor pranë brigjeve jugore të Meksikës dhe kufirit me Guatemalën, duke tronditur Chiapasin dhe duke u ndier fuqishëm në disa vende të Amerikës Qendrore.
Goditja kryesore ndodhi në orën 08:48 sipas kohës lokale në Chiapas, përkatësisht në 14:48 UTC dhe në 16:48 sipas kohës së Maqedonisë së Veriut. Shërbimi Gjeologjik i Shteteve të Bashkuara, USGS, e vlerësoi tërmetin me magnitudë 7,3, pasi e kishte raportuar fillimisht si 7,4, ndërsa Shërbimi Sizmologjik Kombëtar i Meksikës, SSN, vazhdoi ta paraqiste me magnitudë 7,4.
Epiqendra, sipas USGS-së, ishte rreth 48 kilometra në jugperëndim të Aquiles Serdánit, pranë brigjeve të Chiapasit, në një thellësi prej rreth 15,2 kilometrash. SSN-ja përdori një pikë tjetër referimi, duke e vendosur epiqendrën 135 kilometra në jugperëndim të Ciudad Hidalgos, me thellësi rreth 10 kilometra. Në njoftime të tjera ajo u përshkrua si rreth 71–96 kilometra nga Tapachula ose pranë Puerto Maderos. Këto formulime i referohen së njëjtës zonë epiqendrore, por përdorin qytete dhe metoda të ndryshme matjeje.
Tërmeti u parapri nga një lëkundje më e vogël
Sipas Associated Press, përpara goditjes kryesore ishte regjistruar një tërmet më i vogël në det, me epiqendër pak më larg bregdetit. Materialet e publikuara nga mediat meksikane përmendën një lëkundje paraprake me magnitudë rreth 4,7, në perëndim-jugperëndim të Aquiles Serdánit. Megjithatë, vetëm pasi të përfundojë analiza e katalogut sizmologjik mund të përcaktohet nëse ajo duhet klasifikuar zyrtarisht si paragoditje e tërmetit 7,3–7,4.
Tërmeti kryesor kishte një vatër të cekët, çka bëri që energjia e tij të ndihej fuqishëm në sipërfaqe, veçanërisht përgjatë bregdetit të Chiapasit dhe në jugperëndim të Guatemalës.
Lëkundjet forcohen gradualisht në Tapachula
Në Tapachula, qyteti kryesor meksikan pranë kufirit me Guatemalën, dëshmitarët thanë se lëkundja nisi relativisht lehtë, por më pas u bë gjithnjë e më e fuqishme.
Alejandra Mendoza, punonjëse administrative në një spital publik, tregoi se personeli ndodhej në katin e dytë kur nisi lëkundja. Fillimisht kishin menduar se ajo do të kalonte shpejt, por pasi intensiteti u rrit, punonjësit zbritën dhe u evakuuan në mënyrë të organizuar në oborrin e ndërtesës.
Sekretaria e Mbrojtjes Civile e Chiapasit aktivizoi sistemin e monitorimit në të 15 rajonet e shtetit dhe dërgoi ekipe për kontrolle në ndërtesa, rrugë dhe infrastrukturë. Në Frontera Hidalgo, ku lëkundja u ndie më fuqishëm, u zhvilluan evakuime parandaluese.
José Arturo Barrientos, drejtor për Reduktimin e Rreziqeve në Mbrojtjen Civile të Chiapasit, deklaroi në raportimin fillestar se nuk kishte të dhëna për viktima ose persona të lënduar. Institucionet vazhduan kontrollet, edhe pse bilanci paraprak u konsiderua pozitiv.
Megjithatë, një raportim i mëvonshëm i televizionit N+ përmendi një grua që dyshohet se u lëndua pasi u hodh nga dritarja e katit të dytë të një ndërmarrjeje shpendësh në Tapachula, në përpjekje për t’u larguar nga ndërtesa. Ky rast nuk ishte përfshirë ende në bilancet e përgjithshme të autoriteteve kombëtare dhe kërkon konfirmim të mëtejshëm zyrtar.
Sheinbaum: Nuk raportohen dëme në Chiapas dhe Tabasco
Presidentja e Meksikës, Claudia Sheinbaum, njoftoi se kishte komunikuar me guvernatorët e Chiapasit dhe Tabaskos dhe se, sipas informacioneve paraprake, nuk kishte dëme të raportuara.
Ajo tha se autoritetet federale, shtetërore dhe komunale kishin nisur inspektimet për të identifikuar dëme të mundshme strukturore dhe për të koordinuar masat parandaluese. Marina rekomandoi që popullsia të mos u afrohej plazheve gjatë gjashtë orëve pas tërmetit.
Sekretari meksikan i Marinës, admirali Raymundo Pedro Morales Ángeles, deklaroi nga Tulumi, ku po zhvillohej konferenca e përditshme e presidentes, se nuk kishte “dëme serioze” dhe se nuk pritej një goditje e rëndë detare. Sipas tij, niveli i ujit mund të rritej deri në rreth gjysmë metri në disa plazhe, ndaj qytetarëve iu kërkua të qëndronin përkohësisht larg bregdetit.
Guvernatori i Oaxacas, Salomón Jara Cruz, tha se tërmeti ishte ndier me intensitet mesatar në kryeqytetin e shtetit, por nuk ishin evidentuar dëme të rënda. Në Tabasco dhe Ciudad del Carmen të Campeches lëkundja u ndie më lehtë; në disa ndërtesa të larta u kryen evakuime parandaluese pa incidente. stituti Meksikan i Sigurimeve Shoqërore, IMSS, aktivizoi protokollet e mbrojtjes civile në njësitë mjekësore dhe administrative të Chiapasit. Drejtori i IMSS-së, Zoé Robledo, bëri të ditur se kontrollet paraprake nuk kishin evidentuar dëme në spitale ose klinika, përfshirë njësitë në Huixtla.
Pse nuk u aktivizua alarmi sizmik në Mexico City?
Pavarësisht magnitudës së madhe, alarmi sizmik nuk u dëgjua në rrugët e Mexico Cityt dhe nuk u aktivizua në telefonat e lidhur me sistemin përkatës.
Për këtë u dhanë dy shpjegime plotësuese. Platforma meksikane SASSLA tha se Chiapasi nuk kishte mbulim të drejtpërdrejtë me sensorë dhe se tërmeti u identifikua vetëm kur valët arritën te stacionet në Oaxaca. Në atë fazë, energjia e matur nuk e kalonte më pragun e paracaktuar për aktivizimin e alarmit. Qeveria e kryeqytetit tha, në mënyrë më të përgjithshme, se energjia e rrezatuar gjatë sekondave të para nuk i kishte përmbushur kushtet teknike të aktivizimit.
Kjo do të thotë se mosaktivizimi nuk ishte domosdoshmërisht pasojë e një defekti në telefonat e qytetarëve, siç u pretendua në disa postime, por lidhej me mbulimin gjeografik të sensorëve dhe pragjet teknike të sistemit.
Paralajmërimi fillestar për cunami
Rreth 17 minuta pas tërmetit, Qendra e Paralajmërimit për Cunami e Marinës së Meksikës, CAT-SEMAR, lëshoi një njoftim për autoritetet e mbrojtjes civile dhe strukturat detare.
Modelet fillestare parashikonin ndryshime të nivelit të detit deri në rreth 105 centimetra në zonën e krijimit të tërmetit, ndërsa Sistemi Amerikan i Paralajmërimit për Cunami paralajmëroi se valë potencialisht të rrezikshme mund të shfaqeshin në brigjet brenda një rrezeje prej rreth 300 kilometrash nga epiqendra. Për disa brigje të Meksikës dhe Guatemalës u përllogaritën valë nga 30 centimetra deri në një metër mbi nivelin e baticës.
Për Kolumbinë, Kosta Rikën, Ekuadorin, Salvadorin, Hondurasin, Nikaraguan, Panamanë dhe Perunë, vlerësimet fillestare flisnin për valë më të ulëta se 30 centimetra. Autoritetet e Salvadorit vlerësuan veçmas se nuk kishte nevojë për alarm kombëtar për cunami.
Në komunën Suchiate, pranë lumit që formon një pjesë të kufirit ndërmjet Meksikës dhe Guatemalës, kryetari Elmer Vázquez Gallardo njoftoi se zonat bregdetare po monitoroheshin.
Rreziku për cunami përjashtohet pas monitorimit
Në përditësimet e mëvonshme, autoritetet meksikane bënë të ditur se, pas analizimit të të dhënave sizmike, matjeve nga bovat detare dhe raporteve të Qendrës së Paralajmërimit për Cunami në Paqësor dhe SEMAR-it, rreziku për cunami u përjashtua. Rekomandimi për të mos iu afruar plazheve mbeti përkohësisht në fuqi si masë parandaluese.
Shërbimi Hidrografik dhe Oqeanografik i Marinës së Kilit, SHOA, konfirmoi gjithashtu se tërmeti nuk plotësonte kushtet për krijimin e një cunami në brigjet kiliane. Shërbimi amerikan i motit përjashtoi rrezikun për Kaliforninë, Oregonin, Uashingtonin, Alaskën dhe pjesën perëndimore të Kanadasë.
Këto vlerësime nuk bien në kundërshtim me paralajmërimin fillestar: rreziku i parë ishte lokal dhe i përqendruar në brigjet pranë epiqendrës, ndërsa njoftimet për Kilin dhe Amerikën e Veriut kishin të bënin me zona shumë më të largëta të Paqësorit.
Disa pasgoditje brenda pak minutash
Pas goditjes kryesore, në rajon u regjistruan disa lëkundje të tjera të ndjeshme. Sipas të dhënave të publikuara nga mediat duke iu referuar SSN-së, kronologjia paraprake përfshinte:
- një lëkundje me magnitudë 4,5 rreth orës 09:09;
- një lëkundje me magnitudë 5,8 rreth orës 09:14;
- një lëkundje me magnitudë 5,2 rreth orës 09:15;
- një tërmet me magnitudë 6,1 në orën 09:20, në veri të Mapastepecit dhe në një thellësi shumë më të madhe, rreth 135 kilometra.
USGS-ja raportoi të paktën pesë pasgoditje me magnitudë ndërmjet 5,1 dhe 6,0. Raportime të tjera paraprake përmendën një lëkundje deri në 6,5, por kjo shifër nuk u përsërit në të gjitha katalogët e përditësuar. Dallimet janë të zakonshme në minutat e para, kur rrjetet kombëtare dhe ndërkombëtare përdorin stacione, algoritme dhe lloje të ndryshme të magnitudës.
Lëkundja 6,1 pranë Mapastepecit dhe një tërmet tjetër 4,5 në shtetin Guerrero nuk duhet të quhen automatikisht pasgoditje të drejtpërdrejta pa u analizuar koordinatat, thellësia dhe lidhja me thyerjen kryesore.
Disa media meksikane e përshkruan aktivitetin si “tufë sizmike”. Megjithatë, meqë ekziston një goditje kryesore qartësisht më e madhe, termi më i kujdesshëm në këtë fazë është sekuencë sizmike me goditje kryesore dhe pasgoditje. USGS e përdor termin “tufë” kryesisht për grupe tërmetesh pa një goditje kryesore të dallueshme.
Evakuime dhe frikë në Guatemala City
Tërmeti u ndie fuqishëm në Guatemalë, nga bregdeti i Paqësorit deri në Guatemala City. Në kryeqytet, ndërtesat u lëkundën për një kohë të gjatë dhe shumë banorë dolën me nxitim në rrugë, ndërsa në disa institucione qeveritare u aktivizuan protokollet e evakuimit.
Kontabilisti Alexander Valdez, 29 vjeç, i tha Reuters-it se ishte frikësuar nga zgjatja e lëkundjes dhe kishte zbritur me shkallë nga kati i tetë. Adolfo Zacarías, 43 vjeç, tha se ishte strehuar pranë një kolone strukturore. Të dy përmendën frikën e krijuar nga tërmetet e fundit shkatërruese në rajon.
Presidenti i Guatemalës, Bernardo Arévalo, deklaroi se nuk kishte raportime për viktima dhe kërkoi nga popullsia të ruante qetësinë e të ndiqte udhëzimet zyrtare. Strukturat e CONRED-it aktivizuan komunikimin me njësitë lokale, komunale dhe departamentale për të kontrolluar dëmet e mundshme.
Rrëshqitje dheu mbyll rrugën në San Pedro La Laguna
Pas tërmetit u raportua një rrëshqitje e madhe dheu dhe gurësh në San Pedro La Laguna, në departamentin Sololá. Materiali ra mbi rrugë dhe bllokoi të dyja korsitë, ndërsa një automjet që po kalonte në atë moment shpëtoi për pak pa u goditur ose mbuluar nga rrënojat.
Pamjet e publikuara nga dëshmitarët tregojnë shkëputjen e materialit nga shpati dhe reagimin e shpejtë të drejtuesit të automjetit. Nuk u raportuan persona të lënduar, ndërsa ekipet lokale nisën vlerësimin e terrenit dhe përgatitjet për pastrimin e rrugës.
Ndonëse mediat lokale e lidhën drejtpërdrejt rrëshqitjen me tërmetin, në një formulim të kujdesshëm duhet thënë se ajo ndodhi gjatë ose menjëherë pas lëkundjeve. Një vlerësim i plotë teknik duhet të përcaktojë rolin e tërmetit, qëndrueshmërinë paraprake të shpatit dhe ndikimin e kushteve të tokës.
Në Argueta të Sololás, një video nga supermarketi “La Finca” tregoi se produktet dhe pajisjet brenda objektit u lëkundën fuqishëm. Materiali shërben si dëshmi vizuale për intensitetin lokal, por nuk kishte të dhëna të konfirmuara për të lënduar ose dëme strukturore në supermarket.
Institucionet guatemalase publikuan vlerësime fillestare të ndryshme për të njëjtën goditje: INSIVUMEH-i e paraqiti fillimisht me magnitudë 5,6, ndërsa Shërbimi Sizmologjik i Guatemalës dha një vlerësim prej 6,7. Këto nuk duhet të interpretohen si dy tërmete të tjera të veçanta në orën 08:48, por si zgjidhje lokale paraprake për ngjarjen e madhe të regjistruar nga USGS-ja me 7,3.
Salvadori aktivizon kontrollet, por jo alarm për cunami
Në Salvador, tërmeti u ndie në San Salvador dhe në zona të tjera të vendit. Njerëzit u evakuuan nga ndërtesat, ndërsa zjarrfikësit kryen inspektime parandaluese në Qendrën Historike të kryeqytetit, përfshirë zonën pranë Bibliotekës Kombëtare.
Departamenti i Zjarrfikësve dhe strukturat e Mbrojtjes Civile thanë se nuk kishin evidentuar dëme ose incidente serioze. Kryetari i San Salvador Centro, Mario Durán, bëri të ditur se shërbimet komunale mbetën në gatishmëri dhe u kërkoi qytetarëve të ndiqnin njoftimet e autoriteteve.
Ministria e Mjedisit e Salvadorit përjashtoi nevojën për alarm kombëtar për cunami, pasi valët e parashikuara për brigjet salvadorase ishin dukshëm më të ulëta se ato të mundshme pranë Meksikës dhe Guatemalës.
Disa raportime, përfshirë RTVE-në, përmendën se lëkundjet u regjistruan edhe në Belize. Megjithatë, Meksika, Guatemala dhe Salvadori janë tri vendet që shfaqen vazhdimisht në raportimet zyrtare dhe të agjencive ndërkombëtare.
Pse kjo zonë prodhon tërmete të fuqishme?
Bregdeti i Chiapasit dhe Paqësori i Guatemalës ndodhen pranë Hendekut të Amerikës së Mesme, në një zonë ku pllaka oqeanike Cocos zhytet nën Meksikën jugore dhe Amerikën Qendrore.
Meksika ndodhet në ndërveprimin e pllakave të Amerikës së Veriut, Cocos, Paqësorit, Rivera dhe Karaibeve. Guatemala ndikohet nga pllakat Cocos, Karaibe dhe Amerika e Veriut. Ky konfigurim e bën rajonin një nga zonat me aktivitetin më të lartë sizmik në hemisferën perëndimore.
Në vitin 2017, një tërmet me magnitudë 8,2 pranë Chiapasit shkaktoi dëme të mëdha dhe cunami lokal. Ngjarja e 17 korrikut 2026 ishte dukshëm më e vogël dhe, sipas bilancit fillestar, nuk prodhoi pasoja të krahasueshme.
Gjendja më e fundit
Deri në kontrollin e fundit të informacioneve më 17 korrik 2026:
Nuk kishte raportime të konfirmuara për viktima. Autoritetet kombëtare të Meksikës, Guatemalës dhe Salvadorit nuk kishin evidentuar dëme të mëdha strukturore. Reuters dhe Associated Press vazhdonin ta paraqisnin bilancin si pa viktima dhe pa dëme serioze.
Paralajmërimi fillestar për cunami ishte tërhequr ose rreziku ishte përjashtuar, pasi monitorimi detar nuk tregoi formimin e valëve shkatërruese. Kili dhe bregdeti perëndimor i Shteteve të Bashkuara e Kanadasë nuk ishin në rrezik.
Rruga në San Pedro La Laguna ishte prekur nga rrëshqitja e dheut, pa raportime për të lënduar. Pastrimi dhe kontrolli i stabilitetit të shpatit mbeteshin të nevojshëm.
Vazhdonte monitorimi i pasgoditjeve. Autoritetet u kërkuan qytetarëve të mos hynin në objekte me çarje të dukshme, të shmangnin zonat e pjerrëta dhe të ndiqnin vetëm njoftimet e institucioneve zyrtare.
Çfarë mbetet për t’u verifikuar
Bilanci mund të ndryshojë ndërsa përfundojnë inspektimet në komunitetet e largëta të Chiapasit dhe Guatemalës. Ende kërkojnë sqarim:
- gjendja dhe identiteti i gruas që u raportua e lënduar në Tapachula;
- katalogu përfundimtar i pasgoditjeve dhe magnitudat e tyre;
- klasifikimi i tërmetit 6,1 pranë Mapastepecit;
- dëmet e mundshme të vogla në banesa, rrugë dhe objekte private;
- shkalla në të cilën tërmeti shkaktoi drejtpërdrejt rrëshqitjen në San Pedro La Laguna;
- vlerësimi përfundimtar i ndryshimeve të nivelit të detit.
Megjithëse magnituda ishte e lartë dhe vatra relativisht e cekët, bilanci i deritanishëm tregon se tërmeti nuk shkaktoi katastrofën që mund të pritej nga një goditje e tillë. Megjithatë, pasgoditjet, shpatet e destabilizuara dhe kontrolli i ndërtesave mbeten rreziqet kryesore në orët pas ngjarjes./tetova News
