Intervista: Vuk Drašković për kujtimin e 9 marsit 1991, krahasimin me protestat e sotme, ndikimin rus dhe përgjegjësinë personale
Këtë pjesë e fillojmë me një citat, ndërsa kujtimin e shndërroj në shkronja fjalësh, jam larg më shumë se tre dekada nga 9 marsi ’91. Ajo datë u bë kulti dhe do t’i mbijetojë pjesëmarrësve dhe organizatorëve – së vërtetës dhe të pavërtetës, ndërsa e pavërteta është më së shumti për demonstratat më të mëdha në historinë e Beogradit dhe Serbisë.
Me këto fjalë të Vuk Drašković, ish-udhëheqësit të Lëvizjes Serbe të Ripërtëritjes (SPO), filluam bisedën për ditën që ndryshoi skenën politike të Serbisë. Saktësisht 35 vjet më vonë, Drašković për Insajderin foli për ngjarjet që paraprinë protestat e para të mëdha rrugore në Serbi pas futjes së sistemit shumëpartiak, për rrëzimin e regjimit mediatik, por edhe për paralelet me revoltën studentore të sotme, ndikimin rus dhe gabimet e tij politike.
Insajder: Z. Drašković, faleminderit për kohën tuaj. Le të fillojmë me vetë simbolin e protestës – “Mitingu kundër yllit me pesë cepa”. Si e simbolizoi Miloševiç atë yll, duke qenë se ai vetë notonte në valën e nacionalizmit?
Vuk Drashkoviq: Më lejoni të filloj edhe unë me një citat, të Ratko Millosh Cënjanski: “Në Serbi harrohet shpejt”. Kur bëhet fjalë për 9 marsin, shumë gjëra janë harruar ose varrosur. Nuk gaboj nëse them se 9 marsi ’91 u paralajmërua më 11 tetor ’90 në mitingun e SPO-së në Fushën e Nishit. Atëherë thashë: nëse Serbia në zgjedhjet e dhjetorit voton për Miloševiçin dhe SPS, shpejt do të na fusin në luftë për vrasjen e Jugosllavisë. Thashë se do të luftojmë kriminalisht, në turpin e historisë sonë, se do të shpallemi komb, anëtarët e të cilit kryen gjenocid, do të përfundojmë në burg ndërkombëtar, të izoluar dhe në fund nën qilimat e bombave ndërkombëtare. Fatkeqësisht, Serbia votoi për ta dhe dyert e ferrit u hapën.
Çfarë ishte 9 marsi? Ishte një fitore e madhe. Të gjitha kërkesat tona u plotësuan brenda dy ditësh – ranë katër redaktorë, drejtori i televizionit, ministri i policisë dha dorëheqjen. Mediat në Serbi ishin plotësisht të lira për dy-tre muajt e ardhshëm. Aq të lira sa “Politika” dhe “Borba” botuan në të njëjtën ditë tekstin tim kundër Dobrica Ćosić, në të cilin shkrova një fjali që nuk ma fali kurrë: “I dashur Dobrica, pas ‘Galeb’, ç’të duhet ‘Çamci’ nga Pozharevci?”
Por, më e rëndësishmja nga rëndësia historike është ajo që pasoi. Ajo humbje e Millosheviqit dhe media e çliruar sollën në Beograd sekretarin amerikan të shtetit, James Baker, 15 orë më vonë. Ai në Pallatin e Federatës ofroi – garantoi – ndërprerjen e përleshjeve dhe shpëtimin e Jugosllavisë nga lufta. Ofroi që Jugosllavia brenda dy, maksimumi tre muajve, të bëhej anëtare e Komunitetit Evropian dhe aleancës së NATO-s, me një donacion prej 5 miliardë dollarësh të asaj kohe për demokratizim. Millosheviçi dhe gjeneralët thanë “jo” të prerë. Ata tashmë po përgatiteshin të ndihmonin grushtin e shtetit në Moskë. Tudjmani gjithashtu tha “jo”, sepse kjo do të ishte fundi i ëndrrave të tij për Kroacinë e pavarur. Dhe Milan Kuçan i tha Bakerit atëherë fjalë profetike: “Ne duam Evropën, por ju na ofroni iluzion, sepse për sa kohë në Serbi është rendi anti-perëndimor, nga kjo nuk do të ketë asgjë.”
Insajder: Duke u kthyer te protestat rrugore, kolegu juaj, i ndjeri Dušan Mašić, përshkruante se si më 10 mars, kur ju u arrestuat dhe kur tanket dolën në rrugë, gjithçka dukej si gjendje e jashtëzakonshme. Kush ju arrestoi?
Vuk Drashkoviq: Më arrestoi Nane Rorić, shefi i atëhershëm i rojes personale të Millosheviqit, në Kuvendin e Serbisë. Duhet thënë, u soll korrekt.
Insajder: Duke parë protestat e sotme, nuk kemi tanke, por kemi topa zëri dhe vdekje të pazgjidhura. Si e shihni Serbinë e sotme në krahasim me vitin 1991? Njerëzit në rrugë sot etiketohen si “ustashë”.
Vuk Drashkoviq: Kjo është kryesore. Unë para 9 marsit në TV Beograd, atë “TV Bastijë”, u quajta njeri që bashkëpunon me regjimin proustash të Franjo Tudmanit. Fjala “ustashë” ka kuptimin më morbid në gjuhën serbe. Askush nuk mund të pandante se do të vinte koha e sotme, që gjysma më e madhe e Serbisë – e ardhmja e saj, Serbia e re dhe më e zgjuar – të shpallet ustashe. Kjo është diçka që nuk do të harrohet e as falet.
Krahasimi i 9 marsit ’91 dhe revoltës së sotme është i pamundur, gjithçka është ndryshe. Atëherë ekzistonte BRSS, Jugosllavia, nuk kishte BE. Sot Serbia është e rrethuar nga të gjitha anët nga vendet e NATO-s dhe BE-së, dhe përsëri është kundër BE-së dhe NATO-s. Sigurisht që kemi miq në Rusi, por ata miq atje janë në kampe përqendrimi. Ata nuk guxojnë të flasin, sepse do të përfundonin si Navalny ose Nemcov. Unë nuk besoj te miqtë në shtetet despotic si Kina apo Irani. E di se shumica e njerëzve në ato vende janë të munduarit më të mëdhenj nga ato regjime.
Insajder: Pse bota është e përmbajtur sot ndaj Serbisë, ndryshe nga viti 1991 kur Baker ofroi një opsion?
Vuk Drashkoviq: Sepse askush nuk është i verbër. Në Bruksel dhe Uashington shohin se disponimi anti-amerikan dhe anti-evropian në Serbi është më i madh se në Iran apo Korenë e Veriut. Kjo nuk është faji i Amerikës, por i propagandës dhe lobotomisë vendase. 90% e serbëve sot besojnë fort se Amerika dhe Brukseli shkatërruan Jugosllavinë. Ajo lobotomi zgjat me dekada.
Insajder: Para se të kalojmë te e tashmja, më duhet t’ju pyes për marrëdhënien tuaj me pushtetin. Deri në vitin 2014, ju keni mbështetur Aleksandar Vuçiqin. Në bazë të çfarë i besuat?
Vuk Drashkoviq: Unë mbështeta angazhimin e tij publik për rrugën evropiane. I besova sepse më bindi në bisedë, madje shkroi një tekst autoritar për “Danas” në të cilin pranoi gabimet e viteve ’90, madje edhe se partia e tij dhe Millosheviçi nuk ishin të vetëdijshëm për rënien e Murit të Berlinit. Nëse dikush që ishte në qendër të së keqes e kupton dhe e pranon këtë, mendoj se duhet besuar. Fatkeqësisht, u tregua se ajo politikë nuk ishte evropiane.
Insajder: Studentët sot po protestojnë. Sa dinë ata për 9 marsin dhe a gjejnë frymëzim në të?
Vuk Drashkoviq: Unë kam vetëm lidhje emocionale me ta. Jam në anën e kësaj rinitë që trazoi ujin e ndenjur, çliroi Serbinë nga frika dhe zgjoi shpresën. Lidhja ime me ta janë ditët e mia studentore dhe revolta e ’68, kur u plagosa për herë të parë nga një tullë e policisë. Megjithatë, ka një ndryshim të madh. Atëherë Tito ishte gjallë. Ne quheshim turmë, por ai heshti dhe më pas pas shtatë ditësh doli me fjalët: “Vendi që ka një rini të tillë, duhet të jetë i lumtur për të. Studentët kanë të drejtë, unë i lutem të më ndihmojnë.” Kjo ishte shtetërore. Profesori im Andrija Gams nuk u pushua nga puna për fjalimin e tij për lirinë, as nuk u quajt ustash. Sot gjithçka është ndryshe.
Insajder: Për 35 vjet, Millosheviçi vdiq i padënuar, nipi i tij është në Kuvend, bashkëpunëtorët tuaj u vranë. Çfarë thotë kjo për shoqërinë tonë?
Vuk Drashkoviq: Serbia është sot aty ku ishte dhe në një pozitë edhe më të keqe, si në qershorin e ’91 kur i tha “jo” Bakerit. Para disa ditësh më pyetën të përmbledh në një fjali se çfarë është Serbia sot. Ja: *Një shtet i robëruar nga KGB-ja, i cili fitoret e tij më të mëdha historike nga fillimi i shekullit të 20-të i shndërroi në disfata historike dhe turp, duke jetuar tragjedinë që fajtorët për atë disfatë të festohen si heronj kombëtarë.*
Insajder: Ku i shihni burimet e ndikimit rus, atë KGB?
Vuk Drashkoviq: Në kontrollin e gjithçkaje. Përgjigjen më të mirë e dha Jovica Stanisic: “Nuk sundojnë partitë, nuk ka qeveri, nuk ka presidentë. Për gjithçka vendos Udba (UDBA).” Dhe shërbimi i sotëm i përmbahet rregullave të ’45 që mori nga NKVD, përmes KGB-së deri te GRU dhe FSB i sotëm. Ndryshojnë emrat, nuk ndryshon thelbi. Është një leviatan i së keqes që i frikësohet lirisë.
Insajder: A ju vjen keq që nuk vazhduat veprimtarinë opozitare?
Vuk Drashkoviq: Nuk e kam lënë kurrë. Edhe në vitet kur më akuzonin se nuk ndahesha nga Vuçiqi, isha opozita e vetme për shumë gjëra. Publikisht dola me qëndrimin se Serbia duhet të jetë bashkë-sponsor i rezolutës për gjenocidin në Srebrenicë. Si dikush që shkruan për vuajtjet e serbëve në Luftën e Dytë Botërore, e di më së miri sa e thellë është ajo plagë. Në emër të dhimbjes së atyre viktimave, duhet të shprehim dhembje edhe për viktimat e vrarë nga dora e atyre që turpëruan emrin tonë. Gjykimet gjyqësore duhen respektuar, e drejta ndërkombëtare është mbi atë vendase.
Insajder: Thuhet se nacionalizmi i viteve ’80 filloi nga kisha dhe kultura, ndër të tjera edhe nga romanet tuaja. Sa përdoren ato trauma sot për qëllime populiste?
Vuk Drashkoviq: Romani im “Thika” është romani më i madh anti-luftës. Ata që nuk e kanë lexuar kurrë e shpallën diçka që nuk është. Në të, një hoxha musliman kryqëzohet në vendin e krimit ustash. Danko Popoviq ishte shkrimtar i shkëlqyer. Por, po ju pyes – kush e rrënoi Jugosllavinë? E rrënojnë “Dorëziqtë” e ringjallur, zilotët në Kishën Ortodokse Serbe, në Akademi, në Shoqatën e Shkrimtarëve. Të njëjtit që edhe sot nuk e lejojnë Serbinë të lëvizë drejt Evropës dhe Perëndimit. Kjo është shumë e rëndësishme.
Insajder: Në fund, me përvojën tuaj të madhe politike, cila është ultima culpa juaj? Ku gaboi SPO? Çfarë ju dobësoi?
Vuk Drashkoviq: (Rëndë) Goditja më e tmerrshme e UDB-së ndaj SPO-së ndodhi në fund të ’93 me vrasjen e katër prej më të dashurve të mi në autostradën e Ibrit, mes tyre vëllai i gruas sime. Është e dhimbshme për mua që asnjë nga aleatët e mi nga koalicioni “Së bashku” nuk erdhi në varrim as nuk shprehu ngushëllime. Arsyetimi ishte – Vuk tradhtoi Gjindjiqin. Nuk e kontestoj se ishte një lloj tradhtie, por Gjindjiqi tradhtoi historikisht në mënyrë të pafalshme duke prishur marrëveshjen për paraqitje të përbashkët në zgjedhjet vendimtare. Ata bojkotuan fitoren që e mbanim në duar. Atëherë ra Kosova. Sikur të mos kishin bojkotuar, nuk do të kishte koalicion të kuq e zi, bomba të NATO-s dhe humbje të Kosovës.
Gjëja e dytë, unë formova DOS-in, shkrova programin, grumbullova të gjithë. Përveç Gjindjiqit, të gjithë erdhën. Kur Millosheviçi dërgoi vrasësin tek unë në Budva dhe më plagosi, askush nga liderët e DOS-it, përveç Zarko Korac, nuk ngriti telefonin të pyeste si jam. Përkundrazi, lanë thashetheme se unë qëllova veten për të rritur rejtingun. Brenda dy muajsh, 600,000 votues tradicionalë e braktisën SPO-në. E vranë ata njëjtët kriminelë që kryen masakrën në autostradën e Ibrit dhe që vranë Ivan Stamboliqin dhe Sllavko Ćuruvijën.
Insajder: Faleminderit shumë për këtë bisedë të sinqertë për Insajder televizion./Ne shqip nga TetovaNews
