“Zgjimi strategjik i drejtuesve të kompanive ka filluar”, konstaton Cédomir Nestorovic, bashkëdrejtor akademik i Institutit Gjeopolitikë & Biznes të ESSEC-it, duke komentuar studimin e dytë vjetor të realizuar për këtë shkollë nga OpinionWay mbi perceptimin e rreziqeve gjeopolitike mes drejtuesve të kompanive, në partneritet me L’Express.
Sondazhi, i realizuar gjatë verës së vitit 2025 me 100 anëtarë të bordeve drejtuese dhe komiteteve ekzekutive të kompanive me më shumë se 250 punonjës, që përfaqësojnë të gjithë sektorët e veprimtarisë, dëshmon për një ndërgjegjësim në rritje të qarqeve ekonomike përballë kaosit botëror, vëren Frédéric Micheau, zëvendësdrejtor i përgjithshëm i OpinionWay. Tashmë, 55% e drejtuesve të anketuar e vendosin gjeopolitikën në të njëjtin nivel rëndësie me inteligjencën artificiale.
Sa i madh është kontrasti me barometrin e parë, të realizuar në vitin 2025, i cili pasqyronte një lloj tronditjeje përballë ndryshimeve të thella në botë! Sipas Thomas Friang, drejtor ekzekutiv i Institutit Gjeopolitikë & Biznes të ESSEC-it, ky “zgjim strategjik” është shkaktuar nga “tronditja Trump 2.0: pas luftës së tij tregtare, luftës kundër Iranit dhe tronditjes globale energjetike që ajo shkaktoi, vendimet e tij e imponuan brutalisht gjeopolitikën në tryezën e bordeve drejtuese”.
Si pasojë, presidenti amerikan perceptohet tashmë si kërcënimi kryesor për sigurinë ekonomike të evropianëve, shumë përpara Vladimir Putinit apo Xi Jinpingut. Ky është një rezultat që pashmangshëm do të krahasohet me sondazhin më të fundit të Pew Research Center, të zhvilluar në 36 vende, sipas të cilit, për herë të parë në 20 vjet, Kina gëzon në botë një imazh më pozitiv se Shtetet e Bashkuara.
Sinjalet që ndiqen më me vëmendje
Kur drejtuesit e kompanive pyeten se cilat rreziqe gjeopolitike mund të kenë pasojat më të mëdha mbi aktivitetin e tyre, 36% përmendin luftën mes Shteteve të Bashkuara, Izraelit dhe Iranit, një rritje prej 28 pikësh krahasuar me vitin 2025. Pas saj renditen lufta tregtare e nisur nga Trumpi (19%, -11 pikë), konflikti në Ukrainë (8%, -5), kërcënimi rus ndaj Evropës (8%, pa ndryshim) dhe humbja e sovranitetit digjital (7%, -10).
Kjo e shtyn Thomas Friang të thotë: “Thellësia e kërcënimeve ende nuk është kuptuar plotësisht, qoftë kur bëhet fjalë për çarjet gjithnjë e më të thella në marrëdhëniet transatlantike, shndërrimin e varësive tona në instrument presioni nga Pekini apo ndikimin ekonomik të luftës hibride që Rusia po zhvillon kundër nesh”.
Cilat sinjale ndjekin më me vëmendje drejtuesit? Zhvillimet politike evropiane dhe franceze vazhdojnë të kryesojnë listën e shqetësimeve të tyre (63%), por kanë rënë me 14 pikë – një prirje, të paktën, befasuese në prag të zgjedhjeve të rëndësishme.
Me një rritje prej 14 pikësh, klima gjeopolitike ngjitet në vendin e dytë (42%), përpara vendimeve të fuqive të huaja (40%, +13), tensioneve në zonat kritike (40%, +27), ligjeve të një vendi që zbatohen edhe jashtë territorit të tij, konflikteve sociale apo reagimeve popullore jashtë vendit dhe polarizimit në rrjetet sociale.
Ndryshimet e mëdha botërore kanë sjellë tashmë pasoja konkrete për aktivitetin ekonomik. 81% e të anketuarve përmendin rritjen e çmimeve të energjisë, 71% shtrenjtimin e lëndëve të para dhe 44% sulmet kibernetike dhe kërcënimet digjitale.
Qartësi për situatën dhe shqetësim
Po çfarë masash kanë marrë drejtuesit për t’u përballur me këto kohë të trazuara?
“Ata po mësojnë ngadalë të ndjekin sinjalet e duhura paralajmëruese”, konstaton Cédomir Nestorovic, “por vazhdojnë të mbeten në një qëndrim shumë pritës dhe vonojnë transformimin e thellë të organizatave të tyre për të rritur vigjilencën, për të forcuar qëndrueshmërinë dhe për të zvogëluar varësitë”.
Vetëm 13% e drejtuesve e kanë integruar rrezikun në strategjinë dhe veprimtarinë e tyre.
Dy të tretat e tyre e konsiderojnë nivelin e përgatitjes së kompanisë përballë rrezikut gjeopolitik si të qëndrueshëm ose në përmirësim, një rritje prej 14 pikësh. 58% kanë integruar analizën e skenarëve të ardhshëm në strategjinë e tyre, ndërsa 62% kanë kryer një diagnostikim të varësive kritike, çka, në shumicën e rasteve, i ka shtyrë t’i rishqyrtojnë ato.
Gjithsej 78% thonë se kanë zbatuar tashmë të paktën një masë përshtatjeje. 54% përmendin sigurinë kibernetike, 33% forcimin e rezervave të likuiditetit, 32% diversifikimin e furnizuesve ose të zonave të furnizimit dhe 32% rishikimin e investimeve.
Përballë rreziqeve të reja, 43% thonë se e shohin situatën me kthjelltësi (+14 pikë), 32% ndihen të shqetësuar (-3) dhe 17% të pafuqishëm (-10).
Gjeopolitika vazhdon të jetë kryesisht çështje e drejtimit të përgjithshëm të kompanisë (68%), dhe jo e funksioneve të specializuara (28%). 53% vlerësojnë se drejtuesit e tyre janë të përgatitur për sfidat e sigurisë ekonomike, ndërsa 42% do të dëshironin më shumë mbështetje për këto çështje, veçanërisht nga ekspertët.
Njohja e gjeopolitikës po shndërrohet në një aftësi të domosdoshme në sytë e një numri gjithnjë e më të madh drejtuesish.
Çfarë presin drejtuesit
Për t’u përballur me tensionet e reja ndërkombëtare, drejtuesit e këtij paneli presin, para së gjithash, një komunikim më të qartë nga përgjegjësit politikë dhe më pas mjete të brendshme për analizë dhe monitorim strategjik.
Në një vend të strukturuar në mënyrë hierarkike si Franca, ku fryma e iniciativës shpesh frenohet, vazhdon të mbizotërojë qëndrimi pritës. Në rast të një tronditjeje të madhe gjeopolitike, 51% e drejtuesve të kompanive do të prisnin udhëzime ose orientime nga kompania mëmë apo selia qendrore e grupit të tyre.
Në përfundim të studimit, Instituti Gjeopolitikë & Biznes i ESSEC-it formulon disa rekomandime.
“Për të mbetur konkurruese në një botë kaq brutale, komplekse dhe të pasigurt, shumë larg ‘globalizimit të lumtur’, kompanive do t’u duhet një ‘kulturë gjeopolitike e korporatës’ shumë më tepër sesa një ‘drejtor për çështjet gjeopolitike’”, vlerëson Thomas Friang. “Për më shumë vigjilencë, duhet sistematizuar roli i analizës së skenarëve të ardhshëm në strategji; për më shumë qëndrueshmëri, duhen kryer teste stresi; për më pak varësi, duhet audituar zinxhiri i vlerës për të identifikuar dobësitë gjeopolitike”.
Më 24 shtator, Ministria franceze e Ekonomisë dhe Financave organizoi konferencën e parë kombëtare për sigurinë ekonomike. E perceptuar për një kohë të gjatë si çështje e shteteve ose vetëm e sektorëve strategjikë, siguria ekonomike tashmë prek çdo kompani që varet nga një furnizues, një teknologji apo një treg i huaj.
Tensionet ndërkombëtare nuk shfaqen vetëm në formën e konflikteve të armatosura. Ato sjellin gjithashtu kufizime në qasjen ndaj teknologjive ose presione mbi zinxhirët e furnizimit.
Për t’u përballur me stuhitë gjeopolitike, më shumë se kurrë duhet ditur të lexohen hartat. Në mënyrë që rreziqet të mos nënvlerësohen. Por edhe që disa prej tyre të mos mbivlerësohen./ L’Express
