Një procesor kuantik i kompanisë amerikane IBM ka arritur të realizojë për vetëm 19 sekonda një detyrë llogaritëse për të cilën superkompjuterit konvencional Frontier, sipas vlerësimeve të studiuesve, do t’i nevojiteshin rreth 110 vjet. Rezultati përfaqëson një zhvillim të rëndësishëm në informatikën kuantike, megjithëse shkencëtarët paralajmërojnë se krahasimi vlen për një eksperiment të specializuar dhe jo për të gjitha llojet e llogaritjeve.
Një milion rezultate në vetëm 19 sekonda
Procesori i përdorur në eksperiment quhet IBM Quantum Nighthawk r2. Ai përmban 120 kubitë (qubits), njësitë themelore të informacionit kuantik, dhe mund të përdoret nëpërmjet platformës kompjuterike në renë digjitale të IBM-së.
Eksperimenti u realizua nga një ekip studiuesish i udhëhequr nga fizikani Tigran Sedrakyan, i kompanisë amerikane BlueQubit.
Për testimin, shkencëtarët përdorën 61 nga 120 kubitët e procesorit, duke i përfshirë në një varg operacionesh kuantike të përzgjedhura në mënyrë të rastësishme.
Kjo metodë, e njohur si random-circuit sampling, ose marrja e mostrave nga qarqet kuantike të rastësishme, përdoret për të vlerësuar aftësinë e procesorëve kuantikë për të realizuar detyra që janë jashtëzakonisht të vështira për t’u simuluar me kompjuterë klasikë.
Studiuesit testuan qarqe me kompleksitet gjithnjë e më të madh, deri në 40 cikle operacionesh.
Rezultati më domethënës u arrit në ciklin e 36-të, kur procesori realizoi 918 porta kuantike me dy kubitë dhe prodhoi një milion mostra brenda 19 sekondave.
Pse një superkompjuteri mund t’i duheshin 110 vjet?
Për të vlerësuar kompleksitetin e eksperimentit, studiuesit analizuan se sa operacione do të kërkonte riprodhimi klasik i rezultateve të tij.
Sipas modelit të përdorur, një superkompjuter konvencional do të duhej të kryente afërsisht 1,2 × 1027 operacione llogaritëse.
Duke marrë për bazë kapacitetin përpunues të superkompjuterit amerikan Frontier, studiuesit përllogaritën se kjo detyrë mund të kërkonte rreth 110 vjet.
Megjithatë, kjo kohë nuk është matur duke e ekzekutuar realisht eksperimentin në Frontier. Ajo është një vlerësim teorik, i bazuar në një metodë të caktuar simulimi dhe në supozime për performancën dhe kujtesën kompjuterike.
Algoritmet klasike më efikase mund ta zvogëlojnë ndjeshëm këtë kohë në të ardhmen.
Çfarë janë kubitët dhe si ndryshojnë nga bitët tradicionalë?
Kompjuterët klasikë e përpunojnë informacionin nëpërmjet bitëve, të cilët marrin vlerën 0 ose 1.
Kompjuterët kuantikë përdorin kubitë, të cilët mund të ekzistojnë në një gjendje të quajtur superpozicion kuantik.
Kjo do të thotë se një kubit mund të përfaqësohet nga një kombinim kuantik i gjendjeve 0 dhe 1 deri në momentin e matjes.
Një tjetër veçori është ndërthurja kuantike, përmes së cilës gjendjet e kubitëve mund të lidhen në mënyra që nuk kanë ekuivalent të drejtpërdrejtë në informatikën klasike.
Këto karakteristika u mundësojnë algoritmeve të caktuara kuantike të shfrytëzojnë interferencën dhe korrelacionet kuantike për të zgjidhur kategori specifike problemesh me efikasitet potencialisht më të lartë.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë se kompjuterët kuantikë shqyrtojnë automatikisht çdo zgjidhje të mundshme njëkohësisht ose se janë më të shpejtë në çdo detyrë.
Pse procesorët kuantikë kërkojnë ftohje ekstreme?
Procesorët kuantikë superpërçues, si Nighthawk r2, kërkojnë temperatura jashtëzakonisht të ulëta për të funksionuar në mënyrë të qëndrueshme.
Ata vendosen në sisteme të specializuara ftohjeje, të njohura si frigoriferë hollimi kriogjenik, të cilat arrijnë temperatura shumë pranë zeros absolute.
Kjo është e domosdoshme për të kufizuar ndikimet termike që mund të prishin gjendjet delikate kuantike dhe të shkaktojnë gabime gjatë llogaritjeve.
IBM njoftoi më 31 gusht 2026 se Nighthawk r2 mund të realizojë mbi 100 mijë qarqe kuantike në sekondë, duke arritur një kapacitet përpunimi deri 25 herë më të madh se familja e mëparshme e procesorëve IBM Heron, sipas metrikës së përdorur nga kompania.
Çfarë rëndësie ka ky rezultat për të ardhmen?
Informatika kuantike konsiderohet një fushë me potencial të madh për kërkime shkencore dhe aplikime industriale.
Në të ardhmen, procesorë kuantikë më të fuqishëm dhe më të besueshëm mund të ndihmojnë në simulimin e molekulave, studimin e materialeve, zhvillimin e barnave dhe zgjidhjen e disa problemeve matematikore e optimizuese.
Megjithatë, eksperimentet e specializuara si ky i Nighthawk r2 nuk provojnë se procesorët kuantikë kanë arritur tashmë përparësi praktike në të gjitha këto fusha.
Një dallim i rëndësishëm është se rezultatet e eksperimentit u publikuan më 23 shtator 2026 në platformën shkencore arXiv dhe, sipas informacionit të publikuar, studimi nuk kishte kaluar ende procesin formal të vlerësimit nga ekspertë të pavarur shkencorë.
Autorët e paraqesin eksperimentin si një demonstrim të përparësisë llogaritëse kuantike në një test standard të marrjes së mostrave nga qarqe të rastësishme, në një procesor të aksesueshëm përmes shërbimeve komerciale në renë digjitale.
Rëndësia e tij qëndron jo vetëm te shpejtësia e raportuar, por edhe te mundësia që studiues të tjerë të riprodhojnë dhe verifikojnë eksperimentin.
Burimet
- arXiv – Studimi origjinal shkencor, 23 shtator 2026
- IBM Quantum – Dokumentacioni teknik i Nighthawk r2
- ScienceAlert – Raporti për eksperimentin kuantik
- BILD – Rainer Schuldt, 30 shtator 2026
