Në Gjermani dhurohen më pak organe se në shumicën e vendeve evropiane. A do të ndihmonte një rregull sipas të cilit çdo person konsiderohet dhurues potencial, nëse nuk shpreh kundërshtim? Një vështrim mbi shifrat.
Rrallë ndodh që deputetët në Bundestag të tregojnë se si kanë vdekur të afërmit e tyre. E enjtja e kaluar ishte një ditë e tillë, pasi Bundestagu diskutoi për sistemin e pëlqimit të prezumuar për dhurimin e organeve. Michael Kellner nga Të Gjelbrit foli, për shembull, për një mike që vdiq në fillim të këtij viti, sepse nuk arriti të merrte në kohë një transplant të mëlçisë nga një dhurues. Pra, është e qartë: debati për sistemin e pëlqimit të prezumuar është emocional.
Sistemi i pëlqimit të prezumuar parashikon që çdo person të konsiderohet dhurues potencial organesh pas vdekjes, për sa kohë që gjatë jetës nuk ka shprehur kundërshtimin e tij. Për deputetët, kjo është gjithashtu një çështje ndërgjegjeje dhe, për rrjedhojë, diskutimi nuk zhvillohet – siç ndodh zakonisht – sipas vijave të grupeve parlamentare. Gjithsej 254 deputetë nga CDU, CSU, SPD, Të Gjelbrit dhe E Majta kishin nënshkruar, para debatit të së enjtes, një projektligj për vendosjen e sistemit të pëlqimit të prezumuar. Ndërkohë, 58 deputetë nga të njëjtat grupe parlamentare kishin nënshkruar një mocion që synon gjithashtu rritjen e numrit të dhurimeve të organeve, por që kundërshton sistemin e pëlqimit të prezumuar. Deputetët e AfD-së nuk kishin nënshkruar asnjërin prej dy dokumenteve, por u shprehën kundër këtij sistemi.
Sipas mbështetësve të sistemit të pëlqimit të prezumuar, projektligji i tyre duhet të miratohet që këtë vit. Si një nga arsyet kryesore ata përmendin faktin se në Gjermani ka shumë pak organe të disponueshme për transplantim për të plotësuar nevojat e të gjithë pacientëve që kanë nevojë për një transplant organi. “Vetëm gjatë kësaj jave parlamentare, rreth 12 deri në 14 njerëz në Gjermani vdesin ndërsa janë në listën e pritjes për një transplant organi”, tha të enjten Hans Theiss, mjek dhe deputet i CSU-së.
Në vitin 2025, gjithsej më shumë se 600 njerëz vdiqën ndërsa prisnin një organ për transplantim dhe ndodheshin në listën e pritjes. Edhe pse ky numër është më i ulët se në vitet e mëparshme, prej kësaj nuk mund të arrihet në përfundimin “se situata është përmirësuar”, thekson për F.A.Z. Torsten Verrel, kryetar i Komisionit të Përhershëm për Transplantimin e Organeve. Mund të ketë ndodhur gjithashtu që disa pacientë, për shkak të gjendjes së rënduar shëndetësore, të jenë hequr nga lista e pritjes ose të mos jenë përfshirë fare në të. “Vazhdon të ketë një mungesë të theksuar të organeve për pacientët që presin transplantim”, thotë Verrel.
Të dy dokumentet e paraqitura në Bundestag synojnë rritjen e numrit të dhurimeve të organeve. Kundërshtarët e sistemit të pëlqimit të prezumuar, për shembull, propozojnë në mocionin e tyre që, përmes një strategjie më të mirë komunikimi, të arrihet te më shumë njerëz. Përveç kësaj, duhet të krijohet mundësia që qytetarët, në zyrat e pajisjes me dokumente identifikimi, ta regjistrojnë vendimin e tyre për dhurimin e organeve në Regjistrin e Dhurimit të Organeve.
Sipas një sondazhi përfaqësues të vitit 2024, 85 për qind e gjermanëve e mbështesin dhurimin e organeve – megjithatë, vetëm 45 për qind e kanë dokumentuar vendimin e tyre. Edhe ky është një argument i mbështetësve të sistemit të pëlqimit të prezumuar. Ministri federal i Shëndetësisë, Carsten Linnemann (CDU), i cili për një kohë të gjatë kishte qenë kundërshtar i këtij sistemi, kishte shpjeguar në një intervistë për F.A.Z. se, ndër të tjera, pikërisht për këtë arsye kishte ndryshuar qëndrim.
Një vështrim jashtë vendit tregon se shumica e vendeve evropiane kanë një normë më të lartë të dhurimit të organeve se Gjermania – dhe zbatojnë sistemin e pëlqimit të prezumuar. Megjithatë, alokimi i organeve për transplantim bëhet edhe përtej kufijve shtetërorë. Gjermania është anëtare e Eurotransplant-it, organizatë që koordinon alokimin dhe shkëmbimin ndërkufitar të organeve për transplantim ndërmjet tetë shteteve. Si i vetmi vend anëtar i Eurotransplant-it pa sistemin e pëlqimit të prezumuar, Gjermania vitin e kaluar mori nga vendet e tjera 200 organe më shumë sesa u vuri atyre në dispozicion.
Megjithatë, vendosja e sistemit të pëlqimit të prezumuar nuk çon domosdoshmërisht në rritjen e numrit të dhurimeve të organeve, siç tregon shembulli i Spanjës. Vendi me normën më të lartë të dhurimit të organeve në Evropë e vendosi këtë sistem në vitin 1979. Por gjatë dhjetë viteve pasuese numri i dhurimeve të organeve nuk u rrit. Vetëm pasi vendi përmirësoi organizimin e sistemit të dhurimit dhe transplantimit, duke trajnuar më mirë personelin, duke ngritur ekipe të koordinimit të transplantimit në spitale dhe duke kompensuar financiarisht spitalet për kostot e procesit të dhurimit, filloi të rritej numri i organeve të dhuruara. Përveç kësaj, në Spanjë lejohet dhurimi i organeve pas vdekjes së përcaktuar sipas kritereve kardiocirkulatore dhe këto raste përbëjnë atje më shumë se gjysmën e transplanteve. Në Gjermani, para marrjes së organeve për transplantim duhet të jetë konstatuar vdekja cerebrale.
“Sistemi i pëlqimit të prezumuar nuk është një çelës magjik”, tha Michael Brand (CDU) gjatë debatit të së enjtes në Bundestag. Sipas tij, njerëzit pa strehë, personat me vështirësi gjuhësore ose ata me demencë të padiagnostikuar do të anashkaloheshin nga ky sistem. Në këtë rast, shteti do të vendoste për ta, tha Brand: “Kush dëshiron më shumë organe, duhet të forcojë besimin, jo të mbjellë dyshime.”
Se sistemi i pëlqimit të prezumuar nuk është një zgjidhje universale, e tregon edhe një vështrim përtej Atlantikut. SHBA-ja ka një normë dhurimi afërsisht po aq të lartë sa Spanja. Por atje, ashtu si në Gjermani, zbatohet sistemi i pëlqimit të zgjeruar: kush dëshiron të jetë dhurues organesh duhet ta dokumentojë këtë vendim gjatë jetës ose, pas vdekjes, vendimin për dhurimin mund ta marrin familjarët.
Në Gjermani, numri më i madh i pacientëve në listën e pritjes presin për transplantim të veshkës. Kështu është edhe në Spanjë, SHBA dhe vende të tjera perëndimore. Vitin e kaluar, në Gjermani kishte pothuajse tri herë më shumë pacientë në listën e pritjes për transplantim të veshkës sesa numri i transplanteve të veshkës të kryera. Për transplantimin e mëlçisë ose të mushkërive, raporti ishte pothuajse i barabartë. Kjo lidhet, ndër të tjera, me faktin se një në dhjetë gjermanë ka diabet, i cili mund të çojë në insuficiencë renale. Falë terapisë zëvendësuese renale me dializë, këta pacientë mund të mbijetojnë për vite me radhë.
Veshka është gjithashtu organi që transplantohet më shpesh. Te transplantimi i veshkës është edhe përqindja më e lartë e dhurimeve nga dhurues të gjallë, sepse shumica e njerëzve kanë dy veshka dhe mund të jetojnë normalisht edhe me një veshkë funksionale. Në vitin 2025, dhurimi i veshkës nga një dhurues i gjallë lejohej vetëm për një marrës me të cilin dhuruesi kishte një marrëdhënie veçanërisht të afërt – për shembull, të fejuarin ose të fejuarën, prindërit apo vëllezërit dhe motrat. Që nga ndryshimi ligjor i marsit 2026, lejohet edhe dhurimi anonim i veshkës nga dhurues i gjallë për një marrës që dhuruesi nuk e njeh. Prandaj, është krejt e mundur që këtë vit të rritet më tej numri i dhurimeve të veshkës nga dhurues të gjallë.
Në vitin 2020, Bundestagu miratoi me shumicë të madhe një ligj që synonte të forconte sistemin ekzistues të vendimmarrjes për dhurimin e organeve. Kritikët e sistemit të pëlqimit të prezumuar argumentojnë se dispozitat e këtij ligji nuk janë zbatuar në mënyrë të mjaftueshme. Regjistri qendror i dhurimit të organeve u krijua vetëm dy vjet pas miratimit të ligjit. Projektligji dhe mocioni për të cilët u debatua të enjten iu referuan më pas Komisionit të Shëndetësisë për shqyrtim të mëtejshëm parlamentar. Mbështetësit e sistemit të pëlqimit të prezumuar duan që ligji të miratohet që këtë vit. Por që tani, çdokush mund të informohet për dhurimin e organeve në faqen organspende-info.de dhe të porosisë gjithashtu një kartë të dhuruesit të organeve./F.A.Z.
