Në kulmin e luftës kundër Iranit, pranverën e kaluar, ushtria amerikane po përgatitej të kapte një anije kineze në ujërat e Lindjes së Mesme – për operacionin ishin mobilizuar edhe avionë. Sipas raportit të një analisti, anija e vënë në shënjestër transportonte përbërës të destinuar për një program armësh bërthamore. Por kishte vetëm një problem: pas verifikimit, memorandumi mbi të cilin mbështetej ndërhyrja, i hartuar pjesërisht nga një inteligjencë artificiale, rezultoi të ishte tërësisht i rremë. Nëse ky episod, i zbuluar vetëm së fundmi nga CNN, është i saktë, dy superfuqitë iu afruan shumë një krize diplomatike dhe, ndoshta, edhe një konflikti të armatosur, për shkak të një IA-je që kishte vepruar në mënyrë të pakujdesshme.
A do ta diskutojë Donald Trump këtë incident të enjten, më 24 shtator, me homologun e tij kinez Xi Jinping, i cili zhvillon vizitën e tij të parë në Shtëpinë e Bardhë pas 11 vjetësh? Ndoshta jo, pasi presidenti amerikan, i dobësuar nga lufta në Iran dhe rritja e çmimeve të naftës, do të jetë i interesuar ta trajtojë me kujdes bashkëbiseduesin e tij, me shpresën për të arritur përparime tregtare dhe diplomatike – në një veprim tejet të rrallë, Donald Trump madje e priti Xi-në të mërkurën kur ai zbriti nga avioni.
Njoftohet krijimi i një linje alarmi
Në një kohë kur rivaliteti teknologjik ndërmjet dy superfuqive po intensifikohet dhe po shtohen paralajmërimet apokaliptike për rreziqet e zhvillimit të vrullshëm të inteligjencës artificiale – çështja u debatua madje të mërkurën në Këshillin e Sigurimit të OKB-së – IA-ja pritet të zërë një vend shumë më qendror në diskutimet ndërmjet dy udhëheqësve sesa gjatë takimit të tyre të mëparshëm në Pekin, majin e kaluar. Ajo pritet të jetë ndër temat kryesore, krahas Lindjes së Mesme, Tajvanit dhe tregtisë, ndërkohë që armëpushimi në luftën tregtare sapo është zgjatur deri më 10 janar.
Sekretari i Thesarit, Scott Bessent, në fakt e kishte përgatitur terrenin me zëvendëskryeministrin kinez He Lifeng përpara vizitës së Xi Jinping, duke njoftuar një mekanizëm dialogu ndërmjet dy vendeve për IA-në, që do të përfshinte edhe një linjë alarmi për situata emergjente. Pekini e konfirmoi bisedën, pa u shprehur publikisht për këtë mekanizëm.
Një hap i parë inkurajues, që synon të tregojë se të dyja vendet janë të gatshme të bashkëpunojnë për të shmangur përshkallëzime të rrezikshme. «Kjo mund të duket modeste, por në të vërtetë është thelbësore! Nëse, për shembull, një sistem autonom shkakton një incident serioz të sigurisë kibernetike, është e dëshirueshme që Washingtoni dhe Pekini të kenë një mënyrë për të kuptuar se çfarë ka ndodhur, përpara se secila palë të supozojë se bëhet fjalë për një veprim armiqësor të qëllimshëm», thekson Lizzi C. Lee, studiuese në Qendrën për Analizën e Kinës të Asia Society Policy Institute.
Megjithatë, mbetet që ky projekt të shndërrohet në të ardhmen në takime konkrete dhe të ketë mbështetjen politike të udhëheqësve të dy superfuqive. Sa i përket hapit të ardhshëm, krijimit të një mekanizmi të mirëfilltë për rregullimin e IA-së ndërmjet Pekinit dhe Washingtonit, ai duket pak i mundshëm. «Sipas mendimit tim, jemi ende shumë larg një marrëveshjeje detyruese, duke pasur parasysh intensitetin e konkurrencës dhe mosbesimin e thellë ndërmjet dy vendeve», vlerëson Kyle Chan, studiues në Brookings Institution, i specializuar në zhvillimin teknologjik të Kinës.
Një «mashtrim» i ri, sipas Trumpit
Donald Trump është shprehur shumë qartë në përgjigje të thirrjeve të disa drejtuesve të sektorit – Dario Amodei i Anthropic, Sam Altman i OpenAI ose Elon Musk, grupi SpaceX i të cilit zotëron xAI – për të ndërprerë përkohësisht zhvillimet, me qëllim që të parandalohet rreziku i një IA-je që del jashtë kontrollit. Miliarderi nuk dëshiron të dëgjojë për një ngadalësim, i cili, sipas tij, do t’i mundësonte Pekinit të ngushtonte diferencën me Shtetet e Bashkuara. «Ne jemi përpara Kinës në IA… dhe, sinqerisht, dua që kështu të mbetet, sepse kushdo që fiton garën e IA-së, fiton gjithçka», këmbënguli ai, duke mos ngurruar t’i cilësonte paralajmërimet e atyre që parashikojnë katastrofë si «mashtrime» të krahasueshme me diskursin për ngrohjen globale.
As autoritetet kineze, të bindura se Shtetet e Bashkuara do të përdornin rregullime të mundshme për të frenuar ngritjen e Republikës Popullore në fushën e IA-së, nuk kanë ndërmend të ngadalësojnë. «Në Kinë vërehet një konsensus shumë i gjerë se ritmi duhet përshpejtuar. Udhëheqësit kanë frikë se mos mbeten prapa Shteteve të Bashkuara në fushën e IA-së. Ndërsa punonjësit mendojnë se IA-ja do ta ndihmojë vendin e tyre të bëhet më i fuqishëm dhe më konkurrues», përmbledh Kyle Chan.
Pekini dhe Washingtoni do ta kenë edhe më të vështirë të arrijnë një marrëveshje, pasi shqetësimet e tyre nuk janë të së njëjtës natyrë. Në Shtetet e Bashkuara, deklaratat e bëra këtë muaj nga Jacob Coxon, një inxhinier që dha dorëheqjen nga Anthropic, për kërcënimin që IA-ja paraqet për vetë mbijetesën e njerëzimit, kanë tërhequr shumë vëmendje. Në Kinë, megjithëse kanë filluar të shfaqen shqetësime, ato lidhen më shumë me qëndrueshmërinë e pushtetit të Partisë Komuniste sesa me të ardhmen e njerëzimit. Ministri i Sigurisë së Shtetit, Chen Yixin, renditi së fundmi në një revistë zyrtare rreziqet që vendi i tij ka identifikuar: ndër të tjera, ato lidhen me sigurinë politike, spiunazhin, varësinë teknologjike dhe destabilizimin e rendit shoqëror.
Të dyja vendet vazhdojnë gjithashtu të kenë mosmarrëveshje për shumë çështje. Shtetet e Bashkuara kritikojnë mekanizmin e «distilimit» që përdorin kinezët: ato janë të pakënaqura që kompanitë kineze të specializuara në IA përdorin modelet e OpenAI dhe Anthropic për të përmirësuar modelet e tyre. Nga ana e tyre, kinezët denoncojnë kontrollet mbi eksportin e teknologjive kyçe të vendosura nga amerikanët.
«Si Kina, ashtu edhe Shtetet e Bashkuara do të kenë më shumë nxitje për t’u ulur në tryezën e negociatave kur ta perceptojnë IA-në si një problem të sigurisë kombëtare», thotë Kyle Chan nga Brookings. Krahasimi me periudhën e Luftës së Ftohtë është joshës. Në të vërtetë, vetëm pas krizës së raketave ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe Kubës, e cila në vitin 1962 për pak sa nuk çoi në një përshkallëzim bërthamor, mori formë konkrete dialogu ndërmjet Amerikës dhe BRSS-së për rregullimin e armëve bërthamore, me krijimin e të famshmit «telefon të kuq».
Sot, rreziqet që lidhen me IA-në konsiderohen nga disa aktorë të sektorit, si Elon Musk, më të mëdha se ato që paraqesin armët bërthamore. Në Washington, Trump dhe Xi do të darkojnë të enjten në mbrëmje në shoqërinë e drejtuesve të mëdhenj të industrisë së IA-së – Jensen Huang i Nvidia, Sam Altman dhe Elon Musk janë të ftuar.
«Për Xi Jinping, takimi me këta drejtues i ofron një pasqyrë të drejtpërdrejtë se si sektori teknologjik amerikan e percepton Kinën, kontrollet e eksporteve, qasjen në treg dhe sigurinë e IA-së», komenton Sun Chenghao, studiues i asociuar në Qendrën për Kërkime mbi Strategjinë dhe Sigurinë të Universitetit Tsinghua. «Kjo darkë mund të shërbejë si një urë joformale ndërmjet diplomacisë dhe ekosistemit teknologjik. Ndoshta nuk do të çojë në asnjë marrëveshje, por mund ta ndihmojë secilën palë të kuptojë më mirë kufizimet dhe motivimet e palës tjetër.»
Çdo gjë që mund të ndihmojë për të shmangur në të ardhmen një zinxhir fatal përshkallëzimi është e mirëpritur./L’Express.fr
