Zjarri që nisi më 14 gusht në Baelen u përhap me shpejtësi në terrenin torfik të Hautes Fagnes; qindra banorë u evakuuan, Belgjika aktivizoi mekanizmin evropian të mbrojtjes civile dhe tymi udhëtoi qindra kilometra deri në Gjermani, Luksemburg dhe Francë. Në hyrje të 16 gushtit, flakët ende nuk janë vënë nën kontroll, megjithëse zjarrfikësit raportojnë shenja të para përmirësimi.
Belgjika po përballet me një nga zjarret më të mëdha në natyrë të historisë së saj moderne. Brenda rreth 36 orësh, zjarri që shpërtheu në Hautes Fagnes – Hoge Venen në holandisht – në lindje të vendit, u shndërrua nga një vatër fillimisht e raportuar në një sipërfaqe prej vetëm disa hektarësh në një front që, sipas bilancit zyrtar të mbrëmjes së 15 gushtit, kishte prekur afërsisht 2.700 hektarë.
Rreth 600 njerëz janë evakuuar në mënyrë parandaluese nga Sourbrodt, në komunën Waimes, dhe nga Bütgenbach, ndërsa qindra zjarrfikës e pjesëtarë të shërbimeve të emergjencës nga Belgjika, Gjermania dhe Luksemburgu, të mbështetur nga ushtria, Mbrojtja Civile, Policia Federale, fermerë dhe mjete ajrore të huaja, po vazhdojnë operacionin.
Në orët e vona të 15 gushtit, zjarri nuk konsiderohej ende i frenuar apo i vënë nën kontroll. Megjithatë, drejtues të operacionit flisnin për një përmirësim gradual të situatës. Rreziku kryesor mbetet era: një ndryshim i papritur i drejtimit ose një forcim i saj mund të riaktivizojë me shpejtësi vatrat që vazhdojnë të digjen në sipërfaqe dhe nën tokën torfike.
Zanafilla: alarmi i parë më 14 gusht në Baelen
Sipas përditësimit zyrtar të Rajonit të Valonisë, zjarri nisi më 14 gusht 2026 rreth orës 13:06 në territorin e komunës Baelen, në zonën e Fagne des Deux-Séries, pranë Jalhay.
Disa raportime mediatike e vendosën fillimin “rreth orës 14:00”, por ora 13:06 është koha më e saktë e dhënë nga burimi zyrtar dhe duhet konsideruar referenca kryesore kronologjike.
Vatra ndodhej në një zonë të vështirë për t’u arritur. Në orët e para, raportimet për sipërfaqen e prekur ndryshuan me shpejtësi: fillimisht u fol për rreth një hektar, më pas për 60, 80 dhe mbi 100 hektarë. Këto shifra nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht kundërthënie, por vlerësime të njëpasnjëshme në një zjarr që po përhapej me ritëm shumë të shpejtë dhe që ishte i vështirë të matet në terren.
Autoritetet aktivizuan fazën provinciale të planit të emergjencës dhe mobilizuan repartet zjarrfikëse, Departamentin e Natyrës dhe Pyjeve, Mbrojtjen Civile, policinë lokale dhe federale.
Në një vlerësim të fazës së parë, shërbimet provinciale raportuan se fronti po avanconte me shpejtësi deri në 5–10 kilometra në orë në disa drejtime, nën ndikimin e erërave të ndryshueshme.
Hyrja në Hautes Fagnes u ndalua në territoret e Baelen, Jalhay, Waimes dhe Malmedy. Personave që ndodheshin në zonë iu kërkua të largoheshin menjëherë, ndërsa publikut iu bë thirrje të mos shkonte pranë zjarrit për të parë apo filmuar.
Signal de Botrange, Baraque Michel dhe Mont Rigi u boshatisën nga policia. Francorchamps Enduro Tour u anulua, ndërsa rrugët dhe hyrjet në zonat më të ekspozuara filluan të mbylleshin.
Nga 100 në afro 900 hektarë gjatë natës
Në mbrëmjen e 14 gushtit zjarri kishte prekur tashmë rreth 100 hektarë. Helikopterët po merrnin ujë nga Lac de la Gileppe dhe po e hidhnin mbi frontet e zjarrit me rezervuarë të varur të tipit “Bambi Bucket”.
Me errësimin, operacionet ajrore u pezulluan dhe pesha kryesore e betejës kaloi te ekipet tokësore.
Kjo ishte veçanërisht problematike për shkak të natyrës së terrenit. Hautes Fagnes përbëhet në një pjesë të madhe nga tokë torfike. Torfa, e krijuar nga material bimor i dekompozuar, mund të digjet jo vetëm në sipërfaqe, por edhe poshtë tokës. Kjo do të thotë se një zonë që duket e shuar mund të mbajë nxehtësi dhe të riaktivizohet më vonë.
Thatësira e zgjatur dhe temperaturat e larta e kishin tharë më tej bimësinë dhe shtresat sipërfaqësore. Zjarrfikësit paralajmëruan që në natën e parë se shuarja e plotë mund të kërkonte ditë, ndërsa monitorimi i pikave të nxehta mund të vazhdonte për javë.
Gjatë natës mbërritën përforcime nga provinca të tjera të Belgjikës dhe nga Gjermania.
Në mëngjesin e 15 gushtit, bilanci u rrit fillimisht në rreth 850 hektarë dhe më pas në afro 900 hektarë.
Rruga N68 u mbyll. Një prej objektivave kryesore ishte ndalimi i kalimit të flakëve drejt një pylli të madh me pisha, material shumë i ndezshëm që mund të kishte përshpejtuar më tej zjarrin.
Brenda pak orësh, shifra arrin në 1.600 hektarë
Gjatë paradites, situata u përkeqësua me shpejtësi. Zjarri përparoi në disa fronte, ndërsa ndryshimet e erës e bënin të vështirë parashikimin e drejtimit.
Kryetarja e Baelen, Nathalie Thönnissen, e përshkroi problemin në mënyrë të drejtpërdrejtë: automjetet e rënda fundoseshin kur përpiqeshin të afroheshin në terrenin e butë dhe, ndërkohë, era ndryshonte vazhdimisht drejtim.
Deri rreth mesditës dhe fillimit të pasdites, autoritetet flisnin për rreth 1.600–1.650 hektarë të prekur.
Në këtë fazë u bë e qartë se zjarri kishte tejkaluar përmasat e zjarrit të madh të vitit 2011, që shërbente si pikë krahasimi në komunikimet bashkëkohore të autoriteteve belge.
Ushtria dërgoi fillimisht tre automjete zjarrfikëse Panther. Në përditësimin zyrtar të mbrëmjes numri i mjeteve Panther të angazhuara ishte rritur në katër.
Policia Federale përdori edhe automjete me topa uji, ndërsa fermerët e zonës filluan një operacion të gjerë furnizimi. Disa udhëtonin vazhdimisht me traktorë dhe cisterna për të mbushur rezervat e ujit të zjarrfikësve.
Një fermer tha se kishte bërë rreth 40 vajtje-ardhje me ujë. Një tjetër tregoi se kishte fjetur vetëm rreth gjysmë ore dhe do të vazhdonte të ndihmonte për aq kohë sa ishte e nevojshme. Një fermer gjerman kishte udhëtuar rreth një orë e gjysmë vetëm për t’iu bashkuar përpjekjes.
Belgjika kërkon ndihmën e Evropës
Me përkeqësimin e situatës, Belgjika aktivizoi Mekanizmin e Mbrojtjes Civile të Bashkimit Evropian.
Komisionerja evropiane për Menaxhimin e Krizave, Hadja Lahbib, konfirmoi mobilizimin e mjeteve nga vende të tjera.
Gjatë ditës, në operacion morën pjesë helikopterë belgë dhe holandezë. Përditësimi zyrtar i Valonisë në orën 21:00 konfirmoi dy helikopterë nga Holanda me kapacitet transportues prej rreth 7.600 litrash ujë.
Mediat raportuan gjithashtu për një helikopter çek dhe dy avionë zjarrfikës suedezë të mobilizuar përmes mekanizmit evropian. Në orët e vona të së shtunës, AFP raportonte se mjete të tjera evropiane pritej të bëheshin operative gjatë së dielës. Për këtë arsye, nuk duhet të konsiderohen si të gjitha tashmë aktive në terren gjatë 15 gushtit.
Në tokë, deri në mbrëmje ishin angazhuar më shumë se 15 zona zjarrfikëse nga pjesë të ndryshme të Belgjikës, së bashku me zjarrfikës gjermanë dhe luksemburgas, Mbrojtjen Civile, Departamentin e Natyrës dhe Pyjeve, Policinë Federale dhe Forcat e Mbrojtjes.
Sourbrodt dhe Bütgenbach: rreth 600 njerëz largohen nga shtëpitë
Gjatë paradites së 15 gushtit, autoritetet vazhdonin të thoshin se banesat nuk ishin në rrezik të menjëhershëm.
Por gjatë pasdites, ndryshimi i erës dhe dendësia e tymit e ndryshuan situatën.
Rreth orës 16:00 filluan evakuimet parandaluese në Sourbrodt, në komunën Waimes, dhe në Bütgenbach.
Bilanci i përgjithshëm u vendos në rreth 600 njerëz: afërsisht 500 nga Sourbrodt dhe rreth 100 nga Bütgenbach.
Në komunikimet e para u përmendën 15 rrugë të Sourbrodt. Përditësimi zyrtar i orës 21:00 listonte tashmë 17 rrugë në Sourbrodt dhe shtatë në Bütgenbach. Pra, dallimi në raportimet mediatike lidhet me zgjerimin gradual të perimetrit të evakuimit.
Shumica e banorëve gjetën strehim te familjarët ose miqtë.
Kryqi i Kuq hapi në qendrën sportive të Malmedy një qendër pritjeje me kapacitet deri në 600 persona, me shtretër, kuzhina, dushe dhe tualete. U aktivizua gjithashtu mbështetja psikosociale.
Gjatë mbrëmjes numri i personave që ndodheshin fizikisht në qendër ndryshoi nga një raportim në tjetrin – rreth 20, 30 apo 40 – sepse shumica po sistemoheshin te të afërmit. Përditësimet më të vona të Kryqit të Kuq flisnin për rreth 40 persona që do ta kalonin natën në sallën sportive.
Evakuimi ishte parandalues. Nicolas Yernaux, zëdhënës i Shërbimit Publik të Valonisë, shpjegoi se tymi ishte arsyeja kryesore, por se ekzistonte edhe rreziku që zjarri të afrohej me banesat.
Disa banorë u larguan pa parë ende flakë pranë shtëpive të tyre. Të tjerë fillimisht preferuan të qëndronin, duke mbajtur makinat gati për t’u larguar nëse situata përkeqësohej.
Hoteli Domaine des Hautes Fagnes në Ovifat u evakuua dhe u mbyll në mënyrë parandaluese. Edhe alpakat dhe gomarët e pronës u transferuan në një vend të sigurt.
Kampi i fëmijëve ndërpritet
Zjarri ndikoi drejtpërdrejt edhe në aktivitetet turistike dhe rinore.
Kampi i Kazou në Ovifat u zhvendos fillimisht në Wanne, rreth 20 kilometra larg. Organizatorët më pas vendosën ta ndërprisnin plotësisht kampin të dielën, pasi kthimi në Ovifat nuk ishte më i mundur.
Burimet japin një dallim të vogël për numrin e fëmijëve: VRT raportoi 52, ndërsa Kazou, HLN dhe RTL dhanë shifrën 53. Komunikimi i Kazou i cituar në raportimet e vona flet për 53 fëmijë të moshës 9 dhe 10 vjeç. Kampi duhej të zgjaste deri më 21 gusht.
Nga 2.000 në 2.700 hektarë brenda pasdites
Rreth orës 19:00, Shërbimi Publik i Valonisë konfirmoi se zjarri kishte tejkaluar 2.000 hektarë.
Në përditësimin e orës 21:00, autoritetet njoftuan se afërsisht 2.700 hektarë ishin prekur.
Ky formulim është i rëndësishëm. Komunikata zyrtare përdor termin “të prekur nga zjarri”, ndërsa një pjesë e mediave i përshkruan 2.700 hektarët si “të djegur”, “të shkrumbuar” ose “të shkatërruar”. Derisa të kryhet hartëzimi përfundimtar i dëmit, formulimi më i saktë është se rreth 2.700 hektarë ndodhen brenda sipërfaqes së prekur ose të përshkuar nga zjarri; jo domosdoshmërisht çdo metër katror ka pësuar të njëjtin nivel shkatërrimi.
Guvernatorja në detyrë e provincës së Liezhit, Anne Dassy, pranoi se përmasat e zjarrit, tymi dhe evakuimi i rreth 600 njerëzve krijonin shqetësim të madh, por theksoi se siguria e popullsisë mbetej përparësia kryesore.
Një zjarr që vazhdon edhe nën tokë
Një nga arsyet pse ky zjarr është jashtëzakonisht i vështirë për t’u shuar është torfa.
Gazetarët në terren dhe zjarrfikësit përshkruan vatra që vazhdonin të digjeshin në nëntokë dhe që riaktivizoheshin edhe pasi flakët sipërfaqësore dukeshin të dobësuara.
Gjatë natës, ekipet duhet të ecin në terren, të lokalizojnë pikat e nxehta dhe t’i lagin ato një nga një.
Rënia e temperaturës dhe rritja e lagështisë gjatë natës janë faktorë pozitivë, por humbja e mbështetjes ajrore pas errësimit e bën operacionin më të rëndë për ekipet tokësore.
Kapiteni Olivier Guist, nga zona e emergjencës Vesdre Hoëgne et Plateau, tha në fund të së shtunës se lajmet po përmirësoheshin “nga ora në orë”, por paralajmëroi se gjithçka mund të ndryshonte nëse era forcohej ose ndryshonte drejtim.
Sipas tij, një riaktivizim i fortë mund ta nxirrte sërish zjarrin jashtë kontrollit. Për këtë arsye, pavarësisht optimizmit të kujdesshëm, forcat mbeteshin të mobilizuara në shkallë të gjerë.
Ekipet po hyjnë në natën e dytë duke punuar me turne, përballë tymit të dendur, lodhjes dhe terrenit të vështirë.
Tymi mbulon Belgjikën lindore dhe udhëton qindra kilometra
Pasojat nuk mbetën të kufizuara vetëm në parkun natyror.
Tymi arriti në qendër të Malmedy dhe u raportua gjithashtu në Spa, Stavelot, Vielsalm, Robertville dhe Bütgenbach.
Banorët raportuan erë të fortë djegieje, irritim të syve, vështirësi në frymëmarrje dhe shikueshmëri të kufizuar në disa rrugë.
Autoritetet rekomanduan që njerëzit të qëndrojnë brenda, të mbyllin dyert dhe dritaret, të fikin ventilimin që merr ajër nga jashtë, të shmangin aktivitetet fizike dhe, nëse është e nevojshme, të përdorin maska FFP2.
Por shtëllunga e tymit udhëtoi shumë më larg.
Era e shtyu atë përmes zonave të Gjermanisë dhe Luksemburgut drejt Saarlandit dhe Rheinland-Pfalz. Më pas tymi arriti në departamentin francez Moselle, ku u raportua në Forbach, Sarreguemines, Creutzwald dhe Diebling, dhe vazhdoi drejt Alsasës veriore.
Shërbimi zjarrfikës i Bas-Rhin kishte marrë rreth 70 telefonata për fenomenin gjatë mbrëmjes.
Prefektura e Moselle sqaroi se tymi vinte nga Belgjika, se në departament nuk kishte një zjarr lokal dhe, sipas vlerësimit të saj, situata atje nuk paraqiste rrezik të veçantë.
Edhe Monschau në Gjermani përgatitet për skenarin e evakuimit
Zjarri krijoi shqetësim edhe në anën gjermane të kufirit.
Autoritetet e Monschau u kërkuan banorëve të Ruitzhof, Leyloch, Vennhof, Haus Sonnentau dhe Plattevenn të përgatiteshin për një evakuim të mundshëm.
Në atë fazë bëhej fjalë për përgatitje parandaluese, jo për një evakuim të kryer. Banorëve iu rekomandua të identifikonin paraprakisht mundësi strehimi te familjarët ose miqtë, ndërsa autoritetet nisën përgatitjen e akomodimeve emergjente.
Solidaritet i pazakontë dhe apel që ndihma të organizohet
Përmasat e mobilizimit qytetar u bënë një pjesë e rëndësishme e operacionit.
Përveç fermerëve që transportonin ujë, qytetarë ofruan ushqime, pajisje, kafaze për kafshët, mjete pune dhe shërbime profesionale.
Banori i Baelen, Alexis d’Ascenzo, krijoi platformën aidefagnes.be për të lidhur ofertat e qytetarëve me nevojat konkrete të organizatave dhe shërbimeve.
Komuna Baelen hapi gjithashtu një linjë të posaçme për koordinimin e ndihmës.
Autoritetet u detyruan njëkohësisht t’u kërkonin njerëzve të mos telefononin numrin 112 vetëm për të ofruar ndihmë apo për të kërkuar informacion, pasi linja duhej të mbetej e lirë për emergjencat.
Për informacion u aktivizua numri 1771, me shërbim në frëngjisht dhe holandisht.
Edhe qendrat për kafshët kërkuan që qytetarët të mos hynin vetë në zonën e zjarrit për të shpëtuar kafshë të egra. Ndërhyrjet për kafshët e lënduara ose në vështirësi po koordinohen me shërbimet e specializuara, kur kushtet e sigurisë e lejojnë.
Reagimet politike dhe mbretërore
Ministri federal i Brendshëm Bernard Quintin dhe kryeministri i Valonisë Adrien Dolimont vizituan zonën, së bashku me zyrtarë të tjerë.
Quintin mbrojti evakuimet parandaluese me parimin se është më mirë të largohen banorët në kohë dhe masa të rezultojë më vonë e panevojshme, sesa të ndërhyhet tepër vonë.
Mbreti Filip kontaktoi me guvernatoren në detyrë Anne Dassy dhe falënderoi shërbimet e emergjencës, Forcat e Mbrojtjes, fermerët dhe zjarrfikësit e huaj.
Kryeministri flamand Matthias Diependaele njoftoi se Flandra ishte e gatshme të ofronte ndihmë shtesë dhe shprehu respekt për zjarrfikësit dhe vullnetarët.
Pasoja ekologjike mund të zgjasë shumë më gjatë se vetë zjarri
Hautes Fagnes është një zonë natyrore e veçantë, me torfë, shqopishte, zona të lagështa dhe habitate të rralla.
Këto ekosisteme nuk rikrijohen me ritmin e një pylli të zakonshëm. Formimi i shtresave të torfës kërkon periudha jashtëzakonisht të gjata, ndërsa ekspertët e cituar në materialet belge paralajmërojnë se rikuperimi i plotë i disa habitateve mund të kërkojë dekada dhe, në raste të caktuara, edhe më gjatë.
Dëmi për kafshët e egra nuk është ende i matur. Qendrat e rehabilitimit vlerësojnë se gjitarët e mëdhenj kanë pasur në përgjithësi mundësi të largohen, por dëmet për kafshët e vogla, shpendët, insektet dhe bimësinë mund të vlerësohen vetëm pasi zona të jetë e sigurt.
A është vërtet zjarri më i madh në historinë e Belgjikës?
Gjatë 15 gushtit, disa autoritete dhe media e quajtën zjarrin “më të madhin në historinë e Belgjikës”.
Ky formulim kërkon një sqarim historik.
Zjarri i vitit 2026 ka tejkaluar qartë rekordin bashkëkohor të përdorur nga autoritetet, zjarrin e vitit 2011, i cili kishte shkatërruar mbi 1.000 hektarë dhe në disa raportime të kohës vlerësohej rreth 1.200 hektarë.
Por dokumentacioni historik i ruajtur në bibliotekën e Valonisë përshkruan një zjarr të madh në Hautes Fagnes në vitin 1911 që thuhet se përshkoi rreth 4.000 hektarë shqopishte dhe pyje.
Edhe AFP, në raportimin e mbrëmjes së 15 gushtit, e formuloi më me kujdes zjarrin e tanishëm si më të madhin “në historinë e fundit” të Belgjikës.
Prandaj, formulimi më i saktë është se zjarri i gushtit 2026 është zjarri më i madh në natyrë i regjistruar në Belgjikë në epokën moderne dhe më i madhi në të dhënat operacionale bashkëkohore, ndërsa pretendimi për rekord absolut historik duhet trajtuar me rezervë për shkak të zjarrit të dokumentuar të vitit 1911.
Çfarë mbetet ende e paqartë
Deri në hyrje të së dielës, 16 gusht, autoritetet nuk kanë bërë publik një shkak të konfirmuar të zjarrit.
Nuk ka bazë të verifikuar për ta cilësuar në këtë fazë zjarrin si aksidental, të qëllimshëm apo të shkaktuar nga ndonjë fenomen natyror. Çdo përfundim për origjinën e tij do të ishte spekulim derisa autoritetet të publikojnë rezultatet e hetimit.
Po ashtu, sipërfaqja prej 2.700 hektarësh mbetet një bilanc operacional paraprak. Hartëzimi i mëvonshëm duhet të përcaktojë më saktë sa territor është përshkuar dhe çfarë niveli dëmi ka pësuar secila zonë.
Deri në përditësimet më të fundit të konsultuara nuk është publikuar një bilanc zyrtar që të raportojë viktima apo të plagosur mes popullsisë nga vetë zjarri në Hautes Fagnes.
Gjendja më e fundit: një natë vendimtare
Në hyrje të 16 gushtit, bilanci kryesor mbetet rreth 2.700 hektarë territor i prekur dhe rreth 600 njerëz të evakuuar.
Zjarri nuk është ende i vënë nën kontroll.
Megjithatë, vlerësimet nga drejtuesit e operacionit në mbrëmjen e së shtunës ishin më pozitive se disa orë më parë. Temperaturat po uleshin dhe lagështia po rritej, duke ndihmuar ekipet në terren.
Por natën nuk mund të përdoren në të njëjtën mënyrë mjetet ajrore. Zjarrfikësit duhet të vazhdojnë punën nga toka, të shuajnë pikat e nxehta dhe të pengojnë që torfa të mbajë zjarrin gjallë deri në rikthimin e erës dhe të temperaturave më të larta.
Pikërisht kjo e bën natën e dytë vendimtare: jo vetëm nëse frontet e dukshme mund të frenohen, por nëse ekipet do të arrijnë të dobësojnë mjaftueshëm vatrat e fshehura përpara se kushtet meteorologjike të mund t’i ringjallin sërish.
