Pavarësisht rivalitetit mes Shteteve të Bashkuara dhe Kinës, Presidenti Trump ka gjetur vazhdimisht mënyra për ta toleruar Presidentin kinez Xi Jinping, duke e paraqitur atë më shumë si një mik personal sesa si një rival.
Presidenti Trump ka kaluar javë të tëra duke hedhur poshtë ose justifikuar raportimet për shkeljet e Kinës, ndërsa përgatitej për “nderin e madh” të pritjes së Presidentit Xi Jinping në Uashington. Foto: Kenny Holston/The New York Times
Nga Erica L. Green
Erica L. Green është korrespondente e Shtëpisë së Bardhë. Ajo raportoi nga Uashingtoni.
Në javët para se Presidenti Trump të priste Presidentin kinez Xi Jinping në Uashington, të mërkurën në mbrëmje, Pekini është akuzuar se ka cenuar interesat kombëtare të Amerikës në disa drejtime.
Këtë verë, z. Trump e akuzoi Kinën për “ndërhyrje keqdashëse në zgjedhje” në zgjedhjet e vitit 2020, një shkelje që ai e konsideroi aq historike saqë i paraqiti pretendimet në një fjalim televiziv në orarin me shikueshmërinë më të lartë. Që nga fillimi i luftës me Iranin, kompani kineze i kanë siguruar Teheranit imazhe satelitore dhe qasje në një satelit spiun, të cilat forcat ushtarake iraniane i kanë përdorur për të kryer sulme në rajon, sipas disa zyrtarëve amerikanë. Ndërkohë, Pekini nuk ka dhënë asnjë shenjë se po tërhiqet nga marrëdhëniet e tij të biznesit me Iranin, duke sfiduar përpjekjet amerikane për t’i ndërprerë Teheranit linjat jetike ekonomike.
Por, ndërsa afrohej takimi i tij me z. Xi, z. Trump ka gjetur vazhdimisht mënyra për ta toleruar atë — duke e paraqitur më shumë si një mik personal sesa si një rival gjeopolitik, pavarësisht rivaliteteve të konsiderueshme për çështje që lidhen me fuqinë globale, tregtinë, inteligjencën artificiale e të tjera.
Z. Trump ka kaluar javë të tëra duke e paraqitur vizitën si një ngjarje të madhe për Shtetet e Bashkuara, duke rregulluar Shtëpinë e Bardhë përpara saj dhe duke planifikuar një vizitë shtetërore që do të nisë me një pritje të rrallë në bazën e përbashkët ushtarake Andrews.
Madje edhe aleatë të vendosur të z. Trump kanë shprehur pakënaqësi për këto plane.
Senatori Roger Wicker tha se shpresonte që z. Trump ta vinte z. Xi përballë pyetjeve rreth “qëllimeve të zgjerimit masiv ushtarak të Kinës, ose mbështetjes së qartë të Kinës për Iranin”. Foto: Maxim Shemetov/Reuters
Të martën, senatori Roger Wicker, republikan nga Misisipi dhe kryetar i Komisionit të Senatit për Forcat e Armatosura, tha në një fjalim në Senat se do ta kishte këshilluar Presidentin kundër ftesës për “diktatorin brutal, të pazgjedhur dhe shtypës, i cili kërkon të dominojë fqinjët e tij dhe arsenali masiv ushtarak i të cilit është drejtuar drejtpërdrejt ndaj Shteteve të Bashkuara të Amerikës”.
Z. Wicker tha se shpresonte që z. Trump ta vinte z. Xi përballë pyetjeve rreth “qëllimeve të zgjerimit masiv ushtarak të Kinës, ose mbështetjes së qartë të Kinës për Iranin”.
Duke iu përgjigjur komenteve të z. Wicker, Sekretari i Shtetit Marco Rubio tha se vizita pasqyronte pranimin nga z. Trump të faktit se, pavarësisht mosmarrëveshjeve, Kina është një nga fuqitë më të mëdha ekonomike dhe ushtarake në botë.
“Marrëdhënia mes Shteteve të Bashkuara dhe Kinës do të përcaktojë shekullin XXI, ajo që ndodh në këtë marrëdhënie”, tha z. Rubio. “Ideja se ne nuk do të ndërvepronim me ta në nivelet më të larta është e papërgjegjshme. Është skandaloze. Duhet ta bëjmë.”
Ekspertët e politikës së jashtme thonë se qëndrimi i z. Trump ka qenë i pazakontë edhe për një president që krenohet me stilin e tij personal të diplomacisë.
“Trump po tregon një shkallë të jashtëzakonshme deferimi ndaj Xi-së”, tha Julian Gewirtz, studiues në Universitetin Columbia, i cili ka shkruar për historinë e marrëdhënieve SHBA-Kinë. “Ai po e mbulon udhëheqësin e Kinës me nderime, ndërsa minimizon kërcënimet ndaj interesave amerikane. Pekini vështirë se mund të kishte kërkuar një mikpritës më të gatshëm për t’i bërë lëshime.”
Z. Gewirtz, i cili ka shërbyer gjithashtu si ish-zyrtar i Shtëpisë së Bardhë dhe Departamentit të Shtetit për çështjet e Kinës gjatë administratës së Presidentit Joseph R. Biden Jr., tha se tradicionalisht ka qenë Pekini ai që ka kërkuar një vizitë shtetërore. Këtë herë, tha ai, dinamika duket se është përmbysur. Ajo që z. Trump do të arrijë nga gjithë ky spektakël do të jetë një provë për modelin e tij të diplomacisë, i cili vë theksin te lidhjet personale.
“Uashingtoni shpesh i ka përdorur nderimet simbolike si mjet për të kërkuar përfitime konkrete nga Pekini”, tha ai. “Prandaj pyetja është e drejtpërdrejtë: Çfarë po merr Trump për Amerikën në këmbim të gjithë kësaj ceremonie?”
Në një telefonatë me gazetarët, zyrtarë të Shtëpisë së Bardhë thanë se në agjendën e bisedimeve me z. Xi do të përfshihen tema si inteligjenca artificiale, fentanili dhe skadimi i afërt i armëpushimit tregtar.
Të pyetur nëse presidenti planifikonte të ngrinte pretendimet e z. Trump se Kina kishte ndërhyrë në zgjedhjet e vitit 2020, Shtëpia e Bardhë nuk dha koment.
Një zyrtar i Shtëpisë së Bardhë, i cili foli në kushte anonimiteti, përmendi një sërë masash që SHBA-ja ka ndërmarrë dhe që kanë ndikuar në ekonominë e Kinës, përfshirë një rënie të ndjeshme të eksporteve drejt Shteteve të Bashkuara. Foto: Gilles Sabrie/The New York Times
Një tjetër zyrtar i Shtëpisë së Bardhë kundërshtoi premisën se z. Trump po tregohej tepër i përmbajtur ndaj z. Xi. Zyrtari përmendi një sërë masash që Shtetet e Bashkuara kanë ndërmarrë dhe që kanë ndikuar në ekonominë kineze, përfshirë një rënie të ndjeshme të eksporteve drejt Shteteve të Bashkuara.
Ai tha se Shtetet e Bashkuara kanë vënë në shënjestër disa subjekte për të cilat është konstatuar se mbështesin Iranin — megjithëse jo ndonjë bankë të madhe — dhe se në prapaskenë po përgatiten masa të tjera që ende nuk janë bërë publike.
Zyrtarët folën në kushte anonimiteti për të diskutuar paraprakisht vizitën.
(Muajin e kaluar, kur z. Trump u pyet pse nuk po vinte në shënjestër bankat kineze në të njëjtën mënyrë siç, në përgjithësi, po vepronte ndaj aleatëve si Kanadaja, ai reagoi ashpër: “Po kush tha se nuk po e bëj? Ju thatë, pse jo. Dua të them, kush tha se nuk po e bëj? Ju nuk e dini nëse po e bëj. Epo, nuk jam i detyruar të njoftoj gjithçka, apo jo?”)
Një zëdhënës i Departamentit të Thesarit tha në një email pasues se Sekretari Scott Bessent, i cili po udhëheq të ashtuquajturin operacion “Operation Economic Outcast”, ia ka bërë të qartë Kinës se Shtetet e Bashkuara nuk do të ngurrojnë ta mbajnë përgjegjëse për mbështetjen ekonomike të Iranit.
Në javët e fundit, kur është vënë përballë pyetjeve për sjelljen e Kinës, z. Trump në disa raste është dukur se ka gjetur justifikime për z. Xi.
Gjatë një aktiviteti në Zyrën Ovale këtë muaj, ku luftën në Iran e quajti “një çështje të vogël”, z. Trump sugjeroi se ndihma e Kinës për Iranin ishte e papërfillshme për shkak të kërkesës së tij personale.
“I thashë Presidentit Xi, ju lutem mos u përfshini — kam një marrëdhënie shumë të mirë [me të]”, tha z. Trump. “Dhe ata në të vërtetë nuk janë të përfshirë. Ka shumë pak përfshirje nga Kina. Kina mund të ishte shumë e përfshirë. Ata marrin 50 për qind të naftës nga Ngushtica e Hormuzit.”
Kina nuk po jep asnjë shenjë se po tërhiqet nga marrëdhëniet e saj të biznesit me Iranin, duke sfiduar drejtpërdrejt fushatën globale të SHBA-së për t’i ndërprerë Teheranit linjat jetike ekonomike. Foto: Arash Khamooshi/Polaris për The New York Times
Më vonë gjatë muajit, kur u pyet për raportimet se subjekte kineze mund t’u kishin siguruar iranianëve imazhe satelitore që çuan në sulme vdekjeprurëse ndaj forcave amerikane në Jordani, z. Trump sërish shmangu një qëndrim kritik.
“Ata në thelb bëjnë atë që bëjmë edhe ne”, tha ai.
“A do ta ngrini këtë çështje me Xi-në kur ai t’ju vizitojë?”, pyeti një gazetar.
“Mendoj se është sjellë në mënyrë mjaft të arsyeshme dhe edhe ne sillemi në mënyrë mjaft të arsyeshme”, tha z. Trump. “E dini, kur thonë se Kina na spiunon, unë them: keni të drejtë, por edhe ne i spiunojmë ata. E dini, edhe ne i spiunojmë ata.”
Kur gjatë një interviste për Fox News iu kërkua të shpjegonte se çfarë mund të kërkojë z. Xi nga kjo vizitë, z. Trump iu kthye refrenit të tij të zakonshëm: “E dini, ai dhe unë shkojmë shumë mirë me njëri-tjetrin.”
Fakti që vizita zhvillohet pasi z. Trump ka kaluar javë të tëra duke përshkallëzuar sulmet ndaj aleatëve të Amerikës krijon një kontrast veçanërisht të fortë, thonë disa analistë të politikës së jashtme.
“Ekziston një rregull i politikës ndërkombëtare që presidentët amerikanë zakonisht e ndjekin: trajtojini aleatët tuaj më mirë se kundërshtarët tuaj”, tha R. Nicholas Burns, diplomati më i lartë amerikan në Pekin gjatë administratës Biden. “Dhe ne nuk duam t’u japim aleatëve tanë përshtypjen se në fakt na intereson më shumë kjo marrëdhënie me Xi Jinpingun sesa marrëdhënia me ta. Mendoj se presidenti po e jep pikërisht këtë përshtypje duke qenë kaq vazhdimisht jokritik ndaj kinezëve.”
Z. Burns shtoi se taktikat e z. Trump nuk ka gjasa të funksionojnë me Kinën, e cila, sipas tij, i përgjigjet forcës.
“Ata janë praktikë, të ftohtë dhe realistë, cinikë ndaj Shteteve të Bashkuara”, tha z. Burns. “Mendoj se do të na gjykojnë nga sa të fortë jemi dhe nga sa fort kundërpërgjigjemi kur duhet të kundërpërgjigjemi. Mendoj se kinezët e kuptojnë fuqinë dhe parandalimin. Ata do të ndikohen më shumë nga një qëndrim i fortë amerikan sesa nga lajkat.”
Nëse samitet e mëparshme janë ndonjë tregues, pompoziteti ceremonial dhe lajkat e z. Trump për t’i bërë përshtypje z. Xi nuk do të çojnë shumë larg, thonë analistët. Kur të dy u takuan në Kore vitin e kaluar për të ulur tensionet e një lufte të ashpër tregtare, për shembull, z. Trump foli pjesën më të madhe të kohës, ndërsa z. Xi qëndroi kryesisht i heshtur. Z. Trump e quajti z. Xi “një mik timin” dhe e cilësoi “të fuqishëm”. Presidenti kinez iu qas takimit me kujdes dhe vendosmëri të ftohtë. Në komentet e tij, z. Xi i krahasoi marrëdhëniet Kinë-SHBA me një “anije gjigante” që kërkon udhëheqje të qëndrueshme të përbashkët.
Dy udhëheqësit mbërrijnë në samitin në SHBA nga pozita shumë të ndryshme, tha Jonathan A. Czin, studiues në Brookings Institution, i cili më parë ka punuar në C.I.A. duke analizuar politikën kineze.
Z. Xi mbërrin me kohën në anën e tij, duke shpresuar të fitojë më shumë kohë për t’u çliruar nga presioni amerikan, ndërsa planifikon një mandat të katërt që do ta mbante në pushtet edhe pesë vjet të tjera. Z. Trump, ndërkohë, përballet pas disa javësh me zgjedhjet e mesmandatit, në të cilat partia e tij ka një betejë të vështirë për shkak të disa prej politikave të tij.
“Xi do të hyjë në këtë takim duke qenë shumë i vetëdijshëm për faktin se vetëm pak javë më vonë, Trump, sipas të gjitha gjasave, në rastin më të mirë do të jetë një president ‘lame duck’, ndërsa në rastin më të keq do të jetë politikisht i gjymtuar brenda vendit dhe do t’i duhet të përballet me një qeverisje të ndarë”, tha z. Czin.
Ai vazhdoi: “Xi tashmë po mendon: ‘Si do ta mbaj në fuqi këtë marrëveshje zotërinjsh me Shtetet e Bashkuara?’, duke fituar atë kohë, dhe tashmë po mendon për atë që vjen pas Trumpit.”
Z. Trump prej kohësh ka treguar afinitet për autokratët. Ai mburret rregullisht me marrëdhënien e tij me Presidentin rus Vladimir Putin. Këtë verë ai vuri në pah atë që e quajti marrëdhënien e tij të mirë me diktatorin e Koresë së Veriut, Kim Jong-un, ndërsa anuloi stërvitje ushtarake shumëvjeçare me Korenë e Jugut, aleate e SHBA-së.
Ruth Ben-Ghiat, historiane në Universitetin e Nju Jorkut që studion fashizmin dhe autoritarizmin, tha se z. Trump e ka admiruar gjithmonë z. Xi si një udhëheqës që zotëron llojin e pushtetit që ai vetë e lakmon.
Ajo vuri në dukje se deklarata apokaliptike e z. Trump muajin e kaluar, sipas së cilës “komunizmi është kërcënimi më i madh për vendin tonë në historinë e tij”, nuk pati asnjë ndikim në “servilizmin” e z. Trump ndaj udhëheqësit të një prej vendeve të fuqishme komuniste.
Ajo gjithashtu përmendi mbrojtjen më të fundit që z. Trump i bëri qeverisë kineze javën e kaluar, kur një gazetar ngriti çështjen se Kina ishte një nga vendet më shtypëse në botë për gazetarët. Z. Trump e ndërpreu pyetjen e gazetarit, duke u përgjigjur: “Epo, nuk e di për këtë. Mendoj se edhe ne jemi shtypës.” (Po atë ditë, ai do t’ua ndalonte hyrjen në territorin e Shtëpisë së Bardhë organizatave mediatike, raportimet e të cilave nuk i pëlqen.)
“Ky takim i krerëve të shteteve ka rëndësi për imazhin që krijon”, tha zonja Ben-Ghiat. “Dy udhëheqës të fuqishëm autoritarë, që takohen si të barabartë, të paktën në mendjen e Trumpit — dhe për mundësinë e marrëveshjeve të zhvilluara në mënyrë jotransparente.”
Erica L. Green është korrespondente e Shtëpisë së Bardhë për The Times, ku mbulon Presidentin Trump dhe administratën e tij.
