Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky po përballet me një sfidë të madhe politike brenda vendit, pasi një ish-ministër i Mbrojtjes, i shkarkuar së fundmi, bëri thirrje për mbajtjen e zgjedhjeve presidenciale gjatë luftës. Por organizimi i zgjedhjeve ndërkohë që lufta vazhdon do të sillte pengesa jashtëzakonisht të mëdha ligjore dhe logjistike — dhe mund të rezultojë krejtësisht i pamundur.
Sfida ndaj Zelenskyt vjen nga ish-ministri i Mbrojtjes Mykhailo Fedorov, ndërsa lufta me Rusinë vazhdon. Mandati pesëvjeçar i Zelenskyt duhej të përfundonte në maj të vitit 2024, por zgjedhjet janë pezulluar për shkak të ligjit ushtarak, i cili është në fuqi që nga pushtimi në shkallë të plotë i Ukrainës nga Rusia në shkurt 2022.
Fedorov publikoi të martën një video nëntëminutëshe në internet, në të cilën kërkoi që Ukraina të “rivendosë një proces të plotë demokratik edhe në kushtet e një lufte të zgjatur”.
“Demokracia nuk mund të mbahet peng nga Rusia. Ne po luftojmë pikërisht sepse duam të mbetemi një shtet i lirë evropian”, tha Fedorov. “Duhet të gjejmë një mekanizëm ligjor, të sigurt dhe realist, i cili do t’i mundësojë Ukrainës të rikthejë procesin e saj të plotë demokratik edhe në kushtet e një lufte të gjatë.”
Fedorov, 35 vjeç, kishte qenë për një kohë të gjatë aleat i Zelenskyt, përpara se të shkarkohej papritur në korrik, mes tensioneve në rritje me udhëheqjen ushtarake. Largimi i tij shkaktoi protesta që vazhduan për disa ditë.
Të mërkurën, Yevhenii Khmara u konfirmua si ministri i ri i Mbrojtjes.
Edhe pse Fedorov nuk e përmendi Zelenskyn me emër në videon e tij, ai bëri një kritikë shumë të ashpër ndaj udhëheqjes së Ukrainës, duke deklaruar se vendi ndodhet në një “krizë sistemike të qeverisjes” dhe duke aluduar për korrupsion.
Akuza vjen menjëherë pasi Zelensky shkarkoi të mërkurën zëvendësshefen e administratës presidenciale, Iryna Mudra, në sfondin e një hetimi për pastrim parash.
Kjo nuk është hera e parë që Zelensky kritikohet për pezullimin e zgjedhjeve.
Vitin e kaluar, presidenti amerikan Donald Trump e sulmoi atë duke e quajtur “diktator pa zgjedhje”.
Megjithatë, presidenti ukrainas ka mohuar vazhdimisht se po e përdor luftën për të qëndruar në pushtet dhe ka thënë se do të ishte i gatshëm të zhvillonte zgjedhje nëse ato mund të organizoheshin në mënyrë të sigurt.
“Po kërkoj tani — dhe po e them këtë hapur — që Shtetet e Bashkuara, ndoshta së bashku me kolegët tanë evropianë, të më ndihmojnë të siguroj kushtet e nevojshme për mbajtjen e zgjedhjeve”, u tha ai gazetarëve përmes WhatsApp-it në fund të vitit 2025.
Ai tha se do të nevojiteshin “garanci” nga Shtetet e Bashkuara dhe Rusia për të mundësuar një proces të sigurt votimi.
Deri pasditen e së mërkurës, Zelensky nuk kishte reaguar ndaj deklaratave të Fedorovit. Megjithatë, ekspertët thonë se ka shumë pak gjasa që zgjedhjet të mund të zhvillohen në Ukrainë në kushtet aktuale.
Çfarë e pengon mbajtjen e zgjedhjeve në Ukrainë?
Historikisht, shumë pak vende kanë zhvilluar zgjedhje gjatë luftës, thotë për TIME Konstantin Sonin, profesor në Harris School of Public Policy të Universitetit të Chicagos.
Sipas tij, ka shumë pak gjasa që zgjedhjet të zhvillohen tani në Ukrainë.
Fillimisht do të nevojitej një armëpushim. Por Sonin thotë se është e vështirë të besohet se Ukraina do t’u besonte çfarëdo garancive të dhëna nga Rusia.
“Nuk mund ta imagjinoj Ukrainën duke u mbështetur në çfarëdo lloj garancie nga Rusia për mbajtjen e zgjedhjeve”, thotë Sonin. “Shqetësimet për ndërhyrjen ruse në zgjedhje përbëjnë gjysmën e problemit.”
Sipas tij, ekzistojnë gjithashtu shumë “kufizime praktike” për ngritjen e teknologjisë dhe infrastrukturës së nevojshme për zhvillimin e një votimi të sigurt.
“Pengesa kryesore është se është shumë e vështirë të numërohen votat nga territoret e pushtuara”, thotë ai.
Rusia aktualisht kontrollon rreth 19 për qind të territorit të Ukrainës.
Sipas të dhënave ukrainase nga janari i këtij viti, në territoret e pushtuara mund të jetojnë deri në 4,5 milionë persona të rritur.
Miliona ukrainas të tjerë janë zhvendosur brenda vendit.
Kjo ngre një sërë problemesh të tjera: si do të regjistroheshin votuesit, ku do të votonin personat e zhvendosur, si do të organizohej votimi në zonat pranë frontit dhe si do të garantohej integriteti i zgjedhjeve në territoret që Ukraina nuk i kontrollon.
Kush mund ta sfidojë Zelenskyn?
Sonin mendon se, për sa kohë lufta vazhdon, ka pak gjasa që ndonjë kandidat të arrijë ta largojë Zelenskyn nga presidenca.
“Zelensky fitoi zgjedhjet e vitit 2019 duke mundur presidentin në detyrë dhe që atëherë ka lundruar në një terren jashtëzakonisht kompleks të politikës ukrainase”, thotë ai. “Ai do ta mundte çdo kandidat tjetër.”
Sipas Sonin, në vitet e kaluara kanë ekzistuar disa alternativa të mundshme presidenciale, mes tyre gjenerali Valerii Zaluzhnyi, i cili mund të shihej si një figurë që do të ishte në gjendje “ta drejtonte luftën më mirë”.
Për një kohë të gjatë Zaluzhnyi kishte deklaruar se nuk kishte ambicie politike.
Megjithatë, në korrik, Ukrainska Pravda raportoi, duke cituar burime të afërta me të dy politikanët, se Zaluzhnyi i kishte thënë Zelenskyt se do të kandidonte nëse zgjedhjet do të zhvilloheshin në vjeshtë.
Sipas burimeve të gazetës, Zaluzhnyi kishte ndryshuar mendim sepse nuk dëshironte të shpërfillte besimin që qytetarët kishin treguar ndaj tij.
“Ukraina nuk po humbet dhe ekziston shumë shpresë”, thotë Sonin. “Nuk shoh se si Zelensky mund të mos i fitojë këto zgjedhje.”
Por sondazhet e fundit e ndërlikojnë këtë vlerësim.
Kompania e sondazheve SOCIS zbuloi se Zelensky do të dilte i pari në raundin e parë të zgjedhjeve në një garë kundër Fedorovit, Zaluzhnyit dhe Kyrylo Budanovit — shefit aktual të administratës së presidentit, i cili nuk ka shprehur publikisht synim për të kandiduar.
Sipas sondazhit, Zelensky do të merrte 22 për qind të votave, kundrejt 21 për qind për Zaluzhnyin dhe 13 për qind për Fedorovin.
Meqenëse asnjë kandidat nuk do të siguronte shumicën e nevojshme sipas sistemit zgjedhor ukrainas, dy kandidatët me më shumë vota do të kalonin në raundin e dytë.
Dhe pikërisht në raundin e dytë situata do të bëhej më problematike për Zelenskyn.
Sipas skenarëve të modeluar nga SOCIS, Zelensky do të humbiste në balotazh kundër Fedorovit, Zaluzhnyit dhe Budanovit.
Zhvillimet e fundit në luftë gjithashtu mund të ndryshojnë raportet politike.
Gjatë javëve të fundit, Ukraina ka zgjeruar luftën ajrore kundër Rusisë. Ajo ka shtuar prodhimin e raketave me rreze të gjatë veprimi, të afta të fluturojnë deri në rreth 2.400 kilometra nga kufiri, dhe tashmë ka goditur disa qendra të rëndësishme tregtare dhe energjetike në Moskë dhe përreth saj.
Sipas mediave ukrainase, niveli i mbështetjes për Zelenskyn ka rënë krahasuar me fillimin e luftës, por vazhdon të jetë pranë 60 për qind./TIME
