PAKETË E PLOTË MBI INTERVISTËN E ILIR KULLËS: PROTESTA, ZVËRNECI, SPAK, EDI RAMA DHE KRIZA E SISTEMIT POLITIK

Materiali më poshtë mbështetet në transkriptin e intervistës së Ilir Kullës në emisionin “Të Pashoq” – Pamfleti, me titull “Edi Rama do të largohet, është i rrethuar! I ftuar Ilir Kulla”. Në intervistë, diskutimi nis nga dita e 18-të e protestës kundër qeverisë dhe kundër establishmentit të vjetër politik, duke kaluar më pas te Zvërneci, SPAK-u, sistemi politik, Kosova, raportet ndërkombëtare, Irani, Ukraina, NATO dhe BE-ja.
Për pjesët ku intervista prek çështje faktike jashtë studios, janë përdorur edhe burime të jashtme: Reuters dhe Al Jazeera kanë raportuar për protestat kundër projektit turistik të lidhur me Jared Kushner në zonën Vjosë-Nartë/Zvërnec, ndërsa SPAK ka publikuar njoftim zyrtar për hetimin e një rrjeti të dyshuar ndërkombëtar të trafikut të kokainës dhe pastrimit të parave. (Reuters)

1. ANALIZË E GJATË, E THELLUAR DHE GJITHËPËRFSHIRËSE E INTERVISTËS

1. Një intervistë që nuk flet vetëm për Ramën, por për fundin e një cikli politik

Intervista e Ilir Kullës nuk duhet lexuar thjesht si një koment i radhës mbi protestën e ditës. Në thelb, ajo është një interpretim i një krize më të gjerë politike, shoqërore dhe institucionale. Titulli “Edi Rama do të largohet, është i rrethuar” e vendos fokusin tek kryeministri, por argumenti i Kullës shkon më tej: ai nuk flet vetëm për largimin e një individi, por për konsumimin e një modeli qeverisjeje, për mbylljen e sistemit politik dhe për shpërthimin e një pakënaqësie që, sipas tij, nuk mund të kontrollohet më me mekanizmat klasikë të pushtetit.

Kulla e vendos protestën në një kornizë më të madhe se vetë Zvërneci. Sipas tij, protesta nisi si një kauzë mjedisore, por shpejt u kthye në një platformë ku u derdhën pakënaqësitë e akumuluara ndaj pabarazisë, arrogancës së pushtetit, mungesës së përfaqësimit, kapjes së partive, oligarkisë, krimit të organizuar dhe bllokimit të qarkullimit politik. Në këtë kuptim, Zvërneci është shkëndija; zjarri është shumë më i vjetër.

Ky është dallimi kryesor që e bën intervistën politike, jo vetëm aktuale. Nëse protesta shihet vetëm si reagim ndaj një projekti turistik, atëherë mund të zgjidhet me negociata teknike, vlerësime mjedisore, dokumente pronësie apo pezullime administrative. Por nëse shihet si revoltë ndaj sistemit, atëherë projekti është vetëm simboli që nxori në sipërfaqe një krizë shumë më të thellë.

2. Protesta si kalim nga kauza mjedisore te kriza e përfaqësimit

Kulla e përshkruan historikun e protestës si një proces që filloi me pak njerëz në Zvërnec, vijoi me një protestë më të vogël te Drejtoria e Policisë së Tiranës dhe më pas u rrit për shkak të injorimit, përçmimit dhe reagimit të gabuar të pushtetit. Sipas tij, protesta nuk u ushqye vetëm nga kauza fillestare, por nga arroganca e atyre që duhej ta dëgjonin.

Ky është një element i rëndësishëm analitik. Protestat shpesh nuk rriten vetëm nga shkaku fillestar, por nga mënyra se si pushteti i trajton protestuesit. Nëse qytetarët ndihen të injoruar, të tallur ose të etiketuar, protesta merr karakter moral. Ajo nuk mbetet më “kundër një projekti”, por bëhet “kundër mënyrës se si vendoset për ne pa na pyetur”.

Në këtë intervistë, Kulla thekson se protesta ka mbërritur objektivat dhe i ka tejkaluar. Ai nuk e mat fuqinë e protestës vetëm me numrin e njerëzve në shesh, por me efektin politik që ka prodhuar: vëmendje ndërkombëtare, presion mbi qeverinë, aktivizim qytetar, debat për pronën, mjedisin, korrupsionin dhe rolin e SPAK-ut. Kjo është një mënyrë më e thellë për të lexuar një lëvizje qytetare: jo vetëm “sa veta dolën sot”, por “çfarë ndryshoi në rendin politik pas daljes së tyre”.

3. Zvërneci si simbol: toka, natyra, sovraniteti dhe mosbesimi

Në intervistë, Zvërneci shfaqet si pika ku bashkohen disa kriza njëherësh: kriza e pronës, kriza mjedisore, kriza e transparencës, kriza e zhvillimit ekonomik dhe kriza e besimit ndaj qeverisë. Raportimet ndërkombëtare e konfirmojnë se projekti i lidhur me Jared Kushner ka shkaktuar protesta në Shqipëri, veçanërisht për shkak të shqetësimeve mjedisore në zonën e mbrojtur Vjosë-Nartë/Zvërnec. Reuters raportoi se banorë lokalë pretendojnë se toka është shitur pa të drejtë, ndërsa vetë Reuters thekson se nuk ka gjetur prova për keqbërje nga Kushner dhe se pronësia mbetet objekt konflikti juridik. (Reuters)

Al Jazeera raportoi se mijëra qytetarë protestuan kundër kompleksit turistik të lidhur me Kushner, ndërsa organizatat mjedisore kërkuan pezullim për shkak të rrezikut ndaj biodiversitetit. Sipas raportimit, SPAK kishte hapur hetim mbi fondet e përdorura për titujt e pronësisë dhe shitjen te investitorët. (Al Jazeera)

Kjo e vendos intervistën në një kontekst shumë më të gjerë se debati i brendshëm shqiptar. Zvërneci nuk është vetëm një vend gjeografik. Në këtë intervistë, ai bëhet metaforë e pyetjes: kush vendos për pasuritë publike dhe natyrore të vendit? Qeveria? Investitorët? Banorët? Gjykatat? SPAK-u? Bashkimi Europian? Apo qytetarët përmes referendumit?

Kulla e çon këtë çështje drejt idesë së referendumit. Ai thotë se projekte të tilla zhvillimore, veçanërisht kur prekin zona natyrore dhe kanë peshë publike, do të ishte demokratike të kalonin në referendum. Ky propozim e zhvendos debatin nga “a është projekti i mirë apo i keq” te “a ka populli të drejtë të vendosë për projekte që prekin pasuri të përbashkëta”.

4. Rama në intervistë: nga lider tranzicioni te objekt i krizës së tranzicionit

Një nga pikat më të forta të intervistës është analiza e figurës së Edi Ramës. Kulla e paraqet Ramën si politikan që dikur ishte produkt i hapjes së sistemit socialist, por sot, sipas tij, është bërë simbol i mbylljes së sistemit. Ai e krahason Ramën e sotëm me strukturat e vjetra që dikur injoronin lëvizjet studentore. Për Kullën, ky është paradoksi politik: një figurë e dalë nga fryma e ndryshimit po sillet si ruajtës i status quo-së.

Kulla nuk thotë vetëm se Rama ka gabuar politikisht. Ai thotë se Rama ka humbur aftësinë për të lexuar momentin historik. Sipas tij, nëse kryeministri do të kishte komunikuar herët me protestën, qoftë edhe indirekt përmes trupit diplomatik, situata mund të ishte zbutur. Në vend të kësaj, sipas Kullës, kryeministri zgjodhi mohim, etiketim dhe tallje me protestuesit apo me blogerët.

Ky argument është i rëndësishëm sepse e paraqet krizën jo si krizë force, por si krizë inteligjence politike. Një lider mund të ketë pushtet institucional, shumicë parlamentare, media miqësore dhe administratë, por nëse nuk e lexon dot momentin shoqëror, mund të humbasë kontrollin moral të situatës.

5. “Unë” në demokraci: kritika ndaj personalizimit të pushtetit

Një nga formulimet më të goditura të intervistës është ideja se “nuk ka unë në demokraci”. Kulla e përdor këtë për të goditur personalizimin e qeverisjes: “unë do ta fus Shqipërinë në BE”, “unë nuk tërhiqem”, “unë vendos”. Sipas tij, demokracia nuk funksionon përmes një individi të vetëm, por përmes institucioneve, përfaqësimit, dialogut dhe qarkullimit politik.

Kjo kritikë shkon përtej Ramës. Ajo prek një model të përhapur në politikën shqiptare: lideri si qendër e partisë, qeverisë, administratës, komunikimit publik dhe vendimmarrjes. Kulla e lidh këtë me marrëveshjen politike të vitit 2008 dhe me betonizimin e bipolarizmit Rama-Berisha. Sipas tij, ky sistem i ka kthyer partitë në reparte ushtarake, ka mbyllur kanalet e konkurrencës së brendshme dhe ka detyruar energjinë qytetare të shpërthejë jashtë partive.

Kjo është një tezë me peshë: protesta nuk ka kokë sepse sistemi nuk ka lënë më hapësirë për koka alternative brenda institucioneve politike. Kur partitë mbyllen, politika del në rrugë.

6. Marrëveshja e vitit 2008 dhe “bipolarizmi i betonizuar”

Kulla e sheh marrëveshjen e vitit 2008 mes Ramës dhe Berishës si pikë kthese për degradimin e përfaqësimit politik. Sipas tij, ajo marrëveshje e ngushtoi sistemin, forcoi kryetarët, dobësoi demokracinë e brendshme partiake dhe e bëri politikën të varur nga dy pole.

Në këtë kuadër, protesta kundër Zvërnecit nuk është thjesht kundër qeverisë socialiste. Ajo është kundër një sistemi ku dy palë politike kanë kontrolluar për dekada hyrjen në politikë, financimin, listat, përfaqësimin dhe qarkullimin e elitave.

Kulla e përdor një kujtesë personale nga Partia Socialiste e vitit 2005 për të treguar se dikur kandidaturat kalonin përmes strukturave lokale, debatit dhe organizatave bazë. Në kontrast, ai kritikon mënyrën se si sot figura të reja futen në politikë pa filtër real partiak, përmes imazhit, rrjeteve sociale, afërsisë me liderin apo përzgjedhjes vertikale.

Ky argument nuk është nostalgji për partitë e vjetra; është kritikë ndaj degradimit të mekanizmave të përfaqësimit. Kur nuk ka filtra, sipas tij, politika mbushet me figura pa rrënjë përfaqësuese, të cilat bien sapo ndryshon klima politike.

7. Protesta pa kokë si forcë dhe si rrezik

Në intervistë, Kulla thotë se protesta nuk ka kokë, nuk do të ketë kokë dhe kjo nuk është domosdoshmërisht dobësi. Sipas tij, ajo është e kundërta e partive: një lëvizje që nuk synon thjesht zëvendësimin e një individi, por rrëzimin e një sistemi.

Kjo ka dy anë.

Ana pozitive është se protesta nuk mund të blihet lehtë, nuk mund të kontrollohet nga një parti, nuk mund të negociohet përmes një lideri të vetëm dhe nuk mund të diskreditohet si instrument i një kampi politik. Ajo përfaqëson një energji qytetare më fluide, më të gjerë dhe më të vështirë për t’u kapur.

Ana problematike është se lëvizjet pa strukturë mund të kenë vështirësi të prodhojnë program, negociatë, strategji dhe përfaqësim institucional. Nëse synimi është ndryshimi i sistemit, pyetja bëhet: kush e përkthen energjinë e rrugës në reforma ligjore? Kush harton kërkesat? Kush negocion? Kush mban përgjegjësi?

Kulla e kupton këtë rrezik dhe prandaj propozon që politika të marrë mesazhet e protestës dhe t’i kthejë në ligje: ligj për referendumet, rishikim të zonave të mbrojtura, hapje institucionale, përfshirje të shoqërisë civile, akademikëve dhe biznesit.

8. SPAK si faktor politik pa qenë aktor politik

Një nga dimensionet më të rëndësishme të intervistës është roli i SPAK-ut. Kulla thotë se protesta po shoqërohet me një aktivitet ndëshkues të drejtësisë speciale në nivele të larta, si asnjëherë më parë. Sipas tij, kjo po trondit sistemin politik.

Kjo pikë është shumë e rëndësishme. SPAK nuk është parti, nuk ka program elektoral dhe nuk hyn në garë politike. Por kur godet korrupsionin, trafikun, pastrimin e parave dhe lidhjet e dyshuara mes krimit dhe ekonomisë, ai prodhon efekte politike të pashmangshme. Sepse sistemi politik, sipas Kullës, është ndërtuar mbi një trinom: politikë, biznes/oligarki dhe grupe kriminale.

Njoftimi zyrtar i SPAK-ut i datës 16 qershor 2026 flet për një rrjet të dyshuar ndërkombëtar të trafikut të kokainës dhe pastrimit të produkteve të veprës penale, me urdhër-arreste, sekuestro pasurish dhe dyshime për trafikimin e të paktën 50 tonëve kokainë gjatë viteve 2019–2021. SPAK njoftoi gjithashtu sekuestrimin e pasurive me vlerë të dyshuar rreth 150 milionë euro dhe theksoi prezumimin e pafajësisë deri në vendim të formës së prerë. (spak.gov.al –)

Kjo e forcon kontekstin e intervistës: Kulla nuk flet në vakuum. Ai e lidh protestën me një moment kur drejtësia speciale po prek sektorë ku dyshohet se janë përzier para të paligjshme, ndërtim, prona, biznese dhe pushtet.

9. “Ndërkombëtarët kanë folur me heshtje”

Një tezë tjetër e fortë është interpretimi i heshtjes së ndërkombëtarëve. Kulla thotë se ndërkombëtarët kanë folur “me heshtje”, duke nënkuptuar se mungesa e një deklarate të drejtpërdrejtë politike nuk do të thotë mungesë qëndrimi. Sipas tij, mbështetja kryesore ndërkombëtare është ndaj veprimtarisë së SPAK-ut dhe institucioneve të drejtësisë.

Kjo është një tezë që duhet lexuar me kujdes. Në diplomaci, heshtja mund të jetë presion, pritje, distancim, neutralitet apo mbështetje indirekte. Kulla e lexon si mbështetje për drejtësinë speciale dhe si refuzim të ndërhyrjeve të vjetra politike. Ai thotë se Shqipëria është vend anëtar i NATO-s dhe kandidat për BE, prandaj nuk pritet që ndërkombëtarët “të bëjnë grusht shteti me tanke në bulevard”.

Në këtë kuptim, sipas tij, beteja duhet të zhvillohet përmes qytetarëve në shesh dhe institucioneve që flasin me akte ligjore.

10. Koçeku, Arta Dade, Ditmir Bushati dhe krisja brenda PS-së

Intervista prek edhe zhvillimet brenda Partisë Socialiste. Kulla e sheh rastin e Marjana Koçekut jo si episod personal, por si simptomë të mbylljes së sistemit dhe të mënyrës vertikale të përzgjedhjes së figurave politike. Sipas tij, nëse një figurë futet në listë pa konsultim real me bazën, atëherë largimi i saj nuk prek bazën, por dëmton imazhin e liderit që e përzgjodhi.

Ai e lidh këtë edhe me qëndrimet kritike të figurave të vjetra socialiste, si Arta Dade dhe Ditmir Bushati, duke sugjeruar se presioni ndaj Ramës nuk vjen vetëm nga opozita apo protesta, por edhe nga brenda vetë familjes politike socialiste.

Kjo është një pikë e rëndësishme sepse regjimet partiake të forta zakonisht nuk rrëzohen vetëm nga jashtë. Ato dobësohen kur humbin disiplinën morale brenda: kur themeluesit distancohen, ish-ministrat kritikojnë, deputetët rebelohen dhe baza nuk ndien më se partia është e saj.

11. Populizmi, rrjetet sociale dhe kthimi i armës kundër krijuesit

Kulla thotë se populizmin politik nuk e krijoi protesta, por dyshja Rama-Berisha. Sipas tij, ata ndërtuan një sistem ku rrjetet sociale, komunikimi i drejtpërdrejtë, personalizimi dhe emocionet zëvendësuan institucionet partiake dhe demokracinë e brendshme.

Por tani, sipas tij, kjo armë është kthyer kundër vetë sistemit që e krijoi. Nëse më parë liderët përdornin rrjetet sociale për të anashkaluar partitë, mediat dhe institucionet, tani qytetarët përdorin rrjetet sociale për të anashkaluar partitë, mediat dhe vetë liderët.

Ky është një nga leximet më të mprehta të intervistës: teknologjia që dikur forcoi liderin vertikal, sot po e dobëson atë. Nuk të duhet më televizioni për të prodhuar mobilizim. Nuk të duhet më parti për të prodhuar mesazh. Nuk të duhet më studio televizive për të ndërtuar narrativë. Protesta është edhe krizë e monopolit mbi komunikimin publik.

12. Inflacioni dhe klasa e mesme: baza sociale e revoltës

Kulla e lidh protestën edhe me çështjen ekonomike. Ai thotë se indikatori që dallon një shoqëri është klasa e mesme dhe se inflacioni, rritja e çmimeve të naftës, benzinës, drithërave dhe kostos së jetesës e kanë goditur rëndë qytetarin e zakonshëm.

Kjo e bën analizën e tij më sociale. Protesta nuk është vetëm për flamingot, pronën apo projektin turistik. Është edhe për një ndjenjë të përgjithshme se qytetarët po shtyhen jashtë ekonomisë së dinjitetit: qiratë rriten, pagat nuk mjaftojnë, pasuritë publike privatizohen, ndërsa zhvillimi duket sikur i shërben një rrethi të ngushtë.

Në këtë pikë, protesta merr karakter klasor: ajo është reagim i qytetarit që nuk e sheh më veten në projektin zyrtar të “Shqipërisë europiane”. Nëse Europa paraqitet si fasadë për hotele, resorte dhe investitorë të mëdhenj, por qytetari nuk ka akses në pronë, pagë, drejtësi dhe përfaqësim, atëherë retorika europiane humb besueshmëri.

13. Kosova në intervistë: Kurti si produkt i boshllëkut opozitar

Pjesa për Kosovën është më e shkurtër, por ka një tezë të qartë: sipas Kullës, Albin Kurti nuk fiton vetëm sepse është i fortë; ai fiton sepse opozita nuk arrin të reformohet. Kulla thotë se problemi në Kosovë nuk është thjesht fitorja e Kurtit, por humbja strukturore e opozitës.

Ai e sheh Kurtin si lider që ka fushë të lirë për sa kohë PDK, LDK dhe AAK nuk prodhojnë alternativë të besueshme, lidership të ri dhe koalicionim racional. Kjo analizë e Kosovës i shërben edhe argumentit për Shqipërinë: kur sistemi politik nuk reformohet nga brenda, një figurë e vetme mund të dominojë gjatë, jo domosdoshmërisht për shkak të forcës së vet absolute, por për shkak të dobësisë së kundërshtarëve.

14. Gjeopolitika: Irani, Ukraina, NATO, BE dhe kriza e Perëndimit

Në pjesën ndërkombëtare, Kulla e zgjeron analizën nga Shqipëria në botë. Ai flet për Iranin, Hormuzin, rolin e SHBA-së, dobësinë e BE-së, luftën në Ukrainë, NATO-n dhe nevojën për rritje të buxheteve të mbrojtjes. Pjesa ndërkombëtare ka natyrë analitike dhe parashikuese, ndaj duhet lexuar si interpretim i tij, jo si fakt i verifikuar në çdo detaj.

Megjithatë, lidhja që bën Kulla është e qartë: krizat ndërkombëtare kanë rritur inflacionin, kanë dobësuar BE-në, kanë shtuar nevojën për siguri dhe kanë ndryshuar raportet e fuqisë. Në këtë panoramë, Shqipëria nuk është jashtë botës. Ajo preket nga çmimet, nga investimet, nga gjeopolitika amerikane, nga presioni i BE-së dhe nga rrjetet transnacionale të krimit.

Kjo e bën intervistën një përpjekje për të lexuar protestën shqiptare si pjesë të një epoke më të madhe krize: krizë e përfaqësimit, krizë e globalizimit, krizë e elitave, krizë e institucioneve dhe krizë e besimit.

15. Përfundimi analitik: protesta si moment ndarës

Në përfundim, intervista e Ilir Kullës ndërton një tezë të qartë: protesta e nisur nga Zvërneci nuk është më vetëm protestë mjedisore; ajo është kthyer në moment politik ndarës. Sipas tij, ajo ka hapur një proces që mund të çojë drejt ndryshimit të sistemit politik në Shqipëri.

Fuqia e intervistës qëndron te lidhja e disa planeve: protesta qytetare, SPAK-u, kriza brenda PS-së, mbyllja e partive, oligarkia, krimi i organizuar, mjedisi, pronat, ekonomia, inflacioni dhe ndërkombëtarët. Dobësia e saj qëndron te karakteri shumë parashikues i disa pjesëve, sidomos kur flet për zhvillime ndërkombëtare apo për skenarë politikë që ende nuk janë provuar.

Por si analizë politike, intervista është e rëndësishme sepse e artikulon protestën si krizë të përfaqësimit. Mesazhi qendror është ky: qytetarët nuk po kërkojnë vetëm pezullimin e një projekti; ata po kërkojnë të dëgjohen, të përfaqësohen dhe të mos trajtohen si spektatorë në vendin e tyre.

ILIR KULLA: PROTESTA PËR ZVËRNECIN KA TEJKALUAR OBJEKTIVAT, PO TRONDIT SISTEMIN POLITIK

Eksperti i sigurisë Ilir Kulla, i ftuar në emisionin “Të Pashoq” në Pamfleti, ka bërë një analizë të gjerë mbi protestën kundër projektit në Zvërnec, rolin e SPAK-ut, qasjen e kryeministrit Edi Rama dhe krizën e sistemit politik në Shqipëri.

Në intervistë, Kulla tha se protesta nuk mund të matet vetëm me numrin e qytetarëve në shesh, por me efektin politik që ka prodhuar. Sipas tij, protesta nisi si një kauzë mjedisore në Zvërnec, por u zgjerua për shkak të injorimit, arrogancës dhe mungesës së komunikimit nga politika.

Ai u shpreh se kjo protestë, ndonëse pa dhunë masive, pa zjarr dhe pa viktima, ka marrë vëmendje ndërkombëtare dhe ka hapur një debat shumë më të madh për mënyrën se si qeveriset vendi, si merren vendimet për pasuritë natyrore dhe si funksionon sistemi politik.

“Protesta jo vetëm që ka mbërritur objektivat, por i ka tejkaluar”, është thelbi i qëndrimit të Kullës. Sipas tij, kauza e Zvërnecit tashmë nuk është vetëm një çështje mjedisore, por një shpërthim i pakënaqësisë ndaj një sistemi të mbyllur politik, ku qytetarët ndihen të papërfaqësuar.

Kulla: Rama e ushqeu protestën me arrogancë

Kulla kritikoi qasjen e kryeministrit Edi Rama ndaj protestuesve. Sipas tij, kryeministri duhej të kishte gjetur mënyra komunikimi me protestën që në ditët e para, qoftë drejtpërdrejt, qoftë përmes trupit diplomatik ose ndërmjetësve të tjerë.

Ai tha se injorimi, tallja dhe etiketimi i protestuesve kanë prodhuar efekt të kundërt, duke e forcuar revoltën qytetare. Sipas Kullës, një lider me përvojë politike do të duhej ta lexonte më mirë mesazhin e protestës dhe të niste reformat që kërkon shoqëria.

Në këtë pikë, Kulla theksoi se protesta kërkon ndryshim gjeneracional të sistemit politik dhe shtetëror. Ai foli për një tranzicion 35-vjeçar të monopolizuar nga pak parti, pak liderë dhe pak duar.

Zvërneci si simbol i krizës së pronës, mjedisit dhe transparencës

Debati për Zvërnecin ka marrë dimension ndërkombëtar. Reuters ka raportuar për pretendime të banorëve lokalë mbi pronësinë e tokës ku parashikohet projekti i lidhur me Jared Kushner, ndërsa ka theksuar se nuk ka gjetur prova për keqbërje nga Kushner dhe se konflikti mbi pronësinë mbetet objekt i një beteje juridike. (Reuters)

Nga ana tjetër, Reuters raportoi se mijëra qytetarë kanë protestuar kundër projektit për shkak të shqetësimeve mjedisore në zonën e mbrojtur, ndërsa kryeministri Rama ka mbrojtur projektin si zhvillim modernizues për vendin. (Reuters)

Al Jazeera raportoi se organizata mjedisore kanë kërkuar pezullimin e projektit për shkak të rrezikut ndaj biodiversitetit, ndërsa SPAK, sipas raportimit, ka hapur hetim për fondet e përdorura në marrjen e titujve të pronësisë dhe shitjen te investitorët. (Al Jazeera)

Në intervistë, Kulla propozoi që projekte të tilla madhore, sidomos kur prekin zona natyrore dhe prona me interes publik, të kalojnë në referendum. Sipas tij, kjo do të ishte një mënyrë demokratike për t’i dhënë qytetarëve rol vendimmarrës.

SPAK si faktor që po trondit politikën

Një pjesë e rëndësishme e intervistës lidhej me rolin e SPAK-ut. Kulla tha se protesta po shoqërohet me aktivitet ndëshkues të drejtësisë speciale në nivele të larta dhe se kjo po trondit themelet e sistemit politik.

SPAK publikoi më 16 qershor 2026 një njoftim për një rrjet të dyshuar ndërkombëtar të trafikut të kokainës dhe pastrimit të parave. Sipas njoftimit zyrtar, grupi dyshohet se ka trafikuar të paktën 50 tonë kokainë gjatë viteve 2019–2021 dhe janë vendosur sekuestro mbi pasuri të shumta me vlerë të dyshuar rreth 150 milionë euro. SPAK thekson se çdo person prezumohet i pafajshëm deri në vendim gjyqësor të formës së prerë. (spak.gov.al –)

Kulla e lidhi këtë zhvillim me krizën më të gjerë të sistemit politik, duke folur për lidhje të dyshuara mes politikës, oligarkisë, biznesit dhe krimit të organizuar.

Marrëveshja e vitit 2008 dhe mbyllja e partive

Sipas Kullës, problemi kryesor i politikës shqiptare është sistemi i mbyllur që ka prodhuar marrëveshja e vitit 2008 mes Ramës dhe Berishës. Ai tha se ky bipolarizëm politik ka shkatërruar partitë politike, i ka kthyer ato në struktura vertikale dhe ka bllokuar përfaqësimin real.

Kulla argumentoi se kur partitë nuk lejojnë më konkurrencë të brendshme, qytetarët nuk kanë ku të artikulohen dhe dalin në rrugë. Sipas tij, protesta pa kokë është produkt i partive pa demokraci.

Ai tha se nëse Partia Socialiste do të kishte qenë në vitin 2003 siç është sot, Edi Rama nuk do të kishte mundur kurrë të hynte, të ngjitej dhe të bëhej kryetar partie e më pas kryeministër.

Marjana Koçeku dhe kriza brenda PS-së

Kulla komentoi edhe rastin e deputetes Marjana Koçeku, duke e parë atë si simptomë të mënyrës se si funksionon sot përzgjedhja politike. Sipas tij, problemi nuk është vetëm largimi i një deputeteje nga grupi parlamentar, por fakti që figura të tilla futen në politikë nga lart, pa kaluar nëpër filtra realë partiakë.

Ai tha se pakënaqësia ndaj Ramës brenda Partisë Socialiste mund të jetë më e madhe se ajo që duket publikisht. Në këtë kontekst, përmendi edhe qëndrimet kritike të figurave të vjetra socialiste si Arta Dade dhe Ditmir Bushati.

“Nuk ka unë në demokraci”

Një nga mesazhet më të forta të intervistës ishte kritika ndaj personalizimit të pushtetit. Kulla tha se “nuk ka unë në demokraci”, duke iu referuar mënyrës se si liderët politikë e identifikojnë shtetin, partinë dhe të ardhmen e vendit me veten e tyre.

Sipas tij, Shqipëria nuk mund të hyjë në Bashkimin Europian si projekt personal i një njeriu, por si projekt institucional dhe shoqëror.

Përfundim

Intervista e Ilir Kullës e paraqet protestën për Zvërnecin si një moment kthese në politikën shqiptare. Sipas tij, kjo protestë nuk është më vetëm për një projekt turistik, por për mënyrën se si funksionon shteti, përfaqësimi, prona, drejtësia dhe demokracia.

Nëse politika vazhdon ta injorojë këtë revoltë, Kulla paralajmëron se dallga mund të kthehet në cunam. Nëse politika e lexon drejt, ajo mund ta kthejë krizën në mundësi për reforma: referendum, rishikim të zonave të mbrojtura, hapje të sistemit politik dhe përfshirje reale të qytetarëve në vendimmarrje.

3. PËRMBLEDHJE KRONOLOGJIKE ME PIKAT KRYESORE

1. Emisioni nis me prezantimin e protestës që kishte hyrë në ditën e 18-të kundër qeverisë, Edi Ramës dhe më gjerë kundër establishmentit të vjetër politik.
2. Prezantuesja e pyet Ilir Kullën nëse protesta po zbehet apo po përçahet pas tentativës për marshim drejt Rinasit.
3. Kulla përgjigjet se e vërteta varet nga këndvështrimi dhe se protesta duhet lexuar si proces, jo vetëm si numër pjesëmarrësish.
4. Ai thotë se protesta nisi si protestë e vogël në Zvërnec.
5. Më pas, sipas tij, ajo vijoi me një protestë më të vogël te Drejtoria e Policisë së Tiranës.
6. Kulla thekson se protesta u përball fillimisht me injorim nga partitë dhe autoritetet.
7. Ai thotë se disa zëdhënës politikë e nënvlerësuan protestën, duke menduar se do të shuhej shpejt.
8. Sipas Kullës, protesta mori vëmendje ndërkombëtare pavarësisht se në botë kishte konflikte të mëdha si Irani dhe Ukraina.
9. Ai argumenton se kryeministri Rama e ushqeu protestën me arrogancë dhe papjekuri politike.
10. Kulla thotë se Rama duhej të kishte komunikuar me protestën që në ditën e tretë ose të katërt.
11. Ai e krahason refuzimin për të dëgjuar protestën me sjellje të njohura nga kriza politike e vitit 1997.
12. Kulla thekson se në shesh ka dalë rinia e Shqipërisë dhe se rinia duhet dëgjuar edhe kur nuk bie dakord me të.
13. Ai e përshkruan protestën si lëvizje që lindi për arsye mjedisore, por ku më pas “plasi qelbi” i problemeve të shoqërisë.
14. Kulla thotë se protesta nuk ka prodhuar viktima, zjarr apo përplasje masive, por megjithatë ka marrë vëmendjen e botës.
15. Ai deklaron se protesta nuk ka dështuar; përkundrazi, sipas tij, ka tronditur sistemin politik.
16. Kulla e lidh protestën me veprimtarinë e SPAK-ut dhe drejtësisë speciale.
17. Ai thotë se Berisha dhe protesta të tjera të mëparshme nuk kishin arritur të prodhonin të njëjtin efekt qytetar.
18. Sipas tij, protesta aktuale ka kaluar parashikimet e të gjithëve.
19. Ai sqaron shprehjen “populli i tortës”, duke thënë se synonte të tregonte pabarazinë sociale, jo ndarje krahinore.
20. Kulla argumenton se protesta kërkon ndryshim gjeneracional të sistemit politik dhe shtetëror.
21. Ai flet për një tranzicion 35-vjeçar të monopolizuar nga dy partitë e mëdha dhe pak liderë.
22. Sipas tij, të njëjtët emra dominojnë jo vetëm politikën, por edhe biznesin dhe median.
23. Kulla thotë se rrjetet sociale treguan se nuk nevojitet më televizioni për të prodhuar mobilizim.
24. Ai thotë se Rama duhej të bëhej përçues i mesazhit të protestës, jo kundërshtar i saj.
25. Kulla propozon që qeveria të nisë reformat që kërkojnë qytetarët në shesh.
26. Ai thotë se kërkesat e protestës janë shpesh gjëra që vetë Rama ose njerëzit e tij i kanë artikuluar më parë.
27. Kulla deklaron se protesta ka shkatërruar bipolarizmin politik të betonizuar nga marrëveshja e vitit 2008.
28. Ai thotë se populizmin politik nuk e krijoi protesta, por dyshja Rama-Berisha.
29. Sipas tij, nëse protesta do të kërkonte një figurë si Altin Dumani për kryeministër, sistemi populist do ta bënte të mundur një efekt të tillë.
30. Kulla e paraqet Dumanin si simbol të drejtësisë që ka goditur klasën politike, jo si figurë politike.
31. Ai thotë se qytetarët në shesh janë njerëz të papërfaqësuar, të injoruar dhe të anatemuar.
32. Kulla paralajmëron se klasa politike duhet të dialogojë me këta qytetarë për të shmangur përplasje më të mëdha.
33. Ai thotë se Berisha e kuptoi më shpejt dallgën dhe filloi të merrte kthesë në raport me protestën.
34. Kulla thotë se dallga e protestës mund të kthehet në cunam.
35. Ai propozon që kërkesat e protestës të kalohen në Parlament përmes ligjeve.
36. Kulla përmend ligjin për referendumet si reformë të nevojshme.
37. Ai thotë se projektet si Zvërneci, Riolli dhe projektet e mëdha natyrore duhet të kalojnë në referendum.
38. Ai e quan të gabuar vazhdimin e mohimit, injorimit, sharjes dhe etiketimit të protestuesve.
39. Kulla thotë se Rama, dikur pjesë e frymës studentore të viteve ’90, po sillet sot si strukturat që dikur injoronin studentët.
40. Prezantuesja e pyet për qasjen e Ramës në 18 ditët e protestës.
41. Kulla ironizon shfaqjet publike të Ramës, duke thënë se ndoshta po përgatit karrierë si bloger.
42. Ai thotë se efekti kryesor i protestës nuk do të jetë vetëm dorëheqja e Ramës, por ndryshimi i sistemit politik.
43. Kulla thotë se protesta shoqërohet me goditje të drejtësisë speciale në nivele të larta.
44. Ai argumenton se protesta nuk ka nevojë të ketë kokë.
45. Sipas tij, mungesa e kokës është pasojë e faktit se partitë janë mbyllur nga liderët.
46. Kulla thotë se marrëveshja e vitit 2008 e shkatërroi sistemin politik.
47. Ai jep shembullin se Rama nuk do të ngjitej në PS nëse partia e vitit 2003 do të ishte e mbyllur si sot.
48. Kulla e përshkruan protestën si lëvizje pa kokë, që synon sistemin dhe jo vetëm pushtetin e një individi.
49. Ai e lidh sistemin me politikën, oligarkinë dhe grupet kriminale.
50. Kulla thotë se “koka reale” e protestës është vetë trinomi që e ka prodhuar krizën.
51. Ai e lidh revoltën edhe me rënien e klasës së mesme dhe inflacionin.
52. Sipas tij, rritja e çmimeve ka përgjysmuar jetën e qytetarëve të zakonshëm.
53. Ai thotë se kur shteti social shkatërrohet dhe pushteti nuk dëgjon, krijohet një armatë njerëzish të zemëruar.
54. Kulla thotë se shumë prej protestuesve mund të kenë votuar Ramën, por nuk janë dëgjuar prej tij.
55. Ai komenton rastin e Marjana Koçekut si produkt të sistemit pa filtra.
56. Kulla kritikon futjen e figurave në politikë nga lart, pa demokraci të brendshme partiake.
57. Ai thotë se dikur kandidaturat në PS kalonin nëpër organizata bazë dhe debat të brendshëm.
58. Kulla kritikon emërime të reja politike dhe diplomatike që, sipas tij, nuk kalojnë nëpër proces serioz.
59. Ai thotë se largimi i Koçekut nuk trondit socialistët e bazës, por imazhin e atij që e vendosi.
60. Kulla përmend akuzat e Koçekut për kërcënime nga banda të lidhura me PS-në, duke i trajtuar si pjesë të krizës së sistemit.
61. Ai thotë se efekti i protestës në këtë rast ishte i drejtpërdrejtë.
62. Kulla propozon që Rama të ndalojë sulmin ndaj protestës.
63. Ai propozon dialog me trupin diplomatik dhe përkthim të kërkesave të protestës në reforma ligjore.
64. Ai thotë se ministrat nuk kanë prodhuar asnjë mesazh të fortë gjatë krizës.
65. Kulla propozon përfshirjen e shoqërisë civile, akademikëve dhe biznesit në një periudhë tranzicioni.
66. Ai thotë se Shqipëria nuk mund të futet në BE përmes logjikës “unë”.
67. Kulla thotë se demokracia ka rrëzuar edhe koka më të forta se Rama.
68. Ai propozon ligj për referendumet, rishikim të ligjit për zonat e mbrojtura dhe reforma të tjera.
69. Ai përmend mundësinë e zgjedhjeve të përgjithshme dhe vendore në vitin 2027 si pjesë e një tranzicioni politik.
70. Kulla thotë se Koçeku nuk duhet ta dorëzojë mandatin, duke e krahasuar me gabimin e opozitës që dogji mandatet.
71. Ai parashikon se mund të ketë të tjerë brenda PS-së që do ta ndjekin shembullin e saj.
72. Kulla thotë se kritikat më të rënda ndaj Ramës kanë ardhur shpesh nga brenda llojit politik.
73. Ai përmend Arta Daden dhe Ditmir Bushatin si figura kritike brenda traditës socialiste.
74. Kulla thotë se Rama po korr atë që ka mbjellë me metodologjinë e TikTok-ut dhe përzgjedhjes vertikale.
75. Prezantuesja e pyet për akuzat e Ramës ndaj Iranit dhe luftën hibride.
76. Kulla thotë se çështjet e AKSHI-t dhe hetimeve do t’i sqarojë drejtësia speciale.
77. Ai thotë se shërbimet dhe diplomatët e huaj e dinë më mirë se publiku se çfarë ka ndodhur.
78. Kulla thekson se ndërkombëtarët kanë folur me heshtje.
79. Ai thotë se ata vazhdojnë të mbështesin veprimtarinë e SPAK-ut.
80. Kulla përmend çështje të lidhura me drogë, korrupsion dhe trafik ndërkombëtar.
81. Ai përmend grupin e dyshuar për 50 ton kokainë dhe e lidh me ekonominë e vendit.
82. Ai thotë se nuk duhet pritur që ndërkombëtarët të ndërhyjnë me tanke, sepse Shqipëria është vend i NATO-s dhe kandidat për BE.
83. Biseda kalon te Kosova dhe zgjedhjet.
84. Kulla thotë se Albin Kurti fitoi sepse opozita humbi, jo thjesht sepse ai u forcua.
85. Ai thotë se PDK ka humbur vota dhe LDK është forcë e tretë.
86. Kulla thotë se Vjosa Osmani nuk ka shans të bëhet presidente në këtë konfigurim.
87. Ai parashikon që Kurti mund të kërkojë një emër nga krahu i luftës për president.
88. Kulla thotë se politika është si matematika: nuk është opinion, është rezultat.
89. Ai thotë se opozita e Kosovës duhet të reformohet ose të koalicionohet.
90. Biseda kalon te Irani dhe SHBA-ja.
91. Kulla thotë se Irani tregoi kapacitete ushtarake dhe se Hormuzi ishte faktor strategjik.
92. Ai e sheh SHBA-në si fuqi që rikthehet në rol udhëheqës në Gjirin Persik.
93. Ai thotë se BE doli e dobët nga krizat e fundit.
94. Kulla e lidh gjeopolitikën me inteligjencën artificiale, mikroprocesorët, mineralet e rralla dhe sigurinë globale.
95. Ai kalon te lufta Rusi-Ukrainë dhe thotë se vazhdimi i luftës varet nga vendimmarrja e Ukrainës dhe Europës.
96. Ai argumenton se sistemi i sanksioneve ndaj Rusisë nuk ka funksionuar siç pritej.
97. Kulla thotë se NATO po kërkon rritje të shpenzimeve për mbrojtje për shkak të dobësive të brendshme europiane.
98. Ai flet për krizën e lidershipit në BE, veçanërisht në Francë, Gjermani, Britani dhe Itali.
99. Në fund, pyetet për UFO-t dhe jep një përgjigje filozofike: jo çdo gjë që nuk shohim nuk ekziston, por ai distancohet nga konspiracionet.
100. Intervista mbyllet me idenë se njeriu dhe politika nuk duhet ta shohin veten si qendër të universit.

4. 100 FAKTE NGA INTERVISTA

1. Intervista është zhvilluar në emisionin “Të Pashoq” të Pamfletit.
2. I ftuari kryesor ishte Ilir Kulla, i prezantuar si ekspert sigurie.
3. Tema kryesore e hyrjes ishte protesta kundër qeverisë dhe Edi Ramës.
4. Protesta kishte hyrë në ditën e 18-të.
5. Prezantuesja e vendosi protestën si kryelajmin e ditëve të fundit.
6. Protesta u përshkrua si kundër qeverisë, por edhe kundër establishmentit të vjetër politik.
7. Pyetja e parë lidhej me perceptimin se protesta po zbehej.
8. Kulla tha se e vërteta varet nga këndvështrimi.
9. Ai e quajti historikun e protestës të thjeshtë.
10. Sipas tij, protesta nisi si protestë e vogël në Zvërnec.
11. Sipas tij, ajo vijoi te Drejtoria e Policisë së Tiranës.
12. Kulla tha se protesta u përball me injorim nga partitë dhe autoritetet.
13. Ai tha se disa menduan se protesta do të shuhej me nisjen e Botërorit apo sezonit të plazhit.
14. Ai theksoi se protesta mori vëmendje ndërkombëtare.
15. Ai e lidhi këtë vëmendje me mediat e rëndësishme botërore.
16. Kulla tha se protesta u ushqye nga arroganca e pushtetit.
17. Ai tha se Rama duhej të kishte komunikuar më herët me protestën.
18. Ai e krahasoi moskomunikimin me gabime të njohura politike nga krizat e mëparshme.
19. Kulla tha se në shesh ka dalë rinia e Shqipërisë.
20. Ai tha se rinia duhet dëgjuar edhe kur nuk pajtohesh me të.
21. Ai pranoi se jo gjithçka në protestë përkon me bindjet e tij.
22. Ai tha se protesta lindi për arsye mjedisore.
23. Ai tha se ndërhyrja e prokurorisë nxori në sipërfaqe probleme më të thella.
24. Kulla tha se protesta nuk ka pasur të plagosur, të vrarë, zjarre apo përplasje të mëdha.
25. Megjithatë, sipas tij, ajo mori vëmendje globale.
26. Ai deklaroi se protesta nuk ka dështuar.
27. Ai tha se protesta po trondit themelet e sistemit politik.
28. Ai e lidhi protestën me veprimtarinë e drejtësisë speciale.
29. Kulla krahasoi protestën me përpjekje të mëparshme të Berishës dhe opozitës që nuk mobilizuan masivisht.
30. Ai tha se protesta ka dalë jashtë parashikimeve.
31. Ai tha se shprehja “populli i tortës” ishte keqkuptuar nga disa.
32. Kulla tha se ajo shprehje lidhej me pabarazinë sociale.
33. Ai tha se protestuesit kërkojnë ndryshim gjeneracional.
34. Ai foli për një tranzicion 35-vjeçar të monopolizuar.
35. Ai tha se dy partitë e mëdha dhe pak liderë kanë dominuar vendin.
36. Ai tha se edhe biznesi dominohet nga emra të njëjtë prej fillimit të kapitalizmit.
37. Ai tha se edhe media ka mungesë ndryshimi gjeneracional.
38. Ai tha se rrjetet sociale treguan se televizioni nuk është më i domosdoshëm.
39. Kulla tha se Rama duhej ta udhëhiqte vetë mesazhin e tranzicionit.
40. Ai përmendi idenë se Rama dikur kishte thënë se do të ishte lideri i fundit i tranzicionit.
41. Kulla kritikoi teoritë konspirative rreth protestës.
42. Ai tha se shërbimet e huaja e dinë më mirë se publiku se çfarë ndodh.
43. Ai tha se, po të ishte këshilltar i Ramës, do t’i sugjeronte të bëhej përçues i zërit të protestës.
44. Ai tha se kërkesat e protestës janë gjëra që i duhen shoqërisë.
45. Ai tha se protesta është forcuar në javën e tretë.
46. Ai tha se forca e protestës nuk matet vetëm me numra.
47. Ai tha se protesta shkatërroi bipolarizmin politik të betonizuar.
48. Ai e lidhi këtë bipolarizëm me marrëveshjen Rama-Berisha të vitit 2008.
49. Kulla tha se populizmin politik nuk e krijoi protesta.
50. Sipas tij, populizmi u krijua nga Rama dhe Berisha.
51. Ai tha se rrjetet sociale u futën në politikë nga vetë liderët e mëdhenj.
52. Ai përmendi Altin Dumanin si figurë që mund të bëhej simbol popullor.
53. Ai tha se Dumani ka goditur klasën politike përmes punës si prokuror.
54. Ai tha se qytetarët në shesh nuk janë përfaqësuar për vite.
55. Ai tha se ata janë injoruar dhe anatemuar.
56. Ai paralajmëroi për rrezikun e përplasjes nëse politika nuk dëgjon.
57. Ai tha se Berisha tregoi dinakri politike duke ndryshuar qasje ndaj protestës.
58. Ai tha se dallga mund të kthehet në cunam.
59. Ai tha se Parlamenti duhet të marrë kërkesat e protestës dhe t’i kthejë në ligje.
60. Ai përmendi ligjin për referendumet.
61. Ai tha se projekti i Zvërnecit duhet të mund të kalojë në referendum.
62. Ai përmendi edhe projektin e Riollit.
63. Ai tha se projektet natyrore dhe zhvillimore duhet të marrin konsensus popullor.
64. Ai e quajti gabim vazhdimin e mohimit dhe injorimit.
65. Ai e quajti autogol politik sjelljen e Ramës ndaj protestës.
66. Kulla ironizoi imitimet e Ramës gjatë 35-vjetorit të PS-së.
67. Ai tha se Rama mund të jetë duke menduar një karrierë si bloger.
68. Ai tha se efekti i protestës është ndryshimi i sistemit politik, jo vetëm dorëheqja e Ramës.
69. Ai tha se drejtësia speciale po vepron në nivele të larta.
70. Ai tha se protesta nuk ka nevojë të ketë kokë.
71. Ai tha se partitë politike janë kthyer në reparte ushtarake.
72. Ai tha se nëse PS do të ishte në vitin 2003 si sot, Rama nuk do të bëhej kryetar.
73. Ai tha se protesta është e kundërta e partive.
74. Ai tha se ajo synon rrëzimin e sistemit.
75. Ai e përshkroi sistemin si bashkim mes politikës, oligarkisë dhe krimit.
76. Ai tha se klasa e mesme është indikatori i shëndetit të shoqërisë.
77. Ai tha se inflacioni ka dëmtuar rëndë qytetarët normalë.
78. Ai tha se rritja e çmimeve ka përgjysmuar jetën e qytetarëve.
79. Ai tha se kur shteti social shkatërrohet, lind revoltë.
80. Ai tha se shumë protestues mund të kenë votuar Ramën.
81. Ai tha se këta njerëz nuk janë dëgjuar nga pushteti.
82. Ai komentoi rastin e Marjana Koçekut.
83. Ai tha se Koçeku nuk duhej të kishte marrë mandatin në atë mënyrë, por nuk duhet ta dorëzojë tani.
84. Ai e krahasoi dorëzimin e mandatit me gabimin e opozitës që dogji mandatet.
85. Ai parashikoi se të tjerë mund ta ndjekin Koçekun.
86. Ai tha se ka pakënaqësi brenda PS-së.
87. Ai tha se kritikat nga brenda PS-së janë më të rënda se ato nga opozita.
88. Ai përmendi Arta Daden si figurë kritike.
89. Ai përmendi Ditmir Bushatin si figurë të rëndësishme kritike.
90. Ai tha se Rama po korr atë që ka mbjellë me metodologjinë e TikTok-ut.
91. Ai tha se çështjet e “luftës hibride” dhe AKSHI-t do të sqarohen nga SPAK.
92. Ai tha se ndërkombëtarët kanë folur me heshtje.
93. Ai tha se ndërkombëtarët mbështesin SPAK-un.
94. Ai përmendi drogën, korrupsionin dhe trafikun ndërkombëtar si fusha kryesore të goditjeve.
95. Ai përmendi grupin e dyshuar për 50 ton kokainë.
96. Ai tha se Shqipëria është vend anëtar i NATO-s dhe kandidat për BE.
97. Ai tha se në demokraci flasin qytetarët dhe institucionet.
98. Ai foli për Kosovën duke thënë se Kurti fiton sepse opozita humb.
99. Ai foli për krizën e BE-së, NATO-n dhe dobësimin e Perëndimit.
100. Në fund, ai foli për UFO-t duke thënë se nuk beson në konspiracione, por nuk përjashton mundësinë e jetës jashtë Tokës.

5. VERSION INVESTIGATIV ME FOKUS: PROTESTA, ZVËRNECI, SPAK, EDI RAMA DHE SISTEMI POLITIK

ZVËRNECI SI PASQYRË E NJË SISTEMI: NGA PROJEKTI TURISTIK TE PËRPLASJA ME PUSHTETIN

Protesta për Zvërnecin ka nisur si një çështje mjedisore dhe pronësore, por intervista e Ilir Kullës në “Të Pashoq” e vendos atë në qendër të një krize më të gjerë: kriza e sistemit politik shqiptar. Sipas Kullës, nuk kemi të bëjmë më vetëm me kundërshtimin e një projekti turistik, por me shpërthimin e një pakënaqësie të akumuluar ndaj mënyrës se si merret vendimi publik në Shqipëri.

Në qendër të kësaj krize qëndrojnë disa pyetje thelbësore:

Kush e kontrollon territorin?

Kush vendos për zonat e mbrojtura?

Kush garanton pronën?

Kush i jep lejet?

Kush i heton dyshimet?

Kush i dëgjon qytetarët?

Dhe mbi të gjitha: a është Shqipëria një demokraci ku qytetari vendos, apo një sistem ku qytetari njoftohet pasi vendimi është marrë?

Boshti i parë: Projekti, mjedisi dhe prona

Raportimet ndërkombëtare e kanë kthyer Zvërnecin në çështje globale. Reuters raportoi se banorë lokalë pretendojnë se toka ku parashikohet zhvillimi i projektit është shitur padrejtësisht, ndërsa theksoi se nuk ka gjetur prova për keqbërje nga Jared Kushner dhe se çështja e pronësisë mbetet objekt i një konflikti juridik. (Reuters)

Reuters raportoi gjithashtu se mijëra qytetarë kanë protestuar kundër projektit për shkak të ndikimit të mundshëm në një zonë të mbrojtur ku gjenden flamingo, foka dhe vende folezimi të breshkave të detit, ndërsa Rama e ka mbrojtur projektin si modernizues. (Reuters)

Al Jazeera raportoi se organizatat mjedisore kanë kërkuar pezullimin e projektit dhe se SPAK kishte hapur hetim për fondet e përdorura në marrjen e titujve të pronësisë dhe shitjen te investitorët. (Al Jazeera)

Këto elemente tregojnë se kemi të bëjmë me një çështje ku ndërthuren katër dosje: mjedisi, prona, investimi dhe korrupsioni i mundshëm. Pikërisht kjo e bën Zvërnecin më shumë se një debat lokal.

Boshti i dytë: Protesta si hetim shoqëror

Në versionin politik të Kullës, protesta kryen atë që institucionet nuk e kanë bërë në kohë: hap pyetje. Ajo nuk zgjidh juridikisht çështjen, por e detyron shtetin të japë llogari. Kjo është forca e saj.

Protesta pyet:

A janë respektuar procedurat?

A ka pasur transparencë?

A është dëgjuar komuniteti lokal?

A është mbrojtur zona natyrore?

A ka konflikt interesi?

A ka pasur ndikim politik në procesin e pronësisë?

A po përdoret zhvillimi turistik si mbulesë për interesa të tjera?

Kulla e sheh këtë protestë si proces që ka tejkaluar kauzën fillestare. Sipas tij, ajo ka zbuluar një konflikt më të madh mes qytetarëve dhe sistemit të mbyllur politik.

Boshti i tretë: SPAK dhe ekonomia e dyshuar e krimit

Intervista bëhet më e rëndë kur Kulla e lidh protestën me aktivitetin e SPAK-ut. Ai flet për drogë, korrupsion, trafik ndërkombëtar dhe pastrim parash, duke përmendur edhe çështjen e 50 tonëve kokainë. Këtu duhet dalluar qartë: Kulla bën interpretim politik, ndërsa faktet juridike duhen marrë nga njoftimet zyrtare.

SPAK, në njoftimin e datës 16 qershor 2026, njoftoi goditjen e një rrjeti të dyshuar ndërkombëtar të trafikut të kokainës dhe pastrimit të parave. Sipas SPAK-ut, grupi dyshohet se ka trafikuar të paktën 50 tonë kokainë gjatë viteve 2019–2021, ndërsa janë sekuestruar pasuri të shumta me vlerë të dyshuar rreth 150 milionë euro. SPAK thekson se çdo person prezumohet i pafajshëm deri në vendim të formës së prerë. (spak.gov.al –)

Ky njoftim është thelbësor për versionin investigativ sepse tregon një nga rrugët më të rrezikshme të deformimit të shtetit: para të dyshuara kriminale që futen në ekonomi formale përmes ndërtimit, pasurive të paluajtshme, hotelerisë, kompanive tregtare dhe sektorëve të tjerë.

Nëse një ekonomi mbushet me para të tilla, ajo nuk është më ekonomi normale. Çmimet e pronave deformohen. Ndërtimi bëhet lavatriçe. Politika financohet nga interesa të errëta. Media blihet. Administrata frikësohet. Dhe qytetari i zakonshëm del jashtë loje.

Boshti i katërt: Rama dhe kriza e kontrollit

Në intervistë, Rama paraqitet si lider që ka ende pushtet formal, por po humb kontrollin moral të situatës. Kulla nuk e sheh krizën vetëm si problem imazhi. Ai e sheh si krizë të mënyrës së qeverisjes.

Sipas Kullës, Rama gaboi sepse:

• e nënvlerësoi protestën;
• nuk komunikoi herët;
• përdori etiketim dhe ironi;
• u përpoq ta lexonte si sulm të jashtëm ose hibrid;
• nuk e pranoi si sinjal të brendshëm shoqëror;
• nuk e ktheu krizën në reformë.

Kulla sugjeron se Rama mund ta kishte marrë energjinë e protestës dhe ta kthente në platformë reformash: referendum, ligj për zonat e mbrojtura, hapje të sistemit politik, përfshirje të shoqërisë civile dhe një tranzicion të ri institucional.

Këtu lind pyetja investigative: pse një pushtet që pretendon se projekti është i rregullt nuk e pranon verifikimin maksimal publik? Nëse gjithçka është transparente, referendumi, auditi, hetimi, konsultimi dhe publikimi i dokumenteve duhet të jenë në favor të qeverisë, jo kundër saj.

Boshti i pestë: Sistemi politik si “trinom”

Një nga konceptet më të forta të intervistës është ideja e “trinomi”: politikë, oligarki dhe grupe kriminale. Sipas Kullës, protesta nuk ka kokë sepse koka reale e krizës është vetë sistemi që ka prodhuar këtë trinom.

Në një version investigativ, ky është boshti që duhet ndjekur:

1. Cilat kompani janë përfshirë në projekt?
2. Kush janë pronarët përfitues fundorë?
3. Nga kanë ardhur fondet?
4. Kush i ka shitur tokat?
5. A ka pasur procese gjyqësore të hapura për pronësinë?
6. A janë ndryshuar ligje apo akte nënligjore për të mundësuar projektin?
7. Cilat institucione kanë dhënë miratime?
8. A janë respektuar zonat e mbrojtura?
9. A ka pasur kompani sigurie private të përfshira në konflikt me protestuesit?
10. A ka lidhje mes pastrimit të parave në sektorin e ndërtimit dhe zgjerimit të investimeve në bregdet?

Këto nuk janë përfundime, por pista verifikimi.

Boshti i gjashtë: Referendumi si provë demokracie

Kulla propozon referendum për projekte si Zvërneci. Kjo është një ide politike me peshë, sepse e nxjerr vendimmarrjen nga zyrat dhe e çon te qytetarët.

Në një demokraci funksionale, referendumet nuk janë gjithmonë zgjidhje perfekte. Ato mund të manipulohen nga propaganda, nga emocionet, nga financimet e fuqishme dhe nga mungesa e informacionit. Por në raste kur preken pasuri të përbashkëta natyrore, pyetja është e drejtë: pse të mos pyeten qytetarët?

Për Zvërnecin, referendumi do të kishte vlerë vetëm nëse paraprihet nga:

• publikimi i plotë i dokumenteve;
• auditim i pronësisë;
• vlerësim i pavarur mjedisor;
• transparencë mbi investitorët;
• debat publik;
• garanci ligjore për banorët;
• sqarim i statusit të zonës së mbrojtur.

Pa këto, referendumi mund të kthehet në ritual propagandistik.

Boshti i shtatë: Çfarë duhet hetuar më tej

Një dosje investigative serioze mbi Zvërnecin dhe protestën duhet të ndjekë këto pista:

1. Historia e pronësisë së tokave në zonën e projektit.
2. Vendimet gjyqësore për pronat e kontestuara.
3. Roli i personave që kanë shitur tokën.
4. Roli i ndërmjetësve.
5. Roli i kompanive të huaja dhe vendase.
6. Përfituesit fundorë të shoqërive të përfshira.
7. Ndryshimet ligjore për zonat e mbrojtura.
8. Lejet dhe autorizimet institucionale.
9. Dokumentet e vlerësimit mjedisor.
10. Ndërhyrjet fizike në terren para miratimeve përfundimtare.
11. Kontratat me kompani sigurie private.
12. Përgjegjësia e Policisë së Shtetit në konfliktet me protestuesit.
13. Roli i SPAK-ut në hetimin e titujve të pronësisë.
14. Lidhjet e mundshme mes parave të ndërtimit dhe pastrimit të parave.
15. Ndikimi i projektit në procesin e integrimit europian.

Përfundim investigativ

Intervista e Ilir Kullës e lexon protestën e Zvërnecit si simptomë të një sistemi të sëmurë. Në këtë lexim, projekti turistik është vetëm maja e ajsbergut. Poshtë tij qëndrojnë prona të kontestuara, zona të mbrojtura, mungesë transparence, dyshime për para të pista në ekonomi, institucione të dobëta, parti të mbyllura dhe qytetarë që nuk pranojnë më të jenë dekor në vendimmarrje.

Kjo është arsyeja pse protesta ka peshë. Jo sepse dihet ende si do të përfundojë, por sepse ka hapur pyetjen më të rëndësishme politike të momentit:

A do të vazhdojë Shqipëria të qeveriset nga një sistem i mbyllur ku vendimet merren nga pak njerëz, apo do të hapet një cikël i ri ku qytetarët, drejtësia, transparenca dhe llogaridhënia bëhen realisht pjesë e pushtetit?