Vizita e parë zyrtare e presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky në Serbi solli në Beograd një agjendë të gjerë politike dhe ekonomike, nga integrimet evropiane, tregtia dhe energjetika deri te siguria dhe rindërtimi i Ukrainës. Megjithatë, tema që kishte nxitur më shumë spekulime para takimit – bashkëpunimi ushtarak – sipas presidentit serb Aleksandar Vuçiq, nuk ishte diskutuar.
Zelensky mbërriti në Beograd të premten në mbrëmje, ndërsa në aeroportin “Nikola Tesla” u prit nga ministrja serbe e Minierave dhe Energjetikës, Dubravka Đedović-Handanović. Më vonë, Vuçiqi shtroi një darkë për presidentin ukrainas, ndërsa të shtunën Zelensky u prit me ceremoni zyrtare, nderime shtetërore dhe ushtarake para Pallatit të Serbisë.
Vizita është e para e Zelenskyt në Serbi që nga fillimi i pushtimit rus të Ukrainës dhe zhvillohet në një moment kur Beogradi përpiqet të ruajë rrugën drejt Bashkimit Evropian, por njëkohësisht vazhdon lidhjet e ngushta me Moskën.
Vuçiq: Serbia mbështet integritetin territorial të Ukrainës
Pas bisedimeve, Vuçiqi deklaroi se Serbia vazhdon të mbështesë Kartën e Kombeve të Bashkuara dhe integritetin territorial të të gjitha shteteve anëtare të OKB-së, përfshirë Ukrainën.
“Ajo që, më duket mua, është më e rëndësishmja është se Serbia, dhe këtë unë si president i saj e theksova qartë, mbështet Kartën e OKB-së dhe rezolutat e OKB-së, gjë që nënkupton respektimin e integritetit territorial të të gjitha shteteve anëtare të OKB-së, përfshirë edhe Ukrainën”, tha Vuçiqi.
Nga ana tjetër, Serbia i kushton rëndësi faktit se Ukraina vazhdon të mos e njohë Kosovën.
Në samitin Ukrainë–Evropa Juglindore, të mbajtur tri javë më parë në Kiev, Vuçiqi kishte qenë i vetmi nga pjesëmarrësit që nuk e kishte nënshkruar deklaratën e përbashkët që dënonte agresionin rus ndaj Ukrainës.
Megjithatë, Serbia që nga fillimi i luftës ka mbështetur në Kombet e Bashkuara dokumente që konfirmojnë sovranitetin dhe integritetin territorial të Ukrainës, ndërsa njëkohësisht refuzon t’u bashkohet sanksioneve ndërkombëtare kundër Moskës.
Zelensky: Ukraina dhe Serbia duhet të mbështesin njëra-tjetrën në rrugën evropiane
Një nga temat kryesore të takimit ishte integrimi evropian.
Zelensky tha se Ukraina nuk ka kohë për euroskepticizëm dhe se populli ukrainas e di se ku dëshiron të jetë në të ardhmen. Sipas tij, Serbia dhe Ukraina mund ta mbështesin njëra-tjetrën si partnere në rrugën drejt Bashkimit Evropian.
Vuçiqi deklaroi se Serbia nuk do t’i krijojë pengesa Ukrainës në procesin e anëtarësimit.
“Kurrë nuk do të themi: na pranoni fillimisht neve, sepse ne kemi filluar më herët”, ishte mesazhi i presidentit serb.
Megjithatë, Vuçiqi shfaqi skepticizëm për ritmin e zgjerimit të Bashkimit Evropian, duke thënë se nuk beson që të gjitha vendet evropiane do të jenë njësoj të favorshme ndaj anëtarësimit të Ukrainës.
Tregtia e lirë, infrastruktura, energjetika dhe bujqësia
Pjesa më konkrete e bisedimeve lidhej me ekonominë.
Serbia dhe Ukraina synojnë të arrijnë një marrëveshje për tregti të lirë, me objektivin që puna për të të përfundojë deri në fund të vitit.
Dy presidentët diskutuan gjithashtu për projekte infrastrukturore, energjetikë, miniera dhe bujqësi, si dhe për pjesëmarrjen e kompanive ukrainase në projekte në Serbi.
Vuçiqi ka folur pozitivisht edhe për rrjetin hekurudhor ukrainas, duke vlerësuar se Serbia mund të mësojë nga përvoja e Ukrainës në këtë sektor.
Po ashtu, Beogradi ka premtuar se do të ndihmojë në rindërtimin e një qyteti të vogël ukrainas të dëmtuar gjatë luftës.
Palët shohin mundësi që pas përfundimit të luftës bashkëpunimi ekonomik të zgjerohet edhe në paraqitjen e përbashkët në tregje të treta, veçanërisht në Afrikë dhe Azi.
Gjatë vizitës u nënshkrua edhe një memorandum bashkëpunimi në fushën e shëndetit të kafshëve dhe sigurisë ushqimore.
Ndihmë humanitare për Ukrainën
Serbia paralajmëroi gjithashtu ndihmë të re humanitare për Ukrainën.
Bëhet fjalë veçanërisht për barna dhe pajisje për sektorin energjetik, të nevojshme për Ukrainën gjatë dimrit.
Zelensky falënderoi Serbinë për këtë paketë ndihme dhe tha se mbështetja në sektorët e shëndetësisë dhe energjetikës është e një rëndësie të veçantë.
Presidenti ukrainas rikujtoi gjatë konferencës për media edhe situatën në vendin e tij, duke deklaruar se 13 persona ishin vrarë nga sulmet ruse gjatë 24 orëve dhe se infrastruktura ukrainase vazhdon të goditet.
Ai përsëriti se Ukraina kërkon një “paqe dinjitoze” dhe se çdo mundësi diplomatike duhet shfrytëzuar, qoftë në Uashington, Pekin, kryeqytetet evropiane, Lindjen e Mesme apo vendet e Gjirit.
Bashkëpunimi ushtarak – tema që nuk u diskutua
Para vizitës, një pjesë e analizave në Serbi dhe Kroaci kishin ngritur mundësinë që armatimi dhe furnizimet ushtarake të ishin ndër temat kryesore të takimit.
Megjithatë, pas bisedimeve Vuçiqi e mohoi këtë.
“Ne sot nuk kemi biseduar për kurrfarë bashkëpunimi ushtarak. Se çfarë do të ndodhë kur të përfundojë lufta, kjo është çështje tjetër”, tha ai.
Në lidhje me spekulimet për një fabrikë të përbashkët dronësh Serbi–Ukrainë, Vuçiqi deklaroi se Serbia do të hapë një fabrikë dronësh në shtator, por në bashkëpunim me Izraelin.
Ai tha se ukrainasit kanë industrinë e tyre të zhvilluar të dronëve dhe shumë fabrika në këtë sektor.
Kjo deklaratë synonte të ndante projektin konkret serbo-izraelit nga spekulimet për një projekt të përbashkët me Ukrainën.
Gazi dhe roli i mundshëm i Ukrainës në furnizimin e rajonit
Večernji list i kushton vëmendje të veçantë edhe energjetikës.
Sipas artikullit, në disa kanale ruse është ngritur teza se gazi mund të ketë qenë një nga temat më të rëndësishme të vizitës, duke e lidhur këtë edhe me faktin se Zelenskyn në aeroport e priti ministrja serbe e Energjetikës.
Më 10 korrik, në Athinë ishte mbajtur një takim për Korridorin Vertikal të Gazit, në të cilin morën pjesë operatorë nga Serbia, Maqedonia e Veriut dhe Ukraina.
Ky korridor synon të krijojë lidhje të reja energjetike drejt Evropës Jugore dhe Qendrore.
Serbia po zhvillon lidhje të gazit me Bullgarinë dhe Maqedoninë e Veriut dhe potencialisht edhe me Rumaninë, duke krijuar mundësi për furnizime që nuk do të ishin me origjinë ruse.
Në këtë kontekst, sipas analizës së cituar nga Večernji list, Ukraina mund të shndërrohet në një hallkë energjetike mes Serbisë dhe Bashkimit Evropian.
Nisma Karpate
Një tjetër element i përmendur në materialet kroate është Nisma Karpate, e paralajmëruar nga Zelensky.
Sipas këtij projekti, bashkëpunimi do të përfshinte Ukrainën, Poloninë, Sllovakinë, Çekinë, Austrinë, Hungarinë, Rumaninë dhe Serbinë.
Fushat kryesore do të ishin ekonomia, siguria, energjetika dhe logjistika.
Për Serbinë, përfshirja në një mekanizëm të tillë do të krijonte një kanal të ri bashkëpunimi rajonal me Ukrainën dhe vendet e Evropës Qendrore.
Vizita shkaktoi reagime të ashpra të së djathtës serbe
Ardhja e Zelenskyt në Beograd shkaktoi kundërshtime të forta nga qarqet proruse dhe partitë e djathta në Serbi.
Aleksandar Vulin, ish-ministër dhe partner politik i Vuçiqit, pretendoi se vizita nuk ishte rezultat i dëshirës së qytetarëve apo udhëheqjes serbe, por i presionit të Bashkimit Evropian.
Sipas tij, Brukseli po ushtron presion ndaj Beogradit për shkak se Vuçiqi nuk nënshkroi deklaratën kundër Rusisë në samitin e Kievit.
Vulin kërkoi gjithashtu që Serbia të mos vendosë sanksione ndaj Rusisë, të mos vendosë viza për qytetarët rusë dhe të mos lejojë që municionet serbe të përfundojnë në Ukrainë.
Edhe partitë dhe lëvizjet nacionaliste serbe reaguan ashpër, duke e cilësuar vizitën si të rrezikshme për marrëdhëniet e Serbisë me Moskën.
Një grup prej rreth njëqind figurash publike të paraqitura si “100 intelektualë” publikoi një letër të hapur kundër vizitës, duke pretenduar se ajo mund t’i shkaktojë Serbisë dëm kombëtar dhe të përkeqësojë marrëdhëniet me Rusinë.
24sata vëren gjithashtu se mediat e afërta me Vuçiqin raportuan relativisht me përmbajtje për vizitën e Zelenskyt, në kontrast me mbulimin zakonisht shumë të gjerë që u bëjnë aktiviteteve të presidentit serb.
Serbia mes Brukselit, Kievit dhe Moskës
Vizita e Zelenskyt dëshmoi edhe një herë pozitën e ndërlikuar të Serbisë në raport me luftën në Ukrainë.
Beogradi deklaron se Ukraina është vend mik dhe mbështet integritetin e saj territorial. Serbia kërkon anëtarësimin në Bashkimin Evropian, diskuton me Kievin për tregti të lirë, energjetikë, projekte infrastrukturore dhe rindërtimin e Ukrainës.
Në të njëjtën kohë, ajo nuk u është bashkuar sanksioneve perëndimore kundër Rusisë dhe vazhdon të ketë lidhje të rëndësishme politike dhe energjetike me Moskën.
Vizita e parë zyrtare e Zelenskyt në Beograd nuk e zgjidhi këtë kontradiktë, por tregoi se Serbia po përpiqet të zgjerojë bashkëpunimin me Ukrainën dhe partnerët evropianë pa bërë, të paktën publikisht, një shkëputje nga Rusia.
Në këtë kuptim, takimi Vuçiq–Zelensky ishte më shumë se një vizitë protokollare: ishte një pasqyrim i ekuilibrit të ndërlikuar që Beogradi po përpiqet të ruajë mes Kievit, Brukselit dhe Moskës.
Ky version është sintetizuar vetëm nga materialet që më dërgove nga Dnevnik.hr, 24sata dhe Večernji list; kam hequr përsëritjet dhe pjesët reklamuese, ndërsa pretendimet analitike të portaleve i kam formuluar si të tilla, jo si fakte të konfirmuara në mënyrë të pavarur.
