Ndërsa Xi Jinping viziton Presidentin Trump në Uashington, vendi i tij mbetet prapa Shteteve të Bashkuara në fusha kyçe të zhvillimit të inteligjencës artificiale — por Pekini ka avantazhe në fusha të tjera.
Konferenca Botërore e Inteligjencës Artificiale në Shangai, në korrik. Kina dhe Shtetet e Bashkuara janë të përfshira në një garë të IA-së, të cilën të dyja palët e shohin si vendimtare për të fituar epërsinë ushtarake, teknologjike dhe ekonomike.
Ng Han Guan/Associated Press
Nga Dustin Volz dhe Cade Metz
Dustin Volz ka mbuluar konfliktet SHBA-Kinë për teknologjinë për më shumë se një dekadë dhe raportoi nga Uashingtoni. Cade Metz është autor i një libri për ngritjen e shpejtë të IA-së dhe raportoi nga San Francisko.
Nuk mungojnë çështjet që mund të diskutohen ndërsa Presidenti Trump përgatitet të presë udhëheqësin kinez, Xi Jinping, për një vizitë shtetërore që nis të mërkurën në mbrëmje, përfshirë luftën në Iran, Tajvanin dhe tarifat.
Por asnjë temë nuk ka tërhequr më shumë vëmendjen globale gjatë javëve të fundit sesa çështja nëse të dyja palët mund të arrijnë ndonjë marrëveshje për ritmin e zhvillimit të inteligjencës artificiale. Debati që po ndryshon me shpejtësi mbi rreziqet e IA-së ka përfshirë aq shumë Silicon Valley-n, Uashingtonin dhe, ditët e fundit, Kombet e Bashkuara, saqë disa vëzhgues e kanë krahasuar samitin SHBA-Kinë me një takim kokë më kokë të Luftës së Ftohtë gjatë garës së armëve bërthamore.
Megjithëse disa i shohin rreziqet e kësaj jave si asgjë më pak se qytetëruese, pritshmëritë për ndonjë marrëveshje serioze mbeten të ulëta. Të dy vendet janë të përfshira në një garë të IA-së që të dyja palët e konsiderojnë vendimtare për të fituar epërsinë ushtarake, teknologjike dhe ekonomike, ndërsa mosbesimi i ndërsjellë është i thellë, sipas analistëve të politikës së jashtme.
Ekspertët perëndimorë vlerësojnë përgjithësisht se Shtetet e Bashkuara janë rreth gjashtë muaj përpara Kinës në garën e IA-së kur bëhet fjalë për modelet e tyre më të avancuara. Por kjo shifër e fsheh marrëdhënien komplekse midis dy vendeve, duke i ndërlikuar më tej përpjekjet për të arritur marrëveshje se si duhen trajtuar rreziqet e sigurisë së IA-së.
Ja se ku Shtetet e Bashkuara kanë epërsi ndaj Kinës në IA dhe ku mbeten prapa rivalit të tyre kryesor gjeopolitik.
Administrata të njëpasnjëshme presidenciale kanë vendosur kontrolle të eksporteve që kanë kufizuar qasjen e Kinës në çipa të fuqishëm, përfshirë ata të prodhuar nga Nvidia.
Max A. Cherney/Reuters
Qasja në çipat kompjuterikë më të avancuar është vendimtare
Shtetet e Bashkuara kanë një avantazh të padiskutueshëm ndaj Kinës: çipat kompjuterikë. Shumica e çipave të specializuar që përdoren për ndërtimin dhe funksionimin e teknologjive të IA-së projektohen nga kompani amerikane. Këtu përfshihet Nvidia, prodhuesi i çipave nga Silicon Valley, që tani është kompania më e vlefshme në botë.
“Njerëzit që kanë krijuar çipat më të shpejtë janë këtu”, tha Andrew Feldman, drejtor ekzekutiv i prodhuesit të çipave Cerebras nga Silicon Valley. “Dhe ata nuk janë në Kinë.”
Gjatë dekadës së fundit, tri administrata presidenciale amerikane kanë vendosur kontrolle të eksporteve që kanë kufizuar qasjen e Kinës në çipa të fuqishëm. Edhe ndërsa Kina përpiqet t’i anashkalojë këto kontrolle, studiuesit kinezë të IA-së thonë shpesh se mungesa e çipave është pengesa më e madhe me të cilën përballen.
Kompanitë kryesore kineze kanë shpenzuar qindra miliona dollarë për të siguruar çipat që u nevojiten. Për të anashkaluar kontrollet amerikane të eksporteve, ato shpesh blejnë qasje në distancë në qendra të dhënash jashtë Kinës. Gjatë vitit të fundit, kjo i ka mundësuar Kinës të ngushtojë hendekun e performancës midis sistemeve të saj dhe teknologjive kryesore amerikane.
Në të njëjtën kohë, Kina po punon për të ndërtuar industrinë e vet të prodhimit të çipave. Por, sipas vetë pranimit të saj, Huawei, kompania e telekomunikacionit dhe elektronikës që udhëheq këtë përpjekje, është ende disa vite larg prodhimit të çipave që të kenë performancë po aq të mirë sa ata që ofron sot Nvidia.
Kompanitë kineze të IA-së thonë se tashmë po përdorin çipa të Huawei-t, por këta çipa nuk ka gjasa të ndihmojnë shumë në ndërtimin e teknologjive të nivelit më të avancuar. Çipat më pak të fuqishëm zakonisht përdoren për t’ua ofruar teknologjitë përdoruesve përmes internetit.
Edhe me ndihmën e Huawei-t, kompani kineze të IA-së si Moonshot kanë pasur vështirësi për të gjetur çipat shtesë që u duhen për të përmbushur kërkesën.
Ndërsa amerikanët po bëhen më skeptikë ndaj IA-së, Kina përballet me më pak pengesa politike
Sondazhet e opinionit publik në Shtetet e Bashkuara tregojnë se IA-ja është bërë gjithnjë e më jopopullore gjatë vitit të fundit — aq sa tani është shndërruar në një çështje të rëndësishme në zgjedhjet e ndërmjetme. Shumë amerikanë shqetësohen se IA-ja kërcënon vendet e tyre të punës, dëmton arsimin dhe, së fundmi, se përbën kërcënim për njerëzimin. Një sondazh i Pew Research Center këtë javë zbuloi se 60 për qind e amerikanëve nuk ndiheshin rehat me idenë e ndërtimit të një qendre të re të dhënash në zonën e tyre.
Megjithëse z. Trump i ka hedhur poshtë thirrjet për ngadalësimin e IA-së si një “mashtrim”, një numër në rritje ligjvënësish republikanë dhe demokratë, guvernatorësh dhe pretendentësh të mundshëm presidencialë për vitin 2028 po nxitojnë të paraqesin një gamë të gjerë propozimesh për rregullimin e teknologjisë, pas raportimeve se agjentë të pakontrolluar të IA-së kishin depërtuar në sistemet kompjuterike të kompanive të tjera.
Për shkak të natyrës së sistemit të saj të centralizuar, Kina nuk ka nevojë të përballet me një debat publik të zhurmshëm se si apo nëse duhet frenuar IA-ja. Dhe megjithëse sondazhet në Kinë mund të jenë të diskutueshme, anketat tregojnë vazhdimisht më shumë entuziazëm për përdorimin e saj.
Qytetarët kinezë, në përgjithësi, duket se janë shumë më optimistë për IA-në — dhe në fakt janë ndër më optimistët në botë ndaj teknologjisë, sipas një sondazhi të KPMG-së në 47 vende vitin e kaluar. Rreth 69 për qind e njerëzve në Kinë thanë se përfitimet e teknologjisë i tejkalonin rreziqet e saj, krahasuar me vetëm 35 për qind të amerikanëve që ishin dakord. Teknologjia është gjithashtu më e integruar në jetën e përditshme, përfshirë robotët e shërbimit në hotele dhe restorante, si dhe chatbot-et mjekësore në spitale.
Ekonomia amerikane deri tani ka qenë më rezistente ndaj investimeve të mëdha në IA
Një tjetër avantazh për Shtetet e Bashkuara është se ekonomia e tyre ka qenë më rezistente gjatë bumit të IA-së. Indekset bursiere janë pranë niveleve rekord dhe shqetësimet për një flluskë të IA-së deri tani nuk janë materializuar. Frika për humbjen e vendeve të punës, e nxitur nga përhapja e teknologjisë në korporatat amerikane, ende nuk është shfaqur qartazi në të dhënat ekonomike.
Ka disa shenja se IA-ja po kontribuon në rritje më të ngadaltë të pagave në profesionet më të ekspozuara ndaj teknologjisë dhe në më pak vende të lira pune, veçanërisht për punëtorët e rinj. Po ashtu, aplikimi për punë, sidomos për pozicionet fillestare, është bërë edhe më i vështirë për shkak se IA-ja përdoret si për të shkruar CV, ashtu edhe për të filtruar kandidatët. Por në përgjithësi, vështirësitë ekonomike të lidhura drejtpërdrejt me IA-në kanë qenë shumë më të kufizuara sesa kishin parashikuar shumë ekonomistë.
Në Kinë, situata është ndryshe. Vështirësitë e saj ekonomike, përfshirë papunësinë e lartë mes të rinjve, tërheqjen e konsumatorëve nga shpenzimet dhe një spirale deflacioniste, kërcënojnë të minojnë investimet masive të Pekinit në IA. Ekonomistët kinezë kanë paralajmëruar së fundmi se ekonomia është e cenueshme dhe potencialisht po bëhet edhe më e brishtë për shkak të mënyrës se si vendi po i orienton shpenzimet drejt IA-së.
Një robot u paraqit në PT Expo, një aktivitet i sektorit të teknologjisë së informacionit, në Pekin të martën.
Kevin Frayer/Getty Images
Natyra e modeleve të IA-së në SHBA dhe Kinë ndryshon rrënjësisht
Në Shtetet e Bashkuara, kompanitë kryesore të inteligjencës artificiale, përfshirë OpenAI dhe Anthropic, mbajnë kontroll të rreptë mbi mënyrën se si përdoren teknologjitë e tyre. Ato ndërtojnë mekanizma të ndërlikuar mbrojtës, me synimin për të parandaluar që përdoruesit të përhapin dezinformata ose të depërtojnë në rrjete kompjuterike.
Ndërsa shqetësimi për rreziqet e IA-së rritet, këto kompani po bëjnë thirrje për rregullore federale që do ta forconin këtë qasje. Ato thonë se qeveria duhet t’i shqyrtojë teknologjitë e tyre të IA-së përpara publikimit, për t’u siguruar që mekanizmat e duhur mbrojtës janë vendosur — dhe shumë politikëbërës, ligjvënës dhe komentues pajtohen me këtë.
Por kompanitë kryesore kineze mbajnë një qëndrim tjetër. Kompani si DeepSeek, Moonshot dhe Z.ai zakonisht i bëjnë teknologjitë e tyre më të fuqishme “me burim të hapur”, që do të thotë se çdokush është i lirë t’i përdorë dhe t’i modifikojë këto sisteme sipas dëshirës.
Burimi i hapur ka nxitur zhvillimin e programeve kompjuterike, internetit dhe inteligjencës artificiale për dekada. Ideja është se teknologjia përparon më shpejt kur kodi kompjuterik është lirisht i disponueshëm që çdokush ta shqyrtojë, përdorë dhe përmirësojë.
Duke i bërë teknologjitë e tyre me burim të hapur, kompanitë kineze në thelb mund t’i bashkojnë burimet dhe t’i përshpejtojnë përpjekjet e tyre. Dhe nëse rregullatorët amerikanë pengojnë përparimin e projekteve amerikane me burim të hapur — siç sugjerojnë disa ligjvënës se duhet bërë — Kina mund të fitojë një avantazh të rëndësishëm.
Nëse sistemet më të mira me burim të hapur vijnë nga Kina, argumentojnë shumë ekspertë, zhvilluesit në mbarë botën do t’i ndërtojnë teknologjitë e tyre mbi sistemet kineze. Kjo tashmë ka filluar të ndodhë, madje edhe në Silicon Valley.
“Këto modele janë ende të papërsosura në disa aspekte, por ka detyra në të cilat janë në të njëjtin nivel me sistemet kryesore amerikane”, tha Rehaan Ahmad, bashkëthemelues i startup-it alphaXiv në Silicon Valley, i cili ka përdorur teknologjitë më të fundit kineze gjatë disa muajve të fundit.
Çdokush mund t’i përdorë këto teknologji me burim të hapur për qëllime keqdashëse, përfshirë, veçanërisht, sulmet kibernetike. Por ekspertët e sigurisë thonë se kjo balancohet nga një fenomen tjetër: çdokush mund t’i përdorë të njëjtat teknologji edhe për t’u mbrojtur nga sulmet keqdashëse.
Kina mund të kalojë përpara në energjinë elektrike
Disa besojnë se, nëse Kina arrin të ndërtojë një industri të qëndrueshme të çipave, ajo mund t’i kalojë Shtetet e Bashkuara falë një avantazhi që ka zhvilluar në një fushë tjetër: energjinë elektrike.
Të vendosur me mijëra në qendra gjigante të të dhënave, çipat më të avancuar kërkojnë sasi të jashtëzakonshme energjie elektrike. Ata kërkojnë aq shumë energji sa kompanitë e mëdha amerikane nuk mund ta marrin sasinë që u nevojitet nga rrjeti ekzistues elektrik. Gjithnjë e më shumë, ato po i drejtohen energjisë së erës, energjisë bërthamore apo edhe turbinave me gaz të instaluara pranë qendrave të tyre të të dhënave.
“Në nivelin më themelor, industria e teknologjisë po përpiqet ta shndërrojë energjinë elektrike në inteligjencë”, tha z. Feldman, drejtori ekzekutiv i Cerebras. “Është si një makineri e Dr. Seuss-it. Fut çipa dhe energji — dhe del inteligjencë.”
Megjithëse Shtetet e Bashkuara kanë një epërsi të konsiderueshme për sa u përket çipave, z. Feldman tha se beson se Kina mund të kalojë përpara, sepse ka kaluar vite duke rindërtuar rrjetin e saj elektrik. “Ky do të jetë një aset i jashtëzakonshëm”, tha ai. “Rrjeti ynë është teknologji e viteve 1950.”
Kina kryeson në përgatitjen e talenteve të IA-së
Që në vitin 2024, studimet tregonin se, sipas disa matjeve, Kina i kishte kaluar Shtetet e Bashkuara si prodhuesja më e madhe e talenteve në IA, duke nxjerrë pothuajse gjysmën e studiuesve më të mirë në botë. Në krahasim, vetëm rreth 18 për qind vinin nga Shtetet e Bashkuara.
Studiues të lindur dhe të arsimuar në Kinë kanë luajtur prej vitesh role të rëndësishme brenda laboratorëve kryesorë amerikanë të inteligjencës artificiale. Dhe, siç kanë treguar studime më të reja, ata vazhdojnë të japin një kontribut të rëndësishëm në kërkimin e IA-së në industrinë dhe akademinë amerikane. Por një numër në rritje i tyre tani qëndrojnë në Kinë, duke punuar për kompani si Moonshot, Z.ai dhe DeepSeek.
Dustin Volz shkruan për sigurinë kibernetike dhe shërbimet e inteligjencës për The Times. Ai është me bazë në Uashington.
Cade Metz është gazetar i The Times dhe shkruan për inteligjencën artificiale, automjetet pa drejtues, robotikën, realitetin virtual dhe fusha të tjera të teknologjive në zhvillim./The New York Times
