Intervista e Menduh Thaçit te “Dialog te LAJMI” nuk është thjesht një paraqitje politike e radhës. Ajo është një rrëfim i gjatë autobiografik, një përpjekje për rishkrim të rolit të tij në historinë politike shqiptare në Maqedoninë e Veriut dhe një akt publik vetëmbrojtjeje pas më shumë se tri dekadash përplasje, akuza, aleanca, ndarje dhe rikthime politike. Që në hyrje, Sefer Tahiri e vendos Thaçin në kontekstin e historisë politike shqiptare: nga dalja në skenë në fillim të viteve ’90, roli në PPD, themelimi i PDSH-së dhe raporti i gjatë me ngjarjet kryesore të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut.

Thelbi i intervistës është ky: Menduh Thaçi përpiqet të shpjegojë se pse, sipas tij, vendimet e tij politike që në pamje të parë duken kontradiktore — luftë e ashpër me Ali Ahmetin, pastaj bashkëpunim me të; opozitarizëm i fortë, pastaj hyrje në marrëveshje; afërsi historike me VMRO-në, pastaj negociata me faktorë të tjerë — kanë qenë pjesë e një logjike më të madhe: ruajtja e shqiptarëve nga përçarja, shmangia e konfliktit të brendshëm dhe mbajtja gjallë e PDSH-së si subjekt politik.

1. Intervista si rrëfim për vetveten

Menduh Thaçi nuk del në këtë intervistë vetëm për të komentuar zhvillimet aktuale. Ai del për të dhënë versionin e tij të historisë. Kjo është shumë e rëndësishme, sepse e gjithë intervista ndërtohet mbi pyetjen: “Kush është Menduh Thaçi i vërtetë?”

Ai nuk e pranon portretin që, sipas tij, ia kanë ndërtuar kundërshtarët, shërbimet, mediat dhe rivalët politikë. Në disa pjesë, ai e paraqet veten si politikan të keqkuptuar, të demonizuar, por edhe si njeri që ka marrë mbi vete barrë historike. Ai thotë se ndaj tij janë përdorur akuza të rënda: lidhje me Arkanin, afërsi me shërbime maqedonase e serbe, deklarata të pavërtetuara për Mijallkovin, madje edhe kërcënime për likuidim fizik. Sipas tij, këto nuk kanë qenë vetëm sulme politike, por përpjekje për “dehumanizim” dhe për ta bërë objekt të pranueshëm për eliminim politik ose fizik.

Në këtë kuptim, intervista është një akt rehabilitimi personal. Thaçi nuk kërkon vetëm të bindë publikun se ka pasur të drejtë; ai kërkon të bindë publikun se shumë prej gjërave që janë thënë për të kanë qenë konstruksione të qëllimshme.

2. Shkupi si boshti i çështjes shqiptare

Një nga idetë më të rëndësishme në fillim të intervistës është roli i Shkupit. Thaçi thotë se beteja historike e shqiptarëve nuk fitohet vetëm përmes qyteteve apo zonave veç e veç, por përmes kërkesave kolektive. Ai e sheh Shkupin si pikën finale të zgjidhjes së çështjes shqiptare në Maqedoninë e Veriut.

Kjo është një tezë me peshë politike. Për Thaçin, Shkupi nuk është vetëm kryeqytet administrativ, por qendra ku përcaktohet statusi real i shqiptarëve. Ai nënkupton se nëse shqiptarët dobësohen në Shkup, dobësohet edhe pesha e tyre shtetformuese. Prandaj, kur flet për Shkupin, ai nuk flet thjesht për demografi, por për strategji kombëtare.

Kjo ide është e vjetër në diskursin politik shqiptar në Maqedoninë e Veriut: Tetova mund të jetë qendër politike e shqiptarëve, por Shkupi është vendi ku matet fuqia shtetërore. Thaçi e shpreh këtë shumë qartë kur thotë se kush nuk është i vetëdijshëm për këtë, nuk duhet të merret me politikë.

3. Raporti me Ali Ahmetin: armiqësi, pragmatizëm dhe mosbesim

Pjesa më e fortë e intervistës është raporti i Thaçit me Ali Ahmetin. Ky raport është i ndërtuar mbi tri shtresa: konfliktin, nevojën për bashkëpunim dhe mosbesimin e vazhdueshëm.

Thaçi pranon se ka pasur momente bashkëpunimi me Ali Ahmetin, por e paraqet këtë jo si afërsi personale apo pajtim politik të plotë, por si domosdoshmëri në rrethana të rënda. Ai thotë se me “të tjerët” e preferon përballjen deri në fund, por jo me shqiptarët. Sipas tij, konflikti i skajshëm mes shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut nuk është i njëjtë si në Shqipëri apo Kosovë, sepse këtu ai shumëfishohet nga institucionet dhe shërbimet maqedonase.

Kjo është një tezë qendrore: Thaçi e sheh konfliktin shqiptar-shqiptar në Maqedoninë e Veriut si rrezik strategjik, jo vetëm si garë demokratike. Për këtë arsye, ai përpiqet ta arsyetojë bashkëpunimin me Ahmetin si masë mbrojtëse ndaj copëtimit politik shqiptar.

Megjithatë, gjuha e tij ndaj Ahmetit mbetet shumë e ashpër. Ai e akuzon se ka ardhur në pushtet me gjak, ndërsa vetë thotë se ka kërkuar vetëm vota. Ky kontrast është boshti moral që Thaçi mundohet ta ndërtojë: ai si politikan i votës, Ahmeti si politikan i luftës. Kjo është një vijë e vjetër ndarëse mes PDSH-së dhe BDI-së, por në këtë intervistë Thaçi e rikthen me intensitet të madh.

4. Viti 2001: pika më e ndjeshme e intervistës

Kur flet për vitin 2001, Thaçi përpiqet të rishpjegojë një nga periudhat më delikate të historisë shqiptare në Maqedoninë e Veriut. Ai e quan vitin 2001, në versionin e “butë”, aksident, ndërsa në versionin e “fortë” plan të shërbimeve antishqiptare për ta ndërprerë rritjen normale politike të shqiptarëve.

Kjo është deklaratë shumë e rëndë. Thaçi nuk e trajton konfliktin vetëm si kryengritje shqiptare, por edhe si moment ku faktorë të tjerë kanë dashur të prodhojnë luftë civile mes shqiptarëve. Ai pretendon se PDSH-ja, me strukturën e saj organizative, e ka parandaluar një përplasje të tillë. Madje thotë se sistemi organizativ dhe operativ i PDSH-së ishte nën kontrollin dhe disiplinën e tij.

Këtu Thaçi kërkon një rol historik që, sipas tij, nuk i është njohur: rolin e njeriut që ka frenuar luftën shqiptaro-shqiptare. Ai nuk e mohon pjesëmarrjen politike të PDSH-së në procesin e vitit 2001, por thotë se PDSH-ja ka qenë faktori që ka penguar përplasjen e brendshme.

Ky është një nga pretendimet më të rëndësishme të intervistës, por edhe një nga më të kontestueshmet. Politikisht, ai i shërben Thaçit për ta paraqitur PDSH-në jo si parti të mundur nga zhvillimet e 2001-shit, por si parti që ka sakrifikuar pushtetin për stabilitetin shqiptar.

5. PDSH-ja si parti e disiplinës, jo vetëm e karizmës

Një element tjetër i rëndësishëm është mënyra si Thaçi e përshkruan partinë. Ai flet për statut, rregull, organe, disiplinë dhe komandim politik. Kjo tregon se ai nuk e sheh PDSH-në si organizim spontan, por si strukturë të kontrolluar dhe hierarkike.

Kjo e shpjegon edhe stilin e tij politik. Thaçi nuk ka qenë politikan konsensual në kuptimin klasik. Ai gjithmonë është paraqitur si figurë e fortë, e ashpër, shpesh përplasëse. Në intervistë, ai nuk distancohet nga kjo. Përkundrazi, e arsyeton. Ai thotë se në një mjedis ku politika shoqërohet me kërcënime, shantazhe dhe struktura të errëta, lideri duhet të tregojë se nuk ka frikë.

Pra, ashpërsia e tij nuk paraqitet si temperament personal, por si metodë politike.

6. Akuzat për shërbime dhe “dehumanizimi” politik

Një nga temat më dramatike është ajo e shërbimeve sekrete. Thaçi thotë se kundër tij janë aktivizuar shërbime maqedonase, serbe dhe madje përmend edhe lidhje me Kosovën. Ai thotë se etiketime të tipit “mik i Arkanit” apo pretendime për afërsi me Mijallkovin kanë qenë pjesë e një operacioni politik për ta diskredituar.

Në analizë politike, kjo pjesë ka dy funksione. Së pari, Thaçi kërkon ta çlirojë veten nga barra e akuzave që e kanë ndjekur për vite. Së dyti, ai dëshiron të krijojë bindjen se politika shqiptare në Maqedoninë e Veriut nuk zhvillohet vetëm në skenë publike, por edhe në prapaskena të shërbimeve, mediave, dosjeve dhe komprometimeve.

Kjo e bën intervistën më shumë se politike; e bën edhe rrëfim për mekanizmat e luftës psikologjike në politikë. Sipas Thaçit, dëmi më i madh nuk vjen vetëm nga kundërshtari që të mund në zgjedhje, por nga ai që të shpall tradhtar para popullit tënd.

7. Koalicioni me BDI-në: arsyetim strategjik apo pranim i dobësisë?

Një nga pyetjet kryesore që e ndjek intervistën është: pse Menduh Thaçi, pas gjithë atyre sulmeve ndaj Ali Ahmetit dhe BDI-së, pranoi bashkëpunim?

Përgjigjja e tij është e qartë: për të penguar copëtimin politik të shqiptarëve. Ai thotë se maqedonasit, sipas tij, kanë punuar vazhdimisht për të krijuar sa më shumë grupime shqiptare, që të dobësohet përfaqësimi kolektiv. Ai e sheh këtë si strategji të vjetër, të zbatuar nga LSDM-ja dhe VMRO-ja në forma të ndryshme.

Në këtë logjikë, bashkimi apo afrimi me BDI-në nuk është dashuri politike, por kundërpërgjigje ndaj fragmentimit. Megjithatë, kjo pjesë zbulon edhe një dobësi të PDSH-së: një parti që dikur ishte boshti kryesor i opozitarizmit shqiptar, tani e sheh mbijetesën dhe ndikimin e vet përmes marrëveshjeve me më të mëdhenjtë.

Pra, Thaçi e paraqet si strategji kombëtare, por kundërshtarët mund ta lexojnë si pranim të rënies politike të PDSH-së.

8. Kritika ndaj VLEN-it dhe partive të reja shqiptare

Thaçi është shumë kritik ndaj subjekteve që dolën si alternativë ndaj BDI-së. Ai përmend Bilallin, Izetin, Zeqirinë dhe të tjerë, duke i lidhur me provenienca politike që, sipas tij, kanë qenë të afërta me LSDM-në ose kanë bashkëpunuar me VMRO-në në momente të caktuara.

Mesazhi i tij është ky: partitë e reja nuk janë domosdoshmërisht alternativë autentike shqiptare; ato, sipas tij, shpesh janë produkt i skenarëve për copëtimin e votës shqiptare.

Kjo është një goditje direkte ndaj narrativës së “ndryshimit”. Thaçi nuk e pranon idenë se çdo subjekt i ri është reformë. Përkundrazi, ai e sheh pluralizimin e tepërt shqiptar si rrezik, jo si demokratizim.

Kjo e vendos atë në një pozicion interesant: një politikan i vjetër, që dikur ishte simbol i opozitës, tani mbron nevojën për konsolidim dhe jo për shpërndarje të votës.

9. Thaçi dhe VMRO-ja: marrëdhënie e vjetër, barrë e madhe politike

Raporti me VMRO-në është një tjetër pikë kyçe. Thaçi pranon se ka pasur komunikim dhe kontakte të vjetra me VMRO-në. Ai përmend Gruevskin, Sasho Mijallkovin dhe Mickoskin, por përpiqet të thotë se kjo histori nuk është dobësi e tij, por pjesë e realitetit politik.

Ai madje thotë se Ahmeti ia ka “marrë” VMRO-në, duke nënkuptuar se BDI-ja, pas vitit 2008, ka përfituar gjatë nga pushteti me VMRO-në. Kjo është një përmbysje e akuzës klasike: nëse PDSH-ja dikur etiketohej si parti e afërt me VMRO-në, Thaçi thotë se në fakt BDI-ja e shfrytëzoi më gjatë dhe më shumë atë partneritet.

Kjo pjesë është e rëndësishme sepse tregon strategjinë mbrojtëse të Thaçit: ai nuk e mohon historinë, por përpiqet ta relativizojë duke e krahasuar me veprimet e rivalëve.

10. Raporti me Kosovën dhe Shqipërinë

Në intervistë, Thaçi flet edhe për raportet me Kosovën dhe Shqipërinë. Ai pranon ndikimet, komunikimet dhe ndihmat politike, por e thekson fort një parim: nuk pranon që dikush tjetër të udhëheqë në emrin e tij.

Kjo është shumë domethënëse. Thaçi e ndërton imazhin e vet si lider që mund të bashkëpunojë me Tiranën dhe Prishtinën, por nuk pranon të jetë instrument. Madje kur flet për Sali Berishën, përmend një periudhë të gjatë pa komunikim, duke thënë se arsyet do t’i bëjë publike kur të dalë nga politika.

Kjo e forcon motivin kryesor të intervistës: pavarësia politike personale. Thaçi dëshiron të mbahet mend si politikan që ka marrë vendime vetë, edhe kur ato kanë qenë të vështira, të pakuptuara ose të dëmshme për imazhin e tij.

11. Çështja shqiptare sot: dështim pas iluzionit të “çlirimit”

Një nga pjesët më të forta analitike është kur Thaçi flet për gjendjen e shqiptarëve sot. Ai thotë se shqiptarët kanë paguar një çmim që quhet mashtrim: “u çlirua në vitin 2002 dhe ja ku përfunduam”. Kjo fjali është shumë e rëndë, sepse godet direkt narrativën e pas-2001-shit.

Thaçi sugjeron se shqiptarët kanë menduar se me Marrëveshjen e Ohrit dhe hyrjen e BDI-së në pushtet çështja shqiptare u zgjidh, por realiteti ka treguar të kundërtën. Ai përmend shembullin e provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe si dëshmi se edhe në vitin 2026 shqiptarët ende kërkojnë të drejta që duhej të ishin normale.

Kjo është kritikë e thellë ndaj klasës politike shqiptare në tërësi, jo vetëm ndaj BDI-së. Ai thotë se shqiptarët duhet t’i rikthehen programit, kërkesave dhe vendimmarrjes së përbashkët.

12. Gjuha e Thaçit: forcë, rrezik dhe efekt publik

Stili i Thaçit është i drejtpërdrejtë, i ashpër, shpesh emocional. Ai përdor metafora të forta: dielli dhe hëna, frika, mejdani, tradhtia, shërbimet, gjaku, mashtrimi. Kjo gjuhë krijon efekt të madh publik, por ka edhe rrezik.

Për mbështetësit, kjo gjuhë e bën Thaçin autentik. Ai duket si politikan që nuk fshihet pas frazave diplomatike. Për kundërshtarët, kjo gjuhë është dëshmi e një politike të vjetër, konfliktuale dhe të personalizuar.

Në aspekt medial, intervista është e fuqishme pikërisht sepse Thaçi nuk flet si politikan i kujdesshëm institucional. Ai flet si dëshmitar, si aktor dhe si gjykatës i një periudhe të gjatë politike.

13. Kontradikta kryesore e intervistës

Kontradikta më e madhe është kjo: Thaçi e kritikon ashpër Ali Ahmetin, por njëkohësisht e arsyeton bashkëpunimin me të. Ai e akuzon BDI-në për mashtrim historik, por pranon se në momente të caktuara ka ndihmuar që ajo të jetë pjesë e zgjidhjeve politike. Ai e kritikon copëtimin politik, por PDSH-ja vetë është bërë një subjekt me ndikim më të kufizuar se dikur.

Kjo nuk e bën intervistën të pavlefshme; përkundrazi, e bën më reale. Sepse politika shqiptare në Maqedoninë e Veriut ka qenë pikërisht e tillë: përplasje të forta në publik, marrëveshje në prapaskenë, nevojë për stabilitet, por edhe luftë për pushtet.

Thaçi nuk arrin gjithmonë t’i pajtojë këto kundërthënie, por i nxjerr hapur.

14. Çfarë kërkon të arrijë Thaçi me këtë intervistë?

Intervista ka disa qëllime të qarta:

Së pari, të pastrojë imazhin e tij nga akuzat historike.

Së dyti, të shpjegojë pse bashkëpunoi me Ali Ahmetin.

Së treti, të tregojë se PDSH-ja ka pasur rol më të madh historik sesa i njihet publikisht.

Së katërti, të paralajmërojë se copëtimi politik shqiptar është rrezik strategjik.

Së pesti, të vendosë veten si një nga dëshmitarët e fundit të gjeneratës politike të viteve ’90, që ende ka çfarë të thotë për prapaskenat e politikës shqiptare.

15. Përfundim

Intervista e Menduh Thaçit është një nga ato paraqitje ku politika kthehet në kujtesë, kujtesa në mbrojtje personale dhe mbrojtja personale në akuzë ndaj të tjerëve. Ajo nuk mund të lexohet vetëm si intervistë aktuale. Duhet lexuar si dokument politik i një lideri që e ndien se historia e tij është rrëfyer nga të tjerët dhe tani kërkon ta rrëfejë vetë.

Thaçi del në këtë intervistë si figurë kontradiktore: i ashpër, por pragmatik; sulmues, por i kujdesshëm kur flet për konfliktin shqiptar-shqiptar; kritik i BDI-së, por bashkëpunëtor i saj në momente të caktuara; politikan i vjetër, por me pretendimin se ende e sheh qartë skemën politike shqiptare.

Vlera më e madhe e intervistës është se hap tema që politika shqiptare shpesh i mbulon: roli i shërbimeve, lufta për kontroll mbi votën shqiptare, marrëdhënia me pushtetin maqedonas, miti i vitit 2001, dobësimi i PDSH-së, ngritja dhe konsumi i BDI-së, si dhe dilema nëse shqiptarët kanë fituar realisht më shumë të drejta apo thjesht kanë ndërruar formën e varësisë politike.

Në fund, mesazhi më i fortë i Thaçit është ky: shqiptarët nuk kanë luksin të jenë të copëtuar politikisht pa strategji. Por pyetja që mbetet pas intervistës është po aq e fortë: a është Menduh Thaçi ende faktor që mund ta ndërtojë këtë strategji, apo vetëm dëshmitar i një epoke që po mbyllet?Tetova News IA

INTERVISTA E PLOTË E MENDUH THAÇIT

Kryetar i PDSH-së | “Të vërtetat e pazbuluara të Menduh Thaçit” | Mega-intervistë te “Dialog te LAJMI”

Sefer Tahiri: Tungjatjeta, kur doli në skenën politike unë kisha vetëm 17 vjet, ndërsa sot, siç mund të shihet, më janë zbardhur flokët, njësoj si edhe bashkëbiseduesit tim, i cili është i thinjur. Doli në vitin 1993 si kryetar i degës së Partisë së Prosperitetit Demokratik në Tetovë, më pas formoi Partinë e Prosperitetit Demokratik të Shqiptarëve, ndërsa në vitin 1997 PDSH-ja. Pjesa tjetër është histori dhe ai është pjesë e historisë së shqiptarëve të Republikës së Maqedonisë së Veriut, historisë politike, gjithsesi, edhe pse historia nuk ka qenë fat i mirë i tij politik. Menduh Thaçi, lider i Partisë Demokratike Shqiptare, është i ftuar në Dialog të Lajmit. Këtu tungjatjeta, zoti Thaçi, faleminderit për ftesën.

Sefer Tahiri: E fillova emisionin dhe në fakt çdo emision e fillojmë me këtë përshëndetje. Ju në një tubim, mendoj që ka qenë në Shkup, keni thënë se në vitin 1945, kur hyjnë partizanët, thanë “nuk ka më tungjatjeta”, por ka tungjatjeta. Përveç bindjeve politike, është shumë e rëndësishme se në moshë të re – për këtë sigurisht janë meritorë të tjerët, mësuesit e mi në shkollë fillore, profesor – unë jam…

Sefer Tahiri: A keni bindje se beteja historike e shqiptarëve do të mund të fitohet vetëm nëpërmjet kërkesave të përbashkëta kolektive, jo si zona, si qytete?

Menduh Thaçi: Shumë prej atyre që erdhën e kam prej Kosovës, normalisht se kam lindur në Tetovë. Dhe në këtë mënyrë veprimi, gjithmonë ne të gjithë shokë, kolegë në studime, pajtoheshim në një argument se represioni i sllavëve është shumë i madh dhe më i prekshëm te shqiptarët në Shkup. Ka qenë një qëndrim strategjik i sllavëve për t’i eliminuar shqiptarët prej Shkupit dhe kjo më pastaj u reflektua në angazhimin tim politik. Jo dobësia apo dobësia që kanë pasur shqiptarët në Shkup, por gjithmonë unë politikisht i kam llogaritur si përparësi, si investim i madh i një organizimi politik të shqiptarëve. Për shkak se duhet të jemi të sinqertë, nuk e dimë se sa ka shqiptarë në Shkup – ndoshta mund të ketë më shumë se në Tetovë. Dhe kjo fjalia ime, apo kjo përshëndetje për Shkupin, ka qenë si një shpresëdhënie se do të përmirësohet situata.

Menduh Thaçi: Duke pasur parasysh që mos e zgjas shumë përgjigjen, unë mendoj se finalja e zgjidhjes së problemit të shqiptarëve si komb prapë do të jetë në Shkup, dhe kush nuk është i vetëdijshëm për këtë, së paku prej shqiptarëve nuk duhet të merret me politikë.

Koalicioni Thaçi–Ahmeti dhe arsyetimi politik

Sefer Tahiri: Zoti Thaçi, e kam thënë disa herë në emisione televizive se njëri nga gabimet që kam bërë në jetën time profesionale është ajo që nuk kam parashikuar asnjëherë kurrë se ju dhe zoti Ahmeti ndonjëherë do të bëni koalicion. Ta ndjekim një video të shkurtër dhe pastaj do ta komentojmë bashkë.

Video/arkiv: (Video: “Pyeson Aliun a ka Allah?” ai thotë: “Jo, martesë është, Allahu…”)

Menduh Thaçi: Shumë e qartë, e kaluara. Zoti Ali Ahmeti: “Mua populli ndonjëherë mi ka dhënë votat, ndonjëherë jo, përherë ka pasur të drejtë. Unë kam pëlqyer prej popullit veç vota. Ti ke kërku gjak dhe ke marrë gjakun e djemve të huaj, edhe të tjerët si ti, me gjakun e djemve të huaj rrini nëpër mercedesa me pulla.”

Menduh Thaçi: “E beson ti?”

Menduh Thaçi: “100%.”

Menduh Thaçi: Shikojeni, ka gabimisht e ka përcaktuar si bashkëpunëtor miku im i vjetër Ali Ahmeti…

Menduh Thaçi: Shumica prej nesh kemi menduar se janë të paditur. Unë kam qenë i bindur se këta janë instrument. Zoti Thaçi, për Ali Ahmetin, autori Bedri Islami ka shkruar librin me titull “I vërteti”. Por cili është në fakt Menduh Thaçi i vërtetë? Për gjeneratën re që nuk e njohin Bedri Islamin – është një marksist i njohur, i përbetuar.

Menduh Thaçi: Nuk besoj se ia vlen që ta bëjmë pjesë të debatit për simbolikën e titullit “I vërteti”. E kuptova. Jo për më shumë. Kur i sheh gjërat, është shumë vështirë që të arsyetosh apo të përgjigjesh në pyetjen tuaj. A do të ketë ndonjë arsye që unë në një moment kam bashkëpunuar me Ali Ahmetin? Po, s’është i vetmi moment. Kemi bashkëpunuar dhe në momente shumë të rënda dhe të vështira. Unë e preferoj përballjen dhe konfliktin me të tjerët deri në fund, por me të mirët, me shqiptarët nuk e preferoj.

Menduh Thaçi: Këtë konflikt deri në fund, sidomos te shqiptarët e Maqedonisë, për shkak se nëse ky konflikt – po e quaj konflikt politik – ndodh në Shqipëri apo në Kosovën e tanishme, deri diku mund të jetë shëndoshë edhe për aspektin demokratik. Por skajshmëria e konfliktit politik në Maqedoni zakonisht bart me vete një rrezik të jashtëzakonshëm, që shumë pak politikanë shqiptarë në Maqedoni e dinë, por edhe jashtë shqiptarët po ashtu. Sepse këtu konfliktin e shumëfishojnë të tjerët që jetojnë pranë nesh – maqedonasit. Nuk kam fjalën për popullin, për njerëzit, por kam fjalën për institucionet, për shërbimet, të cilat me dëshirë të madhe duan që këtë konflikt mes nesh ta përjetësojnë. Nëse ata e përjetësojnë këtë konflikt, atëherë është shumë lehtë.

Menduh Thaçi: Kur ju flisni me këtë fjalor, njeriu që mund të vlerësohet si politikani me ashpërsinë më të madhe të sulmit ndaj konkurrentit politik, duhet t’i kem edhe të tjera. Më vonë t’jap edhe arsyetime të tjera. Ka dikush që figurativisht është si dielli, po ka dikush që është si hëna. Unë dhe kundërshtarët e mi të gjithë politikë – Arben Fetahu, Taravari, Zijadini, Imeri – dallojmë në esencë. Unë po marr të drejtën të vlerësoj se unë jam si dielli, ata janë si hëna. Ku është dallimi? Diellin e sheh komplet në formën e vet. Hënën kurrë nuk e sheh përveç nja 24 orë komplet në hënën e plotë; në pjesë, në formën e vet, një pjesë, ndërsa pjesa tjetër e hënës është errësirë e plotë.

Akuzat, etiketimet dhe shërbimet sekrete

Menduh Thaçi: Çfarë dua të them? Prej daljes në skenë, unë kam qenë i sulmuar në mënyrën më të pamëshirshme nga ana e kundërshtarëve politik, edhe shqiptarë, edhe maqedonas. Do të mbërrij edhe aty – shqiptarë deri diku – por kur kjo nuk ishte e mjaftueshme, komandëroheshin shërbimet sekrete maqedonase dhe serbe, të cilat shpesh herë e binin në pyetje figurën time, bënin dehumanizim, bënin demoralizim. Dhe kjo, kur ta shohësh kështu, thuaj është pjesë e politikës. Por dua t’i përkujtoj sot njerëzit pas 33 vjetëve se kur dikë e dehumanizon në botën e zhvilluar demokratike, ka ligje të cilat këtë e quajnë vepër penale dhe ti dënohesh me shumë vite burg për këtë.

Menduh Thaçi: Çfarë dua të them? Nëse mund të ma fusësh një etiketë se unë i kam thënë një maqedonasi – Mijallkovit – se “unë deri në fund të jetës vdes për ju”, kjo duket pak si ofendim, por në fakt kjo është shpallje tradhtari katërsipër para popullit tënd. Dhe në të njëjtën kohë, kjo mua më bën target legjitim për likuidim fizik. Është vepër penale dhe kjo s’u vërtetua kurrë. Dhe kjo vazhdon 11 vjet të jetë, si betejë e disa analistëve, të cilët jo të gjithë me qëllim të keq – ka një pjesë që ma bëjnë si pyetje që të sqarohem, sidomos kohëve të fundit në Kosovë (për shembull në Rubikon, Azdren Shala).

Menduh Thaçi: Për shkak se ekzistojnë këto lidhje mes shërbimeve sekrete maqedonase, serbe dhe kosovare. Dhe është naive dikush që mund të vlerësojë se shërbimi sekret është jofunksional në Kosovë, në Maqedoni nuk mohon.

Menduh Thaçi: Do zgjatem këtu për shkak se dua shumë të sqarohem. Në fillim, sepse kishte tre segmente në video. Në fillim, ju sigurisht ndoshta e mbani mend, po ka shumë njerëz që kanë harruar, se këta shërbime më hapur nëpër media, shqip e maqedonisht, më kanë identifikuar si mik i ngushtë i Arkanit. Kujtohet, po keni pasur edhe këtë. Dhe kjo akuzë – e njëjta logjikë.

Menduh Thaçi: Dhe në këtë logjikë, kur unë në vitin ’93 kam pasur vështirësi të jashtëzakonshme për ta krijuar strukturën e politikës shqiptare në një fshat të madh të shqiptarëve në Shkup – krejt aktivistët e mi kishin vështirësi që të më takonin ditën, vetëm natën, sepse ishte terror i madh, ishte shpifje e madhe, ishte udhë e fuqishme që të etiketohej. Dhe unë ju bëra një propozim. Thashë një mbrëmje: “Do më thirrni diku me një ëotë, pa marrë parasysh a jam i ardhur apo jo.” Për shkak se ishte Arkani, ishte Sefir Raki, ishin etiketa shumë të vështira. Dhe ika. Unë në mbrëmje u futa – bashkëpunëtori i atij Sllobodan Bogoevskit, Pavle Trajanovit, i të gjithëve, se ata kanë themeluar PDSH-në e kështu me radhë – u futa në dhomë, u thashë “selam”, s’ma mori selamin askush, sepse isha i papranueshëm. Ishte edhe hoxha aty. Dhe unë hapa debatin për t’i bindur njerëzit: “Nuk është e vërtetë, s’jam as antimusliman, as…” Dhe kaloi një kohë e gjatë dhe hoxha më tha – e dinë aktivistët – nëse ti e di (se unë e njoh shumë mirë Islamin, jo vetëm si filozofi, por edhe si rregull), nëse ti e di një dua që unë do ta them… tha: “Unë do të bëhem PDSH dhe do të këndoj himnin kombëtar.” Është “Kul ja ejjuhel kafirun” – është dua e rëndë shumë.

Menduh Thaçi: Kështu që në këtë drejtim, unë tërë kohës me këtë fjalor kam dashur të jap vetëm shembullin tipik të njeriut se s’ka frikë. Nuk e interpretoj këtë si trimëri, por kur dikush vepron me mekanizma politikë të pushtetit dhe të armës, minimumi që duhet të bëjë lideri i opozitës është duhet të sillet kështu që kjo më pastaj t’ua nxjerrë frikën njerëzve.

Viti 2001 dhe menaxhimi politik i krizës

Sefer Tahiri: Vitit 2001, një fjalor i butë e quan si aksident, po fjalori i fortë e quan si plan të shërbimeve antishqiptare për ta parandaluar rritjen politike të shqiptarëve të Maqedonisë me një normalitet demokratik. Po kur kjo ndodhi, maqedonasit, pa marrë parasysh se ishin bashkë në qeverisje, me dëshirë të madhe donin ta kultivonin konfliktin mes nesh, që do të ishte normalitet në thonjëza në çdo shoqëri demokratike. Sepse s’mund ta marrësh pushtetin askund dhe do të ndodhte luftë civile – pa diskutim. Dhe do të ndodhte luftë civile mes shqiptarëve të armatosur dhe shqiptarëve të PDSH-së?

Menduh Thaçi: E thashë në mënyrë të thjeshtësuar. Një parti politike për të kaluar në formacion parapolitik dhe militar nuk i duhet shumë, sepse është organizatë. Shumë parti politike të shekujve 19-20, dhe tani, kanë krahun ushtarak dhe krahun politik. Unë kam qenë ai që e kam parandaluar këtë. Dikush mund t’ju thotë se jo, ka qenë zoti Xhaferi. Nuk është ashtu, ka fakte dhe argumente.

Menduh Thaçi: Fakti i parë: të gjitha deklarimet negative që janë dhënë për vitin 2001 me automatizëm janë hedhur në gojën time. Ju siguroj se 90% janë të zotit Xhaferit.

Menduh Thaçi: Dy – që mendoj se është fakti më i fuqishëm – sistemin organizativ dhe operativ të PDSH-së e kam themeluar, koordinuar. Ky ndoshta është fjalor i rëndë për opinionin publik, por partiakët jo. E kam komanduar unë. Partiakët e dinë se nuk mund të funksionojë partia siç mendojnë njerëzit që janë jashtë partive me demokraci të plotë. Partia ka brenda statut, ka rregull dhe organe, ka udhëheqës, ka disiplinë. Kemi qenë disiplinuesi kryesor. Është fjalor i rëndë, po njeriu që i shtyn njerëzit t’i respektojnë rregullat.

Menduh Thaçi: Dhe në këto momente kur kjo ndodhi, maqedonasit vlerësuan se erdhi momenti. Maqedonasit donin ta menaxhonin këtë ashtu siç donin vetë. Këtë nuk e lejonte PDSH-ja, nuk e lejonte as udhëheqësia e atëhershme e Kosovës. Dhe vetëm dua t’ju përkujtoj se sa herë zoti Ahmeti ka ikur prej fushëbetejës duke e ngritur flamurin e bardhë dhe sa herë zoti Ahmeti është larguar. Dhe nuk është se kjo ka zgjatur dy muaj – ka zgjatur me vite. Dhe sa herë maqedonasit atëherë me eksponentin e tyre Ljube Boshkovski dëshmonin në terren një avancim fantastik të tyre në mënyrë ushtarake ndaj shqiptarëve, kjo nuk ndodhi – këtë nuk e lejoi PDSH-ja, jo zoti Ahmeti.

Menduh Thaçi: Dhe ata të cilët, siç e thashë, heq dorë prej atyre. Unë vazhdoj të dalloj si dielli me hënë. Me zotin Ahmeti unë kam kërku vota, ai duhet të japë përgjegjësi për atë se ka ardhur me gjak dhe ka ofruar një zgjidhje përfundimtare të çështjes së shqiptarëve në Maqedoni.

Menduh Thaçi: Ne jemi bashkangjitur asaj kryengritjeje të vitit 2001 – PDSH-ja politikisht dhe në të gjitha variantet. Dhe atëherë kur këtë e kuptuan maqedonasit, sidomos partneri ynë qeveritar atëherë, u hap çështja e negociatave. Dhe çështja e negociatave ka qenë një situatë shumë e rëndë. Do të kthehet zoti Ahmeti – është shumë e vështirë. Mua dhe zotit Xhaferi na është thënë nga ndërmjetësuesi i Shteteve të Bashkuara të Amerikës në zyrat e Bashkimit Evropian, me një revoltë të madhe, se këtë gjellë që kanë bërë ata – nuk ka thënë “gjellë”, ka thënë fjalë të keqe – “shit” – do ta hani ju të dy bashkë me të gjithë, për shkak se jeni në rrezik të madh që të përfundoni si serbët në Kroaci. E dini si përfunduan serbët në Kroaci.

Menduh Thaçi: Në këtë drejtim, ne filluam bashkë me zotin Xhaferi – dhe shumë emra nuk i përmendi sepse disa prej atyre emrave nuk janë gjallë, disa janë në vuajtje të pamerituara (e keni parasysh për këtë flenë nëpër burgje) – dhe ne tentuam dhe unë mendoj se arritëm sukses që politikisht ta menaxhojmë këtë, gjithmonë duke qenë të vetëdijshëm se pushtetin duhet ta japim, gjithmonë duke qenë të vetëdijshëm se zoti Ahmeti ka hyrë ta marrë pushtetin, s’ka hyrë të çlirojë gjë.

Menduh Thaçi: Dhe juve – jo juve, sigurisht opinionit – kjo mund t’i duket jo fort e moralshme politikisht, po unë prapë ashtu do të vazhdoj të punoj edhe në të ardhmen. Kur është pyetje për të dëmtuar kombin, është ajo ngjarja e Solomonit – dy nëna. Do të veprojmë ashtu. Dhe atëherë e kemi thënë zotit Ahmeti se ne do të japim kontribut, do të jemi opozitë konstruktive.

Menduh Thaçi: Mirëpo, në ato momente po jap edhe një fakt të komunikimit tim korrekt, të qasjes time korrekt. Atëherë kam qenë më i ri, po sot – ama hiç nuk më ka hije t’i privatizoj dhe t’i personalizoj gjërat. Kam thënë edhe njëherë publikisht dhe këtu ku po e them se ai mua më beson 100%, unë atij jo. Unë kam një fakt të madh historik: në momentet më të vështira të tij, ai gjithmonë familjen e vet të ngushtë, kur deshi t’i shohë, t’i vizitojë, i ka lënë në duart e sigurta të mia. Ai është përgjigjur kësaj, ka thënë “edhe unë e bëj për të”. Po, por konteksti është krejt tjetër. Kur ty Robertsoni dhe Solana të thonë se je narkodiler, se je terrorist, se je njeri që me dhunë… dikush të del zot – është bukur punë e madhe. Kështu kam vepruar me presidentin, kështu kam vepruar me zotin Thaçi dhe kështu me zotin Hashim Thaçi, po dhe kështu do të veproj me të gjithë njerëzit.

Menduh Thaçi: Ama unë e kam një punë shumë inat në jetë: gjithçka i toleroj, por me të më tentu ti që të më dëmtojë – unë atëherë ta kthej shumë keq.

Menduh Thaçi: Dhe dëshira e shqiptarëve të Kosovës? Jo, është një mentalitet ndoshta ku e di unë që buron nga dhëniet, tradita. Thuhet “nique” – më duket ka thënë tradita – është manifestim i herpashëm i primitivizmit, po unë e pranoj këtë. Po diçka tjetër dua të them. Për mua, në kategorizimin e një ndjeshmërie apo moraliteti të vërtetë të shoqërisë së zhvilluar, unë mendoj se njerëzit më të poshtër dhe më të këqij janë ata që tentojnë me të dëmtuar. S’ka – ke parasysh, e kam fjalën – ka që të vjedhin, ka ndoshta që duan me të vrarë. Por njerëzit që shantazhojnë me frikë, terrorizëm – me një fjalë, është.

Sefer Tahiri: Ju asnjëherë nuk e keni pranuar këtë metodë, zoti Thaçi?

Menduh Thaçi: Jo, edhe unë. Nuk jam si ata që thonë “unë këto të vërteta do t’i marr në varr”. Jo, i kam shkruajtur. Këto të vërteta të mëdha, të hidhura edhe për zotin Ahmetin, do t’i lëshoj këtu sa të dal prej politike.

Sefer Tahiri: A domethënë keni ende të tjera?

Menduh Thaçi: Sigurisht, të vërteta të pazbuluara. Sigurisht, këta nuk kanë lënë mënyrë pa më kërcënuar, edhe atë me likuidim.

Menduh Thaçi: Dhe tek fjalimi aty flisni edhe për çështje të kanunit – dhe nuk e nxora për arsye të gjatësisë së videos, por flisni për raportin me Zotin. Nuk është një pjesë e fjalorit të një politikani të shekullit 21.

Menduh Thaçi: Dëgjo, as që pretendoj të jem engjëll. Ama njerëzve u kërkoj që të kenë mirëkuptim. Unë nuk e kam kundërshtar politik Tony Blairin, nuk e kam kundërshtar politik Angela Merkelin, nuk jetojmë me ndonjë politikan të Suedisë. Dhe po them se letrat të gjitha që më kanë kërcënuar kërcënues, që më kanë treguar vendin ku të vij, disa prej tyre s’janë gjallë (vdekje natyrore), unë ato s’i kam bërë publike. Një për shkak se realisht kam dashur të vërtetohen, dhe e dyta s’kam dashur t’i përdorin maqedonasit. Ama bukfalisht të siguroj për fjalë të nderit: ku më kanë kërkuar në mejdan, u kam shkuar – po s’kanë ardhur, s’kanë qenë, s’kanë ekzistuar. Dhe krejt kjo më pastaj duhet të shpjegohet.

Copëtimi politik i shqiptarëve dhe ideja e bashkërendimit

Menduh Thaçi: Pyetja juaj të merr përgjigjen që ju e kërkoni. Si është e mundur që u bë ky koalicion para dy vjetëve? Koha gjatë së cilës maqedonasit kanë kërkuar dhe vazhdojnë ta kërkojnë idealitetin e copëtimit politik të shqiptarëve nuk ka kaluar. Ideja për copëtimin politik të organizimit politik të shqiptarëve është e vjetër. Në atë ide, për të qenë korrekt, më së shumti ka dhënë kontribut LSDM-ja e kaluar (hiç zotin Zaev dhe të tjerët) dhe VMRO-ja më pastaj, dhe kjo e tanishmja e Mickoskit bën kopi banale të asaj.

Menduh Thaçi: Unë e kam vërejtur këtë pas informatave që mora prej shqiptarësh të caktuar, që më tregonin se janë takuar me Zaevin, janë takuar me Mickoskin, dhe ideja e tyre është që të krijohen shumë grupime politike shqiptare që të pamundësohet tradicionalizmi i politikës së shqiptarëve të Maqedonisë, opozitë dhe pozitë. Disa prej tyre janë në skenën politike, disa janë edhe deputetë, por emrat s’po i përmendi – është korrekt.

Menduh Thaçi: Dhe unë kam kërkuar me zotin Ahmetin që ta shtrojmë këtë temë të bisedojmë, cilët do të duhej të ishte kundërpërgjigja e kësaj. Për shkak se lirisht mund të – edhe nën pyetje se ndoshta habitem në kontinuitet – për shkak se sot unë mendoj se fatkeqësia elementare e shqiptarëve të Maqedonisë nuk është Mickoski dhe VMRO-ja, por fatkeqësia elementare e shqiptarëve të Maqedonisë është që ne nuk po arrijmë, si maqedonasit, të prodhojmë nëpërmjet procesit demokratik një lider, një opsion dhe një shumicë të vërtetë të përfaqësimit të shqiptarëve. Maqedonasit atë e kanë – e kanë arritur nëpërmjet Mickoskit. Dhe derisa ne nuk e arrijmë të njëjtën…

Menduh Thaçi: Dhe thoni se e kanë arritur në bashkëpunim me Zaevin dhe LSDM-në e sotme që udhëhiqet nga Filipçe, që është nëntorimi i Zaevit. Ata janë pajtuar për këtë ide.

Menduh Thaçi: Tani mekanizmat: si si mberrihet deri te kjo ide? Politika i mëson vetë. Nëse unë jam pretendenti kryesor për të fituar, ju do të bëni punën tuaj që fitorja ime të duket legjitime dhe demokratike. Mendoj se kjo ndodhi me zgjedhjet e fundit parlamentare. Tek maqedonasit e kundërta – shembullin për ju po e marr unë. Sepse unë i kam… po jo, s’ka asnjë… Dhe unë po besoj se jam i qartë.

Menduh Thaçi: Dhe unë më pastaj i kryej pjesët e detyrave të mia. Cilat janë pjesët e detyrave të mia? Pjesët e detyrave të mia janë që Bilalli, Izeti dhe shumë Bilalla dhe Izeta të tjerë që vijnë nga një proveniencë pro-LSDM, shumë herët të shkojnë te “baba”. Kush është baba? Ai që ka fituar zgjedhjet 2020 – koalicioni “Mundëm”, “Besën” edhe… po, sigurisht. BDI-ja e krijuar prej LSDM-së. Nuk kam – sigurisht nuk deshta ta rëndoj opozitën, pozitën e emisionit me histori të vjetruara. Por bashkëpunimi LSDM-BDI ka qenë në 2001 jashtëzakonisht i fortë. Edhe gjatë konfliktit, e gjithë makineria helmuese mediale me njerëz të caktuar – si po përmendi emra, një pjesë e tyre nuk jetojnë – janë shqiptarë. Ju e dini çfarë arriti LSDM-ja. LSDM-ja thotë që ka mbrojtur Maqedoninë dhe unitaritetin e Maqedonisë, ndërsa në një rast për juve ka thënë që bashkë me ju ka shkatërruar Jugosllavinë. Jo, Jugosllavinë e ka shkatërruar Perëndimi, që e rrëzoi komunizmin, e kompromitoi, e shkatërroi. Sa Allahu e di sa kishte ra komunizmi në Shqipëri – le edhe ata në Shqipëri që të bëjnë tranzicionin. Kapacitetet e popujve të fuqishëm, kur i rrënojnë sistemet totalitare, nuk i bëjnë me lule.

Menduh Thaçi: Ku e pata fjalën? Ju duhet të përgjigjeni. Pyetja juaj e parë është në këtë bashkëbisedim. Unë dua të arrij deri te negociatat, zyra 218. Prandaj ju lashë të flisni dhe nuk dua t’ia marr kohën.

Përgatitja e daljes së përbashkët dhe raportet me BDI-në

Menduh Thaçi: Dhe ramë dakord unë dhe zoti Ahmeti se ne duhet të dalim bashkë në zgjedhje dhe për këtë duhet ta menaxhojmë – apo si të them – ta përgatisim opinionin, të kërkojmë aleatë për këtë, të kërkojmë aleatë në Shqipëri, të kërkojmë aleatë në Kosovë, gjithkund që kjo të jetë e suksesshme. Sepse dihet – edhe ai e dinte – se kështu do të përfundojë situata.

Menduh Thaçi: Dhe sot kur ai dhe të tjerët e BDI-së thonë se çfarë fjalori nënçmues përdor Mickoski për VLEN-in, harrohen se në 2020 BDI-në – jo ndoshta publikisht, po u kam thënë njerëzve: “Votoni…” Ka shumë pyetje pse janë një ndër përgjigjet. Në 2017, këto Bilallat dhe Zeqiria… këto kanë bërë koalicion me VMRO-DPMNE-në e Gruevskit dhe kanë marrë pjesë në negociata me Gruevskin, Sasho Mijallkovin dhe Mickoskin. Janë faktet. Në zgjedhjet e 2017 lokale, VMRO-ja ka përkrahur këta në regjione, gjithkund.

Menduh Thaçi: Vazhdojmë më tutje. Në vitin 2020 vazhduam të prekim mundësinë e pranimit të këtij koalicioni. Pra, vetë vendosëm të dalim vetë. Edhe kjo u bë me atë që të pamundësohet që maqedonasit të arrijnë të copëzojnë organizimet politike shqiptare.

Menduh Thaçi: Do thoni: “Ju si po e përgjigjeni rezultatit të zgjedhjeve parlamentare të vitit 2020 – BDI 15, VLEN-i me afrimin e këtyre 12. Po, por kjo kur e sheh kështu duket një, po kur e përkthen në votë, rezultati është i kundërt. Nëse PDSH-ja dhe Menduh Thaçi nuk do të paraqiteshin në këto zgjedhje vetë, me gjithë takatin dhe fuqinë, rezultati do të ishte 15-12 për të tjerët, dhe atëherë do të aktivizohej kjo që u aktivizua në 2024. Do thonit: “Junga kush se Mickoski atëherë…” Po nuk ishte aq domethënës sa Zaevi.

Zgjedhjet e vitit 2020 dhe stabiliteti politik

Menduh Thaçi: Po PDSH-ja është partia e parë pas shpalljes së rezultateve të 2020-ën që iu ul kryeministrit të atëhershëm Zaevit të bisedojë në negociatë. Dhe pyetja ka qenë: “Mend, si mendon? të marrim BDI-në apo këta të tjerët, partitë e tjera?” Unë kam thënë: “Keq e më keq mendoj për BDI-në, po jemi në një fazë ku na duhet shumë stabilitet politik.” Dhe ne sinqerisht tash – dorë e zemër nuk është këtu, nuk është në politikë. Unë kam qenë i bindur, më ka bindur atëherë zoti Zaev se është i përkushtuar që edhe me Bullgarinë ta zgjidhim problemin, dhe thashë: “Stabiliteti politik kërkon këtë zgjidhje.”

Menduh Thaçi: Vazhduam në mënyrën dhe formën siç dihet është publike të veprimit në qeveri, ku Bilalli ishte në… dhe prapë vijmë te viti 2021. Dhe vitin 2021 unë hapur i kam përkrahur kandidaturat e BDI-së dhe BDI-ja fitoi. Kjo jep një përgjigje të saktë pse BDI-ja nuk fitoi zgjedhjet e fundit lokale – për shkak të mosmbështetjes së PDSH-së.

Menduh Thaçi: Krejt kjo nga zoti Ahmeti është tentuar jo me bojë, me stilograf. Në kohën e LSDM-së ashtu punojnë sllavët – gjithmonë të japin me laps. E me laps, këtë dokumenti nja dy herë kështu s’ka. Dhe unë e pashë se iku mendja – iku mendja e zotit Ahmetit. Dhe mbeta as këndej as andej. Të lëvizësh një hap pas marrëveshjes, të insistosh brenda që të ketë respektim të marrëveshjes fillestare dhe bazike. E kam Bexhanin, e kam atë tjetrin, e kam Janin – janë këtu. Po i kam kryer punët. Unë tani: “Hajde, ndoshta mos hajde?” Okej, e mban përgjegjësinë. Ja edhe kjo fotografia – Bexhani, Arjaniti – po e mban përgjegjësinë, Skënder Rexhepi, je parti më e madhe – kjo punë nuk do të dalë si duhet.

Menduh Thaçi: Po unë punën time do ta bëj me nder deri në minutën e fundit. Dhe puna ime me nder deri në minutën e fundit është reflektuar aty ku PDSH-ja ka mbështetje, ndikim – mos lodh, rezultatet zgjedhore të zonës së Tetovës për atë tregojnë.

Pas zgjedhjeve: paniku, kontaktet dhe negociatat

Menduh Thaçi: Pas përfundimit të raundit të parë… Sëmundja u manifestua me temperaturë të jashtëzakonshme. Pas raundit të zgjedhjeve parlamentare, sëmundja – thoni – pushteti? Erdhi paniku te zoti Ahmeti dhe kuptohet te bashkëpunëtorët e tij, se dukej në horizont se nuk do të ketë më pushtet. Dhe kjo i shtyu ata që të më lusin mua që unë të rivendos kontakte formale mes Frontit Evropian dhe VMRO-së, pretenduesit të sigurtë të fitores së zgjedhjeve parlamentare, edhe si ish-partner strategjik i VMRO-së – sepse kështu i kanë quajtur edhe ish-PPD-ja, edhe BDI-ja.

Menduh Thaçi: E pyeti, e pyeti – Blendi Fefziu, mund ta shihni në nja dy-tri ditë para zgjedhjeve parlamentare – zoti Ahmeti tha: “Unë nuk e bëj hesapin.” Mickoski i tha zoti Thaçi tha këtu se ne kemi komunikim, ai ka disa kontakte të vjetra. Ja, unë e njoh këtë natyrë të përsosur të mashtruesit. Po mashtruesi fundin e ka, gjithmonë e kap veten dhe rrotullohet rreth vetes.

Menduh Thaçi: Është fenomeni i derbimit, prapë e rëndë, zoti Thaçi, po e rëndë. Për faktet ndryshe flasin. “Mua ma kanë marrë VMRO-në” – zoti Ahmeti, edhe Gruevskin, edhe Sashën, edhe Mickoskin. 2008-ën, 10 vjet pushtet. Kjo është dhimbja, kjo është plaga, kjo është sikleti i madh i zotit Ahmeti, se tërë jetën mundohet ta fshijë këtë histori, e cila dëshmon prej deri ku kush është i vërteti i “alametit”. Po ashtu e dyta, siç bëjnë Izeti, Bilalli, Zeqiriai e të tjerë që në 2017 ata kanë marrë VMRO-në. Ky Bekim Sali është tani kryetar, po po, ka qenë atë Afriku… ka qenë përmisova, nuk më intereson.

Menduh Thaçi: Çfarë duan të thonë të tjerët? Unë kurrë personalisht nuk e bëj. Ama unë emrin ta them – nëse nuk e jemi…

Menduh Thaçi: Nuk është që ti je në një nivel akademik dhe unë po tentoja të testoj përgatitjet tuaja intelektuale, që bëjnë shumë politikanë dhe gazetarë. Absolutisht, unë vetëm dimensionin tim e luftoj. Dhe në këtë situatë kur një njeri flet kështu, ti vetëm duhet të qeshësh. Është një josinqeritet i skajshëm, dhe kur njerëzit e tu dhe dashamirët të shohin ty duke u munduar, domethënë ka me vete shkërdhiti i tyre.

Menduh Thaçi: Maqedonasit për fjalor korrekt, rusët dhe kështu me radhë – le të mendojë dhe arsyetojë veten. Vazhdo, rrëno, rezisto për të treguar. Prifti i njohur katolik i Shqipnisë që ka mbajtë Henverit – ashtu “rrëno me të tregu”. Dhe kjo nuk është sot një tentim për t’u nxjerrë në figurë, por është një ritregimi i historisë politike të një politikani dhe një grupi politik që s’duhet të përsëritet në të ardhmen. Pa marrë parasysh a mbijeton Menduh Thaçi politikisht – biologjikisht e ka arën e vet – po PDSH-ja do të mbijetojë. Dhe me kërkesë të zotit Ahmetit, me miratim të Frontit që na qiti në siaret aty – ashtu prapë prapë – po mirë, qash afër Arjanitit edhe Zekit.

Menduh Thaçi: Dhe unë besoj se asnjë faj nuk kam, sepse ata kanë shumë respekt ndaj meje personalisht. Hiç asnjë faj – përfshirë edhe kryeministrin Kristian Mickoski, në aspektin e zëvendëskryeministrin Aleksandar Nikollovski – sigurisht, të tjerët më pak i njoh. Këta të dy, sidomos zotin Nikollovski, e njoh si gjeneratë e re e vitit 2006, ka pasur dy-tri vjet ka qenë deputet atëherë, por ka qenë shumë i ri.

Menduh Thaçi: Dhe vendosja e këtij takimi ishte për mua siklet, ishte shumë e vështirë, ishte shumë e rëndë. Nisën bisedimet me vështirësi të mëdha. Në këto bisedime kanë kontribuar dhe disa njerëz të tjerë – s’dua t’i përmend emrat sepse s’jam politik, po me kanë politikë, ua përmend – nuk është korrekt. Njerëz shqiptarë edhe nga Kosova që kanë tentuar ta shtyjnë procesin e negociatave. E dini pse? (Mos kanë qenë ish-këshilltarë të lartë politikë në Shqipëri, po edhe në Kosovë – njëri prej tyre ndoshta). Ama e dini pse – me dashamirësi, jo me qëllim – sigurisht, sigurisht. Pse? Për shkak se donin të parandalonin destabilizimin politik. Destabilizimi politik në Maqedoni rrëshqet shpejt në atë etnik. Dhe kjo më pastaj çon në konflikt.

Menduh Thaçi: Dhe bisedimet kanë qenë të vështira, të rënda, sepse të dy palët kanë pasur qëndrimet e veta. Po shkurtoj dhe në fund kemi rënë dakord që ne si Front nuk do t’i bojkotojmë zgjedhjet presidenciale, ndërsa ata obligohen që me ne si fitues të zgjedhjeve (shqiptarët) t’i fillojmë negociatat. Kjo është marrëveshja parimore.

Menduh Thaçi: Po krejt tregimi – e shifni – aty ka pasur fjalë të këqija. Edhe ata kanë thënë fjalë të këqija, sigurisht. Negociata të brendshme kanë qenë, edhe unë kam thënë fjalë të këqija. Ata në parim kishin të drejtë, po edhe fjalët e këqija të mia në parim kanë pasur të drejtë. Po tregoj një që të kuptojë opinioni çka bisedohet. Qëndrimi i tyre ka qenë: “Asnjë drejtues i ish-qeverisë nuk duhet të marrë pozicione të larta në qeverinë e ardhshme, sidomos Artan Grubi dhe Bujar Osmani.” Pse i kam përmendur me emër? Po si princip, ashtu punohet negociata – vendoset parimi dhe ti ikën më pas, hyn në kuadër të atij parimi, që nuk ke mundësi të mos pajtohesh. E di pse? Sepse unë sot po të fitoj mandatin e kryeministrit…

Menduh Thaçi: Unë kam marrë pjesë në disa negociata dhe i di të gjitha – edhe negociatat ndërkombëtare si zhvillohen. Është shumë vështirë të mberrihet te parimet. Dhe ka qenë e enjte, kemi pasur Frontin takim në Strugë – krejt Fronti. Duken shumë krerë të mëdhenj (çfarë do të thotë “të mëdhenj” – me gjithë të mirat e të këqijat), po. Gjithë të mirat e të këqijat. Dhe në atë takim, zoti Ahmeti atë ditë ka ardhur prej Shqipërie, e mori atë çelësin e Tiranës, çelësin e Rijon Velis – por këta që thonë “abe kryetar” ti t’i thuash disa fjalë, ata vetë më thonë “thuaj, thuaj, thuaj” – Goran Bregoviqi që e mori prej Edi Ramës. Edhe të jetë kjo shaka, nuk e di.

Menduh Thaçi: Dhe atë ditë, unë i kam raportuar zotit Ahmeti se të njëjtën ditë, para dite, është mbajtur negociata e fundit që të merret plani dhe të shkohet, t’i thuhet formacionit tonë: “Kjo është”. Zoti Ahmeti tha: “Në rregull, shkojmë në mbledhje të Frontit.” U hap mbledhja, biseduam: “Do të bëjmë kështu, do të bëjmë ashtu, do të bëjmë ashtu.” Dhe kur u mbyll mbledhja, unë thashë: “O zotëri, po thotë që insiston – Menduh, a e din këtë? Do ta bojkotojmë zgjedhjet presidenciale a jo?” Ne bashkësia ndërkombëtare nuk i pranon këto bojkot. “Fol drejt!” thashë. “Nuk bisedohet kështu. Ndalu, zotëri! Jemi marrë vesh që të mos bojkotohen.” Jo, e din se është korrekt? Presidencialja që të sigurohet censusi – jo, kjo vjen më pas. Jemi marrë vesh ne të dy (unë edhe zoti Ahmeti). Kryenegociatori përherë i raporton udhëheqësit politik. Udhëheqësi politik i Frontit ishte Ali Ahmeti. Mos të bëjmë shaka tani – sigurisht. Dhe unë atij i kam raportuar. Është puna e tij se çka nxjerr në organe.

Menduh Thaçi: Kur pashë se s’e nxjerr – duhet të reagosh sepse është komprometuese për ty. Thashë: “Zotëri, tregoni!” “Tregoni ti,” tha. Okej, e shpalosa, e thashë. Kjo është – para marrëveshje, para – apo si të them – në “peper” (paper). Kjo është kusht i domosdoshëm. Ashtu – shumë mirë – se s’është “kondica kanon”. Kur ti je në luftë dhe do të shkosh drejt marrëveshjes së paqes, armëpushimi është kushti – “conditio sine qua non”. Na thotë: “Ali Ahmeti, patjetër bëje kështu!” Interesant, po jo… Atëherë nëse nuk e bëni, nuk jeni “me zu” – Thaçi dhe…

Menduh Thaçi: “Zotëri, jemi dakord, jemi në rregull, po mos krijoni eufori, sepse negociatat me ta do të jenë shumë të vështira. Unë kam thënë: “Mos mendoni se e keni kryer këtë punë.” Aplauz, mirë, konstatohet në procesverbal, në rregull. Iku e enjtja. Të premten në mbrëmje, nisi fushata e pjesës së errët të hënës: “Bojkotoni zgjedhjet presidenciale! Mos dilni të votoni!” “O bo, bo, plumb në të dy këmbët e tua!” Jo… Kur ti i thua aktivistit tënd në minutat e fundit të garës se unë e kam fjalën… As në qeveri s’jam – iku, dihet rezultati. Dekurajim i plotë dhe inkurajim i palës tjetër. Dhe kuptohet, një përçmim i madh i figurës së Menduh Thaçit para atyre me të cilët kanë biseduar. Kjo është.

Menduh Thaçi: Efekti? Unë vetëm heshta. Ka mbajtur mbledhje shtabi i Frontit. Përfaqësuesi ynë ka thënë: “Zotëri, se është me shkrim vendimi i Frontit i ditës së enjte – komunikatë publike ka – se nuk i bojkotojmë zgjedhjet presidenciale.” Po është vendim. Në fakt, ideja ishte që të mos bojkotohet dalja, që me daljen të sigurohet censusi. Ashtu është, ashtu është. Dhe përgjigje nuk ka pasur. U bë çka u bë. VLEN-i ka luajtur këtë lojë. Unë e luaja penalltinë. Jo se kanë ata ndonjë njohuri, po shumë e thjeshtë është kjo. Dhe unë nuk kam ndërhyrë aspak, as s’kam komunikim. S’kam komunikuar me të, sepse tash e pashë se tradhtia është në veprim e sipër dhe shtëpia ime vazhdon me thika të ngulitet që të kompromitohet tërësisht figura ime para VMRO-së.

Sefer Tahiri: Zoti Thaçi, kush ka qenë në këto negociata të cilat ju thoni që janë zhvilluar në zyrën 218 të Kuvendit të Republikës së Maqedonisë së Veriut (që në fakt është zyra juaj), ndërsa tek ata – tek VMRO-DPMNE-ja – përmendni zyrën 161? Mos është kjo ajo që po thoni – po shprehem me fjalorin tuaj – “thika pas shpine” që ju është vënë dhe ata kanë shkuar tinëz jush që të bisedojnë me VMRO-në dhe të ofrojnë ofertë tjetër politike për të cilën ju nuk keni qenë i njoftuar?

Menduh Thaçi: Jo, dy tema e para. Duhet të jem skajshmërisht i sinqertë. Negociatat mes meje dhe VMRO-së janë zhvilluar në 218? Këtu diku nja 200 metra prej këtu, në një lokal. Çështja e fillimit të negociatave është çështje diskrecioni. Dikush thotë: “Ti si shkon?” Dëgjo, unë kam funksion publik, unë kam mandat dhe unë shkoj, takohem me kundërshtarin dhe me armikun ku të jetë. Ti s’bon – jo ti, dikush tjetër. S’është se s’ka mandat. Ka pasur bisedime jashtë parlamentit. Nuk e di tash si më vjen në shahir, se përmendi vendin – s’është korrekt, sepse vendi nuk ka rëndësi. 100-200 metra, s’ka 200 metra, s’ka lokal publik, vend publik – askush nuk na ka parë. Sepse ka qenë faza e rëndë e fillimit që ishte e pamundur që të zhvillohen. Dhe këto janë zhvilluar. Më pastaj kanë vazhduar të zhvillohen negociatat.

Menduh Thaçi: Tani… si kalojmë? Shpallet rezultati dhe na vjen “morta” në mbrëmje tek Fronti – s’bën të shumë keq. Prapë të nesërmen është kërkuar që të vazhdohet. Them: “Zot, është e pamundur, e pamundur. Ju keni dëmtuar veten.” Nëse dikush prej jush ka menduar se më dëmton figurën time – ja, i erdhi dita. “Me çdo kusht, mund të zhvillohen.” Okej, dhe unë kam thirrur. Jemi ulur dhe fjala e parë që më është thënë nga VMRO-ja është: “Po çka të bën deshin (të marrin fytyrën) se ti s’ke kurrfarë vlere.” Unë kam thënë: “Unë jam me këtë mandat. Ky mandat është kufizuar. Ju doni të bisedoni me ne apo jo?” Çfarë kanë thënë? “Me ty duam të bisedojmë, ty të ofrojmë gjithçka. Nuk bëjmë hesap VLEN-in hiç, vetëm ti personalisht.” “Nuk mund,” thashë, “sepse unë në emër të Frontit. I bie që ju ta përfaqësoni Bashkimin Demokratik për Integrim, të gjithë kushdo që është në pushtet.” I kam thënë: “Jo, nuk mund, dhe të tjerët (edhe VLEN-i) – nuk mund. Nëse ju jeni të gatshëm të bisedojmë, s’ka kurrfarë problemi, po unë bisedoj i mandatuar prej Frontit.”

Menduh Thaçi: Dhe me vështirësi u shty puna prej zeros, kaloi 0.1. Sepse ata ishin të përcaktuar se do të hakmerren politikisht. Dhe unë këtë e di.

Menduh Thaçi: **Po, mjerimi është shumë keq se të ngec në fyt e të kap trishtimi. Kjo vlen për BDI-në – ata ishin në situatë të trishtuar. Dhe unë asgjë më inat se përveç asaj që thashë: kur dikush tenton me frikësuar dikë, e llogaris shumë. Njerëzit e këqij, po edhe një kategorinë e njerëzve e llogarit shumë të këqij. Kur është dikush keq dhe ti e godet, është një ndër kulmet e poshtërsisë. Dhe kur është i dobët (jo keq) – “bravo, dobët” – po dobët shumë më mirë e thotë. Po dakord shumë. Dhe në këtë drejtim, unë kam thënë se nuk ecën kjo punë, të kemi kujdes. Duhet të jemi shumë të kujdesshëm se si. Teprojmë pak, interpretimi do të jetë se ne duam në qeveri të jemi. Dhe ashtu filloi të jetë interpretimi. Megjithatë, u bë takimi i parë formal në zyrën 161 – është mirë, po po, flas për të tjera, të famshme sigurisht. Dhe prapë filluan të bisedohen çështjet që kanë të bëjnë me parimet, me principet. Po unë isha tash më i eksituar, më i përgatitur – të mbushët gati pushkën politike. Dhe ai tha: “Ne jemi marrë vesh për parimin. Parimi është: të gjithë ata që kanë pasur funksione drejtuese në ish-qeverisje të mos jenë.” “Po, po, është e drejtë kjo. Po edhe ju duhet të pranoni diçka: kryeministri që do të zgjidhet duhet të jetë kooperativ me ne, skajshmërisht.” Kooperativ do të thotë bashkëpunues dhe llogaridhënës. “Takon fjalën. Po ju do të keni ndonjë ministër që është i partisë suaj, ministrin e brendshëm apo ministrin e… dhe ne politikisht do të kërkojmë llogari prej kryeministrit.” Jo të thirremi në drejtor… Nuk shkonte mirë. Sigurisht dukej ajo – se ata shumë të fuqishëm (bravo, 58 deputetë – shumë të fuqishëm). Zoti Tahiri, po edhe…

Menduh Thaçi: Nuk mund unë të them që 100% i kam bërë gjëra të mira, por shumë kam pasur kujdes të mos korritem dhe mos t’ua luaj lojën atyre. Cili ishte loja e tyre? Sa më shumë që Fronti insistonte pa kurrëfarë kushti të jetë në qeveri, dobësoheshin pozitat negociuese të VLEN-it skajshmërisht. Këtë e di një njeri i pakët që kupton politikë, e jo më ai që ka përvojë me dekada. Unë nuk doja ta dëmtoja atë proces, për shkak se vjen inati – kur hyn në duart e tyre, ata të përdorin më pastaj si biçikletë. Biçikleta ka dy pedale – e shtyp njërën, ecën biçikleta e tij përpara; e shtyp tjetrën… Besoj se është e qartë sa desha të them.

Menduh Thaçi: Dhe në këtë drejtim, raportimi im para zotit Ahmetit dhe liderëve të Frontit ishte shumë i zymtë, pa shpresë, pa entuziazëm. Sigurisht, sigurisht – në asnjë moment nuk ka pasur ironi, sarkazma nga ana ime, sepse e sheh çka bëhet. Nuk jam ashtu, unë kam qejf të ngatërrohemi kur je i fortë, jo kur je i dobët.

Menduh Thaçi: Dhe në ndërkohë, zoti Ahmeti aktivizoi “para politikën”, “para partinë” – çfarë do të thotë kjo? Miq, shokë, biznesmenë që të shkojnë te Mickoski, t’i thonë: “Si të thuash, bre, s’ka kurrfarë problemi, edhe pa kryetarin e Kuvendit, si të thuash. Ti me katër ministra vetëm – ata mos i merr, veç VLEN-i mos të jetë pjesë e qeverisë.” Po VMRO-ja nuk përmend emra se kush do ta dëmtojë. Saktësisht më kanë raportuar për të gjithë – me minutë, me sekondë, me emër e mbiemër – se “ky ka qenë, ky ka qenë”.

Menduh Thaçi: Negociatat paralele që zoti Ahmeti dhe BDI-ja kanë bërë krahas negociatave që ju keni bërë – dhe thoni që kjo është bërë për ta ulur pazarin politik të VLEN-it. Po në raport me ju, zoti Thaçi, pse është bërë? Keni shpjegim? “Të ma marrë fytyrën edhe para gjithkujt se ky kërkushi – kemi luajtur me të – po s’më ka bërë përshtypje ajo, se s’je kërkushi ti, pse?”

Menduh Thaçi: Unë nuk jam politikan i moshës së re politike dhe nuk kam seder. Kjo është punë, duhet punuar – si muratori apo ai që bën fasadë që përlyhet, edhe politikani duhet të kryejë punë. S’më ka bërë kjo përshtypje. Unë në ato momente kur i kuptova këto të gjitha, i kam thënë zotit Ahmeti: “Mos kështu, se marrë e zezë – vetëm ne të dy, nuk të merr ai ty.” Unë kam thënë po t’i mohojnë këto gjëra – dua t’i them emrat, nuk i them tani, sepse nuk dua. Megjithatë, politika ka një nivel diskrecioni, një lloj etike – unë s’i nxjerr emrat. Pra, për herë të parë po ta them (më fal, mos e ndërpre) – këtë nuk e kam thënë, ndoshta edhe një ndër të metat e mia. Skajshmërisht jam i sinqertë dhe kjo mua shpesh më ka mbytur, po s’më ka korritur.

Menduh Thaçi: Unë atëherë vendosa që të bëj gjithçka ta pamundësoj koalicionin mes Frontit dhe VMRO-së. Dhe e realizova. Nuk është se VMRO-ja nuk do t’i merrte ata (koalicionin Frontin) – po them, tani që jam larguar, mund të ndodhte edhe ajo. Sepse pranonin gjithçka – ju thatë “çfarë gjithçka”? Po unë atëherë kam vepruar me të gjitha aftësitë e mia, inteligjencën dhe përvojën time, me të gjithë miqtë e mi që i kam pasur (veç shpifje kam bërë) që kjo të parandalohet. Dhe u parandalua, u pamundësua. Dhe më vjen keq prej njerëzve të cilët kanë qenë në ekipin negociator bashkë me mua (emrat s’po i përmend, po dihet kush janë) – ata janë njerëz të mirë të BDI-së. Korrekt, asnjë fjalë të keqe nuk kam për ta. Kanë qenë me mua, janë shtashtrirë kur unë e kam thënë fjalën e cila nuk kthehet prapë palës tjetër, që këtu është fundi i negociatave. “Jo, fundin e don kryetari i parlamentit të partisë tuaj, thuaj direkt diçka – ajo do që të jetë maqedonase?” Mos bëni shaka me mua, se si sot tash. Prej këtyre momenteve dhe sekondave, unë nuk jam negociatori i Frontit. Po e din ata kush jam unë, VMRO-ja e din. Dy herë kemi bashkëqeverisur dhe dy herë ajo qeverisje ka shkuar “kama dorës” për shkak se ti e din kush jam unë. Dhe kaq.

Menduh Thaçi: Dhe më pas, kur zoti Ahmeti përfundimisht e mori mesazhin se u mbyll kjo punë, atëherë në një ditë të bukur (katër-pesë orë) ia kam treguar të gjitha, ia kam hapur – të gjitha çfarë gabimesh janë bërë, çfarë dallaverash janë bërë. Ai normalisht nuk i pranonte. I kam thënë: “Rruga jonë tani ndahet. Po të intereson, sugjerimi im është ky: kultivo BDI-në, ruaje BDI-në, ngrite, shëndoshe, lëre Frontin (se s’ka front), largoi ata njerëz (se nuk ka gjë prej tyre, nuk do të dalë asgjë). Me mua do të vazhdosh ta kesh betejën hapur politike.” Të gjitha veprimet e mia në publik kanë qenë të konsumuara me zotin Ahmetin në katër skenë. Dhe kjo është historia ime e luftës, e bashkëpunimit dhe e ndarjes mes meje dhe zotit Ahmeti dhe rifillimit të luftës.

Sefer Tahiri: Zoti Thaçi, a jeni ndjerë se jeni vënë – po themi me fjalor politik – në lojë politike nga zoti Ahmeti në kuptimin që ai ka përdorur faktin që ju keni qenë i afërt me VMRO-DPMNE-në në vitet 1998-2002, pastaj 2006, 2008 – edhe pse e thatë edhe ju, e di opinioni publik – BDI-ja dhe zoti Ahmeti me VMRO-DPMNE-në kanë drejtuar vendin nga viti 2008 deri në vitin 2016. Dhe ju ka përdorur në një farë forme për t’ju dobësuar politikisht – në kuptimin që me vetë faktin që ju keni hyrë në atë lojë (dhe po them tani prapë me fjalor politik) ngelet në pozicion “as-as”. Në zgjedhjet lokale…

Menduh Thaçi: Jo, unë nuk mendoj se kam qenë aq i rëndësishëm që ai të kalkulojë me këtë element. Sepse ai atëherë ka ditur se unë nuk do të mund të bëj ndonjë ngritje të madhe politike. Por zoti Ahmeti ka dashur që mua të më përdorë si një kosh për mbeturina, që nëse negociatat janë të pasuksesshme, të thotë: “Ki s’di ti?” Unë e dija. Këtu edhe një sens e themi – ne thamë se janë takuar Fronti me VMRO-në, Ali Ahmeti është takuar me Mickoskin disa herë. Ali Ahmeti është takuar personalisht me Mickoskin pa ju njoftuar juve dhe asnjërit nga liderët e tjerë të Frontit. Po dhe mua më ka informuar për këtë VMRO-ja. Dhe ai në këtë kosh donte opinionit shqiptar t’i thoshte: “Ej, Menduh është me VMRO-në, unë s’jam.” Mua më dukej qesharake. Unë kisha përkushtim drejt një marrëveshjeje që mos të lejojmë maqedonasit ta bëjnë këtë që po e bëjnë tani. Kaq.

Menduh Thaçi: Ndërsa, nëse ai ka menduar se është më i aftë se unë që të ma vendosë tikën dhe përgjegjësinë, edhe të më nxijë para shqiptarëve se po… përsërisim bashkarisht disa herë se unë jam një farë bashkëpunëtori i njohur i Gruevskit, i Llupços… e bën atë? Po ju nuk e mohoni që keni qenë në qeverisje me VMRO-DPMNE-në dhe në kohën e Llupço Georgievskit para 2000 vjetëve? Po, ’98-2001 dhe 2001… jo rastësisht. Sepse në 2001 ndodhi lufta. Dhe 10 vitet e fundit ai me VMRO-në ka qenë 10 vitet e fundit. Dhe të mendosh kështu është shumë e gabuar. Dikush do të thotë në fund: “Çka bëre?” A e din si është ai Rexha i Mitrovicës së Kosovës? I thotë ai: “O Rexhë, mos e bomba të vret, se ka çelur edhe do të vrasë veten, të kallë ty.” Ja rezultati.

Menduh Thaçi: Po kjo nuk është bërë për ndonjë inat personal. Edhe kjo është bërë për një mësim për të ardhmen e politikës shqiptare se nuk luhet kështu në këtë formë, nuk veprohet kështu. Po ky veprim nuk u ndal. Kjo vazhdoi me Arben Taravarin, djalin e Mickoskit, vëllain, djalin e minxhës – loçka – dilshin pa ndalë. E din në zgjedhje? Më tha: “Profesor, djalin… politikisht, politikisht.” Pse? Ata mua çka nuk më kanë thënë? Do të shmurti andej, ka ndryshuar, politikisht u bë vëlla. Dhe kam thënë: “Dëgjo, të gjitha do t’i humbësh.” Dhe fjalia ime e parë publike do të jetë për sqarimin e fitores së kandidatit të BDI-së në Studençan. Sepse “tradhtar” quhet ai që del prej brenda. Dhe ajo që njerëzit e goditën Azemin në Studençan dhe ia dhanë votën BDI-së është një hakmarrje politike e PDSH-së ndaj Azem Sadikut, ndaj tradhtarëve të PDSH-së – sido që t’i kenë emrat, pa marrë parasysh që i kanë emrat. Dhe sot ne shohim një rezultat të një humbjeje 100% të zgjedhjeve lokale të BDI-së – se BDI-ja s’ka asnjë komunë tjetër përveç komunës së Lipkovës. S’ka asnjë komunë tjetër. Edhe Plasnica? Nuk doni me u marrë vesh, mirë e keni, e vogël e bëjmë.

Menduh Thaçi: Unë jam nacionalist, po nuk jam anti asnjë populli tjetër. Jam shumë i shëruar në atë aspekt, shumë i kuruar. Dhe krejt kjo e çoi në një situatë zotin Ahmeti prapë të matet me mua dhe me PDSH-në. BDI-ja i caktonte njerëzit prej zyrave – nuk del jashtë të flasë me njerëzit, sepse kur je në pushtet i thërret “tutë”, por kur je opozitë, veç fytyrën. Dhe imitoi një kuvend dege në Tetovë për shkak se PDSH-ja në Tetovë e mban takatin, mban mbledhje, shpall zgjedhje në parti, mban kuvend, zgjedh degët. Ai bëri në Pallatin e Kulturës para katër ditëve një kuvend – nja pesë gjashtë autobusë prej Kërçovës, tre-katër – e panevojshme, diçka e panevojshme. Dhe besoj se është bukur kohë e gjatë që i dhamë kësaj. Zoti Ahmeti do të mbetet shembulli “sui generis” i manipulantit në skenën politike. Dhe unë uroj që kjo kurrë më të mos përsëritet në skenën politike të shqiptarëve të Maqedonisë.

Menduh Thaçi: BDI-ja do të vazhdojë ta llogaris si aset politik kombëtar të shqiptarëve të Maqedonisë. Dhe prej momentit kur zoti Ahmeti nuk do të jetë aty, unë do të jem i gatshëm për të gjitha gjërat dhe temat t’i bisedojmë me ta. VLEN-in do ta llogaris si një formacion i dështuar totalisht dhe i nënshtruar para maqedonasve që janë në qeverisje. Edhe me ta jam i gatshëm të flas dhe të komunikoj, por vetëm publikisht. Kryeministrin dhe qeverinë po ashtu e llogaris një ndër qeveritë me performancë dhe veprime më antishqiptare kohët e fundit. Po dhe me të jam i gatshëm që të flas vetëm publikisht. S’ka më negociata, s’ka takime te 161.

Menduh Thaçi: Domethënë, këto janë qëndrimet që pashë të arsyeshme t’i rrumbullakësoj, për shkak se përafërsisht flasin për taktikën e ardhshme të PDSH-së pas Kongresit të nëntë.

Menduh Thaçi: Jo rastësisht, zoti Thaçi, ju lamë kohë që të shpjegoni se pse në emisionin e fundit që patët në Rubikon, ju vetëm kalimthi e përmendët se jeni ndarë nga zoti Ahmeti për shkak se ka pasur negociata paralele. Por koha televizive ndonjëherë është e tmerrshme, është e shkurtër dhe nuk ka mundësi të shpjegohen shumë çështje. Dhe ja, besoj se për publikun po qartësohet pozicioni juaj. Nga kjo që thoni, i bie që të mos keni komunikim me zotin Ahmeti.

Menduh Thaçi: Më interesojnë dy çështje. E para: si janë sjellë negociatorët e BDI-së dhe negociatorët e partisë së Zijadin Selës (Aleanca për Shqiptarët)? Domethënë, a ju kanë përkrahur në negociata, në qëndrimet që keni pasur? Dhe çështja e dytë: sa kam pritur – përfaqësuesit e BDI-së, rezultat? I kam idenë – i fërkonin duart që do të hyjnë në pushtet prapë, ose do të vazhdojnë në pushtet.

Sefer Tahiri: Pra pyetja e parë, perfekt?

Menduh Thaçi: Ata përfaqësues të BDI-së dhe të partive të tjera të Frontit që kanë marrë pjesë në negociata – për mua perfekt janë sjellë, në mënyrë njerëzore, me edukatë, me absolutisht asnjë minus. Tani e kohës. Çështja e dytë: BDI-ja, fërkimi i duarve për të qenë në pushtet – ndodhi. Ndodhte para zgjedhjeve parlamentare. Më pastaj, kur BDI-ja bëri atë çka bëri – bojkotoi zgjedhjet presidenciale – aty ka pasur vetëm trishtim. Po unë s’kam kalkuluar asnjëherë në atë element të tyre të trishtimit. Po përsëris edhe njëherë – se vjen sikur mos me qenë korrekt skajshmërisht – unë të gjitha i kam ditur se takohet ky, se çon njerëzit e tjerë prej Shqipërie, prej… po ja kam thënë, nuk i them sot. Me shpejtësi kam shkuar, jam ulur, i kam thënë: “Mos kështu, se është e gabuar.” Më tha: “Po në rregull, mua s’ke asnjë deputet.” Po janë një strukturë e tërë, një armatë njerëzish të cilët duhet të largohen prej pushtetit.

Menduh Thaçi: Dhe shikoni se janë përveç asaj…

Sefer Tahiri: Zoti Thaçi, ulja e zarit të VLEN-it është marrje në qafë në mënyrë direkte (jo indirekte) e shqiptarëve. Jam dakord. Jam dakord. Nëse shkojmë sipas kësaj logjike, jam dhe freni, apo koshnica, që mua më ka mbajtur që mos ta shtojnë negociatën më shumë – po flasim kur nisin negociatat – katër ministra, pesë ministra, këto më tepër. Ka qenë kjo, e thashë unë pa e thënë ju. Unë gjithmonë kam qenë i kujdesshëm që mos të bëhem lodër në duart e tyre. E kjo do të vazhdojë të jetë përherë kështu. Ata do të kenë dëshirë përherë që “ju lutem”. 2008-ën ndodhi ajo që ndodhi me zgjedhjet.

Menduh Thaçi: Dhe unë kur jam ulur me ish-kryeministrin e atëhershëm, bukfalisht më ka thënë: “Kjo e Menduhit e pranove – në rregull jemi, se e pranove – Alia e pranon.” “Me ta pranoj – mirupafshim.” Po kjo do të jetë mënyra e qasjes ndaj shqiptarëve edhe në të ardhmen nëse ne bashkarisht nuk bëjmë një mekanizëm të korrektësisë së matjes mes veti. Sepse ti i thotë sot VLEN-it: “Ju keni humbur zgjedhjet.” Ju edhe ata kanë ndonjë fakt, ndonjë argument që s’mund t’i marrësh. Koalicioni multi-etnik e kështu me radhë. E përmendët ju zotin Bexhin, Ilias, Sali Murat, dhe pastaj kjo ngel. Të thotë ai: “E di ti – 2006-ën, 40% të vendvotimeve janë me zero, i sheh janë zgjedhje të parregullta, nuk janë zgjedhje demokratike.” Ai tha: “Ti si hyn?” Të gjashtën – se kjo s’ka fund. Zoti Tahiri, s’ka fund. Do të gjejmë mekanizëm ta ndalim. E di pse them s’ka fund? Sepse unë çka i thashë atij në emision: “E thashë: ‘Leve Ali Ahmet me pushkë hyni kot e kot, pa asnjë votë më rrëzoi prej pushteti.'” Edhe ai ama ka dalë, tha: “Ai… s’ki përgjigje.”

Menduh Thaçi: **Çfarë dua të them? Po ju nuk jeni penduar, zoti Thaçi, që nuk jeni përballur me… Dhe ju edhe pse thoni se keni qenë i ri (po atëherë keni qenë në një moshë të pjekur) dhe ju e dini se çfarë… Jo, në 2001 kam qenë gazetar, kam qenë korrespondent i Radios Evropa e Lirë. Çfarë takati ka pasur Menduh Thaçi atëherë? Çfarë njerëzish të fuqishëm që ishin të gatshëm të bëjnë diçka? Kam pasur 24 vjet (17 i kam pasur kur kemi dalë ju në skenë), që ishin të gatshëm të bëjnë gjithçka. Unë si i penduar e kam ndaluar këtë, për shkak se me këto telashe – popujt me shekuj nuk ndalen prej këtyre telasheve. Një shembull të keq të kësaj telashe vazhdojmë ta kemi në Kosovë – 27 vjet është bërë që sosi lufta, e disa vazhdojnë të ankohen se kanë njerëz të vrarë në mënyrë të paditur, dhe disa të tjerë… Kjo s’ka fund, dua të them.

Menduh Thaçi: Për këtë arsye, pika kryesore, thelbi, nyja që e lidh tash programin e PDSH-së është: Ne shqiptarët duhet patjetër të ngremë brenda këtij shteti institucionet tona autonome, të cilat e përcaktojnë mes nesh kualitetin, kriterin, parimin e kështu me radhë. Derisa këto kritere, parime ngelin të menaxhuara në duart e popullit tjetër, përherë ata do t’i keqmenaxhojnë dhe keqinterpretojnë.

Menduh Thaçi: E dini, në Bosnjë, tre udhëheqësit e presidencës janë kroat, boshnjak dhe serb. Ka një problem 20 vjetët e fundit – se përfaqësuesin kroat përherë e zgjedhin boshnjakët, sepse u duket më i afërt. Dhe Kristian Schmidt vitin e kaluar (apo ka dhe më shumë) me dekret e ndërroi ligjin, se tha: “Kur të votoni për këtë përfaqësues, duhet ta çoni atij edhe letërnjoftimin, edhe listën zgjedhore, që të parandalon që ti të… është për tjetrin, për pjesëtarin e kombit tjetër.” Sigurisht. Këto janë çështje të cilat Evropa di më së miri, por refuzon për momentin t’i kuptojë. Amerika nuk i ka të qarta, për shkak se është shoqëri e krijuar mbi principe të funksionimit tjetër të shtetit, komb – këtu është krejt ndryshe.

Menduh Thaçi: Nëse ne nuk arrijmë – insistimi ynë për ta bërë institucionin rezulton me një punë marramendëse të të tjerëve që të na rrënojnë atë institucion – universitetin, universitetin tjetër, institutin (po them qëllimisht emrin e institutit – sepse po të vazhdoja, do të mësoja teatrin – Teatri në Shkup ka qenë “Drama Turke” edhe “Albanska drama” nuk ka pasur lidhje). Politika e krijimit të institucioneve autonome të PDSH-së duhet të vazhdojë.

Menduh Thaçi: Do të thotë dikush: “Kështu ti i frikëson maqedonasit.”

Menduh Thaçi: S’kanë pse frikohen në Maqedoni – bëjnë dallavera, bëjnë mashtrim. Këto institucione do të ngriten në bazë të principeve universale të funksionimit të lirive dhe të drejtave të njeriut, në bazë të principeve të funksionimit të institucioneve euroatlantike (në të cilat vetëm gjysmë jemi pjesëtarë – të NATO-s dhe të Bashkimit Evropian). Asgjë shqiptarët nuk duan të bëjnë nëpër male, apo diçka që s’ka të bëjë me realitetin e tanishëm që është në botën e përparuar dhe të civilizuar. Këtë nuk e them kundër asnjë partie, as për të tentuar të fitojë vota. Kjo lihet si amanet të gjithëve që do të duan të merren me politikë të shqiptarëve të Maqedonisë – pa u krijuar institucionet tona autonome dhe vendimmarrja të jetë me veto të kontrolluar, nuk ka shpresë për përmirësim të situatës sonë.

Menduh Thaçi: Do të flasim, zoti Thaçi, për atë që është projekti i ardhshëm i Partisë Demokratike Shqiptare, por e kam patjetër t’ua bëj edhe një pyetje – jo për t’u kthyer tek zoti Ahmeti dhe për të kundërshtuar ju, apo për të thënë diçka që do të ishte në shërbim të emisionit në kuptimin e popullarizimit të emisionit – nuk e kam këtu idenë. Ju thatë që keni bërë marrëveshjen, por nga deklaratat që i ndoqëm, ju keni njohur zotin Ahmeti, mendoj që keni njohur edhe shkathtësinë (po themi në kontekstin e dinakërisë, po themi – dinakërinë politike). Unë thashë shkathtësinë në kontekstin e luftimit të forcave politike kundërshtare, por kur një lider i bën vlerësimet gabimisht, atëherë dihet se çfarë pason.

Menduh Thaçi: Po, po. Nuk është humbur gjithçka. Gjithçka? Diçka është arritur. PDSH-ja është, ekziston. BDI-ja është në opozitë. Zoti Ahmeti – veç ai nuk e sheh – ka përfunduar karriera e tij politike. Maqedonasit e zbuluan strategjinë e tyre (se nuk do të zbulohej kjo strategji). Kemi një realitet krejtësisht të ri politik. Unë e di, jam i vetëdijshëm se një pjesë e konsiderueshme e shqiptarëve ka menduar në vitin 2007, ’18, ’19 se me ato vota dhe me atë vullnet politik që i dhanë LSDM-së, çështjet tona do të rrumbullakësohen. Nuk është ashtu. Atëherë po të flisnim me këtë fjalor, do të na quanin të keqinterpretuar. Dhe ky ka qenë investimi im për t’i plasur gjërat parakohe, që të mos vijë dëmi të jetë shumë i madh. Unë mendoj se ky ka qenë një efekt. Kjo ka pasur – më falni – një efekt, dhe ky efekt tashmë duket, është i qartë.

Menduh Thaçi: Po bashkangjis qëndrimin e PDSH-së në zgjedhjet e fundit lokale, që dukej irracional, i parëndësishëm. A ka besuar dikush se PDSH-ja do ta mundësojë që zoti Ahmeti të shkojë në histori? Në zgjedhjet s’kanë shumë vota, po vetë ai e ka ditur se kjo ndodh. Po edhe ai ka kuptuar me vonesë. Edhe ai ka menduar se unë jam si të tjerët – që më duhet një pozitë, më kalkulon, ma jep deputet a ministër. Po krejt gabim. Dhe kjo – me mesazhet telefonike që kam marrë unë në balotazh (raundi i dytë i zgjedhjeve lokale) nga ai dhe nga miq të tij (dhe të mi, do të thosha – disa erat) – të dalë me më thënë diçka atëherë – veç emrat… përgjërim dhe lutje për t’i mbështetur në raundin e dytë që “aman se shkojmë, duhet të mbijetojmë”. Shkojmë që të mbijetojmë. Dhe mesazhi: “Se VLEN-i thonë BDI 2.0, more 2.0” – 2 milion pikë zero – dhe VLEN-i një shtashtrirje të tillë. Dhe njerëz të cilët kanë komunikim normal – në minutat e fundit të së shtunës, të nesërmes së zgjedhjeve – “O rri rehat, se unë nuk lëviz”. Unë e kam këtë kështu: kur marr qëndrim se e kryeva punën, do ta mbështesësh BDI-në dhe ne do të ikim – e kam fjalën për Tetovën, në zonat përreth ku PDSH-ja tradicionalisht (edhe shumë keq me qenë) te Arca, Bogovina… ashtu, ashtu, ashtu. Tha: “Rri urtë, se unë e kam ndarë.” Dhe ky është veprimi i zgjedhjeve lokale, është në kuadër të një strategjie. Po mos të ishte zhvilluar kështu situata, do të ishte shumë vështirë që sot unë të përdor këtë fjalor – jo këtu te ju, por dhe në Kosovë dhe në Shqipëri. Është krijuar një delirium i madh.

Menduh Thaçi: Po ai që më thotë për ligjin e gjuhës shqipe – jo, bre, se është rëndë ta bindësh njeriun. Është shumë vështirë ta bindësh njeriun se në një pjesë të marketingut apo të kampanjës politike e kanë humbur kuptimin e esencës. Çfarë dua të them, të jem më i qartë – nuk duket se filozofoj – po na poshtërojnë shumë si shqiptarë të Maqedonisë. Do të marr dy shembuj të fuqishëm të kundërt, paradoksal.

Menduh Thaçi: Një: VLEN-it i tha ai (Ali Ahmeti) – e patë – kur i tha: “O Qimo, ec të pajtojmë me Mickoskin” – Edman Azizin, ish-kryetarit të komunës së Bërvenicës. A e dini çfarë poshtërimi është ajo për mendjen politike kolektive të Maqedonisë? Sepse atëherë interesi kombëtar i këtij Aqimit (si kishte emri – Aqim) i përzuri VLEN-in, i përzuri krejt. Populli e dha me gjithë zemër sa kishte mundësinë për lojën kishin shitur. I thotë: “Ec të pajtoj.” E kjo pse s’është interesante? Kjo që do t’ju them tani është shumë super interesante, e njëjta për mua…

Menduh Thaçi: A e keni parë Edi Ramën në tubim të socialistëve kur thotë: “Ej, e dini se çka kemi arritur? Gjuha shqipe është gjuhë zyrtare në Maqedoni!” A, po, po, po. Mungesë elementare – çfarë? Thashë në Kosovë. A vërtet mendoni ju se aq jemi stupid? Kur kisha fjalën… u them kolegës tuaj: “O, nuk ekziston ligji. Ligji ka emrin ndryshe.” A pastaj tha – megjithatë, e përmendet shqiptar – nuk përmendet. Tha: “Megjithatë e përmendet 20%.” E kjo është diçka tjetër – “megjithatë qenka vendosur në marrëveshjen e Ohrit”. Me meritën e Ali Ahmetit ai 20%shi? Jo, ndoshta ajo ka qenë kurth.

Menduh Thaçi: Që të sqaroj pas 25 vjetësh inkurajimin e armatosur në politikë për kot gjëra – sepse njerëzit që s’i njohin gjërat, unë kam gatishmëri të bashkëbisedoj deri në skaj. Po kolegët e mi e di se i manipulojnë. Marrëveshja e Ohrit – zoti ka tre shtylla, nuk ka filozofi. Një: amnestia e përgjithshme – PDSH-ja e ka sjellë me ligj. Po dy: ndryshimi kushtetues – PDSH-ja e ka sjellë. Tre: gjuha që e përdorin mbi 20% e qytetarëve dhe alfabeti i saj po ashtu janë zyrtarë në Maqedoni, presje, e specifikuar me ligj. E BDI-ja nuk e ka sjellë ligjin. Sepse unë kur them “amnestia e përgjithshme” – s’është gjë e madhe, por punë e madhe shumë.

Menduh Thaçi: Dhe kjo – Kosova është pa diskutim shumë e afërt, shumë e ndjeshme – nuk po shkojmë edhe një hap më tej. Pse s’ndodh këtu ajo që do të ndodhë me Kosovën? Jo, kujdes! Kemi pasur kujdes. Unë nuk e kam – jo, unë potencial… Nuk po e them se duket sikur rahaxhopë, po e kam ditur çfarë bëj. Gjithçka “lege artis” është, siç duhet. Dhe kur them unë në Kosovë – a i pranoj? Unë e pranoj se BDI-ja e ka sjellë ligjin në 2019. Po 17 vjet prej 2002-shit deri në 2019 – a është normale? Kjo nuk është normale. Është manipulim. Për këtë duhet një ndëshkim politik. Dhe asgjë e keqe nuk ka ndodhur që BDI-ja është ndëshkuar politikisht me VLEN-in, që thashë është BDI 2.0. Po shumë më mirë është kur ndëshkimin e merr prej vetes sate, se nuk ke më hapësirë të keqinterpretosh në popull, njerëz, në Shqipëri, në Kosovë – se “ma bëni Menduh Thaçi, ma bëni Arben Xhaferi, ma bëni PDSH-ja” – prej NATO-s? Unë mendoj se kjo është një rrumbullakësim i një faze të vështirë të politikës së shqiptarëve të Maqedonisë, po s’është fundi – është një fillim i ri.

Menduh Thaçi: Unë mendoj se mënyra e qasjes së BDI-së është tërësisht e gabuar. VLEN-i është pjesë e qeverisë, pretendon t’i përfaqësojë shqiptarët. Unë ua pranoj se ata pretendojnë t’i përfaqësojnë shqiptarët. Dhe do të përdor të gjitha mundësitë e mia të kritikës, protestës që t’i detyroj t’i përfaqësojnë shqiptarët ashtu si duhet, jo të vazhdojnë vendin, jo të hyjnë në pushtet. Sepse kjo ofertë ka ekzistuar verës për PDSH-në – e pamundur.

Menduh Thaçi: Ka një mendim që përhapet në shumë tavolina: “A bën mend të jetë në pozitë të ministrit apo të kryeministrit?” Nuk është kështu. Politika ndryshe, politika kërkon mbështetje, kërkon numra dhe kërkon vullnet politik. Nëse ne bashkarisht si formacione politike të shqiptarëve të Maqedonisë – që sot plagët janë shumë të freskëta – e ardhmja neve do të na detyrojë (bile dhe unë mendoj se aleatët tanë do të na detyrojnë) që ne të arrijmë ta krijojmë principin, kriteret dhe mënyrën se si e përcaktojmë përfaqësuesin tonë politik. Kjo më pastaj – përfaqësuesi ynë politik, udhëheqësi – është… e di se këto gjëra mund të keqinterpretohen, por unë flas drejt, s’kam qëllime të këqija. E pamundur është. VLEN-in të gjitha anët e kritikojnë. Edhe 1000 herë me qenë VLEN-i më i fortë, e pamundur t’i rezistohet një fenomeni që e kanë arritur maqedonasit. Ata kanë një lider, një parti dhe një program. Këtej s’ka një lider, s’ka një parti dhe… ka një program? Pse po i them këto gjëra? Duken se matematikore janë, po janë të domosdoshme. Në një sistem demokratik, po s’pate procedurë të rregullt, ti je vetëm dëshirë – je tekst letrar, fantastik, apo edhe filozofik, por nuk jep efekte të cilat duhet të shkojnë si mirëqenie, siguri, zhvillim e kështu me radhë.

Sefer Tahiri: Zoti Thaçi, a është marrë – po shprehem pak me fjalorin tuaj – ndoshta për ne si shqiptarë, për elitat politike (edhe për ju politikanët, nuk ju përjashtoj as juve), për elitat intelektuale, profesorët, mediat (nuk po e përjashtoj as veten – gjithsesi, sepse në këtë rast vetja ime është shumë pak e rëndësishme) – për të gjithë ne që në vitin 2026 të kërkojmë nga maqedonasit provim jurisprudence në gjuhën shqipe, kur dihet se serbët me 4% e kanë gjuhën e tyre zyrtare në Kosovë?

Menduh Thaçi: Ju lutem, sa më shkurtimisht, sepse e di që ju keni shumë bagazh politik dhe për të folur për çështje të ndryshme, por në mënyrë më intensive nëse mundet. Pyetjet tuaja janë të rënda – nuk janë si në emisione të tjera me shpejtësi, janë thelbësore, edhe kjo është arsyeja pse zgjasin. Mos mendoni që duhet të polemizoj, jo, jo, sigurisht.

Menduh Thaçi: Faleminderit për vlerësimin. Mendoj, pa diskutim, në asnjë moment unë nuk i kontestoj përgatitjet tuaja dhe të gjithkujt tjetër përveç atyre që i kam konkurentë. Ne paguajmë një çmim dhe ky çmim ka emrin “mashtrim”. U çliruam në vitin 2002 dhe ja ku përfunduam. Kemi mashtruar veten. Ne duhet t’i rikthehemi programit tonë dhe mënyrës si duhet të ngritemi, siç janë ngritur popujt e tjerë në Evropë.

Menduh Thaçi: Çfarë dua të them? Mediat kryesore të shqiptarëve që kanë licenca në Maqedoni, me shumë mundësi arrijnë që një pjesë të programit ta kenë në gjuhën maqedonase. “Shudia” është kriter – mund të jetë edhe kriter, është kriter ligjor. Katastrofë! Në Preshevë, në Mal të Zi nuk ka një kriter të tillë. Ama kur del e të thotë Edi Rama: “E shihni çfarë rezultatesh…” – ajo fryhet si Murlani me stuhi për kërkesat tuaja politike. Më pastaj e përmendi për ta goditur, po vetëm dua ta shpjegoj fenomenin që ndodh. Ne duhet t’i rikthehemi situatës së vendimmarrjes së përbashkët.

Menduh Thaçi: Po të shkoj edhe një fjalë tjetër. Ata prapë i rikthehen asaj të vjetrës: “Më duhet me e lënë” – “Danë Maqedoninë se e kultivon” – nuk është e vërtetë. Maqedonasit, sidomos me këtë që ndodhi në zgjedhjet e fundit lokale, përgatiten për këtë ndarje. Nuk kanë plane serioze, korrekte që të jetë shtet i përbashkët. Në fund të fundit, po të jemi një shtet normal demokratik, s’kemi punë ne me VLEN-in. Ne kemi punë me kryeministrin i cili para drekës, pas drekës, në mbrëmje, në mëngjes, me darkë e pa darkë demonstron se është kryeministër i maqedonasve. Ai ka harruar – hiç nuk më intereson a qëllimisht apo pa qëllim – se ai do të duhej të ishte edhe kryeministër i shqiptarëve dhe të përkujdesej edhe për mirëqenien e tyre, edhe për gjuhën e tyre, edhe për liritë dhe të drejtat e tyre, edhe buxhetin e shtetit kur ta ndajë ta ketë me shpërndarje të drejtë, e jo të sjellë në një hall të pushnimit të madh kur ai thotë këtij drejtuesi të VLEN-it: “O b, thotë – të hyjnë milici në Tetovë, 10 veta (10 maqedonas).” A e dini përgjigjen? “Se janë halitë, s’ka takat.” Përgjigje? Në Shkup ndonjëherë, në Shtip… mund të hyjnë krejt shqiptarët përmes… Po kjo është thënë publikisht. Kjo është shumë e gabuar. Domethënë, përgjegjësi duhet të kërkohet nga zëvendësministri. Ashtu është – nëse 12 maqedonas shpallen polic më të mirë se shqiptarët që s’dinë të jenë policë të mirë.

Menduh Thaçi: Dhe kur ju e përmendni çështjen e protestës për përdorimin e gjuhës në jurisprudencë – po, jam plotësisht dakord, unë i mbështes, do të dal tash me protesta bashkë. Shumë njerëz. Vetëm duhet t’i thonë diçka. Fajin për këtë e ka BDI-ja. Nuk ka VLEN-i – duhet të jemi korrekt. Mund të thonë që fajin e ka edhe BDI-ja, edhe VLEN-i, sepse edhe VLEN-i është gati dy vjet në pushtet. Po, po, por proporcionalisht – 25 vjet me dy vjet… nuk është e njëjtë, pak (një vit e gjysmë) po. Proporcionalisht sa i bie? 17 muaj. Po gjëja më e keqe – thonë këta fetarët – në atë “fundin e xhehenemit më të keq” e kanë vendin relativizuesit neutralë, ata që relativizojnë “krejt janë njësoj”. Pse? Çka ndodh në fakt? Dhe nëse do të flisja sonte si partiak këtu, do të jepja një shembull të fortë – VLEN-it për mënyrën e komunikimit me opozitën (po qoftë edhe BDI-ja, po qoftë edhe PDSH-ja). Po sot e kësaj dite, Ali Ahmeti edhe krejt BDI-ja thonë: “E sollëm Skënderbeun në Shkup. Nesër në sabah, hapni, shikoni datat, hapni, shikoni vendimet – kur ka ardhur figura e Skënderbeut në Shkup, PDSH-ja ka qenë në pushtet (në qeveri). PDSH-ja i ka votuar katër këshilltarë të Këshillit të Qytetit të Shkupit për të qenë – dhe me norma urbanistike, e dini si shkojnë ato.” Kjo është mënyra e punës dhe mënyra e komunikimit. Nëse ne nuk i rikthehemi kësaj, do të vazhdojmë pa ndërprerë të ngatërrohemi në këto stërkambësat tona.

Menduh Thaçi: Këto të gjitha që i them, unë vazhdoj të mos kem asnjë telashe personale me askënd, as me Ali Ahmetin. Po kur dëgjoj kur ai thotë: “Ej, kjo ka qenë vjet…” – ndoshta ngushtë – “Ti do të lejosh që te shqiptarët në komunat shqiptare maqedonasit të vendosin kush do të bëhet kryetar komune?” Po se kishte frikën prej Izetit, prej Bilallit – “se do të fitojnë, se VMRO-ja e fortë tani…” A të kujtohet se hiç pandalë më ke mundur mua në qytetet shqiptare, duke pasur herë përkrahjen e LSDM-së, herë të VMRO-së? Gjej një herë që unë e kam pasur. Po i them edhe publikut – Zaevi shkoi në Çair ashtu bashkë me kandidatin. Po i them edhe publikut: “Mos i dëgjoni këto shpifje të BDI-së, sa më rëndë shpifin.” Kurrë në zgjedhjet lokale nuk kemi pasur mbështetje prej partive maqedonase. Kurrë! Le t’i shikojmë: 2005, 2009, 2013… nuk ka rastisur periudha kur kemi qenë në pushtet? Si s’ka rastisur? Ka rastisur kur kemi qenë në opozitë. Kam bërë marrëveshje të shkruar me Çerenkovskin (ish-liderin e opozitës) dhe u prish. Jo flas me partinë në pushtet.

Menduh Thaçi: **Domethënë, ju kur ka pasur zgjedhje lokale vazhdimisht, PDSH-ja ka qenë në opozitë? 2005-en ka qenë në opozitë, 2009-en ka qenë në opozitë? Po, po. Thua për VMRO-në? Po të flas edhe për LSDM-në, kur LSDM-ja ka qenë (si ne) në opozitë, nuk e kemi pranuar atë lojë. Sepse është lojë shumë e gabuar. Dhe këto mashtrime që unë i shoh nga një distancë e përvojash të jashtëzakonshme, duhet t’u thuhen njerëzve. Ali Ahmeti e zgjodhi në Tetovë kandidaturën e Teuta Arifit për shkak se e dinte se me Hazbilikën s’ka kurrfarë mbështetjeje të maqedonasve. Dhe kjo ishte – mendonte Ali Ahmeti – çfarë taktike e madhe, më e madhe se unë? Është politikë dhe se e mundëm BDI-në në 2009-ën në momentet më të vështira në Tetovë dhe në shumë vende të tjera.

Menduh Thaçi: Kjo si logjikë duhet të përfundojë. Dhe këto që po i flas unë duhet të bëhen pjesë e normës së marrëveshjes mes nesh, mes forcave politike shqiptare. Çfarë do të kishte ndodhur nëse unë vitin e kaluar do të kisha pranuar që të flas me VMRO-në, të bëhem pjesë e qeverisë pas shpinës së VLEN-it? Ata mund të thonë gjithçka, po ka fakte, ka argument. Përveç kësaj që unë kam insistuar që përfaqësuesi i VLEN-it (që atëherë ishte zoti Mexhiti, zëvendëskryeministër) të jetë në takimin përfundimtar, është edhe një insistim. Unë u kam thënë atyre: “Nëse doni prej meje këshillë – nëse ju në zgjedhjet e ardhshme lokale nuk… Nga ardhmëria, politikisht e kam fjalën, në raport me BDI-në, ditët tuaja janë të numëruara në politikë.”

Menduh Thaçi: Kjo mënyrë e seleksionimit të brendshëm (si fjalë), zgjedhjes – po them seleksionimit apo një sistemi demokratik të brendshëm – duhet patjetër të jetë si princip elementar. Unë kur i thashë në Kosovë atje: “O zotëri, në Kërçovë e rrethinë, Alia më ka mundur me 18 mijë me 37 vota dhe dalja ka qenë 97%.” Tani kur erdhi të ballafaqohet me maqedonasit – 33%… Sinqerisht e prisja që ai të më thoshte: “Po, por e bëjnë atë gabim.” Po si PDK-ja fiton në Drenicë me 85% – s’ka pasur kurrëfarë lufte në Drenicë? Aty është luftuar shumë. Dhe ka një shpjegim politik për atë që ndodh.

Menduh Thaçi: Kryesisht, këto janë gjërat që unë mendoj për të ardhmen. Sa do të kemi sukses – mos të ketë – nuk është fort me rëndësi. Unë pres çdo ditë që historia tanishme t’i verifikojë qëndrimet e mia edhe të PDSH-së. Nëse ka pasur gabime dhe lëshime tek PDSH-ja, unë mendoj se PDSH-ja e ka kaluar kohën e purgatorit të vuajtjeve dhe mundimeve, dhe PDSH-ja e meriton edhe një shans.

Menduh Thaçi: E dyta, mendoj se shumë e gabuar është nga ana e njerëzve të mi, të afërt, miq, shokë, dashamirë që glorifikojnë figurën time. Nuk është e vërtetë. Njerëzit të cilët e kanë mbajtur PDSH-në janë njerëzit që nuk i njeh opinioni, që unë i njoh nëpër zona të caktuara, nëpër mahalla që nuk janë dorëzuar. Njerëzit të cilët e kanë mbajtur PDSH-në janë njerëzit që s’kanë pasur kurrë pushtet, që rrinë afër meje, që vazhdojnë të jenë kryetarë të degëve, që pranojnë pozita… do t’i përmend disa me emra që të kuptohet se këta janë njerëzit që kanë bërë rezistencën e tyre. Për shembull, nuk mund të thuash ti që nënkryetarit të PDSH-së apo nënkryetares së PDSH-së nuk i është ofruar gjithçka, nuk i janë ofruar mjete materiale, nuk i është ofruar kërcënim, shantazh – po ata nuk kanë lëshuar pe.

Menduh Thaçi: Dhe nëse ne mendojmë se ata njerëz që kanë qenë rreth PDSH-së dhe kanë mbështetur kryetarin e tyre edhe në momente shumë të rënda dhe të vështira, nuk kanë pasur sfidat e veta të rënda… “Se ke marrë fund, se ja çka thonë për këtë, ja si të demonizojnë, se ne të ofrojmë që të bëhesh drejtor, drejtoreshë, ministër e kështu me radhë.” Këto kur i thua duken gjëra romantike, po unë i kam ndjerë në jetën time këto përshtypje të këtyre njerëzve të ndershëm, që kandej do t’i marr me vete në botën tjetër. Dramat e mia të jetës time private kam arritur t’i menaxhoj me shumë sukses, falenderues jam këtyre njerëzve dhe këta janë meritorët që ne mbijetuam si parti.

Menduh Thaçi: Kur e them këtë, nuk e mohoj se disa janë shitur, disa janë frikësuar (do të thoni ju – ka fjalën te Zijadini, jo, more jo) – njerëz të afërt të mi, familjarë të ngushtë që janë frikësuar, që janë shitur, që kanë menduar se “ky është kafundi dhe ne tash duhet t’ja japim trupin, përveç mishit t’ja japim edhe eshtrat”. E kanë marrë atë përgjigje që e kanë merituar. Unë kam një falënderim për këta njerëz. Tjetrën dihet se e kam – jam mirë me shëndet dhe kam takat, kam fuqi. Kështu që nuk duhet idealizuar figura ime – s’po u them juve, po u them njerëzve. Tani e shoh se ka tendenca që Kongresi të kalojë një idealizim të tillë, dhe e gabuar është. Është rezistenca e njerëzve të ndershëm dhe është një program i vërtetë, i themeluar dhe i hartuar bashkë me zotin Xhaferi.

Sefer Tahiri: Nuk është kjo? Do të flasim edhe për figurën e zotit Xhaferi. Ju thatë që mund të përmendni shumë emra. Unë i kam shënuar këtu dy emra – natyrisht që ka shumë, PDSH-ja ka intelektualë, eksponentë, sot janë profesorë që kanë qenë anëtarë. Mendoj, një pjesë e tyre për të qenë korrekt me publikun, përfaqësues të denjë të shqiptarëve në pushtet në periudhën 1998-2001, po edhe 2006-2008. Por a keni afër bashkëpunëtorët që keni pasur në të kaluarën – Ernad Fejzullahu dhe Refet Elmazi?

Menduh Thaçi: Po, jo në raport të njëjtë me të dy. Ernadi vazhdon të jetë anëtar i Këshillit Qëndror të partisë, besoj se do të zgjidhet prapë. Refeti vazhdon të jetë një ndër aktivistët e partisë.

Menduh Thaçi: Po se keni pasur – tani kjo është pak përshtypje personale – bashkëpunëtorë shumë, shumë të afërt, sigurisht që keni pasur në të kaluarën edhe shumë bashkëpunëtorë të tjerë. Zoti Thaçi, meqë jemi në fund – të kesh durim një minutë – jap sqarim për të dy.

Menduh Thaçi: Po, po, patjetër, me gjithë dëshirë. Sepse unë i përmenda – patjetër. Ernatin e kam bashkëpunëtor prej moshe shumë të re, me bashkëpunëtorë politikë dhe anëtarë të lëvizjes (të dy lëvizjet politike në Kosovë). Leniniste? Mos e prek, jo. Nuk e thashë marksist se ka asociim, po duhet t’i them se pse duhet gjërat t’i hapin? Sepse kemi të përbashkët me zotin Ahmeti në këtë pikë. Po jemi ndarë herët shumë. Dhe për këtë që jemi ndarë prej këtyre njerëzve, është meritor Ernadi, sepse ai në atë kohë ka pasur pozicione më të larta në lëvizjen e përmendur (Blerim Shala në një emision – nuk e di a keni parë). Mirëpo Ernadi kishte pozicione të larta. Po unë si atëherë kisha takat – dilsha zot (ndoshta do të thosha kështu, po tremi gjen – dilsha zot). Më pastaj, pas viteve ’90, unë kam pasur shumë vështirësi në pjesën e miqve, se karakterizonin lëvizjen ilegale të shqiptarëve me marksizëm. Këto janë të gjitha nja katër peshka në Kosovë. I binda se është koha reale, duhet të organizohemi legalisht si parti politike. Me shumë vështirësi e kam bindur Ernatin. Jam shumë krenar që Ernadi kaloi, sepse Ernadi ka qenë ilegal.

Menduh Thaçi: Refeti ka qenë një profesor i nderuar në shkollë të mesme, ka qenë i implikuar në aferën e armëve dhe i burgosur në një aferë të shërbimeve në kohën e PPD-së. Dhe kam dy elemente të mbamendjes. I kam thënë: “Duhet të ikni se do t’ju burgosin.” Ata thanë: “Jo, nuk ikim.” “Mos rrini afër meje, se hala më shpejt do t’ju burgosin,” thashë. “Shumë mirë.” Dhe më pastaj kam shkuar te Sali Berisha në ’95, më ka thënë: “Duhet të dalësh publikisht të thuash se ata që kanë bërë aferën e armëve janë tradhtarë.” Domethënë, kurrë nuk e bëra, sepse i kam shokët në burg – i kam marrë në qafë. Dhe unë pastaj Refeti ka qenë në një institucion ku lideri si duhet… nuk kam thënë ndonjëherë: “Shkoni Refetin të kërkoni llogari çka ndodh në Ministrinë e Brendshme.” Kjo është një legjendë urbane se cila ka qenë mënyra si kam hyrë unë në zyrën e ministrit të brendshëm të atëhershëm, edhe ai hiç pa ndalë më shan – si teket. Thotë ai: “Më ka bashkëpunuar…” Kur më ka thënë sekretaresha “prit se i zoti ministri”, me frej derën, me shkel… kjo ka qenë.

Menduh Thaçi: Nuk është paralele e njëjtë mes Ernadit edhe vetes. Me Ernadin ishte paralel politik prej fillimit (prej 16-17 vjetësh) dhe kjo ka qenë e detyrueshme për liderin që të ketë bashkëpunim. Keqkuptimi me Refetin u bë kur ai pa dashje deshi të bëjë politikë “dikani” në rastin e Brodevës dhe tha një formulim të pafat. Aksioni ishte i suksesshëm, e ata interpretuan… Aksioni është i suksesshëm policor kur s’ka viktima civile, sepse kriminelët – ka rregulla të tjera atje – gjithçka do të bësh për t’i arrestuar. Po kur sheh rrezik, ai që i shkon përballë mund të përfundojë edhe me fatalitet. Dhe prej këtij momenti, unë mendoja se ai duhet të jetë në pozicione pak më të relaksuara të PDSH-së.

Menduh Thaçi: E shkojmë në fillim pak me Xhadin? Nuk më ka bërë përshtypje – e kam takuar unë pastaj. Nuk domethënë – kjo është historia me të dy. Po nuk është që nuk je… dhe hakmarrës? Tani nuk dua ta hapim. Është njeriu në politikë i cili merret me kundërshtarin edhe pasi ai nuk është në funksion politik. Unë nuk e bëj këtë punë.

Sefer Tahiri: Po e thatë atë pjesë që është një ndër veçoritë tuaja, zoti Thaçi. Për momentin, si e shihni ju relacionet shqiptaro-maqedonase? Sepse edhe si politikan (tani edhe si lider) jeni marrë me relacionet shqiptaro-maqedonase. Ato në vitin ’98 deri në vitin 2000 (para se të niste lufta) kanë qenë të relaksuara. Nga po shkon Maqedonia e Veriut sot? A ka një vijë, një linjë drejt se shkohet?

Menduh Thaçi: Momentalisht mendoj se jemi në një situatë të semaforit të kuq, ku Maqedonia është ndalur në vend. Keni parasysh ku e kam fjalën – procesi integrues drejt Bashkimit Evropian. Dhe e dyta, që e komplikon shumë punën, është performanca, demonstrimi i kësaj qeverisjeje. Sepse “unë jua hakun shqiptarëve” – nuk jap çfarë ka dhënë LSDM-ja, që në fjalor të drejtpërdrejtë politikë interpretohet si anti-shqiptarizëm. Dikush thotë: “Po shife, kjo fjali është qasje, kjo është performancë.” Po tani në politikë, prej fjalisë, performancës deri në konflikt është një fije e hollë që i ndan. Maqedoninë e mban të mbijetuar si shtet procesi integrues drejt Bashkimit Evropian. Përndryshe, nuk duhet të ëndërrojë askush, sepse në një vend kur një popull kalon 35% dhe ti s’i ofron as të drejtat që u takojnë pakicave në kuadër të një shoqërie të re që po pretendojmë të jemi në Bashkimin Evropian – do të kesh mosmarrëveshje. Kjo është parashikim. Ndoshta nuk del kështu, por është parashikimi im.

Menduh Thaçi: Unë mendoj se kryeministri i tanishëm do të mundohet të gjejë ekzit, në një farë mënyre të shkojë në zgjedhje të parakohshme (do të jetë kjo në vjeshtë apo pak më vonë). Mendoj se me këto sjellje, me këtë pozicion që mban, vetëm kjo rrugë ka kuptim, sepse e forcon rejtingun e tij personal dhe partiak. Sa do ta lejojë bashkësia ndërkombëtare që të shkojë drejt kësaj rruge – nuk e di, s’kam ndonjë informacion. Por ekziston një pakënaqësi e jashtëzakonshme e Bashkësisë Ndërkombëtare me këtë qeveri – e kam të faktuar, me shumicën e diplomatëve perëndimorë që janë takuar kohët e fundit (kohët e fundit janë gjashtë muaj). Domethënë, në karrierën time nuk kam parë qasje më të drejtpërdrejtë për VLEN-in, keq, shumë keq. Do të thuash: “Pse nuk e bëjnë ata direkt për Mickoskin?” Për shkak se ti je shqiptar dhe kur flasin me mua, flasin për hallin tonë. Dhe ata kur këtë qasje kanë për një segment të rëndësishëm të qeverisjes që ka të bëjë me partneritetin… ai si ka emrin ai ambasadori (jo ky – Maksimi, Maksim – po, po, Maksimi – është pjesë e qeverisë, po ai nuk ka peshën e partneritetit që ka VLEN-i). Sigurisht, kur pjesa shqiptare flet… po, po. Dhe kjo flet për një rrugë të gabueshme.

Menduh Thaçi: Dhe shumica e diplomatëve të rangjeve të ndryshme kur kanë kërkuar prej meje sugjerim, më kanë thënë: “Paret ndalja!” Unë kam thënë – edhe pse ata nuk ua bëjnë qejfin me këtë, se thonë: “Nuk është veç mirë kur ti si politikan kërkon që të ndalen paratë ndaj shtetit tënd” – se kanë pasur qytetarë, po, po – “ndaj atdheut tënd, po jo ndaj Ali Ahmetit”. Po unë kam thënë se me këto mjete financiare që merr Maqedonia, qoftë prej Bashkimit Evropian apo të shteteve të tjera të rëndësishme (Britania e Madhe, Shtetet e Bashkuara të Amerikës), ata vazhdojnë ta kultivojnë rejtingun e vet dhe fatkeqësia është që të demonstrojnë sa më shumë shkelje ndaj shqiptarëve.

Menduh Thaçi: Pyetja ka qenë e drejtpërdrejtë: “Çka bën ti?” Unë kam thënë: “E kam një plagë që ma kultivojnë armiqtë – dalja e Maqedonisë… shkatërrimi i Maqedonisë që më ka kushtuar në një penalizim ndërkombëtar, dosje në Bashkësinë Ndërkombëtare, siç është ndalesa e vizës në Shtetet e Bashkuara të Amerikës (që po bëhen 23 vjet).” Unë ju them sinqerisht – PDSH-ja dhe unë po punojmë që të bëjmë një preventivë që mos të na përsëritet historia. Për shkak se sa më shumë që poshtërohen përfaqësuesit e shqiptarëve (se VLEN-i janë përfaqësues të shqiptarëve – a janë të shumicës a jo, është diskutabile, po VLEN-i ka marrë vota të shqiptarëve, a pak a shumë nëse diskutohet), ti u tregon atij popullit se duhet të gjejnë rrugë të tjera të realizimit të qëllimeve të tyre. E rrugët e tjera janë rrugë problematike. Dhe kur ti nuk do të sqarosh në opinion se qëndrimi kaq kategorik i keq i Bullgarisë nuk ka të bëjë me antimaqedonizëm, nuk ka të bëjë me ndonjë inat ndaj Maqedonisë, por ka të bëjë me atë që Bullgaria është e sigurtë, ka fakte, argumente se Serbia, serbizmi, kisha serbe, kultura, arti, shërbimi informativ në Maqedoni, media – pra janë ulur këmbëkryq. Kjo është mënyra se si shpjegohen gjërat, jo të shpjegohen gjërat me formulime kur na “ka qenë okupatori bullgar këtu, janë dëgjuar shumë, se Shqipëria kur kanë në Tetovë, në Gostivar” – kjo nuk është.

Menduh Thaçi: Dhe unë mendoj se kryeministri do të mundohet të ketë një ekzit të tillë. Përndryshe, po nuk e bëri këtë ekzit, situata do të vazhdojë të përshkallëzohet, të përkeqësohet, jo vetëm në aspektin e raporteve shqiptaro-maqedonase, por edhe në aspektin e krizës së madhe ekonomike. Sepse unë e di se ka mendjemëdhenj politikanë të rinj që thonë: “Bashkësia ndërkombëtare e preferon stabilitetin dhe është në gjendje të na tolerojë diçka.” Nuk po del ashtu. Lufta në Ukrainë e Rusi nuk po del ashtu. Ata duhet të realizojnë qëllimet e tyre, interesat e tyre dhe realisht shohin një partner të vërtetë, jo njerëz të cilët në vete përmbajnë premisa njëherë pak të lehta dhe pastaj të forcuara autokrate dhe më pastaj diktatoriale.

Menduh Thaçi: Në këtë drejtim, duke e pasur parasysh këtë zhvillim në Maqedoni, unë e kisha projektuar (si ta quaj – ringritjen apo riorganizimin e partisë) të përfundojë tani. Që PDSH-ja tash është gati (se ma vjedh Alia – tha të shtunën “ne jemi gati në Tetovë” – unë thashë një javë përpara për zgjedhje). Ekziston edhe një mënyrë e shpjegimit të gjërave të njerëzve që nuk janë në politikë. Njerëzit thjeshtë, arsimtarë, pedagogë, intelektualë, send e thonë: “Habibi, nuk lejojnë këto të huajt – a e din, të huajt nuk lënë destabilizime, nuk lënë të ndodhin tragjedi.” Nuk është ashtu. Momentalisht tragjedia e vërtetë ndodh në luftën Rusi-Ukrainë. Po kush lufton aty? Ukraina e Perëndimi – nuk diskutohet. Kështu që unë mendoj se ne duhet të jemi shumë të sigurt në këtë drejtim. Dhe besoj se nëse do të jetë kjo strategji – blerja e kohës nga ana e kryeministrit – pani, ndoshta e kemi pritur 35 vjet, po e presim edhe nja gjashtë-shtatë muaj atë që t’i rifitojë edhe njëherë zgjedhjet. Po s’ka ku të shkojë. Një: procesin integrues patjetër ta bllokojë. Dhe e dyta: në kuadër të këtij procesi, ta riformulojmë marrëveshjen mes nesh shqiptarëve dhe maqedonasve për të qenë në një shtet. Sepse kështu nuk funksionon. Pra, të ketë një marrëveshje të re, historike, politike mes shqiptarëve dhe maqedonasve, që në fakt është marrëveshja politike e PDSH-së e promovuar në vitin 2010.

Sefer Tahiri: Zoti Thaçi, ne thamë edhe në kuadër të intervistës që fjalori juaj është fakt – ka domethënë edhe me video është dokumentuar – që ka qenë gjithmonë ashpër. Atyre të PPD-së ju keni thënë “në klishën e Gligorovit”, BDI-në herë e keni quajtur “bashkë”, herë “tradhtarë”. Ndërsa së fundmi, VLEN-in e quajtët “pleh i historisë së shqiptarëve”. Bekim Sali i thoni që nuk mund t’i përfaqësojë shqiptarët me mbiemrin e tillë (pa, unë, domethënë Sali – e ka mbiemrin Sali).

Menduh Thaçi: Kjo është më shumë figurative, por një tentim për t’i denigruar jo personalisht, por…

Menduh Thaçi: Absolutisht jo personalisht. Ne deri në vitin ’68 e kemi ndërruar mbiemrin Nuhiu, e kemi pasur, sepse kemi ardhur (familja ime ’57-ën në Tetovë, shkonim në Turqi) dhe me mbiemra të tillë që kanë shkronja identifikuese si Thaçi, s’ke mund të shkosh në Turqi. Numri ’68-ën e kemi kthyer. Kjo është vetëm një metaforë që kanë thënë për zotërinë për të kuptuar preferencën e maqedonasve në mbiemra të caktuar që nuk kanë të bëjnë me individin. Po dhe fundi i fundit, të shpjegojë megalomaninë e tyre. Zoti s’ka hequr dorë nga ndonjë strategji 100-vjeçare që të kemi të preferuarit tanë për nga pjesa e parë.

Menduh Thaçi: Unë nuk e mohoj se kam fjalorin tim. Ama më fal – kur fjalët e mia i shoh të përtyputa në gojën e huaj, më vjen të vjellë. Prej atyre fjalëve – kur e thoni kështu se kështu keni dëgjuar (sigurisht e ka nxjerrë – janë të bëdismë). Për VLEN-in nuk kam thënë unë drejtpërdrejt se janë “pleh” – ata që t’i fyjnë, t’i ofendojnë.

Menduh Thaçi: Ju lutem, jo. Unë pashë intervistën e plotë, debatin e plotë. Do të shpjegoj. Ke durim 10 sekonda. Po, është kontekst. Unë them se Mickoski ata ka bërë “ple” (jo pleh, po “pleh tu ra” – formulimi popullor te ne shqiptarët).

Menduh Thaçi: Po pastaj e shpjeguat që e thonë në kontekstin politik – “plek” – kur i bin dikujt në grusht, nesër kur e sheh, e pse e bën këtu? I zi? Të bësh “pleh”, të rëra? Jo për të ofenduar njerëzit dashje, por për t’i paralajmëruar se kështu ia kanë bërë edhe Ali Ahmetit në këtë formë. Dhe për t’i paralajmëruar VLEN-in se nga dadajaku i madh që ata ju japin, ju do të përfundoni në nxi (jo “ple” – mbeturinë – jo, jo, nxi, katran – si të them – domethënë të mavijosur, të nxirë).

Menduh Thaçi: Po, shumë bukur e zgjedhët, se unë nuk e dëgjoja fjalën, kisha problem. Kjo ka qenë – më mirë të kisha thënë “të mavijosur”. Po, sigurisht, sigurisht. Po se patë si qeshi njëri prej panelistëve në debat me këtë fjalë, sepse ai mendoi që “ama dopetohet ashtu”. Jo…

Menduh Thaçi: **Në fakt nuk patët kohë shumë që ta shpjegoni, zoti Thaçi. Dhe ja tani po e shpjegoni që nuk keni thënë që “VLEN-i është pleh” – dëshira ishte ashtu të interpretohet. Dhe besoni, unë kur jam mysafir në media të caktuara (ani se bëhem pak si i humbur), unë e di nga janë ato media, kënd e preferojnë ata. Janë media që nuk kanë të bëjnë me preferencat e mia politike. Vazhdoj t’u them: Faleminderit shumë që ma japin mundësinë. Çfarë duan ata, le të thonë, çfarë të duan le të kritikojnë. Faleminderit që ma japin mundësinë. Unë kam vetëm një keqkuptim – kur nuk ma jep mundësinë. Kështu edhe njëherë e përsëris.

Menduh Thaçi: Kur këto fjalë… Nuk duhet ta mohojmë se secila parti, sidomos edhe VLEN-i edhe BDI-ja, kanë ata spinë-doktorët e vet. Edhe mua shpesh qeshim me vete kur e shoh intervistën time dhe i hap ato faqet e BDI-së – duket se VLEN-i i ka mbyllur ato portale, po nuk i kam thënë tash. Ka thënë: “I hap këta, jo?” Mediat, këto faqet që i kontrollon VLEN-i. Duket se thonë njerëzit: “Ky pse BDI-ja i kënaqet pushtetit?” Kështu që me këto gjëra nuk mund të merrem, as që kam kohë. Po jam i gatshëm sa të arrij t’i plotësoj – pa diskutim.

Menduh Thaçi: Po, zoti Thaçi. Për VLEN-in – edhe atë shpjegimin – “VLEN-i është i krijuar nga Albin Kurti, ai është sponsorizuesi, pra nën patronatin e tij u bë”. VLEN-i a po na përdor zoti Kurti si mjet, si instrument për kusuritje? Pra, kontrolli i tij politik ndaj elitës shqiptare në pushtet t’i shërbejë atij si letër e bardhë para bashkësisë ndërkombëtare? Sepse nëse ata kërkojnë asociacionin serb në Kosovë ose formacion tjetër, ai mund t’i aktivizojë shqiptarët e Maqedonisë së Veriut të bëjnë kërkesa të njëjta dhe me këtë sigurohet status quo.

Menduh Thaçi: Nuk shkon? Thoni kjo që e thashë – është vetëm hipotezë. Unë nuk them që kam fakte për këtë. Ish-presidenti i Maqedonisë (kam qef shumë këtë, kam me të dëgjuar) e pranoi se e tillë – ka shkuar në vizitë në Kosovë, edhe ai thotë se Albin Kurti ka garantuar se ndoshta raundin e parë (jo raundin e dytë) krejt shqiptarët e Maqedonisë ai do t’i orientojë që të votojnë për të… dhe kështu fitoi ajo Gordana Silanovska – votuan edhe shqiptarët pak më shumë. Çështja e dytë…

Sefer Tahiri: A i vjen mirë kur të thuhet “Albin Kurti”?

Menduh Thaçi: I them shumë kur unë e them “Mickoski e ka krijuar, jo Albin Kurti”. Nuk është e vërtetë. Albin Kurti i përdor si trampolinë politike për interesat e marketingut të vet dhe si inat politik në raport me kryeministrin e Shqipërisë dhe demonstrim të një politike “bajate” shqiptare – me tregu njëri-tjetrit se kush sa i fortë është. Pse them kështu? Personi kryesor i VLEN-it që komunikonte me Albin Kurtin kush ishte? Arben Taravari. Bile u shkua edhe aq larg sa u përdor – vjen keq, keqpërdor – edhe djali i Arben Xhaferit. Ku janë këto? S’janë. As Taravari? Po ishte një fotografi ku edhe djali i zotit Xhaferit ishte në fotografi me Kurtin, me Taravarin, me Azir Aliun dhe një tjetër. S’ka lidhje, këto nuk ekzistojnë. Taravari u kthye, shkoi me Ali Ahmetin prapë. Albin Kurti bëhet “kurs” – s’ka ndodhur asgjë. Pse? Sepse nuk ka ai ndonjë interesim. Po i shkreti, të gjithë i pranoi, edhe me dashje edhe pa dashje nuk ka takat. Ka shumë halle të mëdha Albin Kurti në punën e vet, në detyrën e vet.

Menduh Thaçi: Gjeni një deklaratë që kam folur keq për të për politikën që bën në Kosovë. Mua më pengon vetëm një raport i tij me politikën e Maqedonisë. E kam parasysh se duhet të ketë finesë të mirë, se reflekton një raport të mirë me Maqedoninë në krahasim me Serbinë e kështu me radhë. Po pozicionimi i tij, deklarimi i tij për gjendjen politike të shqiptarëve të Maqedonisë (tashmë dy vjet, jo në fillim) – mua më pengon dhe nuk e marr si qasje të drejtë dhe të rregullt. Dhe e drejta që është shumë e rëndësishme është kjo: gjithë kjo e Albin Kurtit çon mullinjtë e tjetërkujt. Në momentin e parë që maqedonasit do të jenë në vështirësi me shqiptarët, do të thonë: “Kosova sjell këtu VLEN-in, Shqipëria (Edi Rama) e sjell këtu BDI-në. Këtu bëjnë problem Kosova dhe Shqipëria.” Dhe realizojnë qëllimin e tyre. Cili është qëllimi i tyre? Menaxhimin e qasjes së Bashkësisë Ndërkombëtare se këtu s’ka kurrfarë problemi. Pse ekzistojmë ne forcat politike këtu për të treguar se ka problem të shqiptarëve? Dhe kjo e treta është shumë e rëndë, është shumë e rrezikshme – këtë nuk duhet ta pranojmë, as njerëzit që mendojnë. Megjithëse unë nuk flas në hava, po them – kjo ka kontinuitet prej atëherë kur Zaevi me Mickoskin kanë biseduar këtë strategji. Kjo ka vazhduar më së Andej. Ka qenë e ditur se do të fitojë VMRO-ja dhe normalisht Mickoski është përkujdesur që të ketë një formacion politik rezervë në raport. Tani po del Fronti? Po mund të themi me BDI-në. Nëse do të kishte qenë Fronti, kjo është një strategji e qartë, shumë e qartë. Kjo mënyrë e funksionimit dhe punës më pastaj na i komplikon punët më të shumta. E kemi të vështirë ta bindim Kosovën e Shqipërinë, aq më tepër ta bindim Bashkësinë Ndërkombëtare, kur ai del të thotë: “Aty kemi bërë gjuhën shqipe…” Cili ka të drejtë? Albin Kurti që thotë “Jo, s’ka ligj për gjuhën shqipe” – po ka të drejtë, e vërtetë është, nuk gënjen. S’ka ligj. S’ka ligj për gjuhën shqipe, po ka ligj për përdorimin e gjuhëve që gjuhës shqipe i jep status të përdorimit zyrtar. Po kjo është prapë një temë e gjerë.

Menduh Thaçi: Do ta vazhdojmë edhe një orë emisionin? Jo, por…

Menduh Thaçi: **Është shumë i çuditshëm. Ju thoni që qeveria e Mickoskit është anti-shqiptare, por ajo gjithashtu ka tendenca serbe – i përmendët – duken instrumentet të cilat përdoren në funksion të këtij narrativi, por edhe praktikimit të kësaj politike. Albin Kurti lufton me Serbinë për shkak se është përfaqësues i Kosovës (Kosova dihet se në çfarë raportesh ka qenë dhe është me Serbinë), ndërsa këtu mbështet një qeveri të tillë. Mund t’i japim udhë kësaj pune? Duket paradoksale. Po mund t’i japim – domethënë krejt atë që bën Albin Kurti me VLEN-in ka të bëjë me një veprim legjitim, legal, politik për të rritur poenat e veta, nuk ka të bëjë me esencën e të drejtave të shqiptarëve. Për shkak se edhe VMRO-ja edhe SNS-ja (sërçka na pret, na stranga e Vuçiqit) janë anëtarë të partive popullore evropiane, janë të afërta partive të djathtë evropiane. Dhe e dyta, recetat për menaxhim të shqiptarëve (jo vetëm Mickoski, të gjithë të tjerët këtu në Maqedoni) i kanë prej ish-kralëvinës serbe, kroatëve, sllovenëve, Jugosllavisë e kështu me radhë. Dhe këto receta nuk janë lexuar drejt në një kohë të historisë kur ne shqiptarët nuk kemi pasur vetëm mangësi të elitave politike, por edhe të elitave intelektuale. Tash i kemi ato. Tash i kemi dhe i kemi lexuar këto strategji. Tash është problemi se sa politikani apo intelektuali ka guxim. Nëse një intelektual s’ka guxim – nuk është intelektual. Por dhe një politikan nëse s’ka guxim – nuk është politikan. Nëse ne, politikanët tanë dhe intelektualët tanë nuk arrijmë që drejtpërdrejt ta themi faktin, ta dimë se pasojat shkojnë drejt popullit tonë.

Menduh Thaçi: Unë për Albin Kurtin dhe për Edi Ramën jam duke folur me një fjalor shumë të hapur, shumë të drejtpërdrejtë për të shpjeguar se ndërhyrja e tyre këtu te ne mund vetëm të dëmtojë. Pozitivitet nuk kapin – votat njerëzit duhet t’i marrin duke thënë të vërtetën, jo për votat për t’i marrë. Ndërsa sot, mënyra e vardisjes që ka VLEN-i te Albin Kurti dhe Ali Ahmeti te Edi Rama – ata vetëm i bën jo-udhëheqës. S’kanë nderin e vet ata. Nuk janë ata për të udhëhequr. Ata janë për rendin e tretë, të katërtin. Ai që udhëheq ka bindjen e vet, atë bindje e tregon, merr mbështetje dhe vazhdon.

Menduh Thaçi: Çfarë dua të them? Gjë të zezë pa bërë – Vetëvendosja nuk ka lënë ndaj Ali Ahmetit, bashkë me Vjosa Osmanin. E keni parë shumë shpejt Ali Ahmeti çfarë lavdërimi i bën Vjosa Osmanit – vetëm e vetëm për të fituar një poen politik të munguar, një rejting politik të munguar. Dhe unë mendoj se po nuk patëm një fjalor të tillë të hapur, ne aspak nuk do të ngjajmë në një shoqëri perëndimore të zhvilluar demokratike, ku gabimi është gabim (është falsitet), po gënjeshtra është e pafalshme. Ne do të vazhdojmë atëherë të kemi një sjellje orientale, lindore, që gjithçka është e luajtshme dhe për gjithçka ti duhet të mashtrosh. Përndryshe, si do t’i interpretojmë sot formulimet e mëdha të zotit Ahmeti “unë ju çlirova” dhe vajtimi pas 25 vjetëve? Ose të Albin Kurtit se “ka Kosovë, duhet krejt Shqipëria të jetë” – s’ka Kosovë sot krejt ndryshe. Që nuk është për ta gjykuar, nuk është për ta shkelur. Po ai duhet të thotë: “Unë u reformova, unë mendoj se kjo është rruga më e mirë, po nuk ka kushte për bashkim, se presin (nuk e mirëpresin këtë aleatët tanë perëndimorë)” – se edhe ne të shkretët (në thonjëza) qemi gjeneratë pak më e vjetër dhe ngadalë po futemi në moshën e tretë. Në kohën e ish-Jugosllavisë, Këshilli Koordinues i Partive Politike të Shqiptarëve të ish-Jugosllavisë në krye me presidentin Rugova kemi pasur qëndrim tjetër – njëherë “Kosova Republikë në kuadër të Jugosllavisë”. Tani çfarë themi ne nga kjo distancë kohore? Them: “Jo, Rugova nuk ka qenë mirë.” Po prit, shiko tekstin kohor. Nuk mund sot… Nëse edhe Ismail Qemali në 1912 kishte kërkuar autonomi, kishin thënë… Sigurisht, austriakët i kërkonin pavarësi. Jo, janë pjesë të historisë së çdo populli. Shpeshherë ka mitizime brenda. Për shembull, serbët thonë: “Pavarësinë e kemi marrë në 1830-ën prej Perandorisë Osmane.” Aktualiteti që të mos më keqkuptojnë njerëzit (kundërshtarët inshallah sa të duan të më keqkuptojnë) është ky: “O Qimo, ec të pajtoj me Mickoskin” – fyerje totale e vullnetit politik të shqiptarëve. Dhe kjo? A e shihni se çfarë suksesi? “Partia Socialiste në Shqipëri e ka bërë gjuhën shqipe në Maqedoni zyrtare” – njësoj. Dhe kjo e treta: “Albin Kurti mbështet heronjtë kombëtarë të çështjes shqiptare që kanë emrin ‘VLEN'” – a është e kundërta? Jo, more ka mes. As kjo anë, as kjo anë. Është mesi. Mesi është sqarimi racional – në fakt çfarë po na ndodh neve.

Menduh Thaçi: Dhe krejt për fund – se është një temë shumë e rëndësishme – sado që ne duke biseduar me njëri-tjetrin normal, unë e pranoj këtë, edhe kur më fyejnë, edhe kur më shajnë. Po unë kam një siklet të madh, më kap tmerri kur marr me mend se jam me përvojë shumë të madhe… Kancelaritë kryesore që kanë të bëjnë me analitikën politike (të zëmë për shembull Londër, Berlin, Uashington) kur i shohin këto deklarata tona, thonë: “Shif këta si deklarohen, harrohen.” Kam shumë frikë që aleatët tanë perëndimorë i çojmë një hap më larg nesh. Dhe këtu po flas për një kujdes të jashtëzakonshëm, apo një… nuk e di si ta quaj – të Kosovës dhe të Shqipërisë – kujdes, apo një lloj vëmendjeje të tërhequr, një lloj qasjeje e cila do të jetë më e ftohtë në raport me shqiptarët e Maqedonisë. Sepse na bëjnë… do të thonë: “Shqiptarët e Maqedonisë – pak njerëz, ka atë…” Mendoj…

Menduh Thaçi: Dëgjo, mua pushka bosh nuk më kap në fjalorin tim politik. Ju e dini (opinioni e din) se në shumë emisione unë jam konfrontuar me Shqipërinë dhe Kosovën. Kur ai thotë (dhe ja tani) “shqiptarët që jetojnë në Maqedoni dhe në Preshevë dhe në Mal të Zi janë super” – çka flet? Po jetojnë në Preshevë 50-60 mijë, po në Mal të Zi 6-7 mijë. Çka flet për 1 milion njerëz? Këtë duhet ta sjellin në vëmendje të njerëzve, që të mos mendojmë ne se ata do t’i bëjnë punët tona. Po edhe kjo është çështje që kërkon shumë kohë.

Sefer Tahiri: Zoti Thaçi, do të kthehemi në histori. Unë e kam kujtuar këtu momentin kur Bardhil Mahmuti erdhi si nënkryetar i PDSH-së dhe erdhën atëherë krejt përfaqësuesit e Partisë Demokratike të Kosovës – nuk e di a qenë zoti Thaçi (nuk më kujtohet), po për Jakup Krasniqin, Fatmir Limajn jam i sigurtë. Pastaj ju keni pasur raporte shumë të afërta me PDK-në, pastaj keni pasur raporte shumë të afërta me zotin Ramush Haradinaj. Natyrisht, krahasimi nuk është i saktë, por ka pasur interferime të vazhdueshme politike nga Kosova dhe nga Shqipëria (nga Shqipëria shumë më pak, po nga Kosova shumë). Për shkak se ne vijmë prej një konteksti politik të përbashkët (ish-Jugosllavia) dhe mosha jonë na ka bërë që të njihemi me njëri-tjetrin.

Menduh Thaçi: I PDSH-së asnjëherë nuk ka qenë anëtar, ka ardhur të ndihmojë, nuk është bërë kryetar. Një ndër formulimet që thashë – e interpretojnë lirë njerëzit – në fakt nuk ka qenë, nuk është zgjedhur Bardhil Mahmuti nënkryetar i PDSH-së. Nuk ka kaluar në organe. Nuk ka dashur ai vetë të kandidatohet, edhe s’ka qenë ashtu. Dëshira e tij për të dhënë kontribut në këtë betejë të PDSH-së, ndoshta ka pasur plane interesa personale dhe individuale. Normalisht, derisa më ka hyrë në punë ky kontribut në aspekt kombëtar (jo në aspekt të interesit personal) ka qenë gjithçka e rregullt dhe gjithçka në rregull. Më pastaj kur është tentuar që të veprohet ndryshe, sigurisht se ka qenë aty edhe statuti dhe normat që nuk të lejojnë ashtu të veprosh. Ka qenë edhe zbatuesi i statutit që ia tregon derën, i sheh nenet aty, i sheh nenet, edhe ai e sheh veten dhe shkon.

Menduh Thaçi: Në anën tjetër, sa i përket njerëzve të tjerë të Kosovës – është jo-falenderuese. Do të jem shumë i kujdesshëm në gjuhë për zotërinjtë që janë momentalisht në procedurë përgjegjësie, se s’di (kam zotin e falë). Po të bëj mirë, ndoshta mund të bëj keq. Dhe për këtë kërkoj mirëkuptim prej opinionit – jo se nuk dua të flas. Në anën tjetër, mbështetja e kryengritjes në Kosovë nga ana e PDSH-së ka qenë e hapur, e ditur dhe publike. Mirëpo, dua t’ju siguroj (që ta mbyllim këtë temë më shkurt, se zgjatet shumë përgjigja) – unë asnjëherë derisa jam udhëheqës nuk pranoj që në emrin tim dikush tjetër të udhëheqë (kushdo që ta ketë emrin, jo kryeministri i Shqipërisë). Për shkak se unë e mbaj përgjegjësinë. Nëse ka pasur mosmarrëveshje… diçka tjetër dua të them. Me njerëz të caktuar të skemës nacionale politike të Shqipërisë ka qenë në këtë drejtim. Ne mund të bashkëbisedojmë, mund unë ta respektoj si kryeministër, t’i pranoj disa informata, po kurrë nuk do të pranoj që të zbatoj urdhra të cilat për mua kanë paqartësi politike, dhe ndoshta edhe caktim të njerëzve këtu që të udhëheqin.

Menduh Thaçi: **Shumë mirë. Shumë se thashë se ishte banalitet ajo, por nënkuptohet kur tash preferenca individuale, sigurisht. Ama nuk e kam bërë të madhe në publik. Është një fakt i madh historik që ka ngelë i konservuar dhe unë nuk parapëlqej – kishin thënë burrat, njerëzit – disa gjëra që s’duhen me dalë në publik, nuk i nxjerr. Ka diskrecion mes njerëzve. Sigurisht, pak njerëz – ndoshta sa gishtat e dorës – e dinë se Menduh Thaçi me Sali Berishën 13 vjet lidhje nuk kemi pasur (asnjë kontakt) – ’95, 2008. Arsyet i di unë, i di edhe zoti Berisha. Publike do t’i bëj kur të dal prej politike. Për shkak se gjithçka mund të pranoj, por të pranoj të zbatoj një urdhër për të cilin nuk kam qartësi – se mos po vihet… Unë e di se kush jam. Më mirë preferoj dorëheqjen, ikjen prej postit, sesa të manipuloj njerëzit e mi, sesa të bëhem instrument. Edhe instrument po i manipulon shqiptarët. Sepse “unë jam udhëheqësi, ti s’je” – bravo, instrument je, nuk je udhëheqës.

Sefer Tahiri: Zoti Thaçi, vetëm edhe dy pyetje dhe besoj që do ta përmbyllim. E ndoqa intervistën tuaj të fundit (siç ju thashë, mundohem të ndjek dhe natyrisht që i kam ndjekur të gjitha intervistat dhe debatet ku keni qenë ju – të cilat keni dhënë nga viti 1998 e këndej, disa edhe me mua, edhe në Televizionin e Maqedonisë, edhe në një televizion tjetër, edhe në gazetën “Fakti” – po është e vërtetë). Por në këtë të fundit thatë një gjë: “Kur është puna shumë mirë, gjithë meritat mi merr Arbër Xhaferi. Kur është puna shumë keq, krejt të këqijat e Arbër Xhaferit shkojnë tek unë.” Ju citova e drejtë. Nga kjo deklaratë, po them tani – perspektiva personale? Nuk është se unë jam…

Menduh Thaçi: Eva mirë. Po e shpjegoj për publikun pse (ua kam thënë edhe para emisionit, jua them edhe publikisht). Unë bëj pjesë në grupin e këtyre të parëve, por e përjashtoj veten nga grupi i dytë. Megjithatë, duhet ta pranoj se zoti Xhaferi i ka merituar të gjitha lavdet që ia kemi bërë publikisht dhe që po ia bëjmë dhe sipas të gjitha gjasave do t’ia bëjmë edhe në të ardhmen. Por juve u kemi hyrë në hak, sepse Xhaferi pa ju nuk do të vinte as në krye të PDSH-së. E bëra apoligjinë – jo për juve, zoti Thaçi, por për veten, sepse thatë që kemi tashmë një moshë tjetër në të cilën edhe autokritika duhet të jetë pjesë e diskursit publik. Do të mundohem ta sqaroj.

Menduh Thaçi: Të gjithë njerëzit, intelektualët, gazetarët e tjerë të cilët kanë vlerësime maksimale për zotin Xhaferi, i respektoj dhe i nderoj, dhe asnjë presje nuk e heq. As nuk kërkoj tjetërkund. Është fjalori im: “Të gjithë maskarinsit politikë të PDSH-së që e lavdërojnë zotin Xhaferi” u them se ata – unë jam historia e gjallë atyre (lidhje s’kanë ardhur). Zijadini, Taravari, Imer Selmani – krejt janë sallat e mëdha. Po unë për këta flas që janë fëmijët tuaj politikë. Po sigurisht në Tetovë, ju duke përdorur figurën e zotit Xhaferi doni të më baltosni mua. Asnjë kandidaturë të tyre (ju e dini) nuk kanë fituar prej zotit Xhaferi, por prej meje. Po tentohet të hapet një histori e cila po ashtu në aspektin njerëzor është e konservuar nga ana ime. Të mirat – shyqyr Zot e bota – që i dini të gjithë për zotin Xhaferi. Dobësitë i di vetëm një njeri. Dhe ata nuk janë të betonuara, as të konservuara. Në memoare nuk do të jenë – jo, absolutisht, vetëm një (zoti Xhaferi). Të gjithë të tjerët (edhe njerëz të afërt, edhe familjarë të afërt) do të jenë në ato memorie. Jo për inat, por për të lënë një amanet botës së re që vjen, që të jenë të kujdesshëm në jetën e tyre.

Menduh Thaçi: Çështja e tretë – këto epitete që ju i jepni për zotin Xhaferi mi kanë thënë intelektualë të kombeve të tjera, direkt. Dhe po them diçka që prapë ka të bëjë me mua dhe mund të keqinterpretohet, djalo. “Ti me këtë nuk je i vetëdijshëm se ke kryer tre magistratura dhe dy doktoratura – profesor i njohur (jo kështu i njohur) – nuk është gjallë.” Ku duhet të mbërrijmë? Do ta them një diçka që ka rrezik të keqkuptohet, po besoj se bashkarisht do të arrijmë ta themi.

Menduh Thaçi: Në një kohë të vështirë shumë (gjatë luftës në Kosovë), diplomatë të caktuar me emër të lartë që kishin raporte shumë të mira me ne dhe me krerët e luftës, në një ndejë interesante, një ndër ata diplomatët kryesorë i tha zotit Xhaferi: “Shumë e sulmojnë Menduh Thaçin dhe duhet të kesh kujdes të përdorësh disa mekanizma mbrojtës ndaj tij.” Zoti Xhaferi tha: “Po është e vërtetë, po mendoj se është i vetëdijshëm se është në front të parë.” Ai tha: “Zoti Xhaferi, gjithmonë kur e sulmojnë Menduh Thaçin, e sulmojnë Menduh Thaçin. Po kur e sulmojnë Arbën Xhaferin, prapë nëpërmjet Arbën Xhaferit.” Dhe kjo është një histori e fillimit. Që këta maskarinsë politikë që thonë “ne jemi PDSH” – e kam fjalën për funksionarë – nuk e di… në vitin ’93, udhëheqësia e atëhershme e PPD-së më ka ofruar të gjithë pushtetin (nënkryetar partie, jo buxhetin, normalisht ministër), veç mos e… Arben Xhaferin këtu. Dhe unë nuk mund ta fsheh këtë fakt, këtë argument.

Menduh Thaçi: Po mbylli. Krejt gjenerata jonë që u krijua dhe u brumos pas vitit ’81 dhe mundoheshim që të ecnim përpara me çështjen tonë. Ne edhe vitet ’90 në ish-Maqedoni kishim një pakënaqësi të madhe (në thonjëza biologjike, fiziologjike e kështu me radhë). Por kur erdhi zoti Xhaferi, e kanalizoi këtë pakënaqësi në aspektin filozofik dhe më pastaj në atë juridiko-kushtetues. Sepse zoti Xhaferi na ka thënë: “Krejt duhet politikisht të veprojmë që ta ndërrojmë kushtetutën e Maqedonisë.” Bazat e kritikës shkencore. Sepse njerëzit vërtet (një pjesë e bukur e rëndësishme e opinionit publik) me të drejtë kanë marrë një perceptim se politika nuk është shkencë. Nuk është ashtu – politika është shkencë. Njerëzit që dinë punët e dinë se është shkollim. Po politikanët janë njerëzit me përvojë. Po diplomatët janë politikanë me super-përvojë. Fillimi siç e thashë ka qenë emocional, më pastaj është bërë filozofik dhe intelektual dhe më pastaj është bërë operativ. Kjo sa ka dhënë rezultate dhe sa ka dhënë efekte është e prekshme dhe e dukshme. Të jesh nihilist dhe të thuash “në pushtetin e BDI-së ama hiç zero s’ka lëvizur” – është gabim. Po të jesh realist, duhet të thuash se ka lëvizur natyrshëm, për shkak se nuk është më kralëvina e Serbisë – është proces i evolucionit normal, demokratik dhe biologjik.

Menduh Thaçi: Po jap edhe një shembull të fuqishëm. Thotë BDI-ja: “VLEN-i e kemi rritur përqindjen e shqiptarëve nëpër institucione.” E din çfarë manipulimi është? Nëse ka pasur nxënës para 25 vjetëve (të zëmë 300 klasë, të kishte thënë klasi i Enver Hoxhës – ai ka pasur lënë 500 klasë në shkolla fillore), ka pasur 500 mësues pedagogë shqiptarë, sot ka sigurisht 1500 dhe kemi më shumë pedagogë shqiptarë. Numri i shqiptarëve të punësuar në administratë – çështje biologjike, s’ka të bëjë me proces politik, as me realizim të programit. Kështu që këto janë realitetet e mbyllura këtu.

Menduh Thaçi: Zoti Xhaferi e ka lëshuar funksionin e kryetarit të partisë për shkaqe shëndetësore, a e din sa mungon? Po, po. Edhe unë derisa të ishte gjallë, nuk e kisha ndërmend t’i konkurroj. Rrumbullakësimi i një figure të tillë të rëndësishme kombëtare duhet të bëhet nga njerëz të pavarur. Unë jam emocionalisht (ndoshta), të tjerët janë kundërshtarë. Unë mendoj se edhe pak kohë do të kalojë dhe do të kemi njerëz të cilët do ta analizojnë realisht figurën e tij politike. Ama të marrësh Arben Xhaferin dhe të ma hysh mua – le të gjejnë një fjalë, jo një fjali, jo një periudhë, jo një mendim, jo një tekst që Arben Xhaferi e konteston Menduh Thaçin. Jam dakord, kjo është e vërtetë.

Menduh Thaçi: A për këta – po duan ta gjejnë veten, kanë tekstin e vitit 2009 – është tekst shumë i fuqishëm. Këta nuk e kuptojnë. Prej atëherë deri te këta tani ua shpjegon – është “gishtëza”. Gishtëza – po kanë vitin 2009 në të zem. Ta shohim si karakterizon – gishtin në diminutiv, domethënë gisht i vogël (i bie të voglit – gishtat e vegjël). Dhe ajo – “tragun që duhesh me e lënë ti kur del prej shtëpisë tënde dhe shkon në shtëpi të huaj”, kur ka qenë dimën, kanë marrë me vete që të hyjnë nëpër borë, që mos ta humbin udhën, të shohin rrugën nëpër borë. E ka në këtë kuptim. Po e mbaj mend unë këtë – domethënë periudhën e “hirit të PDSH-së”. Po në kuptimin tani edhe unë po flas me alegori.

Pasuria, financimet dhe akuzat publike

Sefer Tahiri: Zoti Thaçi, politikanët që janë gjatë në politikë… këta të rinjtë nuk është se i pyesin, por këta që janë më të vjetër që vijnë në këtë studio i pyesin për pasurinë. Sa jeni i pasur realisht? Sepse pasuria e deklaruar vlerësohet vetëm diku 480 mijë euro. Por më lejoni vetëm edhe 30 sekonda – po them narrativat që ekzistojnë në formë mitesh apo legjendash urbane (jo vetëm në Tetovë, por edhe në gjithë Maqedoninë, por edhe në gjithë hapësirën shqiptare) mbi pasurinë tuaj. Njëri ndër ato është se ju nga qiratë e rometeve të kompanive të tjera merrni qira prej 400 mijë eurove në muaj. Disa thonë që keni blerë gjysmën e Tetovës (thuhet se Tetova është një ndërtesë dhe gjysmën e keni blerë ju). Çfarë mund të thoni për pasurinë tuaj? A është shumë e madhe ajo pasuri?

Menduh Thaçi: Jo, pasuria ime është aq sa i duhet njerëzve, familjes, pasardhësve të mi. Unë kam qenë i njohur me shumë profesione para se të hyj në politikë. Kam qenë fasadier i njohur – domethënë 11 vjet. Aty ku i thoni zotit Ahmeti që ai ka kërkuar dhe ka marrë gjak, ju keni kërkuar vota. Aty e shpjegoni në atë fjalinë se keni qenë murator… gjashtë? Jo, keni tre vëllezër apo… unë i katërti jam. Ju jeni i katërti. Tani në gjithë këtë kohë, me lëvizjen shoqërore e kemi pasur edhe pemëshitësin më të fortë në Tetovë në qendër të qytetit, me vite që ka punuar 24 orë. Mos – babai ka punuar në Gjermani e kështu me radhë. Po krejt këto çështje do të ishin interesante nëse do të bisedonim para vitit 2018. Sepse ju e dini – Prokuroria Speciale mua më ka hetuar 18 muaj, çdo grimcë. Këto “interpromet” këto janë fjalët e Ali Ahmetit (disa kanë vdekur prej atyre – provoj edhe njëherë). Bilalli thashë se do të padis… në emision, kujdes – s’ka asgjë të vërtetë. Mendoj se nëse dikush ka menduar se unë jam aq i pakujdesshëm dhe do të mund të luajë me mua dhe me idenë time, ka pasur shumë gabim. Unë e llogaris veten një njeri të suksesshëm dhe në këtë drejtim jam përkujdesur aq sa duhet. Jam përkujdesur që edhe të kem fëmijë të cilëve duhet t’u plotësoj kushtet. Unë kam dy djem, i kam pesë mbesa edhe një, dhe ata kanë një normalitet jetësor të garantuar. Dhe shpresa ime do të ishte që ata intelektualisht të ngriten, jo të lodhen siç është lodhur gjyshi i tyre duke u marrë me profesione të ndryshme. Të gjitha transaksionet e mia kanë të bëjnë me legalitet të plotë. Unë kam pasur edhe një përparësi tjetër – që një kohë të gjatë kam jetuar në një bashkësi familjare të madhe. Dhe aq shumë prej mjeteve financiare që i shihni aty, mbi 70% është krijuar prej rrogave të mia që i kam marrë si deputet (20 e katër vjet). Rrogat i kam marrë, sepse kam jetuar në një bashkësi – jo… 98, unë 2002-shin jam zgjedhur. 98-ën nuk jeni zgjedhur? Po s’kam dalë, ishte në koalicion, po nuk deshta, të paskeni hyrë në listë të farë… Po nuk deshta hiç, sepse ishte një plan tjetër krejtësisht ndryshe.

Menduh Thaçi: Po për krejt asaj firmës aty që flitet – janë shqiptarë të cilët e kanë privatizuar atë firmë dhe është e vetmja firmë shqiptare që është e privatizuar. Dhe BDI-ja luftë prej vitit 2003 ka pasur që ata njerëz (që unë i njoh, një pjesë i kam edhe të afërt) – edhe një ndër aksionerët në atë firmë ka qenë edhe vëllau im, i cili ka blerë prej personave privatë (jo prej byrozës). Është një imitim i vjetër i strukturave të caktuara maqedonase për të goditur një shqiptar i cili ka ndihmuar që sado-kudo biznesmenë të fortë shqiptarë (që kanë punuar në Zvicër, në Gjermani) të kenë një mundësi që të ecin përpara. Edhe BDI-ja (po dhe këta të tjerët) fokusim kanë pasur këtë.

Menduh Thaçi: Unë mendoj se dëmi më i madh i shqiptarëve nuk është bërë vetëm në aspektin e të drejtave kombëtare. Në Maqedoni është bërë diskriminim i jashtëzakonshëm në aspektin ekonomik. Kur do të marrësh të shikosh privatizimin e kapitalit shtetëror, 99.9% janë maqedonas, për shkak se ata kanë pasur fuqinë politike e cila atyre u mundësonte një gjë të tillë. Kështu që kjo nuk ka të bëjë me realitetin. Nuk e di – unë mendoj se të kisha qenë në biznes, do të isha një mijë herë më i suksesshëm (ndoshta) se në politikë. Sepse po ju them – prej muratorit dhe fasadierit që kam punuar, pastaj që bashkëkuptohet me familjen, i kemi pasur pemëshitësit (u thoni në atë kohë më të fortë) që punonin nga 24 orë – kemi pasur prirje që të angazhohemi dhe të punojmë pa ndërprerë që të zhvillohemi ekonomikisht.

Menduh Thaçi: Po ne asnjëherë nuk kemi pasur mbështetjen e shtetit, financimin e shtetit, kreditë e shtetit, apo të Iranit, apo të Turqisë, apo zeqatin e Emirateve e kështu me radhë. Unë jam i njoftur për atë – nuk e pranoj kurrë. Me shumë miq të fortë, muhabeti është ndalë kur ata më kanë thënë se do të ndihmojnë financiarisht (edhe të fuqishëm shumë). Sepse unë e di (në krahasim me këta të rinjtë në politikë) një send: po të dha lekë dikush në politikë, ti do të punosh për atë, mos e mashtro veten. Në momentin e parë që të kesh mundësi të marrësh një vendim autonom, ai do të paraqitet dhe do të thotë: “Ky është miku yt, ky është miku im” dhe do të vendosësh në bazë të interesave që i përfaqëson ai miku im, sepse unë kam financuar. Kjo nuk ka ndodhur, por në të ardhmen sigurisht edhe nuk do të ndodhë. Nuk pranoj në asnjë moment transaksione të ndryshme financiare që më kanë ndihmuar mua, po edhe partisë, edhe PDSH-së. Me një fjalë, ka mbrojtur veten dhe ka mbrojtur PDSH-në që të mos jemi hipotekë e dikujt – si në aspektin financiar, si në aspektin e kërcënimit. Kjo është e rëndësishme – një parti politike që ka autonominë e vet financiare nuk është parti autonome, është e atij që e financon.

Sefer Tahiri: Po se ju, zoti Thaçi, flisni herë pas here me simbolikë – kjo puna e financimit nga Irani, nga zekati e kështu me radhë – do të na hapte edhe një emision tjetër. Unë mendoj që e kuptova konotacionin se ku keni, por kryesorja është kjo që ju garantoni që nuk keni pranuar asnjë lloj ndihme financiare nga brenda dhe nga jashtë.

Sefer Tahiri: Keni një orë që ju shfaqet në emisionet televizive – nuk është Rolex? Nuk, jo. Kjo është ka 35 vjet, ma ka dhënë një mik i cili nuk jeton më. Por… është e lirë, është ora e vjetër? Është prej atyre Rolex që kushton mbi 20,000 euro? Nuk e di, kushton 2 mijë franga a jo? Keni dhuratë nga një mik juaj…

Menduh Thaçi: Po, edhe nuk e kam ndërruar. E kam marrëzi të bëj “salltanate” shumë. Po profesioni im kërkon një veshje. Përndryshe, kur kam qenë i ri – kishte gjeneratës time që “marshin” po të arit nuk i llogaritesha. Burrat… mirëpo ka qenë gabim, se atëherë ka qenë më ndryshe, tash ndryshe. Mendoj se njerëzit janë të lirë si të duan. Sigurisht, time, sigurisht atëherë ndryshe kemi qenë.

Mbyllja e intervistës

Menduh Thaçi: Po, zoti Thaçi, unë dua t’ju falënderoj për këtë bashkëbisedim të hapur. Mendoj që arritëm të shpjegojmë shumë çështje që ngelin kështu në opinionin publik të hapura, të pashpjeguara. Besoj që ia kemi arritur sadopak qëllimit. Faleminderit juve shumë për ftesën.

Menduh Thaçi: Po të them një fjalë: Nëse si të ndohesh, pyetjet kanë qenë të rënda shumë (të gjithëve mund t’u duken, se s’kanë qenë). Po unë e kam kuptuar mesazhet – pyetjet ishin të rënda. Unë jam munduar me gjithë kapacitetet e mia që të përgjigjem seriozisht. Ndoshta kam gabuar diku, po kjo ka qenë vetëm nga aspekti që të jem në një korrelacion të raportit të respektit të drejtpërdrejtë të njeriut që më thotë disa gjëra që nuk më pëlqejnë.

Sefer Tahiri: Zoti Thaçi, ju e thoni shpesh që jeni politikan i vjetër, por dalëngadalë edhe unë duhet të nis ta përdor që jam gazetar i vjetër. Larg je. Faleminderit shumë, faleminderit shumë edhe ju./TetovaNews