Rritja e niveleve të dioksidit të karbonit në atmosferë shkakton shumë dëme: valë të nxehti, thatësira, zjarre pyjore dhe stuhi të fuqishme. Tani duket se ekziston edhe një pasojë tjetër zinxhir, e cila deri më tani nuk ishte matur.
Sipas një studimi të ri të botuar në revistën shkencore Air Quality, Atmosphere and Health, ndryshimi i përbërjes kimike të atmosferës mund të jetë duke ndryshuar edhe përbërjen kimike të gjakut tonë, me pasoja potencialisht të rrezikshme.
Nëse CO₂ vërtet po ndikon në gjakun tonë, kjo nuk duhet të na habisë. Në periudhën e hershme të zhvillimit të Homo sapiens, nivelet e dioksidit të karbonit në atmosferë ishin vazhdimisht rreth 280 pjesë për milion (ppm). Këto kushte mbizotëruan deri afërsisht në mesin e shekullit XVIII, kur Revolucioni Industrial nisi të çlironte sasi të mëdha gazrash serrë nga oxhaqet e fabrikave.
Deri në vitin 1900, niveli i CO₂ ishte rritur në afro 300 ppm. Në vitin 1980 kishte arritur afërsisht 330 ppm. Që prej asaj kohe rritja është përshpejtuar ndjeshëm, ndërsa sot niveli është rreth 425 ppm.
Ky është një lajm shumë i keq për shëndetin e planetit dhe, njëkohësisht, për shëndetin e trupit të njeriut.
Çdo frymëmarrje që marrim, qoftë brenda apo jashtë ndërtesave, përmban më shumë dioksid karboni sesa sasia ndaj së cilës trupi i njeriut ishte përshtatur fillimisht gjatë evolucionit.
Për të përcaktuar ndikimin e kësaj rritjeje, gjeoshkencëtari mjedisor Phil Bierwirth, nga Universiteti Kombëtar Australian në Canberra, dhe shkencëtari i shëndetit mjedisor Alexander Larcombe, nga Universiteti i Australisë Perëndimore, shfrytëzuan të dhënat e një studimi 21-vjeçar të kryer nga Anketa Kombëtare e Shëndetit dhe Ushqyerjes në SHBA, NHANES.
Nga viti 1999 deri në vitin 2020, studiuesit qeveritarë morën mostra gjaku nga rreth 7.000 persona çdo dy vjet për të parë se si reagonte organizmi ndaj ndotësve të ndryshëm të mjedisit.
Periudha e mbuluar nga NHANES ishte veçanërisht problematike për planetin për sa u përket emetimeve të dioksidit të karbonit. Vetëm gjatë atyre 21 viteve, niveli i CO₂ në SHBA u rrit nga 369 ppm në 420 ppm.
Bierwirth dhe Larcombe kërkuan në të dhënat e gjakut shenja të rritjes së bikarbonatit serik, një tregues kimik që lidhet me rritjen e niveleve të CO₂.
Dhe pikërisht këtë gjetën.
Gjatë periudhës 21-vjeçare, niveli i bikarbonatit në gjak ishte rritur me rreth 7 për qind.
Ashtu si oqeanet mund të bëhen më acidike ndërsa thithin më shumë dioksid karboni, një proces i ngjashëm mund të ndodhë edhe me gjakun.
“Bikarbonati është ‘amortizuesi’ kryesor kimik i trupit që pengon gjakun të bëhet tepër acid”, shpjegoi Larcombe në një email për TIME. “Rritja e nivelit të tij është një tregues se organizmi po përpiqet të kompensojë një sasi më të madhe CO₂.”
Por aftësia e bikarbonatit për ta neutralizuar këtë efekt është e kufizuar dhe, edhe gjatë periudhave relativisht të shkurtra, nivelet më të larta të dioksidit të karbonit në gjak mund të kenë pasoja.
Sipas Larcombe, studimet afatshkurtra të kryera në nivele mesatarisht të larta CO₂, të ngjashme me ato që mund të gjenden në dhoma me ajrosje të dobët, kanë treguar simptoma si dhimbje koke, lodhje dhe rënie të aftësisë për t’u përqendruar dhe për të marrë vendime.
“Në periudha më të gjata, studimet te kafshët ngrenë mundësinë e stresit oksidativ, inflamacionit, kalcifikimit të indeve në veshka dhe arterie, si dhe të ndikimeve në kocka”, tha ai.
Studimi zbuloi gjithashtu se, në të njëjtën kohë që niveli i bikarbonatit në gjak është rritur, nivelet e kalciumit dhe fosforit kanë rënë.
Përveç prodhimit të një sasie më të madhe bikarbonati, organizmi reagon ndaj rritjes së dioksidit të karbonit duke larguar molekulat e CO₂ nga gjaku dhe duke i depozituar ato në kocka në formën e karbonatit, një jon i përbërë nga një atom karboni dhe tre atome oksigjeni.
Në këtë proces, kalciumi dhe fosfori gjithashtu zhvendosen nga gjaku drejt kockave.
“Rënia e kalciumit dhe fosforit në gjak është në përgjithësi ajo që do të prisnim nëse këtij mekanizmi të depozitimit të CO₂ do t’i kërkohej të punonte më shumë”, tha Larcombe.
Edhe kjo mund të ndikojë në funksionimin normal të organizmit.
Nivelet e ulëta të kalciumit në gjak, një gjendje e njohur si hipokalcemi, mund të shkaktojnë ngërçe muskulore, plogështi, mpirje dhe ndjesi shpimi gjilpërash në gishta, si dhe çrregullime të ritmit të zemrës.
Ndërsa nivelet e ulëta të fosforit, ose hipofosfatemia, mund të shkaktojnë dobësi, lodhje dhe dëmtim të aftësisë së organizmit për të transportuar oksigjen.
Lajmi i mirë është se njerëzimi ende nuk ka arritur në atë pikë.
Larcombe thekson se simptoma të tilla do të shfaqeshin vetëm në përqendrime të CO₂ shumë më të larta se ato që aktualisht gjenden në atmosferë.
Për momentin, organizmi ynë po arrin të përshtatet me nivelin ekzistues të dioksidit të karbonit, ndonëse ndoshta është duke iu afruar kufijve të kësaj aftësie. Shumica e njerëzve ende nuk shfaqin simptomat paralajmëruese që përmend Larcombe.
Problemi është se kurba e famshme në formën e “shkopit të hokejit”, grafiku që tregon rritjen e vazhdueshme të gazeve serrë dhe temperaturave globale, po na shtyn gjithnjë e më pranë një zone të rrezikshme.
Ashtu si në shumë aspekte të tjera të krizës mjedisore, të rinjtë mund të jenë ata që do ta paguajnë çmimin më të lartë për pasojat e krijuara nga brezat e mëparshëm.
Organizmat në zhvillim janë më të ndjeshëm ndaj toksinave mjedisore. Për më tepër, foshnjat që lindin sot do të jetojnë gjatë dekadave të ardhshme, kur nivelet atmosferike të CO₂ mund të arrijnë vlerat më të larta, nëse ndërkohë nuk vendosen kufizime shumë më të forta ndaj emetimeve të gazeve serrë.
Shumica e parashikimeve tregojnë se përqendrimi i CO₂ në atmosferë mund të kalojë 500 ppm deri nga mesi i këtij shekulli.
Sipas Larcombe, një nivel i tillë mund të tejkalojë kufijtë e tolerueshëm të dioksidit të karbonit në gjak.
Zgjidhja, edhe një herë, është puna e vështirë për reduktimin e emetimeve të gazeve serrë përpara se nivelet e CO₂ të arrijnë vlera kaq të larta.
Megjithatë, shumë vendimmarrës në vendet me ndotje të lartë nuk kanë treguar gatishmëri të qëndrueshme për të ndërmarrë masa të tilla.
Si rezultat, bota tashmë ka tejkaluar përkohësisht disa prej kufijve paralajmërues të përcaktuar nga institucionet ndërkombëtare të klimës, përfshirë objektivin e Panelit Ndërqeveritar për Ndryshimet Klimatike që rritja e temperaturës globale të mbahet jo më shumë se 2°C mbi nivelet paraindustriale.
Problemi është se nuk ekzistojnë vetëm kufij të emetimeve dhe temperaturave.
Ekzistojnë edhe kufij biologjikë të trupit të njeriut.
“Unë mendoj se ajo që po shohim ndodh sepse trupat tanë nuk po përshtaten”, tha Bierwirth në deklaratën që shoqëroi publikimin e studimit.
“Ndoshta ne nuk do të mund të përshtatemi kurrë.”/Time
