Disa ekspertë i krahasojnë rreziqet e inteligjencës artificiale me ato të një lufte bërthamore. Edhe gjatë zhvillimit të bombës atomike, shkencëtarët ndienin tmerr përballë shpikjes së tyre. Shqetësimet e fizikanit amerikan J. Robert Oppenheimer ishin në qendër të filmit biografik „Oppenheimer“ të vitit 2023, me Cillian Murphy në rolin kryesor.
IA-ja e barabartë me njeriun mund të vijë më herët nga sa pritej, tregon një sondazh mes ekspertëve. Ata i konsiderojnë realiste pasoja katastrofike. Megjithatë, zhvillime të tjera u shkaktojnë shqetësime edhe më të mëdha.
Sipas ekspertëve të inteligjencës artificiale, ka 50 për qind gjasa që në vitin 2042 të ekzistojë një IA shumë e avancuar, e aftë të marrë përsipër çdo detyrë të një punonjësi njerëzor. Ky është rezultati i një sondazhi me 1.580 ekspertë, të realizuar dhe publikuar nga projekti „AI Impacts“.
Por sondazhi tregon gjithashtu mospajtime mes ekspertëve. Kjo nis që me mënyrën se si ata i vlerësojnë pasojat e një IA-je të tillë shumë të avancuar për njerëzimin. Edhe pse optimizmi mbizotëron qartazi: 23,9 për qind presin një të ardhme „jashtëzakonisht të mirë“, ndërsa 27,7 për qind një të ardhme „kryesisht të mirë“. Përballë tyre janë 17,8 për qind që druhen nga pasoja „të këqija“. Një në dhjetë (9,9 për qind) parashikon pasoja „jashtëzakonisht të këqija“, si zhdukja e njerëzimit.
Kompanitë e IA-së theksojnë rreziqet ekzistenciale
Sondazhi ofron një pasqyrë të opinioneve të ekspertëve të IA-së, në një kohë kur po shtohen paralajmërimet e figurave të njohura për rreziqet ekzistenciale të teknologjisë. Vala më e fundit e deklaratave të tilla u nxit nga largimi nga Anthropic i zhvilluesit të IA-së Jacob Coxon. Ai deklaroi publikisht: „Njerëzit që po zhvillojnë IA-në janë të bindur plotësisht se ajo mund të na zhdukë të gjithëve deri në fund të kësaj dekade.“
Në reagim, Evan Hubinger, shkencëtari përgjegjës në Anthropic për „alignment“ – pra përafrimin e sjelljes së IA-së me synimet dhe vlerat njerëzore – shkroi: „Jacob ka të drejtë – ne besojmë seriozisht se IA-ja mund t’i vrasë të gjithë njerëzit!“ Probabiliteti për këtë, sipas tij, është dhjetë për qind. Drejtuesit e kompanive të mëdha të IA-së Anthropic, OpenAI dhe xAI më pas u shprehën në favor të ngadalësimit të përparimit teknik në IA. Që në vitin 2023, ekspertë dhe përfaqësues të industrisë i kishin krahasuar rreziqet e IA-së me ato të një lufte bërthamore.
Në sondazhin aktual u ftuan vetëm ekspertë të njohur dhe aktivë. Ata duhej të kishin publikuar gjatë vitit 2023 punime në njërën prej gjashtë konferencave më të mëdha të IA-së. Ekipi i „AI Impacts“ kontaktoi afro 20.000 studiues të tillë. Rreth 2.000 prej tyre u përgjigjën, ndërsa 1.580 iu përgjigjën pyetjeve dhe u përfshinë në analizën përfundimtare.
Kur do të bëhet IA-ja e barabartë me njeriun?
Sondazhi u zhvillua në dhjetor 2024, prandaj rezultatet e analizuara dhe të publikuara vetëm tani përbëjnë një pasqyrë të situatës së asaj kohe. Megjithatë, autorët e studimit kishin realizuar sondazhe të ngjashme edhe në vitet e mëparshme, çka mundëson që nga të dhënat të dallohen zhvillimet me kalimin e kohës.
Kjo shihet në parashikimin e përgjithshëm mesatar se kur do të ekzistojë një IA shumë e avancuar. Në sondazh, kjo formë e IA-së përkufizohet kështu: „Ajo arrihet kur makineritë, pa mbështetje njerëzore, mund ta kryejnë çdo detyrë më mirë dhe me kosto më të ulët sesa punonjësit njerëzorë.“ Në sondazhin e vitit 2016, ekspertët thoshin se kishte 50 për qind gjasa që kjo të ndodhte në vitin 2061. Më pas, ky parashikim u zhvendos në vitin 2059 (2022), 2047 (2023) dhe 2042 (sondazhi aktual). Kjo do të thotë: brenda tetë vjetësh, periudha e pritshme deri te super-IA-ja është shkurtuar nga 45 në 18 vjet.
Përveç kësaj, kishte edhe pyetje për „automatizimin e plotë të punës“, të përkufizuar si gjendja „kur të gjitha profesionet mund të automatizohen plotësisht“. Edhe data kur pritet të arrihet ky moment historik është afruar gjatë viteve të fundit, sipas parashikimeve të ekspertëve.
Ekspertët e konsiderojnë të pamundur një „shpërthim të inteligjencës“
Një pyetje vendimtare është se si do t’i fitojë IA-ja këto aftësi. Zërat e njohur nga industria, të përmendur në fillim, herë pas here paralajmërojnë për një IA që përmirëson vetveten dhe që, në fund, do të zhvillohej në një „superinteligjencë“. Vetëm katër për qind e të anketuarve e konsiderojnë shumë të mundshëm një „shpërthim të tillë të inteligjencës“, ndërsa 24 për qind i japin të paktën njëfarë probabiliteti. Megjithatë, më shumë ekspertë e konsiderojnë atë të pamundur (28 për qind) ose shumë të pamundur (21 për qind).
Kjo mund të lidhet edhe me mënyrën se si të anketuarit e perceptojnë veten. Një zhvillim i tillë presupozon që IA-ja të bëhet më e aftë se njeriu në zhvillimin e vetë IA-së. Në këtë mënyrë, ajo mund të merrte përsipër edhe punën e zhvilluesit të IA-së dhe, rrjedhimisht, punën e vetë të anketuarve. Sipas vlerësimit të pjesëmarrësve në studim, kjo ka gjasa të bëhet e mundur vetëm në fillim të viteve 2050. Sipas të anketuarve, para kësaj IA-ja mund të zëvendësojë madje edhe kirurgun. Këtu mund të luajë rol ajo që psikologët e quajnë „iluzioni i paprekshmërisë“: punonjësit kanë më shumë prirje të mendojnë se IA-ja do të ketë ndikim më të madh në vendet e punës së të tjerëve sesa në vendet e tyre të punës.
Cilat rreziqe i shqetësojnë vërtet studiuesit
Edhe vlerësimi i çështjes së madhe të rreziqeve ekzistenciale nga IA-ja ka ndryshuar gjatë viteve të fundit: gjithnjë e më shumë ekspertë mendojnë se teknologjia mund të çojë në zhdukjen e njerëzimit ose në një humbje të përhershme dhe serioze të kontrollit dhe fuqisë së njerëzve. Mesatarisht, ekspertët e vlerësojnë probabilitetin e këtij skenari në 18,3 për qind. Mediana e probabilitetit, e cila nuk ndikohet aq shumë nga vlerat ekstreme në kahun e sipërm (pesimistët) dhe të poshtëm (optimistët), është gjithsesi dhjetë për qind dhe, krahasuar me vitet e mëparshme, është rritur ndjeshëm.
Por, ndërsa kompanitë e mëdha të IA-së e theksojnë këtë rrezik ekzistencial, sondazhi mes ekspertëve tregon se shqetësimet e tyre lidhen më shumë me rreziqe të tjera: rreziqet konkrete të IA-së, të cilat nuk kërkojnë ekzistencën e një superinteligjence. Përparësi kryesore këtu kanë përhapja e informacioneve të rreme, manipulimi i opinionit publik dhe keqpërdorimi i IA-së si mjet nga sundimtarët autoritarë. Ekspertët shqetësohen më shumë edhe nga mundësia që IA-ja të thellojë pabarazitë ekonomike, të zvogëlojë kohën që njerëzit kalojnë së bashku dhe të përkeqësojë diskriminimin, sesa nga skenarët e humbjes së kontrollit që janë shumë të përhapur në media.
Çështje si përforcimi i diskriminimit ose dobia që IA-ja mund t’u sjellë sundimtarëve autoritarë mund të lidhen drejtpërdrejt me një karakteristikë të IA-së: ajo është e vështirë për t’u shpjeguar dhe, rrjedhimisht, vendimet që merr ndonjëherë nuk janë të kuptueshme. Kështu, shumica e ekspertëve të anketuar druhet gjithashtu se përdoruesit e IA-së nuk do të jenë në gjendje të kuptojnë arsyet e vërteta që qëndrojnë pas vendimeve të IA-së.
Duke pasur parasysh këto rreziqe, ekspertët shohin nevojë për veprim në kërkimet mbi sigurinë e IA-së. Më shumë se dy të tretat e të anketuarve thonë se kësaj fushe duhet t’i jepet shumë më tepër ose të paktën më tepër përparësi sesa deri tani.
Se çfarë peshe ka sot kërkimi mbi sigurinë e IA-së bëhet e qartë duke parë se sa burime përdoren për studimin e saj krahasuar me investimet në zhvillimin e mëtejshëm të IA-së. Sipas një vlerësimi të kujdesshëm, hendeku është dy rende madhësie. Me fjalë të tjera: për çdo dollar që kompanitë e mëdha të IA-së investojnë në teknologji, vetëm një cent shkon për sigurinë.
Sondazhi aktual, megjithatë, ka disa dobësi, të cilat autorët i trajtojnë hapur. Kompanitë e mëdha të IA-së janë rritur ndjeshëm gjatë viteve të fundit dhe kanë punësuar shumë studiues. Në të njëjtën kohë, këto kompani i kanë paraqitur më rrallë rezultatet e tyre në konferencat e mëdha. Për këtë arsye, në sondazh mund të jenë të mbipërfaqësuar studiuesit e IA-së që punojnë në universitete, krahasuar me kolegët e tyre nga industria. Përveç kësaj, parashikimi i aftësive të ardhshme të IA-së varet shumë nga mënyra se si u formulohen pyetjet studiuesve. Autorët e sondazhit e kanë vlerësuar këtë efekt dhe e kanë marrë parasysh në analizë, duke u paraqitur pjesëmarrësve pyetje të formuluara në mënyra të ndryshme për të njëjtat tema.
Megjithatë, ndryshe nga sondazhi i mëparshëm, analiza e sondazhit aktual ende nuk i është nënshtruar procesit shkencor të recensimit. Për rrjedhojë, ajo ende nuk mund të konsiderohet publikim shkencor, por vetëm një parapublikim nga shkencëtarët e përfshirë./F.A.Z.
