Bashkëkryetari i VLEN-it, Izet Mexhiti, në emisionin “Zoom” në TVM2
Moderatori:
Mirëmbrëma, të nderuar shikues. Mirë se erdhët në një tjetër edicion të emisionit “Zoom”.
Më 9 maj, në Ditën e Europës, Koalicioni VLEN u shndërrua zyrtarisht në një parti të vetme politike: pesë subjekte në një dhe një model i ri me dy bashkëkryetarë.
Por kongresi, që duhej të ishte festë bashkimi, prodhoi edhe kritika. Sonte në “Zoom” kemi të ftuar zotin Izet Mexhiti, bashkëkryetar i VLEN-it dhe kryetar i Komunës së Çairit.
Me të do të flasim për Kongresin, për dy vitet në qeveri, për gjuhën shqipe, për akuzat që po i bëhen dhe për të ardhmen e një partie që sapo lindi, por që mban barrën e pushtetit.
Zoti Mexhiti, mirë se erdhët në “Zoom”.
Izet Mexhiti:
Mirë se ju gjej.
Për Kongresin dhe bashkimin e VLEN-it
Moderatori:
Zoti Mexhiti, ju e quajtët Kongresin historik dhe thatë se VLEN-i lindi nga rrugët dhe jo nga nën tavolinat e parapolitikës. Por VLEN-i u bashkua pas dy vitesh qeverisje, jo kur ishte në opozitë. A është ky bashkim më shumë konsolidim pushteti?
Izet Mexhiti:
Jo. VLEN-i është bashkuar edhe në opozitë, nëse kujtohet. Fillimisht ishte Lëvizja LEN, më pas VLEN, me pjesëmarrjen e pesë subjekteve politike si koalicion.
Ne e dëgjuam votuesin shqiptar, i cili ishte i pakënaqur dhe kërkonte ndryshim. Defekti në atë kohë ishte opozita shqiptare. Në momentin që VLEN-i u bashkua dhe e dëgjoi këtë votues, doli fitues.
Sot VLEN-i nuk është opozitë, por është pozitë shqiptare dhe subjekti kryesor politik i shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut.
Më 9 maj ndodhi shkrirja e subjekteve. Ne të bashkuar kemi qenë edhe në opozitë, edhe në zgjedhjet parlamentare, edhe në zgjedhjet lokale. Këtë e kemi dëshmuar me sukses në dy cikle zgjedhore.
Por më 9 maj demonstruam se ky subjekt nuk është krijuar për një cikël zgjedhor apo për një përdorim të vetëm politik. VLEN-i është subjekt në të cilin bashkohen pesë parti politike dhe që pretendon të udhëheqë shqiptarët në vitet e ardhshme.
Modeli me dy bashkëkryetarë
Moderatori:
Modeli me dy bashkëkryetarë, ju dhe zoti Kasami, është, nëse nuk gaboj, modeli i parë i tillë në një parti politike në Maqedoninë e Veriut. Por ky model ka edhe sfidat e veta. Për shembull, si do ta zgjidhni një mosmarrëveshje mes jush dhe zotit Kasami për një çështje të caktuar?
Izet Mexhiti:
Nëse nisemi nga e keqja, edhe partitë me një kryetar të vetëm janë prishur. Ka pasur raste të tilla.
Pretendimet tona janë të shkojmë drejt Bashkimit Europian dhe drejt vlerave europiane. Nëse është kështu, atëherë ne nuk kemi shpikur diçka të re. Kemi marrë një model europian, i cili me dekada funksionon suksesshëm në Gjermani, në Skandinavi dhe në vende të tjera të Europës.
Është model balancimi, model ku ka më shumë debat, më shumë demokraci dhe ku puna, suksesi dhe vizioni përqendrohen më shumë te ekipi dhe te fryma e subjektit sesa te individi.
Ne kemi thyer monopolin politik, kemi sjellë ndryshimin dhe konkurrencën në Maqedoninë e Veriut. Për herë të parë, shqiptarët po bashkohen. Po ashtu, kemi sjellë një model ku theksi nuk vendoset te individi apo te kulti i liderit.
Shqiptarët historikisht e kanë paguar shtrenjtë kultin e individit. Kur ndërtojmë kulte, mite dhe liderë të pakontestueshëm e të pazëvendësueshëm, më pas paguajmë çmimin. Në komunizëm e dimë se si e kemi paguar. Edhe në demokraci ka mjaft shembuj kur lideri e përvetëson subjektin dhe e konsideron si pronë private.
Prandaj, mendoj se ky model është risi për këtë nënqiell politik dhe është një hap përpara drejt demokratizimit të brendshëm.
Pozicionimi si parti e qendrës së djathtë
Moderatori:
VLEN-in e keni pozicionuar si parti të qendrës së djathtë, me vlera si familja, ekonomia e tregut dhe nisma private. Por shqiptarët e Maqedonisë së Veriut nuk e kanë pasur historikisht ndarjen e djathtë–majtë siç është e dukshme, për shembull, në Shqipëri. Pse zgjodhët pikërisht këtë pozicionim?
Izet Mexhiti:
Së pari, vlerësoj se pjesa dërmuese e shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut janë të djathtë. Kur u përmendet e majta, ata e lidhin menjëherë me komunizmin dhe me periudhën e rëndë komuniste. E majta nuk perceptohet si e majtë europiane apo progresive, por më shumë si e majtë ekstreme.
Prandaj mendoj se shumica e shqiptarëve këtu janë të orientuar nga e djathta.
Së dyti, nëse pretendojmë të jemi pjesë e vlerave europiane, e dimë se partitë europiane janë të ndara në familje politike: të djathta, të majta, liberale dhe të tjera. Pse ne, si shqiptarë të Maqedonisë së Veriut, duhet të privohemi nga kjo?
Përderisa mbetemi parti tematike, pa definim ideologjik, ndodh që të përshtatemi sipas partnerëve në qeveri: kur jemi me të majtën, bëhemi të majtë; kur jemi me të djathtën, bëhemi të djathtë.
Ne duam të jemi më të drejtpërdrejtë. Me orientimin tonë të djathtë duam të hapim rrugë që shqiptarët e Maqedonisë së Veriut të jenë pjesë e familjeve politike europiane. Nesër, aty do të ketë edhe lobim për çështjen shqiptare dhe për vetë subjektin politik.
Identitetet e partive brenda VLEN-it
Moderatori:
Pesë parti u shkrinë në një. Çfarë ndodh me identitetet e veçanta brenda VLEN-it, për shembull me Besën, Alternativën dhe Lëvizjen Demokratike?
Izet Mexhiti:
Deri dje kemi pasur shumë parti shqiptare, por jo të definuara qartë ideologjikisht. Programet kanë qenë të përafërta, qëllimi ka qenë avancimi i çështjes shqiptare dhe nuk jemi thelluar shumë te ideologjia.
Nuk kemi diskutuar mjaftueshëm nëse jemi të djathtë, çfarë ekonomie duam, a duam më shumë ndërhyrje të shtetit apo më shumë nismë private.
Mendoj se politika shqiptare në Maqedoninë e Veriut ka evoluar dhe nuk mund të mbetet më vetëm te tre-katër çështje. Partia shqiptare nuk mund të merret vetëm me disa tema elementare dhe të mos merret me buxhetin, ekonominë dhe sferat e tjera të jetës.
Në fund, shqiptarët kanë nevojë për një jetë më cilësore në të gjitha dimensionet. Nuk mund të mbetemi, edhe pas 30 vitesh, vetëm te çështjet bazike.
Largimet dhe mungesat në Kongres
Moderatori:
Çdo proces ka sfidat e veta. Kemi parasysh largimin e Arben Taravarit nga VLEN-i dhe faktin që dy figura kyçe, zëvendëskryeministri Arben Fetai dhe ministri Fatmir Limani, nuk ishin të pranishëm në Kongres. Në vend të tyre pamë edhe një prurje të re, ish-kandidatin për Komunën e Kërçovës, Shkodran Halili. A është ky zëvendësim i figurës së Limanit në Kërçovë me zotin Halili?
Izet Mexhiti:
Jo. Mendoj se VLEN-i, me një zë, do të flasë më qartë dhe do të ketë fuqi absorbuese më të madhe. Në periudhën e ardhshme do të ketë edhe më shumë lëvizje, sepse VLEN-in tashmë e shohin më të sigurt.
Nuk e shohin më si një koalicion aksionarësh, me frikën se nesër apo pasnesër mund të prishet. VLEN-i është frymë. Individi është i rëndësishëm, por nuk është i pazëvendësueshëm. Askush nuk është i pazëvendësueshëm.
Edhe nëse unë dal nga VLEN-i, nuk dëmtohet VLEN-i, por dëmtohet individi.
Asnjëri prej atyre që përmendët nuk është i përjashtuar nga VLEN-i. Ata janë ende në VLEN dhe kanë kontribut në këtë frymë dhe në këtë sukses. Por duhet ta sqarojnë pse, në një moment të caktuar, janë larguar apo nuk kanë qenë pjesë aktive.
Sidomos zoti Taravari. Ai ka kontribut në formimin e LEN-it dhe të VLEN-it. Kjo ka qenë në përputhje me aktivitetin e tij 15-vjeçar anti-BDI dhe antiqeveri. Prandaj është e pashpjegueshme pse në një moment doli kundër vetvetes, kundër frymës së subjektit të vet dhe kundër anëtarësisë.
Nuk ia mohoj kontributin në fillim. Nuk ua mohoj kontributin as zëvendëskryeministrit dhe ministrit që përmendët. Por çfarë ndodhi dhe pse ndodhi, ata do të kenë mundësi ta sqarojnë vetë.
Kritikat për mosintonimin e himnit kombëtar
Moderatori:
Kongresi juaj nisi me himnin e Europës. Më pas pati reagime nga nënkryetari Bujar Osmani, por edhe nga një pjesë e analistëve dhe qytetarëve, për mosintonimin e himnit kombëtar shqiptar.
Izet Mexhiti:
Unë për një kohë të gjatë kam qenë në BDI dhe ndoshta e kam sjellë edhe te VLEN-i atë traditë të BDI-së. Zoti Bujar Osmani ka harruar se edhe në Kongresin e fundit, të parafundit dhe atë para tij të BDI-së nuk ka pasur himn kombëtar.
Ai mendon se qytetarët kanë harruar dhe nuk kanë memorie. Është e njëjta situatë si me balancuesin: zoti Osmani ka dhënë mendim negativ në Qeveri, si ministër, kundër balancuesit, ndërsa më pas pa turp del në opinion dhe thotë se ne e kemi shfuqizuar balancuesin.
A harron ai se nëntë gjykatësit e Gjykatës Kushtetuese janë zgjedhur nga ai dhe LSDM-ja?
E njëjta vlen edhe për himnin. Ai kritikon VLEN-in për Kongresin, por harron se në kongreset e partisë së tij nuk është intonuar himni kombëtar.
Ne në Kongres kemi pasur flamur kombëtar dhe animacione me simbole kombëtare. Nëse është bërë ndonjë lëshim, do të kemi aktivitete të tjera të shumta ku do të jetë edhe himni kombëtar.
E rëndësishme është se kritikët nuk kanë pasur ku të kapen: nuk janë kapur te platforma, nuk janë kapur te ideologjia, nuk janë kapur te përfaqësimi.
Nuk ka ndodhur asnjë kongres i një partie shqiptare ku të jenë të pranishëm dy kryeministra, njëri i vendit dhe tjetri i Kosovës, kryetari i Parlamentit, përfaqësues nga Maqedonia e Veriut dhe rajoni, shqiptarë nga Lugina e Preshevës, Shqipëria, Kosova dhe treva të tjera.
Ne e filluam me himnin europian, sepse më 9 maj deshëm të japim një porosi politike: prioritet mbi prioritete për VLEN-in mbetet integrimi në Bashkimin Europian. Nuk pati as himn të shtetit, as himn kombëtar. Ishte një mesazh politik europian.
Integrimi europian dhe ndryshimet kushtetuese
Moderatori:
Ju thatë se himni europian pasqyron vlerën proeuropiane të VLEN-it. Megjithatë, vendi ndodhet para një sfide serioze në këtë proces, duke pasur parasysh ndryshimet kushtetuese dhe agjendën reformuese.
Para hyrjes në qeveri keni thënë se prioritet numër një dhe kushti i parë ishin ndryshimet kushtetuese. Tani kryeministri Mickoski ka deklaruar se ndryshimet kushtetuese mund të presin edhe me dekada, nëse Bashkimi Europian nuk garanton atë që kërkon Shkupi zyrtar. A mund të themi se jemi larg Bashkimit Europian?
Izet Mexhiti:
Mendoj se këto janë deklarata për pozicionim para bisedimeve. Është normale që të dyja palët, edhe pala bullgare, edhe pala maqedonase, para se të ulen në tavolinë, të japin deklarata ekstreme.
Por në fund, në tavolinë duhet të ketë kompromis.
Unë shoh iniciativa më serioze edhe nga Bashkimi Europian, edhe nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, që të mos e lënë problemin vetëm si çështje bilaterale. Duhet të kyçen edhe BE-ja, edhe partnerët strategjikë, në mënyrë multilaterale, duke bërë presion dhe duke kërkuar zgjidhje për tejkalimin e problemit me Bullgarinë.
Maqedonia e Veriut, në aspektin e reformave, qëndron mirë, në të njëjtin hap me Shqipërinë dhe Malin e Zi. Ky proces nuk ka filluar sot, por është punuar më gjatë.
VLEN-i do të jetë lehtësues dhe partner me aleatët strategjikë, që sa më shpejt të gjendet zgjidhje për tejkalimin e problemit me Bullgarinë. Në momentin që tejkalohet ky problem, Maqedonia e Veriut me automatizëm i bashkohet Shqipërisë dhe Malit të Zi në procesin europian.
Ligji për përfaqësim të drejtë dhe balancuesi
Moderatori:
Në tetor të vitit 2024 u abrogua balancuesi. Ju paralajmëruat atëherë miratimin e ligjit për përfaqësim të drejtë. Ky ligj u miratua në Qeveri më 9 prill 2026 dhe ju e prezantuat si arritje historike pas 25 vitesh. Por ka kaluar më shumë se një muaj dhe ligji ende nuk është proceduar në Kuvend. Kur pritet të procedohet?
Izet Mexhiti:
Ditët në vijim do të ketë informacion më të saktë se kur do të jetë në rend dite. Mendoj se shumë shpejt.
Është historik, sepse ashtu siç u zgjidh me ligj çështja e Medresesë “Isa Beu”, pas më shumë se 30 vitesh, po ashtu edhe këtu për herë të parë po zgjidhet në mënyrë ligjore një problem që i prek shqiptarët.
Kur u abrogua balancuesi, kjo nuk ndodhi me fajin tonë. Ishte një prej pasojave të qeverisjes së kaluar dhe zgjedhjeve gjysmake. Ne arritëm ta imponojmë qëndrimin tonë në Qeveri ndaj partnerit, që këtë çështje ta ngrisim në nivel ligji.
Nuk duam që të zgjidhet vetëm me mekanizëm statistikor ose të mbetet pa asgjë, siç ka qenë nga viti 2002 deri në vitin 2015. Qasja jonë është më korrekte dhe më transparente.
Ne nuk e bëjmë si me Ligjin e gjuhëve, ku fillimisht u soll në Qeveri, më pas në Parlament, pastaj u dërgua në Komisionin e Venecias dhe kur erdhën vërejtjet, u mbajtën në sirtar. Ato çështje u lanë të hapura si bombë e kurdisur për një qeveri tjetër.
Qasja jonë është ndryshe. Ligjin e kemi sjellë në Qeveri, e kemi dërguar në Komisionin e Venecias, e kemi kaluar me sukses atje dhe tani e kthejmë në Parlament. Kur të kalojë në Parlament, nuk ka më kthim.
Ne nuk pretendojmë se është ligj ideal, sepse asnjë ligj nuk është ideal. Por me rëndësi është se, pas vitit 2001, kjo kategori kushtetuese për herë të parë trajtohet në mënyrë ligjore.
Çdo drejtor, udhëheqës institucioni, ministër apo kryeministër do të ballafaqohet me ligjin: a e zbaton apo nuk e zbaton. Deri dje nuk kishte një bazë të tillë ligjore.
Mekanizmat mbrojtës të ligjit
Moderatori:
Shqetësimet janë se ligji nuk ka mekanizma mbrojtës. Si do të sigurohet zbatimi i tij?
Izet Mexhiti:
Pikërisht kjo është çështja. Nuk është njësoj për një funksionar kur ka para vetes ligjin dhe kur nuk e ka.
Së pari, do të ketë ligj. Së dyti, do të formohet një trup koordinues. Deri dje kjo çështje lihej në vullnetin e drejtorëve të institucioneve të caktuara. Tani nuk do të jetë më çështje vullneti individual.
Me sjelljen e ligjit do të ketë trup koordinues që do ta udhëheqë zëvendëskryeministri i parë shqiptar, bashkë me ministrat e resorit. Ky trup do të kërkojë raport nga çdo funksionar, qoftë lokal apo qendror, për nivelin e përfaqësimit adekuat.
Do të ketë edhe akte nënligjore dhe metodologji. Për ata që duan ta njollosin ligjin, do të ketë zgjidhje edhe përmes amendamenteve plotësuese.
Një prej mangësive të balancuesit në të kaluarën ka qenë mungesa e përcaktimit të identitetit kombëtar. Tani kjo çështje parashihet të zgjidhet përmes dokumentacionit personal, pra përmes letërnjoftimit.
Nëse një qytetar e ka letërnjoftimin edhe në gjuhën shqipe, kjo është argument i mjaftueshëm se është shqiptar. E di se ka edhe shqiptarë që marrin letërnjoftime vetëm në një gjuhë, por kjo do t’i motivojë që dokumentin ta marrin edhe në gjuhën e tyre.
Nuk mund të ndodhë që dikush të paraqitet në konkurs për një vend të paraparë për shqiptarë dhe vetëm në momentin e aplikimit të deklarohet shqiptar, pa pasur asnjë dokument që e dëshmon këtë.
Reagimi i opozitës ndaj ligjit
Moderatori:
Opozita e quan këtë ligj karikaturë dhe tradhti. Kanë paralajmëruar se nuk do ta votojnë në Kuvend. A do të kalojë ligji?
Izet Mexhiti:
Nuk e di cila është tradhtia këtu. Nëse përfaqësimi adekuat është kategori kushtetuese dhe prej vitit 2002 ke qenë 20 vjet në qeveri, por nuk ke sjellë ligj dhe nuk e ke rregulluar këtë çështje, atëherë ku është tradhtia?
Shqiptarët janë lodhur nga deklaratat për tradhti. Kjo fjalë është e rëndë. Unë do të thosha më tepër se ka qenë neglizhencë. Nuk e kanë pasur mendjen te kjo çështje. Kanë pasur punë të tjera.
Pushtet kanë pasur mjaft. Numra kanë pasur shumë më të mirë se ne. Partnerë kanë pasur. Por atë pushtet nuk e kanë materializuar për çështjen shqiptare. E kanë materializuar për kazino dhe për interesa të tjera.
Protestat e studentëve dhe gjuha shqipe
Moderatori:
Përmendët protestat e studentëve. Protesta e parë ishte më 6 prill 2026, ku protestuan mijëra studentë, ndërsa atyre iu bashkuan edhe eksponentë të opozitës. Studentët paralajmërojnë një protestë tjetër. Çfarë do të bëni?
Izet Mexhiti:
Në këtë periudhë dyvjeçare ka avancim të gjuhës shqipe. Për herë të parë, edukatorët për çerdhe kanë licenca në gjuhën shqipe. Kjo nuk ka qenë për 20 vjet.
Ne i kemi ruajtur pozicionet e universiteteve tona dhe financimin e tyre. Synojmë të rrisim investimet, jo vetëm investimet kapitale në Universitetin “Nënë Tereza”, që kapin vlerën prej 60 milionë eurosh, por edhe investimet në përfshirjen akademike të profesorëve dhe asistentëve.
Nuk mund të pretendojmë ngritjen e cilësisë së universiteteve tona nëse nuk kanë financim të drejtë dhe të mjaftueshëm.
Sa i përket provimit të jurisprudencës, është shumë e drejtë që studentët që studiojnë në gjuhën shqipe ta japin edhe provimin në gjuhën shqipe.
Por para opinionit duhet thënë se këta që sot flasin për këtë çështje kanë më së paku të drejtë ta bëjnë këtë. Pesë ministra shqiptarë të Drejtësisë kanë qenë më herët dhe nuk e kanë zgjidhur këtë çështje. Sot kërkojnë që ta zgjidhë Fillkovi.
Çuditërisht, vetëm tani paska kërkesa. Atëherë nuk paska pasur kërkesa? Nuk paska pasur studentë? Apo studentët nuk paskan ditur të protestojnë?
Çështja e jurisprudencës nuk zgjidhet vetëm me këtë ligj. Nuk është zgjidhur as çështja e notariatit, as e përmbaruesve dhe shumë çështje të tjera kanë mbetur gjysmake.
Ligji i gjuhëve, me formulimin 20 për qind, është gjenerator krize. Sepse diku mundet, diku nuk mundet; diku është 20 për qind, diku 17 apo 18 për qind.
Kur kemi filluar të punojmë për Ligjin e gjuhës shqipe, modeli ka qenë Kosova. Kosova është shtet unitar, serbët janë rreth 3 për qind, ndërsa ne këtu jemi rreth 30 për qind. Esenca e ligjit ka qenë që gjuha shqipe të marrë status të ngjashëm me gjuhën serbe në Kosovë.
Por janë bërë kompromise dhe në fund ligji ka dalë si derivat. Në kohën kur u miratua, ishte avancim krahasuar me situatën paraprake. VLEN-i do ta ruajë këtë avancim, por po punon që ta gjejë momentin politik për ta avancuar gjuhën shqipe dhe për t’i dhënë statusin që meriton, jo statusin e 20 përqindëshit.
Zgjidhja për jurisprudencën, notariatin dhe përmbaruesit
Moderatori:
Konkretisht, për kërkesën e studentëve, çfarë do të ndodhë?
Izet Mexhiti:
Ka një grup ekspertësh në Qeveri, siç ka pasur edhe për ligjin e përfaqësimit dhe për ligjin e Medresesë “Isa Beu”. Ky grup është në përfundim të punës për të gjetur zgjidhje.
Por duhet ta përgatisim opinionin se çështja nuk mbyllet vetëm me provimin e jurisprudencës. Brenda vitit mund të jenë disa studentë që kanë nevojë ta japin këtë provim, por pastaj kemi edhe çështjen e notariatit, përmbaruesve dhe shumë çështje të tjera.
Ose do t’i zgjidhim një nga një, ose do të krijojmë një moment politik për t’i dhënë gjuhës shqipe statusin e merituar.
Në Kosovë, për shembull, edhe një qeveri shumë nacionaliste shqiptare nuk mund ta prekë gjuhën serbe as në nivel qendror, as në nivel lokal. Nuk e prek as në Skenderaj, edhe pse atje nuk ka serbë dhe edhe pse janë bërë masakra nga forcat serbe. Askush nuk e hap temën për ta kufizuar përdorimin e serbishtes.
Edhe këtu, në Parlament dhe në Qeveri, aty ku përdorimi i gjuhës shqipe është zgjidhur si duhet, askush nuk e diskuton. Problemi është aty ku ligji ka lënë çështje të hapura. Me ato do të merremi.
Raportet me Tiranën zyrtare
Moderatori:
Besoj se e keni parë një pjesë të një emisioni satirik në Shqipëri, ku u këndua një këngë që shkaktoi reagime edhe këtu. Madje disa deputetë tuaj thanë se këto emisione janë dorë e zgjatur e Tiranës zyrtare, e cila po shfaqet armiqësore ndaj partisë shqiptare në pushtet. A i ka VLEN-i raportet e prishura me Tiranën zyrtare?
Izet Mexhiti:
Nuk ka asgjë që mund të na prishë me Shqipërinë. Çfarëdo që të ndodhë, edhe kur është mirë, edhe kur është keq, edhe kur na pëlqen, edhe kur nuk na pëlqen, epiqendra jonë është Tirana. Nga kjo nuk heqim dorë.
Satira dhe humori kanë ekzistuar edhe në të kaluarën, ndoshta jo në këto përmasa. Por ne do të bëjmë çmos që të kemi raporte të mira me Tiranën.
Sot po mbahet një forum biznesi mes Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut, me mbi 100 biznesmenë që po shohin mundësi bashkëpunimi dhe investimi nga të dyja anët. Do të mundohemi që këto iniciativa të jenë sa më të shpeshta. Do të jemi më shpesh në Tiranë dhe do t’i ftojmë më shpesh këtu.
Por dua ta shtroj edhe një pyetje retorike: ku ishte Tirana që të reagojë zëshëm gjatë rastit “Monstra”, gjatë ngjarjeve në Lagjen e Trimave në Kumanovë, kur pati shumë shkelje ligjore, kur u vranë komandantë dhe kur pati situata të rënda për degradimin e çështjes shqiptare?
Atëherë Tirana ka qenë shumë më e heshtur se tani.
Është mirë që Tirana të mos i shohë shqiptarët e Maqedonisë së Veriut përmes prizmit të politikës ditore apo interesit partiak. Shqipërisë i takon edhe me Kushtetutë të kujdeset për shqiptarët jashtë vendit, por duhet të jetë nënë për të gjithë, jo vetëm për ata që i pëlqejnë politikisht.
Shqiptarët e Maqedonisë së Veriut kanë nevojë edhe për Kosovën, edhe për Shqipërinë. Kanë nevojë për Ministrinë e Punëve të Jashtme të Shqipërisë, për Ministrinë e Arsimit, për institucionet kulturore, ashtu siç historikisht Shqipëria ka kontribuar për shkollat e para dhe për ruajtjen e gjuhës shqipe këtu.
Në fillim të qershorit po e sjellim Panairin e Tiranës në Shkup. Do të jetë Panairi i Shkupit, Panairi i Çarshisë, me mbi 30 shtëpi botuese nga të gjitha trevat shqiptare.
Më vonë në Çarshi do të kemi edhe një aktivitet kulturor me sopranon e njohur dhe me Ramë Lahajn, për t’i bërë një pandan Verës së Ohrit. Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut duhet ta marrin hisen edhe në kulturë, edhe në buxhet.
Kritikat se VLEN-i nuk ka peshë reale në Qeveri
Moderatori:
Një kritikë e shpeshtë ndaj VLEN-it, të cilën e ka bërë edhe ish-partneri juaj Arben Taravari, është se VLEN-i nuk ka peshë reale në Qeveri. A keni ndonjë vendim konkret ku e keni bërë VMRO-DPMNE-në të tërhiqet nga pozicioni i saj, apo ku i keni mbrojtur pozicionet tuaja?
Izet Mexhiti:
Mendoj se i përmenda disa: ligji për Medresenë, ligji për përfaqësimin adekuat, ligji për arsimin e lartë. Mund t’i pyesni universitetet dhe profesorët se si është mbrojtur interesi i tre universiteteve tona.
Ka pasur edhe takim te kryeministri, ku studentët maqedonas kanë pyetur pse investohet kaq shumë në universitetet shqiptare dhe jo në ato maqedonase. Kjo ka qenë deklaratë publike, para mediave.
Ne, për herë të parë, po punojmë me frymën e Marrëveshjes së Ohrit. Një prej shtyllave kryesore të saj është decentralizimi.
Maqedoninë e Veriut e kemi gjetur si shtetin më të centralizuar në rajon, pas Qipros. Edhe Kosova, si shtet i ri, është më e decentralizuar se Maqedonia e Veriut.
Shumë flasim për Marrëveshjen e Ohrit, por pak kemi punuar me frymën e saj. Për herë të parë, komunat, pavarësisht se a udhëhiqen nga BDI-ja, VLEN-i apo PDSH-ja, e kanë ndjerë dorën e ngrohtë të Qeverisë këto dy vite.
Nuk ka komunë shqiptare që nuk është shndërruar në kantier ndërtimi.
Kjo nuk ka ardhur rastësisht. Ka ardhur sepse VLEN-i nuk ka lejuar që të vendosen kritere diskriminuese ndaj komunave shqiptare, siç ka ndodhur në të kaluarën. Kemi pranuar vetëm një kriter: numrin e banorëve.
Qytetari mund ta shohë vetë sa banorë ka komuna dhe sa mjete i takojnë. Kurrë më shumë nuk është punuar në komunat shqiptare, në vendbanimet shqiptare dhe në fshatrat shqiptare. Kjo është rezultat i pozicionimit të VLEN-it për ta marrë hisen në buxhet dhe në decentralizim.
Deklaratat e Arben Taravarit për decentralizimin
Moderatori:
Taravari ka thënë se jo vetëm që nuk ndodhi decentralizimi fiskal, por me ligjin e ri për vetëqeverisje lokale komunave u janë marrë edhe më shumë kompetenca. Ju keni qenë më herët kryetar komune dhe jeni përsëri. Si është gjendja?
Izet Mexhiti:
Cilën kompetencë ua kanë marrë komunave? Ky është problemi.
Ata mendojnë se njerëzit nuk lexojnë, nuk i njohin gjërat, nuk kanë memorie. Mundohen të krijojnë perceptim të rremë se ka degraduar çështja shqiptare.
Unë i pyes: ku ka degraduar? A ka degraduar gjuha? Jo. A ka degraduar përfaqësimi? Jo. Avokati i Popullit thotë se viti 2025 është viti më i suksesshëm për përfaqësimin e shqiptarëve në administratën publike, me mbi 20 për qind shqiptarë të punësuar.
A ka degraduar decentralizimi? Jo.
Kryetari i Gjykatës Kushtetuese ka thënë se askush nuk e prek gjuhën shqipe, sepse ajo është kategori kushtetuese. Për ta ndryshuar atë, duhet të ndryshohet Kushtetuta. Nuk ka forcë që e bën këtë.
Pyeteni zotin Taravari: a është diskriminuar Gostivari nga projektet e Qeverisë? Jo. Edhe pse është komunë opozitare, ka marrë mjete si Tetova, Çairi, Struga apo Dibra.
Rreth 90 për qind e projekteve që realizohen në Gostivar janë projekte të Qeverisë. Mjetet i kemi alokuar ne, edhe pse Gostivari është një prej komunave me më shumë borxhe në nivel republikan, që nga koha e Taravarit.
Rikonstruimi i Qeverisë
Moderatori:
Kryeministri Mickoski ka paralajmëruar rikonstruim të Qeverisë në fund të majit ose në fillim të qershorit. Zëvendëskryeministri Bekim Sali ka konfirmuar se ministri Fatmir Limani nuk do të jetë në listën e ministrave të VLEN-it. Çfarë kuadrash konkretisht do të ndryshojë VLEN-i?
Izet Mexhiti:
Së pari, kjo është përgjigje ndaj opozitës shqiptare, sepse me opozitën maqedonase merret zoti Mickoski. Opozita shqiptare, prej dy vitesh, e gënjen anëtarësinë se pas dy apo tre muajsh do të ketë zgjedhje të parakohshme.
Kështu përpiqen t’i japin shpresë të rreme anëtarësisë dhe ta mbajnë që të mos largohet.
Vetë fakti që ka rikonstruim nënkupton se nuk ka asnjë plan për zgjedhje të parakohshme. Qeveria ka shumicë stabile, afër dy të tretave në Parlament.
Ky është vit pa zgjedhje parlamentare, lokale apo presidenciale. Është vit i volitshëm që Qeveria të punojë, të realizojë programin dhe projektet. Edhe biznesi kërkon stabilitet, sepse kur shpallen zgjedhje, proceset ngrihen për disa muaj.
Sa i përket rikonstruimit, parimisht me zotin Mickoski jemi marrë vesh se do të ketë rikonstruim. Por nuk kemi folur ende as për parimet, as për resorët, as për emrat.
Kur të ulemi në tavolinë, do të kemi vërejtje. Edhe ata mund të kenë vërejtje për kuadrot tona, edhe ne për të tyret. Kemi vërejtje edhe për ministrin e Drejtësisë, Igor Fillkov, i cili në disa momente ka treguar ashpërsi ndaj çështjes shqiptare.
Por gjithçka tjetër, përveç faktit se do të ketë rikonstruim, është spekulim. Do të ulemi, do të bisedojmë me argumente dhe kur të kemi epilog, do ta njoftojmë opinionin.
Zgjedhjet e ardhshme dhe koalicionet
Moderatori:
Si planifikon VLEN-i të garojë në zgjedhjet e ardhshme? Si VLEN, apo jeni të hapur edhe për një koalicion më të zgjeruar me parti të tjera?
Izet Mexhiti:
Kryesisht do të jenë këto pesë subjekte. Kemi partneritet edhe me Lëvizjen RIA, me kandidatin e pavarur në Kërçovë dhe me kryetarin e Strugës, zotin Mendi Qyra, i cili është pjesë e kryesisë pa të drejtë vote.
Varësisht nga ndryshimet eventuale në Kodin Zgjedhor, nëse do të ketë një njësi zgjedhore, kjo do t’i detyrojë shqiptarët të organizohen në dy blloqe, siç janë organizuar edhe maqedonasit, sepse nuk do të ketë shumë perspektivë për partitë e vogla.
Por VLEN-i mbetet i hapur ndaj intelektualëve, ekspertëve dhe atyre që janë të pakënaqur në opozitën shqiptare, për sa kohë që nuk kanë bagazh politik që e rëndon subjektin. Dera e VLEN-it është e hapur edhe për Ziadin Selën.
Thirrja e Ziadin Selës për tryezë të përbashkët
Moderatori:
Zoti Sela së fundmi doli me një thirrje publike ndaj partive parlamentare shqiptare për një tryezë të përbashkët. A do t’i përgjigjeni kësaj thirrjeje?
Izet Mexhiti:
Ideja tingëllon mirë. Do ta shqyrtojmë. Është ide e mirë, por duhet ta mendojmë.
Premtimet për të ardhmen dhe investimet kapitale
Moderatori:
Deri para zgjedhjeve të ardhshme, çfarë është e gatshme VLEN-i t’u japë qytetarëve?
Izet Mexhiti:
Do të vazhdojmë me përfaqësimin adekuat, jo vetëm me punësime, por edhe me avancime. Shqiptarët kanë nevojë që në administratë të avancohen dhe të marrin përgjegjësi të reja, në bazë të meritokracisë.
Fokusi ynë është te investimet kapitale. Në këto dy vite, nëse i shohim projektet kryesore, gjysmën e buxhetit e merr Korridori 8, me intensitet shumë të lartë punimesh. Ky korridor domosdo do të lidhet me Qafë Thanën. Prandaj po zgjerohet edhe pika kufitare atje.
Rreth 2 miliardë euro nga buxheti i Qeverisë shkojnë për Korridorin 8.
Presim përgjigje pozitive nga Banka Europiane për Zhvillim për fillimin e punimeve të rrugës Shkup–Bllacë, që po ashtu është projekt mbi 200 milionë euro. Një projekt na lidh me Shqipërinë, tjetri me Kosovën.
Po punojmë që sistemi “one-stop shop” të funksionojë edhe në Qafë Thanë dhe në Shën Naum, në pikat kufitare me Shqipërinë.
Investim tjetër historik është kampusi i Universitetit “Nënë Tereza”, ku tashmë po punohet me intensitet. Ky është investim historik për arsimin shqip në Maqedoninë e Veriut.
Shumë shpejt duhet të fillojë edhe faza e tretë e sheshit “Skënderbe”, me parking nëntokësor, që do t’i ngjajë sheshit “Skënderbe” në Tiranë.
Sa u përket komunave, nga kredia e parë prej 300 milionë eurosh janë alokuar mbi 80 milionë euro në projekte infrastrukturore, shkolla, çerdhe dhe pishina në komunat shqiptare dhe vendbanimet shqiptare.
Është një revolucion investimesh kapitale në vendbanimet tona.
Projektet lokale në Çair
Moderatori:
Në minutat e fundit dua të fokusohemi te çështjet lokale në Komunën e Çairit, pasi jeni kryetar i kësaj komune. Gjatë fushatës keni premtuar ndërtimin e dy çerdheve dhe dy shkollave në Çair. A ka diçka konkrete në këtë drejtim?
Izet Mexhiti:
Në Çair ka program dhe unë i qëndroj atij programi 100 për qind.
Mund të ndodhë që në vitin e parë të realizojmë të gjitha premtimet që i kemi bërë për katër vitet e ardhshme: çerdhet, shkollat, kontejnerët nëntokësorë, ashensorët nëpër ndërtesa.
Por theksi është vendosur veçanërisht te rrugët, sepse rrugët e hapin Çairin, e lidhin dhe i japin perspektivë të re.
Me intensitet të lartë po punohet rruga “Ferit Murati”, nga “John Kennedy” deri te Shqiponja. Ditët janë në pyetje kur do të fillojë edhe rruga “Mitat Frashëri”, dikur “Brigada Kosovare”, që e ndan Fushë Topanën dhe TNC Mahallën.
Kjo rrugë duhet të zgjerohet me dy korsi dhe të lidhet me Shutkën, Butelin dhe qendrën. Është projekt kapital.
Presim që nga mesi i korrikut, eventualisht në gusht, të fillojë edhe një rrugë jetike për Çairin, projekt mbi 10 milionë euro, për të cilin punojmë çdo ditë me kryetarin e Qytetit të Shkupit.
Po ashtu, janë në realizim rregullimi i trotuareve, gjelbërimit dhe infrastrukturës nëntokësore në Fushë Topanë, Çairin e Vjetër, TNC Mahallë dhe Dizhon.
Intensivisht po punohet në Sahatkullë dhe ka filluar puna edhe në Duqanxhik.
Pishinën e parë në Çair do ta lëshojmë në përdorim këto ditë, në funksion të fëmijëve të Çairit. Pishinën e dytë e kemi filluar në lagjen e Seravës, te shkolla “7 Marsi”.
Aktualisht, edhe pse Çairi ka vetëm 3.4 kilometra katrorë, ka 15 pika ndërtimi. Në çdo cep po punohet dhe kjo do të intensifikohet edhe më shumë gjatë pranverës dhe verës.
Akuzat e BDI-së për kontratat në vepër
Moderatori:
BDI kohët e fundit ka qenë shumë aktive me akuza ndaj jush në Komunën e Çairit. Ata thonë se po vazhdon modeli i kontratave në vepër për aktivistë partiakë. Si përgjigjeni?
Izet Mexhiti:
Po me kë ta krahasojnë ata, kur nuk kanë shumë komuna? Le t’i marrim komunat që i kanë apo që i kanë udhëhequr.
Unë publikisht e ftoj zotin Osmani: le ta marrë Gostivarin, Vrapçishtin, Plasnicën, Likovën. Qashkën po e lëmë, sepse është histori më vete, komunë shqiptare, por jo e BDI-së. T’i marrim dhe t’i krahasojmë.
E them me përgjegjësi se Çairi ka borxhin ndër më të konsoliduarit në Maqedoninë e Veriut. Me gjithë shkollat, çerdhet dhe projektet që janë bërë, borxhi është pak mbi 1 milion euro.
Nëse e krahasojmë me komunat që i udhëheq BDI-ja apo që i ka lënë BDI-ja, Sarajin e kanë lënë me minus 4 milionë euro. Çairi ka rreth 1 milion euro borxh, Saraji minus 4 milionë.
Sa u përket kontratave, e them me përgjegjësi të plotë se Çairi i plotëson standardet europiane. Për 65-70 mijë banorë, ka numrin e punëtorëve që i përgjigjet standardeve europiane për një komunë të tillë.
E sfidoj BDI-në: t’i masim borxhet, realizimin e projekteve, realizimin e buxheteve dhe kontratat. Ku të duan të flasin, aty i sfidoj. Ta shohim sa ka Çairi dhe sa kanë komunat e tyre.
Moderatori:
Zoti Mexhiti, ju falënderoj që ishit pjesë e emisionit tonë.
Të nderuar shikues, ju falënderoj gjithashtu për vëmendjen me të cilën na përcollët.
Nga unë, Ersan Pajaziti, natën e mirë.
