Ndërsa Xi Jinping viziton Presidentin Trump në Uashington, udhëheqësit pritet të diskutojnë pretendimet se Kina po kopjon në mënyrë të fshehtë teknologjitë amerikane të inteligjencës artificiale, përmes një procesi të njohur si distilim.
Nga Cade Metz
Raporton nga San Francisko
Prej gati dy vjetësh, kompani si Anthropic, OpenAI dhe Google kanë akuzuar kompanitë kineze se po kopjojnë në mënyrë të padrejtë teknologjitë e tyre të inteligjencës artificiale. Ndërsa udhëheqësi kinez Xi Jinping viziton këtë javë Presidentin Trump në Uashington, këto pretendime janë shndërruar në një pikë të nxehtë të diskutimeve mes tyre.
Në një kohë kur po rritet shqetësimi për rreziqet e inteligjencës artificiale, udhëheqësit pritet të diskutojnë zhvillimin e vrullshëm të kësaj teknologjie, ndërkohë që shumë zyrtarë amerikanë, drejtues të kompanive teknologjike dhe qytetarë të zakonshëm po bëjnë thirrje për ngadalësimin e saj. Kompanitë amerikane si Anthropic dhe OpenAI kryesojnë garën e IA-së, por kompanitë e reja kineze si Z.ai dhe Moonshot nuk janë shumë prapa.
Një nga çështjet më të debatueshme në tryezë është pretendimi i përsëritur i Silicon Valley-t se kompanitë kineze po kopjojnë teknologjitë kryesore amerikane duke përdorur një teknikë të quajtur „distilim”.
Shumë ekspertë thonë se pretendimet e kompanive si Anthropic dhe OpenAI janë të ekzagjeruara. „Narrativa se të gjitha aftësitë e teknologjive kineze burojnë nga një model i Anthropic nuk është aq e vërtetë sa thuhet”, tha Charles O’Neill, drejtues i trajnimit të modeleve në Baseten, një kompani amerikane që shet qasje në teknologjitë kineze.
Ja një shpjegim i një procesi teknik të specializuar që tashmë është shndërruar në një çështje gjeopolitike.
Çfarë është saktësisht distilimi?
I zhvilluar fillimisht në fillim të viteve 2010, distilimi në fillim ishte një mënyrë që u mundësonte studiuesve të IA-së të ndërtonin teknologji më efikase. Duke përdorur këtë teknikë, ata mund të mblidhnin të dhëna nga një sistem ekzistues dhe t’i përdornin ato për të ndërtuar një sistem të ri, të aftë të funksiononte në pajisje më pak të kushtueshme.
„Mendojeni njërin model si mësuesin dhe tjetrin si nxënësin”, i tha së fundmi The Times Geoffrey Hinton, ish-studiues i Google që ndihmoi në zhvillimin e kësaj teknike.
Kompanitë vazhdojnë ta përdorin distilimin në këtë mënyrë. Por, kohët e fundit, teknika është shndërruar gjithashtu në një mënyrë që kompanitë të mbledhin të dhëna nga teknologjitë e ndërtuara nga të tjerët.
Në thelb, një kompani e jashtme që kërkon të distilojë sistemin e një konkurrenti hap shumë llogari në shërbimin e konkurrentit, për shembull në Claude të Anthropic ose GPT të OpenAI. Më pas, kompania që kryen distilimin u cakton këtyre sistemeve detyra të caktuara, si programimi kompjuterik ose matematika.
Më pas, kompania që kryen distilimin mund ta përdorë informacionin e gjeneruar nga këto sisteme të konsoliduara të IA-së për të ndihmuar në trajnimin e një sistemi të ri të vetin.
A është i paligjshëm distilimi?
Disa studiues të së drejtës thonë se distilimi mund të përbëjë shkelje të Defend Trade Secrets Act, një ligj që u lejon kompanive të ngrenë padi për vjedhjen e sekreteve tregtare. Por gjykatat amerikane ende nuk kanë marrë një vendim për këtë çështje.
Ligji për të drejtën e autorit nuk zbatohet domosdoshmërisht, sepse distilimi synon të kopjojë sjelljen e përgjithshme të sistemit dhe jo tekstin e tij fjalë për fjalë.
Kritikët e Anthropic dhe OpenAI theksojnë se edhe këto dy kompani janë përfshirë në praktika të ngjashme.
Anthropic përballet me disa padi që e akuzojnë kompaninë e re me seli në San Francisko se ka përdorur në mënyrë të paligjshme të dhëna të mbrojtura nga e drejta e autorit, të marra nga interneti, për të trajnuar sistemet e saj. Vitin e kaluar, si pjesë e një marrëveshjeje gjyqësore historike, kompania pranoi t’i paguante 1,5 miliardë dollarë një grupi autorësh dhe botuesish, pasi një gjykatës vendosi se ajo kishte shkarkuar dhe ruajtur në mënyrë të paligjshme miliona libra të mbrojtur nga e drejta e autorit. Marrëveshja përbënte pagesën më të madhe në historinë e çështjeve amerikane për të drejtën e autorit.
OpenAI dhe kompani të tjera përballen me padi të ngjashme, përfshirë një të ngritur nga The New York Times në vitin 2023. Në atë padi pretendohet se OpenAI dhe partneri i saj Microsoft përdorën miliona artikuj të botuar nga The Times për të trajnuar chatbot-et, të cilët tani konkurrojnë me median si burim informacioni. OpenAI dhe Microsoft i mohojnë pretendimet.
A po i kopjojnë vërtet kompanitë kineze sistemet amerikane?
Kompanitë kineze, me shumë gjasë, kanë distiluar sisteme pronësore amerikane. Por nuk është plotësisht e qartë se çfarë kanë bërë.
Pasi kompania e re kineze DeepSeek tronditi studiuesit dhe investitorët amerikanë vitin e kaluar duke publikuar një sistem veçanërisht të fuqishëm dhe efikas, OpenAI e akuzoi DeepSeek se kishte distiluar teknologjitë e saj.
Ndërsa sistemet kineze vazhduan të përmirësoheshin gjatë nëntë muajve të fundit, Anthropic bëri pretendime të ngjashme. Në qershor, Anthropic u dërgoi një letër senatorëve Tim Scott dhe Elizabeth Warren, duke akuzuar gjigantin kinez të teknologjisë Alibaba se kishte distiluar teknologjitë e saj.
Kompanitë kineze nuk u janë përgjigjur publikisht këtyre akuzave.
A mjafton vetëm distilimi për të shpjeguar se si modelet kineze mbeten konkurruese?
Jo. Kur kompanitë distilojnë një sistem pronësor, ato kanë qasje vetëm në një pjesë të tij: fjalët, karakteret dhe të dhënat e tjera të gjeneruara nga sistemi. Ato nuk kanë qasje në kodin kompjuterik që qëndron në themel të sistemit, siç do të kishin në rastin e një teknologjie me burim të hapur.
Duke përdorur rezultatet e gjeneruara nga një sistem pronësor si Claude Fable i Anthropic, një kompani kineze mund ta përshpejtojë zhvillimin e teknologjisë së vet. Por këto rezultate janë vetëm një pjesë e mozaikut.
„Nuk po merrni qasje në gjithçka që do të përdornit kur distilimin e modelit tuaj e kryeni brenda vetë kompanisë”, tha Rehaan Ahmad, bashkëthemelues i kompanisë së re alphaXiv në Silicon Valley, e cila ndjek kërkimet më të fundit në fushën e IA-së.
Përpara se t’i përdorë këto rezultate, një kompani kineze duhet së pari të ndërtojë një sistem që është tashmë mjaft i fuqishëm në vetvete. Përmes distilimit, ajo më pas mund ta përsosë këtë model në mënyra të rëndësishme, por kjo kërkon punë shtesë, para, fuqi kompjuterike dhe talent.
A mund t’i ndalojnë Anthropic dhe OpenAI kompanitë që të kryejnë distilim?
Ato mund ta kufizojnë këtë praktikë — dhe janë përpjekur ta bëjnë këtë.
Nëse Anthropic ose OpenAI dyshojnë se dikush po distilon sistemet e tyre, ato mund t’ia mbyllin llogarinë shkelësit. Por, me shumë gjasë, do të shfaqen llogari të tjera. Dhe nëse Anthropic dhe OpenAI mbyllin shumë llogari, mund të përfundojnë duke ua ndaluar qasjen edhe përdoruesve legjitimë.
„Në thelb, është e pamundur të ndalet distilimi”, tha Lino Le Van, një tjetër studiues i alphaXiv./The New York Times
