Inteligjenca artificiale krijon bakteriofagë funksionalë
Axios, nga Adriel Bettelheim / 6 gusht 2026, ora 23:07
Një ekip kërkimor i udhëhequr nga Universiteti Stanford ka përdorur inteligjencën artificiale gjenerative për të projektuar një virus sintetik — hera e parë që inteligjenca artificiale përdoret për të krijuar një organizëm që nuk është parë kurrë në natyrë.
Pse ka rëndësi: Çfarë mund të shkojë keq?
Pamja e përgjithshme: Ky mund të jetë hapi i parë drejt skenarit makth, për të cilin ekspertët e inteligjencës artificiale kanë paralajmëruar tashmë: krijimi i patogjenëve vdekjeprurës që nuk mund të ndalen, sepse zhvillohen aq shpejt sa sistemet tona aktuale të mbikëqyrjes dhe zbulimit nuk arrijnë t’i identifikojnë në kohë.
Megjithatë, ky hulumtim mund të çojë edhe në përparime të rëndësishme mjekësore, çka është edhe shpresa e ekipit që e realizoi studimin.
“Aftësia e modeleve gjuhësore të gjenomit për të gjeneruar gjenome të plota funksionale nuk është testuar më parë”, shkruan studiuesit.
Zhvillimi kryesor: Studiuesit raportuan në revistën shkencore Science se përdorën një model të inteligjencës artificiale për të projektuar viruse që mund të infektojnë dhe të vrasin bakterin E. coli.
Një arritje e tillë mund të ndihmojë ndjeshëm në kontrollimin e infeksioneve të rrezikshme bakteriale. Megjithatë, e njëjta teknologji mund të përdoret për zhvillimin e formave më komplekse të jetës dhe madje të ndihmojë në projektimin e armëve biologjike.
Aspekti intrigues: Lajmi sjell gjithashtu një dimension të ri në përpjekjet e qeverive për rregullimin e kërkimeve me rrezik të lartë.
Administrata Trump është përqendruar në kërkimet e njohura si “gain of function” — kërkime që synojnë të përforcojnë ose ndryshojnë funksionet e patogjenëve natyrorë. Në këtë çështje është angazhuar edhe senatori republikan Rand Paul nga Kentaki, komisioni i të cilit të enjten e shpalli Anthony Faucin fajtor për mospërfillje të Kongresit, pasi ai refuzoi t’u përgjigjej pyetjeve të ligjvënësve që po hetojnë origjinën e pandemisë së COVID-19.
Por puna e realizuar me inteligjencën artificiale krijoi diçka krejtësisht të re. Ajo shkon shumë më larg sesa studimi i mënyrave për manipulimin e viruseve që ekzistojnë në natyrë.
Mes rreshtave: Bioteknologjia rregullohet përmes një mozaiku ligjesh dhe institucionesh të ndryshme, ndërsa përparimet shkencore dhe teknologjike shpesh ecin më shpejt sesa autoritetet rregullatore.
Administrata Trump muajin e kaluar publikoi një politikë për ndalimin e kërkimeve me rrezik të lartë në shkencat e jetës. Politika ndalon financimin federal të kërkimeve “gain of function” dhe kërkon mbikëqyrje më të rreptë të projekteve që përfshijnë agjentë biologjikë të dëmshëm.
Megjithatë, kjo politikë nuk i trajton në mënyrë të posaçme kërkimet biologjike të drejtuara nga inteligjenca artificiale, të cilat po zhvillohen me shpejtësi marramendëse.
Çfarë thonë ekspertët: Ekspertët e sigurisë shëndetësore nga Universiteti Johns Hopkins, Thomas Inglesby dhe Moritz Hanke, në një shkrim të botuar në të njëjtin numër të revistës Science, e vlerësuan ekipin e Stanfordit për masat paraprake që kishte ndërmarrë.
Megjithatë, ata paralajmëruan se mekanizmat ekzistues të sigurisë dhe kontrollit nuk janë të mjaftueshëm për mbikëqyrjen e gjenomikës gjenerative.
“Aftësia për të përpiluar gjenome virale duke përdorur inteligjencën artificiale gjenerative tashmë ekziston; sistemi i qeverisjes dhe i kontrollit për ta drejtuar atë në mënyrë të sigurt ende nuk ekziston”, shkruan ata.
Termi bakteriofag i referohet një virusi që infekton bakteret, jo njerëzit, kafshët ose bimët./Axios
