Një raport i Kombeve të Bashkuara llogarit se sa energji elektrike dhe ujë konsumon inteligjenca artificiale. Shifrat janë të mëdha, por edhe të diskutueshme.
Konsumi i burimeve nga inteligjenca artificiale (IA) arrin shpejt në shifra të vështira për t’u përfytyruar: bëhet fjalë për kilometra kub ujë ose teravat-orë energji elektrike. Prandaj ishte një lëvizje e zgjuar nga Sam Altman, themeluesi i kompanisë OpenAI, kur futi në debat një njësi të kuptueshme për të gjithë: lugën e çajit. Në një postim në blog vitin e kaluar, ai shkroi se një kërkesë drejtuar aplikacionit të IA-së ChatGPT konsumon aq energji elektrike sa një furrë për pak më shumë se një sekondë dhe një të pesëmbëdhjetën e një luge çaji me ujë.
Ajo që Altman donte të shprehte me këtë ishte: askush nuk duhet të heqë dorë nga përdorimi i IA-së vetëm nga shqetësimi se kjo teknologji konsumon shumë burime.
Ndërsa aplikacionet e IA-së po depërtojnë gjithnjë e më thellë në jetën e përditshme të shumë njerëzve, ekziston pasiguri e madhe se sa e dëmshme është kjo teknologji për mjedisin dhe klimën. Kompani si Google paraqiten me theks si të padëmshme: ato llogarisin se IA-ja edhe në vitet e ardhshme do të konsumojë dukshëm më pak energji sesa, për shembull, makinat elektrike ose motorët industrialë. Në një studim me titullin “Mashtrimi klimatik i IA-së”, organizata mjedisore dhe joqeveritare i akuzuan së fundmi korporatat e IA-së se po i zbukurojnë pasojat klimatike të aplikacioneve të tyre.
Një ekip kërkimor i Universitetit të Kombeve të Bashkuara ka analizuar tani në detaje, në një raport prej afro 60 faqesh, se sa burime konsumon inteligjenca artificiale. Bëhet fjalë për nevojën për sipërfaqe të infrastrukturës së IA-së, për mbetjet elektronike, por mbi të gjitha për konsumin e energjisë elektrike dhe ujit – si dhe për pasojat ndaj klimës. Raporti flet për “shifra befasuese”. Por sa “befasuese” janë ato në të vërtetë?
MASA E BËN DALLIMIN
Për funksionimin e IA-së nevojiten qendra të mëdha të dhënash. Mijëra procesorë me performancë të lartë kryejnë atje llogaritje dhe konsumojnë energji elektrike, shpesh nga burime fosile si gazi ose qymyri. Gjatë prodhimit të kësaj energjie çlirohen gazra të dëmshëm për klimën. Nga ana tjetër, procesorët nxehen gjatë punës dhe duhet të ftohen. Për këtë, zakonisht kalon ujë ftohës nëpër sistem. Në shumicën e rasteve bëhet fjalë për ujë nga rrjeti, jo të ricikluar, në mënyrë që tubat të mos bllokohen nga papastërtitë.
Sipas raportit të OKB-së, për një përgjigje tipike, një chatbot i IA-së konsumon 0,42 vat-orë energji. Kjo përputhet afërsisht me deklaratën e Altmanit për një sekondë funksionim të furrës. Megjithatë, në këtë shifër me sa duket nuk përfshihet trajnimi i IA-së me konsum të lartë energjie; gjatë trajnimit, sasi të mëdha të dhënash futen në modele, nga të cilat ato më pas mësojnë. Kjo shifër gjithashtu e fsheh faktin se, kur bëhet fjalë për gjurmën ekologjike, problemi nuk lidhet aq shumë me një kërkesë të vetme: nga OpenAI u tha vitin e kaluar se ChatGPT përpunon çdo ditë 2,5 miliardë kërkesa, të ashtuquajtura prompt-e. Ndërkohë, kjo shifër ka gjasa të jetë edhe më e lartë.
PASIGURI TË MËDHA
Megjithatë, përcaktimi i rritjes së mëtejshme të IA-së është i vështirë. Ekipi i studimit të OKB-së thekson, për shembull, se trajnimi i modeleve të reja bëhet me konsum më të lartë energjie sa më të fuqishme të bëhen ato. Konsumi i energjisë elektrike varet gjithashtu në mënyrë vendimtare nga ajo se për çfarë do ta përdorin njerëzit këtë teknologji në të ardhmen: nëse një IA krijon një video me rezolucion të lartë, ajo ka nevojë për pothuajse një mijëfish më shumë energji. Furra atëherë nuk punon më një sekondë, por një çerek ore. Nga ana tjetër, modelet e IA-së mund të bëhen më efikase. Modeli kinez DeepSeek, për shembull, duket se gjatë trajnimit mjaftohet me një pjesë shumë më të vogël të energjisë.
Në përgjithësi, studiuesit e OKB-së parashikojnë se konsumi i energjisë elektrike nga qendrat e të dhënave të IA-së deri në fund të dekadës do të rritet më shumë se katërfish, në rreth 378 TWh energji elektrike. Kjo përkon afërsisht me konsumin aktual të Indonezisë. Sipas përllogaritjeve të ekipit, si pasojë do të çliroheshin gazra serrë që korrespondojnë me afro 160 milionë tonë dioksid karboni. Kjo do të ishte rreth një e katërta e emetimeve të Gjermanisë në vitin 2024.
DOBËSI NË METODOLOGJI
Nëse ndiqen këto shifra, IA-ja vërtet e nxit ndryshimin klimatik, por me gjasë më pak se fusha të tjera. Vetëm kondicionerët, sipas një parashikimi, deri në vitin 2030 mund të konsumojnë shumëfishin e energjisë elektrike që u nevojitet të gjitha qendrave të të dhënave të IA-së së bashku. Konsumi i energjisë nga qendrat e të dhënave të IA-së “aktualisht nuk është problemi dominues klimatik”, thotë Wolfgang Maaß, informatikan ekonomik në Qendrën Gjermane të Kërkimit për Inteligjencën Artificiale, për Science Media Center. Sipas tij, përqendrimi i vëmendjes politike te kjo çështje mund “të largojë burimet nga detyra më urgjente të dekarbonizimit”.
Maaß shton se shifrat janë të besueshme për nga përmasa, por metodologjikisht të vështira për t’u riprodhuar. Ofruesit e IA-së nuk publikojnë të dhëna të standardizuara për energjinë e konsumuar për çdo kërkesë. “Shifrat bazohen në vlerësime indirekte, matje në mjedise laboratorike të kontrolluara ose ekstrapolime nga të dhënat e furnizimit me energji.” Prandaj, sipas tij, ekziston një “pasiguri e konsiderueshme modelimi”.
AQ UJË SA SHTATË FUSHA GOLFI
Kritikat po rriten edhe ndaj konsumit të ujit nga IA-ja. Në SHBA, në shumë vende po formohet rezistencë kundër qendrave të reja të të dhënave. Banorët shqetësohen se uji i pijshëm në rajonin e tyre mund të pakësohet. Debati nxitet pjesërisht edhe nga shifra të pasakta. Në librin e saj me ndikim “Empire of AI”, gazetarja e teknologjisë Karen Hao shkruan se një qendër e planifikuar të dhënash pranë Santiagos së Kilit do të kishte nevojë për 1000 herë më shumë ujë se vetë qyteti – një shifër që më vonë iu desh ta korrigjonte. Vlerësimi i saj ishte një mijëfish më i lartë. Problematike është se shumë kompani të IA-së vetë janë pak transparente për sasinë e ujit të pijshëm që marrin qendrat e tyre të të dhënave.
Disa shifra janë të disponueshme, ndër të tjera, nga Google. Ajo që për Altmanin është luga e çajit, për Google është fusha e golfit. Qendra më e madhe e të dhënave e korporatës në shtetin amerikan të Iowa-s ka nevojë për aq ujë sa afro shtatë fusha golfi, thuhet në raportin e qëndrueshmërisë të vitit 2025. Shumica e qendrave të të dhënave ia dalin me dukshëm më pak: konsumi i tyre i ujit është sa ai i një ose dy fushave të golfit. Megjithatë, me këtë krahasim duhet pasur kujdes. Google merr si supozim fusha golfi nga jugperëndimi i thatë i SHBA-së, ku fushat duhet të ujiten shumë. Kjo e bën konsumin e ujit nga qendrat e të dhënave të duket më pak dramatik sesa është në të vërtetë.
Studiuesit e OKB-së theksojnë gjithashtu se për prodhimin e energjisë elektrike për qendrat e të dhënave të IA-së nevojitet jashtëzakonisht shumë ujë. Sipas parashikimit të tyre, sasia në vitin 2030 pritet të arrijë në 3,7 trilionë litra. Megjithatë, ekspertë të pavarur vënë në dyshim se mbi çfarë baze mbështetet kjo shifër dhe e kritikojnë raportin e OKB-së për mangësi metodologjike. Ata gjithashtu theksojnë se kjo shifër jashtëzakonisht e madhe relativizohet kur vihet në kontekst: ajo përkon afërsisht me 0,1 për qind të ujit që merret në mbarë botën çdo vit. Shkurt: nëse qendrat e të dhënave ndërtohen në rajone të thata, kjo mund të çojë në uljen e niveleve të ujërave nëntokësore në nivel lokal dhe në mungesë afatgjatë të ujit të pijshëm. Por në shkallë globale, IA-ja nuk do të shkaktojë mungesë uji.
Për të zvogëluar pasojat negative ekologjike të qendrave të të dhënave, raporti i OKB-së propozon masa të ndryshme. Ndër të tjera, kompanitë e IA-së duhet ta llogarisin dhe ta publikojnë konsumin e burimeve të modeleve të tyre të IA-së sipas një procedure të standardizuar. Kështu, këto të dhëna do të mund të merreshin më mirë parasysh në procedurat e dhënies së lejeve për qendra të reja të të dhënave. Një pjesë të përgjegjësisë studiuesit e shohin edhe te përdoruesit. Ata duhet t’u drejtohen modeleve të fuqishme gjenerative të IA-së vetëm për detyra në të cilat ato ofrojnë “një përparësi të vërtetë” ndaj modeleve më të thjeshta.
Eksperti Maaß, i cili vetë nuk ishte pjesë e studimit të OKB-së, e sheh potencialin më të madh të kursimit te vetë ofruesit. Ata duhet t’i drejtojnë automatikisht kërkesat për IA te modeli më kursimtar dhe më i përshtatshëm. Sisteme të tilla, të ashtuquajtura sisteme rutimi, janë “teknikisht të pjekura dhe tashmë përdoren nga disa ofrues”, thotë Maaß. Ndikimin e individit, ndërkaq, ai e konsideron të vogël. Pyetja shumë e diskutuar nëse fjalët “të lutem” ose “faleminderit” në kërkesa konsumojnë energji, sipas tij, e largon vëmendjen nga “mekanizmat strukturorë vendimtarë”./TetovaNews
