Ndryshe nga qentë, macet zakonisht nuk shfaqin ribashkime entuziaste apo skena të zhurmshme gëzimi. Mënyra e tyre e lidhjes është më e heshtur, më e imët dhe shpesh më e vështirë për t’u interpretuar. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se nuk krijojnë lidhje të thella me njerëzit që kujdesen për to. Etologjia felinë prej vitesh po e rrëzon idenë e maces së ftohtë dhe të vetë-mjaftueshme, duke treguar se këto kafshë janë të afta të ndërtojnë lidhje të qëndrueshme, të bazuara në besim, parashikueshmëri dhe ndjenjë sigurie.
Çfarë është “imprinting”-u te macet
Në etologji, imprinting-u përshkruan një proces që ndodh gjatë një periudhe të hershme të zhvillimit, kur një kafshë mëson kush është i sigurt, kush i përket mjedisit të saj shoqëror dhe si duhet të lidhet me të. Te macet, kjo fazë ndodh përafërsisht nga java e dytë deri në të shtatën e jetës. Gjatë kësaj kohe, përvojat pozitive ose negative me mace të tjera, njerëz dhe mjedisin lënë gjurmë afatgjata.
Specialistja e sjelljes së maceve, Cristin Tamburo, e cituar nga portali Kinship, thekson se imprinting-u te macet nuk është i barabartë me “dashurinë” në kuptimin njerëzor, por me një bazë të thellë besimi. Një mace që ka krijuar imprinting me një person e njeh atë si pjesë të mjedisit të saj të sigurt, dikë të parashikueshëm, jo kërcënues dhe të rëndësishëm për mirëqenien e saj.
Kjo shpjegon pse sot termi përdoret më lirshëm për të përshkruar lidhje të forta edhe te macet e rritura. Teknikisht nuk është i njëjti imprinting i hershëm, por një marrëdhënie funksionale afeksioni, e ndërtuar përmes kujdesit, qëndrueshmërisë dhe respektimit të kufijve të kafshës.
Afërsia si shenjë sigurie, jo varësie
Një nga treguesit më të qartë të kësaj lidhjeje është kërkimi i afërsisë. Disa mace ndjekin personin e tyre të referencës nëpër shtëpi, ulen pranë tij kur punon ose zgjedhin të ndajnë hapësira pushimi. Nga jashtë mund të duket si varësi, por nga këndvështrimi etologjik shpesh është e kundërta: reflektim i një kafshe që ndihet aq e sigurt sa të ulë vigjilencën.
Të flesh pranë dikujt, për shembull, nënkupton cenueshmëri. Një mace që e zgjedh këtë po tregon se nuk e percepton atë prani si kërcënim, por si pjesë të strehës së saj. E njëjta vlen për sjellje si brumosja me putra, pastrimi i drejtuar ndaj personit ose kontakti trupor vullnetar.
Komunikim i veçantë
Shumë kujdestarë vërejnë se macja e tyre duket se ka një mënyrë të veçantë të “foluri” me ta. Kjo nuk është rastësi. Macet e rritura rrallë mjaullijnë mes tyre; këtë vokalizim e përdorin kryesisht për të komunikuar me njerëzit. Në disa raste, ato zhvillojnë repertorë të veçantë tingujsh të drejtuar vetëm ndaj një personi, çka tregon mësim shoqëror dhe vëmendje të individualizuar.
Këtyre u shtohen sinjale më pak të zhurmshme, por po aq domethënëse, si mbyllja e ngadaltë e syve, qëndrimi trupor i relaksuar apo shfaqja e barkut. Ky i fundit shpesh keqinterpretohet si ftesë për prekje, ndërsa në të vërtetë është shenjë besimi, jo kërkesë për kontakt. Nëse ne e shkelim vazhdimisht këtë kufi duke e prekur barkun, macja do të ndalojë së shfaquri këtë sjellje, sepse besimi është cenuar.
Kur mungesa shkakton shqetësim
Te disa mace, kjo lidhje e ngushtë shfaqet edhe si parehati kur personi i referencës mungon. Nuk bëhet domosdoshmërisht fjalë për ankth patologjik, por për një reagim emocional ndaj prishjes së rutinës. Kinship thekson se ky fenomen është vërejtur më shpesh te macet e adoptuara gjatë pandemisë, të mësuara me prani të vazhdueshme njerëzore.
Këtu duhet bërë një sqarim: një mace që na kërkon ose bëhet e shqetësuar në mungesën tonë nuk po tregon varësi emocionale, por po reagon ndaj një ndryshimi në një mjedis që e konsideronte të qëndrueshëm. Dallimi qëndron nëse ky shqetësim është i përkohshëm apo ndikon në mirëqenien e përgjithshme.
A ndikojnë mosha ose raca?
Socializimi i hershëm është shumë i rëndësishëm, por jo përcaktues absolut. Edhe macet e rritura mund të krijojnë lidhje shumë të forta me një person të vetëm, sidomos nëse kanë përjetuar braktisje, stres ose mungesë stabiliteti. Në këto raste, kujdestari që ofron ushqim, qetësi dhe parashikueshmëri bëhet pika kryesore e sigurisë.
Disa raca të përzgjedhura për shoqërueshmëri priren të kërkojnë më shumë ndërveprim njerëzor, por raca nuk e përcakton vetë llojin e lidhjes. Historia individuale ka shumë më tepër peshë sesa gjenetika.
Lidhja nuk është posedim
Një nga mesazhet më të qarta të Cristin Tamburo është se lidhja forcohet kur respektohen ritmet dhe kufijtë e maces. Të detyrosh kontaktin, të pushtosh hapësirën e saj ose të interpretosh çdo sinjal si shfaqje dashurie, e dëmton besimin në vend që ta forcojë.
Macet që ndërtojnë marrëdhënie të sigurta me njerëzit e bëjnë këtë sepse kanë lirinë të zgjedhin: të afrohen, të largohen, të ndërveprojnë ose jo. Kjo aftësi për të vendosur vetë është themeli i afeksionit.
Të kuptosh lidhjen felinë pa e humanizuar
Të thuash se një mace është “imprintuar” me dikë mund të jetë një mënyrë e dobishme për të shpjeguar një marrëdhënie të veçantë, për sa kohë nuk shndërrohet në projeksion emocional. Nga këndvështrimi i shkencës së sjelljes, kemi të bëjmë me një kafshë që ka mësuar se është e sigurt, se prania e atij personi është e parashikueshme dhe se nuk ka nevojë të jetë në alarm të vazhdueshëm – një shprehje shumë më e fortë afeksioni në botën e maceve sesa çdo demonstrim i zhurmshëm dashurie.
