Nga Maxime Recoquillé — L’Express, 4 shtator 2026
Dosja e trashë po zë pluhur mbi një tavolinë në Bruksel. I përshëndetur pothuajse unanimisht kur u paraqit në shtator 2024, raporti Draghi mbi konkurrueshmërinë deri tani ka rezultuar një përpjekje e pasuksesshme për ta zgjuar Evropën përballë agresivitetit të blloqeve amerikane dhe kineze.
Për këtë arsye, ish-kryeministri italian ka vendosur t’i përvishet punës. Në bashkëpunim me Patrick Collison, drejtuesin e kompanisë së fuqishme të pagesave Stripe, me origjinë irlandeze, Mario Draghi prezantoi javën e kaluar një grup të ri ndikimi të quajtur Rhine Group — “Grupi i Rinit”.
Nisma tashmë po shënon njëfarë suksesi: ajo numëron afro 60 anëtarë prestigjiozë nga të gjitha anët e kontinentit, mes tyre Niklas Zennström, drejtues i fondit të kapitalit sipërmarrës Atomico; Toomas Hendrik Ilves, ish-president i Estonisë; Roula Khalaf, drejtoreshë editoriale e Financial Times; si dhe ekonomisti francez Philippe Aghion, fituesi i fundit i Çmimit Nobel në Ekonomi.
Cili është plani i veprimit? Përgjigjet i jep ekonomisti spanjoll Luis Garicano, i emëruar drejtor ekzekutiv i organizatës.
L’Express: Evropës nuk i mungojnë raportet e ekspertëve që evidentojnë prapambetjen e saj teknologjike. Cila është saktësisht ambicia e Rhine Group?
Luis Garicano: Është e vërtetë se Evropa, në njëfarë kuptimi, është tepër teknike. Prej vitesh grumbullohen raporte që nxjerrin në pah prapambetjen tonë.
Ajo që e bën të veçantë Rhine Group është, para së gjithash, përzierja e njerëzve që e përbëjnë: ish-zyrtarë politikë me profil teknik, të cilët sot nuk janë më në poste pushteti, së bashku me drejtues ndërmarrjesh, sipërmarrës dhe akademikë.
Një kombinim i tillë është i pazakontë. Nga njëra anë kemi njerëz që i kanë përjetuar pengesat drejtpërdrejt dhe që mund të na tregojnë konkretisht se me çfarë përballen kompanitë gjatë rritjes së tyre; nga ana tjetër kemi ata që kanë një panoramë të përgjithshme të natyrës së problemit — ekonomistët dhe akademikët — dhe, më në fund, njerëzit që dinë si realizohen gjërat në praktikë.
Pra, kemi të tria nivelet së bashku. Nuk qëndrojmë me kokën në re: ne mendojmë për zbatimin.
E gjithë struktura mbështetet në financime private. Është një organizatë jofitimprurëse që financohet nga vetë anëtarët e saj.
Pra, as lob dhe as tamam një “think tank”?
As lob dhe as tamam një institut studimor, pikërisht.
Ne e shohim më shumë si një laborator idesh, i orientuar drejt një takimi vjetor ku të gjithë vendosen në të njëjtën sallë, për të prodhuar një konsensus ose, së paku, një vizion të përbashkët për prioritetet dhe për mënyrën se si duhet të zbatohen ato.
Idetë tona kanë të bëjnë më shumë me mënyrën se si mund të shkaktohet ndryshimi, sesa me përmbajtjen e saktë të vetë ndryshimit.
Raporti Draghi përmban një gamë jashtëzakonisht të gjerë propozimesh. Madje, sipas meje, tepër të gjerë. Shpresoj që ne të përqendrohemi tek ato që janë vendimtare dhe tek mënyra se si mund të zbatohen.
Kur do të mblidhet grupi për herë të parë?
Në vjeshtë.
Natyrisht, i gjithë grupi është i ftuar. Në fakt, ky është edhe një kusht për të qenë anëtar: duhet të marrësh pjesë në takim.
Që në fillim keni shkaktuar disa polemika. Menjëherë pas shpalljes së grupit, disa vëzhgues kritikuan praninë e vogël të personaliteteve nga Evropa Qendrore dhe Lindore, në veçanti nga Polonia, megjithëse këto vende janë shumë dinamike ekonomikisht.
Siç thonë amerikanët: “Nëse nuk e përballon dot nxehtësinë, dil nga kuzhina.”
Ne do të përpiqemi t’i ndryshojmë gjërat dhe do të marrim goditje.
Dy vërejtje për përbërjen e grupit. Njerëzit nxituan të nxirrnin përfundime të mëdha që ditën e prezantimit, ndërkohë që, siç e kisha thënë më parë, ne ende po e shtrinim projektin dhe po zhvillonim bisedime me njerëz të ndryshëm.
Nuk mendojmë në bazë kuotash gjeografike.
Dhe tashmë kemi emra të rinj dhe një diversitet më të madh evropian. Hungarezja Katalin Karikó, fituese e Çmimit Nobel, i është bashkuar Rhine Group, por gjithashtu edhe personalitete polake dhe ukrainase, si Piotr Dabkowski, bashkëthemelues i ElevenLabs, dhe Iryna Terekh, drejtuese e kompanisë Fire Point.
E pranoj se puna vazhdon. Gjithmonë përpiqemi të bëjmë më mirë.
Raporti Draghi mbështet vendosjen e kritereve të preferencës evropiane në prokurimet publike. Ndërkohë, grupi juaj bashkëkryesohet nga Patrick Collison, drejtuesi i një kompanie pagesash amerikane, me seli në San Francisko. A do ta mbështesë Rhine Group një politikë “Buy European” — “Bli Evropiane” — që mund t’u kushtojë pjesë tregu disa prej anëtarëve të tij?
Patrick është shtetas irlandez dhe është fantastik. Pikërisht fakti që ai ndodhet në Shtetet e Bashkuara i mundëson të sjellë një këndvështrim interesant.
Unë vetë kam dy djem që jetojnë në anën tjetër të Atlantikut. Kur e shikon Evropën nga jashtë, e kupton më mirë se çfarë nuk funksionon.
Edhe unë kaloj çdo vit kohë në Çikago, Nju Jork, Columbia dhe Stanford.
Prandaj, jo, nuk më habit që një pjesë e evropianëve që duan ta ndihmojnë Evropën ndodhen në Shtetet e Bashkuara.
Ende nuk e di se çfarë do të mbështesë grupi.
Personalisht, nuk jam ndonjë përkrahës i madh i parimit “Buy European”. Kam shkruar në buletinin tim Silicon Continent për rreziqet e blerjes së teknologjisë së rangut të dytë dhe përfundimit, në fund, në humbje.
Imagjinoni sikur kompanitë tona farmaceutike të detyroheshin të blinin inteligjencë artificiale vetëm nga kompani evropiane dhe që ajo IA të ishte prapa asaj që prodhojnë laboratorët amerikanë në kufirin më të avancuar të teknologjisë. Edhe kompanitë farmaceutike evropiane do të mbeteshin prapa.
Nuk dua të paragjykoj qëndrimin e grupit, sepse ai ende nuk është mbledhur dhe nuk ka një qëndrim për këtë çështje. Por, personalisht, nuk jam në favor.
Ka shumë mosmarrëveshje brenda grupit?
Jo, nuk besoj.
Kemi një spektër shumë të gjerë pikëpamjesh dhe secili do të ketë mendimin e vet.
Ajo që shpresoj është të identifikojmë tre ose katër prioritete vendimtare për Evropën, të cilat do të mund t’i mbështesim së bashku.
Pra, raporti Draghi nuk është objekti juaj i vetëm i vëmendjes, por më shumë një pikënisje?
Po, është baza, agjenda nga e cila nisemi.
Të gjithë njerëzit me të cilët kemi biseduar pajtohen se raporti Draghi është një diagnozë e mirë.
Por jo të gjithë pajtohen me secilën pikë të tij. Disa mbështesin pjesë të caktuara, të tjerë pjesë të tjera.
Janë qindra faqe dhe dhjetëra propozime. Nuk është e nevojshme të pajtohesh me gjithçka.
Ajo për të cilën biem dakord është diagnoza: kemi një problem. Nuk po inovojmë, nuk po krijojmë kompani, nuk jemi në kufirin e avancimit teknologjik.
Kujtoni vitet 1970 dhe 1980, sidomos në Francë.
Fluturimi supersonik me Concorde, Airbus, energjia bërthamore civile, trenat me shpejtësi të lartë. Në të gjitha teknologjitë më të avancuara të asaj kohe, Evropa — dhe Franca në veçanti — ishte në krye.
Ishim kontinenti më i avancuar.
Edhe në informatikë. Kishim Minitel-in, që i parapriu internetit.
Por më pas, duke filluar nga viti 1990, erdhi revolucioni i teknologjive të informacionit — dhe ne e humbëm plotësisht atë.
Kompanitë e softuerëve, infrastruktura e internetit, telefonat celularë: e gjithë kjo është amerikane, koreane ose kineze.
Nëse i njëjti dështim përsëritet me revolucionin e inteligjencës artificiale — dhe duket se pikërisht kjo po ndodh — Evropa do të gjendet në telashe shumë të mëdha.
Fakti që nuk kemi Facebook nuk është ndonjë tragjedi. Janë teknologji konsumatore.
Por inteligjenca artificiale është vetë substrati i prodhimit të së ardhmes.
Dija është një burim i rrallë. Edhe aftësia njohëse është e rrallë. Nëse e ul koston e dijes, prodhon më mirë.
Prandaj, revolucioni i inteligjencës artificiale do të jetë një nga shqetësimet kryesore të grupit: si t’ia rikthejmë Evropës mjetet që të bëhet përsëri një motor i prosperitetit.
Për këtë të gjithë brenda grupit tonë bien dakord.
A do të trajtohet çështja e sovranitetit? Është një fjalë shumë në modë në Evropë dhe duket se secili ka përkufizimin e vet…
Sipas meje, sovraniteti është prosperiteti.
E përsëris: sovraniteti është prosperiteti.
Zvicra është e vogël dhe kontrollon fatin e saj sepse nuk ka borxh gjigant, sepse është produktive, sepse ka teknologji, inovacion dhe, rrjedhimisht, një të ardhme.
Duhet ta kërkojmë prosperitetin me të gjitha mjetet e mundshme.
Dhe për ta arritur këtë, na duhet inovacioni.
Sepse, në të kundërt, nuk do të jemi më në gjendje të financojmë shtetin tonë social.
Zvicra nuk është pjesë e Bashkimit Evropian, Mbretëria e Bashkuar është larguar prej tij, Norvegjia, shumë e pasur, nuk është anëtare, ndërsa Islanda sapo ka refuzuar rifillimin e negociatave për anëtarësim. A nuk përbën kjo një dështim të BE-së: tërheqim vendet e varfra, por kur një shtet bëhet i pasur, ka prirje të dëshirojë të luajë i vetëm?
Disa situata janë shumë të veçanta.
Norvegjisë, me pasuritë e saj në naftë dhe gaz, ndoshta nuk i nevojitet askush.
Por zgjerimi drejt Lindjes ka qenë një sukses i jashtëzakonshëm, ashtu si edhe zgjerimi drejt Jugut.
Vendet e Evropës Lindore vazhdojnë të kenë rritje të fortë dhe konvergjencë ekonomike, sikurse më parë Spanja, Greqia dhe Portugalia.
Ne e përjetuam këtë në vitet 1980, ata në vitet 2010.
Dhe kjo është mirë për të gjithë.
Por gjithmonë ndodh kështu: familja më e pasur është ajo që dëshiron të largohet dhe t’ia dalë e vetme, ajo që mendon se nuk ka nevojë për askënd.
Në fund të fundit, të gjithëve na duhen më shumë njerëz rreth nesh.
Mendoj se kanadezët dhe britanikët po e kuptojnë se nuk mund të mbeten fuqi të mesme të izoluara.
Në këtë botë bipolare, ku ekzistojnë vetëm Kina dhe Shtetet e Bashkuara si superfuqi, të gjithë kemi nevojë të jemi së bashku.
Të jesh së bashku mund të nënkuptojë edhe bashkëpunim. Në fushën e IA-së, a ka vend për një “model Airbus”, me qëllim zhvillimin e një të ashtuquajturi model “frontier”, pra model të nivelit më të avancuar? Mistral nuk mund të ndjekë ritmin e OpenAI apo Anthropic në këtë fushë.
Është një problem i jashtëzakonshëm dhe pajtohem me ju.
Por nuk pajtohem me diagnozën tuaj për Mistral.
Nuk besoj se Evropa i ka, në çdo rast, mundësitë financiare për të zhvilluar një model në kufirin më të avancuar të teknologjisë.
Shikoni Meta-n.
Me gjithë burimet e saj, duke angazhuar qindra miliarda, duke paguar njëqind milionë për një studiues, kompania përsëri nuk arrin ta kapërcejë prapambetjen.
Edhe Google, me gjithë paratë, teknologjinë dhe studiuesit që ka — ndërkohë që pikërisht ajo kompani e shpiku këtë teknologji — nuk po arrin t’i kapë OpenAI dhe Anthropic.
Edhe kompani të tilla e kanë jashtëzakonisht të vështirë, sepse investimet e nevojshme janë kolosale.
Prandaj nuk besoj se kjo është e mundur për Evropën.
Evropa duhet të përpiqet ta fitojë garën e zbatimit: të jetë më e mira në vendosjen në përdorim të këtyre teknologjive dhe në shfrytëzimin e të dhënave të saj.
Gjithashtu, duhet të bëjë maksimumin për të pasur një shtresë të dytë kompanish që ndodhen mjaft afër kufirit teknologjik — siç bën Kina.
Kompani që i mbajnë çmimet të ulëta falë modeleve me “open weights”, pra modele me pesha të hapura, parametrat e të cilave bëhen të disponueshëm, dhe që krijojnë një treg konkurrues.
Për Evropën, gjëja më e rëndësishme është pikërisht kjo konkurrencë.
Nëse çmimet janë të ulëta, vlera kapet nga përdoruesit: kompanitë evropiane, Alstom, Siemens, industria farmaceutike, qeveria franceze, qytetari francez.
Strategjia kineze është pra e dobishme nga ky këndvështrim.
Dhe po, ajo e kufizon në mënyrë të drejtpërdrejtë aftësinë e laboratorëve amerikanë për t’i rritur çmimet.
Të qëndrosh pak prapa kufirit më të avancuar teknologjik kushton shumë më pak, sepse përfiton nga të gjitha mësimet që kanë nxjerrë laboratorët që janë në vijën e parë.
Kjo na jep fuqi negociuese dhe një alternativë rezervë.
Prandaj duhet të tregohemi të zgjuar.
Cili tregues tjetër ju shqetëson më shumë për prapambetjen teknologjike të Evropës, përveç modeleve më të avancuara të IA-së?
Mungesa e kompanive që krijohen dhe arrijnë përmasën e duhur në të gjithë sektorin teknologjik.
Dhe shqetësohem shumë — ky është treguesi im i dytë — nga largimi i talenteve evropiane.
Kompanitë, kapitali dhe talentet po largohen drejt Shteteve të Bashkuara sepse nuk arrijnë të kenë sukses në Evropë.
Enrico Letta bëri një vëzhgim shumë të goditur në raportin e tij: kursimtarët evropianë investojnë në aksionet amerikane dhe kompanitë amerikane i përdorin këto para për të punësuar evropianë dhe për të financuar kompani në Shtetet e Bashkuara.
Kjo nuk ka aspak kuptim.
Talenti dhe kapitali shkojnë për t’u takuar atje.
Kjo do të thotë se ne e kemi kapitalin dhe e kemi edhe talentin.
Fakti që nuk arrijmë t’i bëjmë këta të dy të takohen në Evropë tregon se kemi një problem të vërtetë institucional, juridik dhe rregullator.
A keni një bilanc të masave të raportit Draghi që janë zbatuar realisht ose janë pranë zbatimit?
Jo.
Nuk besoj se një sistem numërimi apo monitorimi mekanik do të ishte i dobishëm.
Një masë e vetme ndonjëherë mund të funksionojë më mirë se njëqind masa të zbatuara përgjysmë.
Është çështje substance.
Merrni një shembull: regjimi i 28-të.
Ideja do të ishte krijimi i një regjimi juridik evropian, të cilit kompanitë mund t’i nënshtroheshin në vend që të përdornin regjimin kombëtar të shtetit të tyre.
Do të ishte një ide e shkëlqyer nëse do të ekzistonte.
Kjo do ta lehtësonte jashtëzakonisht shumë krijimin dhe rritjen e kompanive teknologjike.
Vetëm kjo masë, nëse do të bëhej siç duhet, do të vlente më shumë se njëqind masa të tjera.
Imagjinoni një regjim të 28-të që të përfshinte edhe legjislacionin e punës për punonjësit shumë të kualifikuar dhe shumë të paguar — mbi 200.000 dollarë, për shembull — me një regjim të veçantë për largimin nga puna.
Sot kjo nuk gjendet në propozim dhe është e vështirë për t’u realizuar.
Do të doja gjithashtu të shihja ndryshime në GDPR, Rregulloren e Përgjithshme për Mbrojtjen e të Dhënave, dhe në AI Act, Aktin Evropian për Inteligjencën Artificiale, të cilat do t’i ruanin objektivat e këtyre rregullave, por njëkohësisht do t’ua lehtësonin jetën kompanive.
GDPR-ja ka prodhuar një fragmentim të jashtëzakonshëm.
Kemi një autoritet evropian, autoritete kombëtare dhe, në vende federale si Spanja dhe Gjermania, edhe autoritete rajonale.
Rezultati është që një kompani çeke mund të mos lejohet të përdorë Google Analytics në Francë dhe Itali, por të lejohet ta përdorë në Gjermani.
Pra, një start-up i vogël duhet t’i trajtojë klientët e vet sipas rregullave të ndryshme në vende të ndryshme.
Nëse rregulli do të ishte vërtet i njëjtë kudo dhe do të zbatohej në të njëjtën mënyrë në të gjitha vendet, kjo do të krijonte kushte të barabarta konkurrence.
Në gjendjen aktuale, sistemi favorizon kompanitë e mëdha amerikane, të cilat kanë departamente të mëdha juridike dhe dinë ta menaxhojnë këtë kompleksitet.
Kjo quhet “gold plating”: ekziston një rregull evropian, por secili shtet e përshtat atë sipas mënyrës së vet dhe në fund arrijmë në një situatë të tillë.
Është një problem që e zbulova kur isha në institucionet evropiane dhe që më pas e hasa në një numër të madh tekstesh ligjore.
Është i njëjti problem edhe me unionin e kursimeve dhe të investimeve.
Propozimi i jep më shumë kompetenca rregullatorit evropian, pa ua zvogëluar kompetencat rregullatorëve kombëtarë.
Sipas meje — dhe këtu nuk po flas në emër të grupit — ky do të ishte një tjetër kantier i rëndësishëm për t’u përmirësuar.
A nuk do të përplaseni me të njëjtin problem politik që ka Evropa: Franca, Gjermania dhe Spanja nuk kanë të njëjtat interesa dhe as të njëjtat marrëdhënie me vende si Kina. Si mund të kapërcehen këto dallime ekonomike dhe gjeopolitike?
Po prekni një problem vendimtar.
Kjo shihet shumë qartë në mbrojtje: kemi pothuajse po aq lloje predhash sa edhe lloje të ndryshme topash.
Çdo shtet dëshiron ta ruajë të drejtën e vet të vetos.
Franca dëshiron t’u shesë disa vendeve afrikane, Gjermania jo.
Njëri dëshiron t’i shesë Izraelit, tjetri jo.
Prandaj, secili dëshiron të zhvillojë politikën e vet të prokurimit.
Dhe e njëjta gjë është e vërtetë në shumë fusha të tjera: flasim sikur duam t’i bëjmë gjërat së bashku, por çdo vend dëshiron të vazhdojë politikën e tij veçmas.
Në thelb, ky është problemi themelor.
Na pëlqen shumë ta fajësojmë Brukselin, por arsyeja pse nuk ecim përpara është se kryeqytetet evropiane nuk janë të gatshme të heqin dorë nga një pjesë e sovranitetit të tyre.
Rezultati është që, në vend se të krijojmë një ligj evropian, e vendosim ligjin evropian mbi ligjet kombëtare dhe përfundojmë me të dyja njëkohësisht.
I japim kompetenca Evropës, por ua lëmë ato edhe shteteve anëtare.
Dhe rezultati është më shumë kompleksitet dhe më shumë rregullim.
Për më tepër, çdo vend evropian, në një moment të caktuar, kalon një krizë dhe kur ajo ndodh, ai paralizohet dhe bëhet i paaftë të përshtatet.
Franca është një shembull i mirë.
Shumica e atyre që e analizojnë situatën arrijnë në përfundimin se është krejtësisht e çmendur të kesh një moshë pensionimi shumë më të ulët se pothuajse kudo tjetër, ndërkohë që ke një jetëgjatësi kaq të lartë.
Problemi francez është pikërisht kjo paaftësi për të zgjidhur problemin e vet buxhetor dhe problemin e pensioneve.
Një rrugë e mundshme, që e kemi zhvilluar bashkë me ekonomistët Nicolas Petit dhe Bengt Holmström në “Kushtetutën e Inovacionit”, janë koalicionet e vullnetarëve: të gjenden ato vende evropiane që duan të punojnë së bashku dhe të ecin përpara, siç bëmë me Airbus.
Duhet të krijohen entitete të tilla me interes të përbashkët, organizata të afta për ta shtyrë përpara bashkëpunimin në fusha të caktuara.
Por, në të vërtetë, vështirësia do të jetë gjithmonë fakti që vendet kanë interesa të ndryshme.
Pikërisht për këtë arsye na duhen njerëz që kanë ndikim në disa vende dhe që mund të ndihmojnë në ndryshimin e vendit të tyre.
Është e vështirë të kemi një opinion publik të përbashkët evropian, sepse çdo vend ka mediat e veta.
Por me njerëz që vijnë nga të gjitha anët, si në Rhine Group, besoj se është e mundur të krijojmë një vizion të përbashkët.
A mund të ndodhë kjo shpejt?
Shpresoj.
Në çdo rast, nuk besoj se Evropa e ka luksin e kohës.
Rritja e teknologjive si inteligjenca artificiale është eksponenciale — dhe vazhdon të përshpejtohet.
