Më shumë IA do të thotë më shumë qendra të të dhënave — dhe rrjedhimisht edhe më shumë nevojë për energji elektrike? Studiues gjermanë po punojnë për një inteligjencë artificiale më kursimtare. Tashmë janë arritur rezultatet e para të vlefshme.
Nga Judith Kösters, redaksia e klimës e ARD-së
Deri në vitin 2045, kërkesa për energji elektrike në Gjermani pritet të dyfishohet afërsisht krahasuar me sot — këtë parashikon Karsten McGovern, drejtuesi i Agjencisë së Energjisë të landit Hessen. Kjo, sipas tij, lidhet me shtimin e automjeteve elektrike, pompave të nxehtësisë — dhe, jo më pak, me prirjen drejt inteligjencës artificiale (IA) dhe nevojës gjithnjë e më të madhe për fuqi llogaritëse.
Aktualisht, më shumë se një e treta e qendrave të të dhënave të Gjermanisë ndodhen në zonën e gjerë të Frankfurtit dhe në rajonin Rhein-Main. Për më tepër, atje janë planifikuar veçanërisht shumë qendra të reja të të dhënave. Si pasojë, kërkesa për energji elektrike në Hessen mund të trefishohet, thotë McGovern. Për ta prodhuar këtë energji — pa e nxehur edhe më tej klimën — do të nevojiten dukshëm më shumë turbina me erë dhe impiante fotovoltaike.
Energjia elektrike miqësore ndaj klimës jo vetëm që duhet të prodhohet, por duhet edhe të transportohet deri te qendrat e të dhënave — njësoj si te familjet dhe kompanitë. Për këtë, thekson McGovern, nevojiten urgjentisht linja të reja dhe një rrjet elektrik i rinovuar rrënjësisht.
Rasti testues i IA-së në një uzinë çeliku
Megjithatë, vendimtare është edhe sasia e energjisë që do të kërkojnë qendrat e reja të të dhënave. Kjo mund të ndikohet në masë të madhe, thotë Wolfgang Maaß, profesor i informatikës ekonomike në Universitetin e Saarland-it dhe drejtor shkencor i Qendrës Gjermane të Kërkimit për Inteligjencën Artificiale (DFKI). Në eksperimente, një ekip i DFKI-së arriti, me modele IA-je më kursimtare dhe me të njëjtën performancë, ta ulë konsumin e energjisë elektrike me gati 90 për qind.
Një projekt kërkimor për këtë çështje u zhvillua në Stahl-Holding-Saar. Në këtë kompani, skrapi i çelikut kontrollohet dhe klasifikohet për t’u ricikluar. Për këtë duhej të ndihmonin dronë të kontrolluar nga IA-ja. U kërkua një model IA-je që të njihte në mënyrë të besueshme lloje të ndryshme të skrapit metalik, por që njëkohësisht të funksiononte me fuqi llogaritëse të kufizuar. Kjo është gjithashtu e rëndësishme që bateria e dronit të mos shkarkohet shumë shpejt.
“Ka mijëra modele për analizën e imazheve”, thotë Maaß. Fillimisht duhej të përcaktohej se cilët parametra ndikojnë në konsumin e energjisë. Për këtë pyetje specifike, më parë pothuajse nuk kishte fare kërkime, thotë drejtori i DFKI-së.
Në një hap të dytë, ekipi i drejtuar nga Maaß po përpiqet aktualisht t’i transferojë këto njohuri në funksionimin e qendrave të mëdha të të dhënave. Ata po e testojnë këtë në bashkëpunim me kompaninë T-Systems në një qendër të të dhënave. Synimi është që potenciale të ngjashme kursimi me ato të arritura te dronët të realizohen edhe “për qendra shumë të mëdha të të dhënave me 10.000 karta grafike”.
Edhe kompanitë e mëdha duan të punojnë me më pak energji
Si mund të bëhen IA-ja dhe modelet llogaritëse në përgjithësi më kursimtare dhe më efikase? Ndërkohë, thotë Maaß, kjo pyetje po i preokupon edhe kompanitë e mëdha të IA-së. Edhe te modelet standarde të inteligjencës artificiale, kohët e fundit janë bërë disa përparime në aspektin e efikasitetit.
Kur ChatGPT doli në treg disa vite më parë, shpjegon Maaß, praktikisht në çdo kërkesë aktivizohej i gjithë modeli në qendrën e të dhënave — me një konsum përkatësisht të madh të energjisë. Sot, operacionet llogaritëse janë më të fokusuara dhe, për rrjedhojë, më kursimtare.
Bumi i ndërtimit rrezikon t’i përpijë përfitimet nga efikasiteti
Sipas Maaß-it, ndoshta përparimin më të madh të kohëve të fundit e ka sjellë modeli kinez i IA-së DeepSeek R1: “Ai doli vitin e kaluar në Kinë, u zhvillua nga një kompani e vogël dhe u financua nga një investitor i panjohur”, shpjegon Maaß. Ideja bazë e kësaj qasjeje është që modeli i madh të ndahet në shumë “ekspertë” të vegjël që komunikojnë me njëri-tjetrin.
“Kjo kërkon dukshëm më pak energji”, thotë Maaß. Ai e krahason këtë me situatën e mëposhtme: Kur një njeri shikon rrugën dhe truri përcakton se çfarë po sheh, “atëherë truri ynë, në mënyrë të arsyeshme, nuk e bën këtë me 100 për qind të kapacitetit llogaritës”. Përkundrazi, sipas Maaß-it, në terma të përafërt përdor më shumë rreth pesë për qind. Në një shkallë të tillë funksionojnë edhe modelet e reja të IA-së.
Konsum i jashtëzakonshëm i ujit — ndërkohë që rezervat janë të kufizuara
Megjithatë, ndërtimi i qendrave të të dhënave vazhdon. Me sa duket, kërkesa për gjithnjë e më shumë fuqi llogaritëse rrezikon t’i përpijë menjëherë sërish përfitimet e arritura nga efikasiteti.
Etja për energji e qendrave të të dhënave nuk është problemi i vetëm: Për ftohje, ato konsumojnë gjithashtu shumë ujë — dhe kjo në një kohë kur verat po bëhen gjithnjë e më të nxehta dhe ka mungesë të ujit të pijshëm.
Prandaj, pyetja qendrore, sipas Maaß-it, është: “Si i trajtojmë të mirat e përbashkëta si ajri, uji dhe energjia elektrike?” Në Evropë, ekziston një prirje për t’i konsideruar këto të mira të përbashkëta si më të kufizuara sesa në SHBA — dhe kjo, sipas tij, është diçka e mirë.
Maaß është i bindur se, nëse kompanitë do të përfshinin në përllogaritjet e tyre dioksidin e karbonit, ujin dhe nxehtësinë e tepërt, atëherë do të ndryshonte edhe modeli i biznesit. Ai shpreson që, si pasojë, algoritmet më efikase të luajnë një rol më të madh.
Pranimi i faktit se energjia elektrike dhe uji janë të mira të kufizuara dhe të çmuara, në fund do t’i hapë rrugën një IA-je më kursimtare, më inteligjente dhe më të mirë, shpreson Maaß. Ai thotë se ka besim të plotë te inxhinierët gjermanë dhe evropianë të teknologjisë së informacionit.
Dhe — me një thumb të vogël në drejtim të Berlinit — sipas tij, nëse axhenda e teknologjisë së lartë e qeverisë federale nuk do të mbështeste kërkimet vetëm në fushat e hapësirës, mekanikës kuantike dhe fuzionit bërthamor, por edhe kërkimin për një IA inteligjente dhe më të qëndrueshme, përparimi drejt inteligjencës artificiale kursimtare do të ishte edhe më i shpejtë./tagesschau.de
